Mahābhārata · Adhyāya 5.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.51.1
सर्व एते महोत्साहा ये त्वया परिकीर्तिताः ।
एकतस्त्वेव ते सर्वे समेता भीम एकतः ॥ ५.५१.१ ॥
Sañjaya, semua orang bersemangat besar yang kau sebutkan berkumpul di satu sisi, sedangkan Bhīma berada di sisi lain.
5.51.2
भीमसेनाद्धि मे भूयो भयं सञ्जायते महत् ।
क्रुद्धादमर्षणात्तात व्याघ्रादिव महारुरोः ॥ ५.५१.२ ॥
Anakku, dari Bhīmasena yang marah dan tak sabar, aku merasakan ketakutan yang lebih besar, seperti rusa ruru besar takut pada harimau.
5.51.3
जागर्मि रात्रयः सर्वा दीर्घमुष्णं च निःश्वसन् ।
भीतो वृकोदरात्तात सिंहात्पशुरिवापरः ॥ ५.५१.३ ॥
Anakku, karena takut pada Vṛkodara, aku terjaga sepanjang malam, menarik napas panjang dan panas, seperti hewan lain yang ketakutan pada singa.
5.51.4
न हि तस्य महाबाहोः शक्रप्रतिमतेजसः ।
सैन्येऽस्मिन्प्रतिपश्यामि य एनं विषहेद्युधि ॥ ५.५१.४ ॥
Aku tidak melihat seorang pun di pasukan ini yang mampu menahan dia, si berlengan kuat yang keagungannya setara Indra, dalam pertempuran.
5.51.5
अमर्षणश्च कौन्तेयो दृढवैरश्च पाण्डवः ।
अनर्महासी सोन्मादस्तिर्यक्प्रेक्षी महास्वनः ॥ ५.५१.५ ॥
Putra Kuntī yang tak sabaran, Pāṇḍava yang permusuhannya teguh, yang tidak tertawa meski bercanda, gila, memandang serong, bersuara lantang.
5.51.6
महावेगो महोत्साहो महाबाहुर्महाबलः ।
मन्दानां मम पुत्राणां युद्धेनान्तं करिष्यति ॥ ५.५१.६ ॥
Dengan kecepatan besar, semangat besar, berlengan kuat dan bertenaga besar, dia akan mengakhiri putra-putraku yang bodoh melalui pertempuran.
5.51.7
उरुग्राहगृहीतानां गदां बिभ्रद्वृकोदरः ।
कुरूणामृषभो युद्धे दण्डपाणिरिवान्तकः ॥ ५.५१.७ ॥
Bagi mereka yang terjerat cengkeraman paha, Vṛkodara yang memegang gada, banteng di antara Kuru dalam perang, seperti Antaka dengan tongkat di tangan.
5.51.8
अष्टाश्रिमायसीं घोरां गदां काञ्चनभूषणाम् ।
मनसाहं प्रपश्यामि ब्रह्मदण्डमिवोद्यतम् ॥ ५.५१.८ ॥
Gada besi yang mengerikan, bersudut delapan, berhiaskan emas, kulihat dengan pikiranku, seperti tongkat Brahman yang terangkat.
5.51.9
यथा मृगाणां यूथेषु सिंहो जातबलश्चरेत् ।
मामकेषु तथा भीमो बलेषु विचरिष्यति ॥ ५.५१.९ ॥
Seperti singa yang tumbuh kuat berkeliaran di antara kawanan rusa, demikianlah Bhīma akan berkeliaran di antara pasukan keluargaku.
5.51.10
सर्वेषां मम पुत्राणां स एकः क्रूरविक्रमः ।
बह्वाशी विप्रतीपश्च बाल्येपि रभसः सदा ॥ ५.५१.१० ॥
Dari semua putraku, hanya dialah yang memiliki keberanian yang kejam: pemakan yang besar, memusuhi, dan selalu bergelora sejak masa kanak-kanak.
5.51.11
उद्वेपते मे हृदयं ये मे दुर्योधनादयः ।
बाल्येऽपि तेन युद्ध्यन्तो वारणेनेव मर्दिताः ॥ ५.५१.११ ॥
Hatiku gemetar: putra-putraku, Duryodhana dan yang lain, ketika bertarung dengannya bahkan sejak kecil, terinjak seolah oleh seekor gajah.
5.51.12
तस्य वीर्येण संक्लिष्टा नित्यमेव सुता मम ।
स एव हेतुर्भेदस्य भीमो भीमपराक्रमः ॥ ५.५१.१२ ॥
Oleh keberaniannya, putra-putraku selalu menderita. Dialah penyebab perpecahan itu: Bhīma, yang kesaktiannya mengerikan.
5.51.13
ग्रसमानमनीकानि नरवारणवाजिनाम् ।
पश्यामीवाग्रतो भीमं क्रोधमूर्छितमाहवे ॥ ५.५१.१३ ॥
Seolah-olah aku melihat Bhīma di hadapanku, melahap pasukan manusia, gajah dan kuda, pingsan karena amarah di medan perang.
5.51.14
अस्त्रे द्रोणार्जुनसमं वायुवेगसमं जवे ।
महेश्वरसमं क्रोधे को हन्याद्भीममाहवे ॥ ५.५१.१४ ॥
Siapa yang dapat membunuh Bhīma dalam pertempuran, yang setara dengan Droṇa dan Arjuna dalam senjata, setara angin dalam kecepatan, dan setara Maheśvara dalam amarah?
5.51.15
सञ्जयाचक्ष्व मे शूरं भीमसेनममर्षणम् ।
… येऽहं यत्तेन रिपुघातिना ।
… सर्वे पुत्राः मम मनस्विना ॥ ५.५१.१५ ॥
Sañjaya, ceritakan kepadaku tentang pahlawan Bhīmasena, yang tak mau bersabar… oleh dia yang gigih dan pembunuh musuh, aku … semua putraku … oleh yang berjiwa luhur.
5.51.16
येन भीमबला यक्षा राक्षसाश्च पुरा हताः ।
कथं तस्य रणे वेगं मानुषः प्रसहिष्यति ॥ ५.५१.१६ ॥
Oleh dia para yaksa dan rākṣasa yang kuat luar biasa dahulu telah dibunuh; bagaimana manusia fana akan mampu menahan serangannya dalam pertempuran?
5.51.17
न स जातु वशे तस्थौ मम बाल्येऽपि सञ्जय ।
किं पुनर्मम दुष्पुत्रैः क्लिष्टः संप्रति पाण्डवः ॥ ५.५१.१७ ॥
Sañjaya, dia tak pernah tunduk di bawah kendaliku, bahkan semasa kecilku; apalagi sekarang, ketika sang Pāṇḍava tertekan oleh putra-putraku yang jahat?
5.51.18
निष्ठुरो रोषणोऽत्यर्थं भज्येतापि न संनमेत् ।
तिर्यक्प्रेक्षीं संहतभ्रूः कथं शाम्येद्वृकोदरः ॥ ५.५१.१८ ॥
Ia keras dan sangat pemarah; ia akan patah daripada membungkuk. Bagaimana Vṛkodara akan reda, memandang serong dengan alis berkerut?
5.51.19
शूरस्तथाऽप्रतिबलो गौरस्ताल इवोन्नतः ।
प्रमाणतो भीमसेनः प्रादेशेनाधिकोऽर्जुनात् ॥ ५.५१.१९ ॥
Dia pemberani, tiada tandingan dalam kekuatan, berkulit cerah dan tinggi seperti pohon palem. Dalam tinggi badan, Bhīmasena melebihi Arjuna sejengkal.
5.51.20
जवेन वाजिनोऽत्येति बलेनान्त्येति कुञ्जरान् ।
अव्यक्तजल्पी मध्वक्षो मध्यमः पाण्डवो बली ॥ ५.५१.२० ॥
Dalam kecepatan ia melampaui kuda, dengan kekuatan ia menaklukkan gajah. Berbicara tidak jelas, bermata madu, Pāṇḍava tengah itu perkasa.
5.51.21
इति बाल्ये श्रुतः पूर्वं मया व्यासमुखात्पुरा ।
रूपतो वीर्यतश्चैव याथातथ्येन पाण्डवः ॥ ५.५१.२१ ॥
Demikianlah dahulu, semasa kecil, aku mendengarnya dari mulut Vyāsa: dalam rupa dan keperkasaan, Pāṇḍava memang demikian.
5.51.22
आयसेन स दण्डेन रथन्नागान्नरान्हयान् ।
हनिष्यति रणे क्रुद्धो रौद्रः क्रूरपराक्रमः ॥ ५.५१.२२ ॥
Dalam kemarahan di medan perang, dengan gada besinya ia akan membunuh kereta, gajah, manusia dan kuda. Ia ganas, berani dengan kekejaman.
5.51.23
अमर्षी नित्यसंरब्धो भीमः प्रहरतां वरः ।
मया तात प्रतीपानि कुर्वन्पूर्वं विमानितः ॥ ५.५१.२३ ॥
Bhīma tidak sabar, selalu membara, yang terbaik di antara para penyerang. Anakku, dahulu aku sendiri, bertindak sebagai musuh, telah mempermalukannya.
5.51.24
निष्कर्णामायसीं स्थूलां सुपार्श्वां काञ्चनीं गदाम् ।
शतघ्नीं शतनिर्हादां कथं शक्ष्यन्ति मे सुताः ॥ ५.५१.२४ ॥
Gada emas dari besi yang berat, tanpa pegangan, bersisi indah, dan shataghnī yang membunuh seratus dan meraung seratus kali — bagaimana anak-anakku akan sanggup menghadapinya?
5.51.25
अपारमप्लवागाधं समुद्रं शरवेधनम् ।
भीमसेनमयं दुर्गं तात मन्दास्तितीर्षवः ॥ ५.५१.२५ ॥
Anakku, samudra yang terbuat dari Bhīmasena itu tak bertepi, tanpa rakit dan tanpa dasar, menembus anak panah; orang-orang bodoh yang ingin menyeberanginya.
5.51.26
क्रोशतो मे न श्रृण्वन्ति बालाः पण्डितमानिनः ।
विषमं न हि मन्यन्ते प्रापतं मधुदर्शिनः ॥ ५.५१.२६ ॥
Meski aku berteriak, anak-anak bodoh yang menganggap diri mereka bijak tidak mendengar; mereka tidak menganggap bahaya yang mendekat itu berat, hanya melihat madu.
5.51.27
संयुगे ये गमिष्यन्ति नररूपेण मृत्युना ।
नियतं चोदिता धात्रा सिंहेनेव महामृगाः ॥ ५.५१.२७ ॥
Mereka yang dalam pertempuran akan pergi kepada kematian dalam wujud manusia, pasti digerakkan oleh sang Pencipta, seperti rusa besar yang diburu singa.
5.51.28
शैक्यां तात चतुष्किष्कुं षडश्रिममितौजसम् ।
प्रहितां दुःखसंस्पर्शां कथं शक्ष्यन्ति मे सुताः ॥ ५.५१.२८ ॥
Anakku, gada batu itu, panjangnya empat hasta, bersisi enam, berkekuatan tak terukur, dilemparkan, menyakitkan bahkan saat disentuh — bagaimana anak-anakku akan menahannya?
5.51.29
गदां भ्रामयतस्तस्य भिन्दतो हस्तिमस्तकान् ।
सृक्किणी लेलिहानस्य बाष्पमुत्सृजतो मुहुः ॥ ५.५१.२९ ॥
Gadanya, saat ia memutarnya, membelah kepala gajah, menjilat bibirnya, dan berulang kali mengalirkan air mata (darah).
5.51.30
उद्दिश्य नागान्पततः कुर्वतो भैरवान्रवान् ।
प्रतीपं पततो मत्तान्कुञ्जरान्प्रति गर्जतः ॥ ५.५१.३० ॥
Menimpa para gajah, mengaum dengan dahsyat, menyerbu langsung ke arah gajah-gajah yang mengamuk, meraung kepada mereka: gadanya.
5.51.31
विगाह्य रथमार्गेषु वरानुद्दिश्य निघ्नतः ।
अग्नेः प्रज्वलितस्येव अपि मुच्येत मे प्रजा ॥ ५.५१.३१ ॥
Menerjang jalan-jalan kereta, menghantam para pejuang terbaik seperti api yang berkobar — apakah rakyatku (keturunanku) pun dapat luput darinya?
5.51.32
वीथीं कुर्वन्महाबाहुर्द्रावयन्मम वाहिनीम् ।
नृत्यन्निव गदापाणिर्युगान्तं दर्शयिष्यति ॥ ५.५१.३२ ॥
Sang lengan perkasa, membuka jalan dan memukul mundur pasukanku, akan memperlihatkan akhir zaman, menari dengan gada di tangannya.
5.51.33
प्रभिन्न इव मातङ्गः प्रभञ्जन्पुष्पितान्द्रुमान् ।
प्रवेक्ष्यति रणे सेनां पुत्राणां मे वृकोदरः ॥ ५.५१.३३ ॥
Seperti gajah jantan yang mengamuk menerjang pepohonan berbunga, Vṛkodara akan memasuki pasukan putra-putraku dalam pertempuran.
5.51.34
कुर्वन्रथान्विपुरुषान्विसारथिहयध्वजान् ।
आरुजन्पुरुषव्याघ्रो रथिनः सादिनस्तथा ॥ ५.५१.३४ ॥
Menghancurkan kereta-kereta tanpa prajurit dan kusirnya, beserta kuda dan panjinya; singa di antara manusia itu juga akan menghancurkan pejuang kereta dan penunggang kuda.
5.51.35
गङ्गावेग इवानूपांस्तीरजान्विविधान्द्रुमान् ।
प्रभङ्क्ष्यति रणे सेनां पुत्राणां मम सञ्जय ॥ ५.५१.३५ ॥
Seperti arus Gangga yang mencabut tanah rendah tepian dan berbagai pohon yang tumbuh di tepi, ia akan menghancurkan pasukan putra-putraku dalam pertempuran, wahai Sañjaya.
5.51.36
वधं नूनं गमिष्यन्ति भीमसेनभयार्दिताः ।
मम पुत्राश्च भृत्याश्च राजानश्चैव सञ्जय ॥ ५.५१.३६ ॥
Dilanda ketakutan akan Bhīmasena, putra-putraku, para pelayanku, dan para raja pasti akan menuju kematian, wahai Sañjaya.
5.51.37
येन राजा महावीर्यः प्रविश्यान्तःपुरं पुरा ।
वासुदेवसहायेन जरासन्धो निपातितः ॥ ५.५१.३७ ॥
Oleh dia yang, dengan Vāsudeva sebagai sahabat, memasuki istana dalam pada masa lampau dan menjatuhkan raja perkasa Jarāsandha.
5.51.38
कृत्स्नेयं पृथिवी देवी जरासन्धेन धीमता ।
मागधेन्द्रेण बलिना वशे कृत्वा प्रतापिता ॥ ५.५१.३८ ॥
Bumi dewi ini seluruhnya, setelah dikuasai oleh Jarāsandha yang bijaksana dan perkasa, penguasa Magadha, dibuat menderita.
5.51.39
भीष्मप्रतापात्कुरवो नयेनान्धकवृष्णयः ।
यन्न तस्य वशे जग्मुः केवलं दैवमेव तत् ॥ ५.५१.३९ ॥
Bahwa kaum Kuru dan Andhaka-Vṛṣṇi tidak jatuh di bawah kekuasaannya adalah berkat kekuatan dan kebijaksanaan Bhīṣma; itu semata-mata takdir.
5.51.40
स गत्वा पाण्डुपुत्रेण तरसा बाहुशालिना ।
अनायुधेन वीरेण निहतः किं ततोऽधिकम् ॥ ५.५१.४० ॥
Setelah pergi kepada putra Pāṇḍu, ia dibunuh dengan paksa, tanpa senjata, oleh pahlawan bertangan kuat itu; apa lagi yang lebih dari ini?
5.51.41
दीर्घकालसमासक्तं विशमाशीविषो यथा ।
स मोक्ष्यति रणे तेजः पुत्रेषु मम सञ्जय ॥ ५.५१.४१ ॥
Seperti ular melepaskan racun yang lama ditahan, demikian pula ia, wahai Sañjaya, akan melepaskan amarahnya kepada putra-putraku dalam peperangan.
5.51.42
महेन्द्र इव वज्रेण दानवान्देवसत्तमः ।
भीमसेनो गदापाणिः सूदयिष्यति मे सुतान् ॥ ५.५१.४२ ॥
Seperti Indra yang agung, yang terbaik di antara para dewa, menghancurkan para Dānava dengan vajranya, demikian Bhīmasena dengan gada di tangan akan memusnahkan putra-putraku.
5.51.43
अविषह्यमनावार्यं तीव्रवेगपराक्रमम् ।
पश्यामीवातिताम्राक्षमापतन्तं वृकोदरम् ॥ ५.५१.४३ ॥
Aku melihat Vṛkodara, tak tertahankan dan tak terhadang, berkecepatan dan keberanian yang dahsyat, bermata sangat merah, menerjang ke arah kami.
5.51.44
अगदस्याप्यधनुषो विरथस्य विवर्मणः ।
बाहुभ्यां युध्यमानस्य कस्तिष्ठेदग्रतः पुमान् ॥ ५.५१.४४ ॥
Di hadapan orang yang bertarung hanya dengan lengannya, tanpa busur, kereta, atau baju zirah, meski dirinya sendiri tak terluka, siapakah manusia yang sanggup berdiri?
5.51.45
भीष्मो द्रोणश्च विप्रोऽयं कृपः शारद्वतस्तथा ।
जान्त्येते यथैवहं वीर्यज्ञस्तस्य धीमतः ॥ ५.५१.४५ ॥
Bhīṣma, Droṇa, brahmana Kṛpa ini, dan Śāradvata juga mengetahui, sebagaimana aku, keperkasaan orang bijak itu.
5.51.46
आर्यव्रतं तु जानन्तः सङ्गरान्तं विधित्सवः ।
सेनामुखेषु स्थास्यन्ति मामकानां नरर्षभाः ॥ ५.५१.४६ ॥
Mengetahui sumpah mulia, berhasrat mengakhiri pertempuran, para banteng di antara manusia di pihakku akan berdiri di barisan terdepan pasukan.
5.51.47
बलीयः सर्वतो दिष्टं पुरुषस्य विशेषतः ।
पश्यन्नपि जयं तेषां न नियच्छामि यत्सुतान् ॥ ५.५१.४७ ॥
Takdir lebih kuat dalam segala hal, terutama bagi manusia; meski melihat kemenangan mereka, aku tidak menahan putra-putraku.
5.51.48
ते पुराणं महेष्वासा मार्गमैन्द्रं समास्थिताः ।
त्यक्ष्यन्ति तुमुले प्राणान्रक्षन्तः पार्थिवं यशः ॥ ५.५१.४८ ॥
Para pemanah agung itu, menempuh jalan kuno Indra dan menjaga kemuliaan kerajaan, akan merelakan nyawa mereka dalam kekacauan dahsyat ini.
5.51.49
यथैषां मामकास्तात तथैषां पाण्डवा अपि ।
पौत्रा भीष्मस्य शिष्याश्च द्रोणस्य च कृपस्य च ॥ ५.५१.४९ ॥
Anakku, sebagaimana mereka memiliki orang-orangku, begitu pula mereka memiliki Pāṇḍava: cucu-cucu Bhīṣma dan murid-murid Droṇa dan Kṛpa.
5.51.50
ये त्वस्मदाश्रयं किञ्चिद्दत्तमिष्टं च सञ्जय ।
तस्यापचितिमार्यत्वात्कर्तारः स्थविरास्त्रयः ॥ ५.५१.५० ॥
Sañjaya, siapa pun yang di bawah perlindungan kami telah memberi sesuatu atau melakukan persembahan, tiga tetua akan membalasnya karena kemuliaan mereka.
5.51.51
आददानस्य शस्त्रं हि क्षत्रधर्मं परीप्सतः ।
निधनं क्षत्रियस्याजौ वरमेवाद्दुरुत्तमम् ॥ ५.५१.५१ ॥
Bagi kesatria yang mengangkat senjata dan berusaha menjaga dharma ksatria, kematian dalam pertempuran memang yang paling mulia.
5.51.52
स वै शोचामि सर्वान्वै ये युयुत्सन्ति पाण्डवैः ।
विक्रुष्टं विदुरोणादौ तदेतद्भयमागतम् ॥ ५.५१.५२ ॥
Aku berduka bagi semua yang ingin berperang melawan Pāṇḍava. Ratapan yang terdengar sejak awal di antara Vidura dan Droṇa, ketakutan itu kini telah datang.
5.51.53
न तु मन्ये विघाताय ज्ञानं दुःखस्य सञ्जय ।
भवत्यतिबलं ह्येतज्ज्ञानस्याप्युपघातकम् ॥ ५.५१.५३ ॥
Sañjaya, aku tidak berpikir pengetahuan cukup untuk memusnahkan duka. Duka ini sangat kuat, dan ia bahkan menjadi penghancur pengetahuan itu sendiri.
5.51.54
ऋषयो ह्यपि निर्मुक्ताः पश्यन्तो लोकसङ्ग्रहान् ।
सुखैर्भवन्ति सुखिनस्तथा दुःखेन दुःखिताः ॥ ५.५१.५४ ॥
Bahkan para resi, meski telah terbebas, ketika melihat kesejahteraan dunia, menjadi gembira karena kebahagiaan dan bersedih karena duka.
5.51.55
किं पुनर्मोहमासक्तस्तत्र तत्र सहस्रधा ।
पुत्रेषु राज्यदारेषु पौत्रेष्वपि च बन्धुषु ॥ ५.५१.५५ ॥
Apalagi orang yang terikat dalam seribu cara oleh kebingungan kepada putra-putra, kerajaan dan istri, kepada cucu-cucu, dan juga kepada sanak keluarga.
5.51.56
संशये तु महत्यस्मिन्किं नु मे क्षममुत्तरम् ।
विनाशं ह्येव पश्यामि कुरूणामनुचिन्ततयन् ॥ ५.५१.५६ ॥
Dalam keraguan besar ini, jawaban apakah yang pantas bagiku? Aku hanya melihat kehancuran kaum Kuru ketika aku merenungkannya.
5.51.57
द्यूतप्रमुखमाभाति कुरूणां व्यसनं महत् ।
मन्देनैश्वर्यकामेन लोभात्पापमिदं कृतम् ॥ ५.५१.५७ ॥
Malapetaka besar yang menimpa kaum Kuru tampaknya berpangkal pada permainan dadu. Karena keserakahan, orang bodoh yang menginginkan kekuasaan melakukan dosa ini.
5.51.58
मन्ये पर्यायधर्मोऽयं कालस्यात्यन्तगामिनः ।
चक्रे प्रधिरिवासक्तो नास्य शक्यं पलायितुम् ॥ ५.५१.५८ ॥
Aku menduga ini adalah hukum giliran waktu yang senantiasa bergerak. Seperti pelek yang terpasang pada roda, tidak mungkin melarikan diri darinya.
5.51.59
किं नु कुर्यां कथं कुर्यां क्व नु गच्छामि सञ्जय ।
एते नश्यन्ति कुरवो मन्दाः कालवशं गताः ॥ ५.५१.५९ ॥
Wahai Sañjaya, apa yang harus kulakukan sekarang, bagaimana aku harus bertindak, ke mana aku harus pergi? Kaum Kuru yang bodoh ini binasa, tunduk pada kuasa waktu.
5.51.60
अवशोऽहं तदा तात पुत्राणां निहते शते ।
श्रोष्यामि निनदं स्त्रीणां कथं मां मरणं स्पृशेत् ॥ ५.५१.६० ॥
Wahai anakku, ketika seratus putraku terbunuh, aku akan tak berdaya dan mendengar ratapan para wanita. Bagaimana mungkin maut tidak menyentuhku saat itu?
5.51.61
यथा निदाघे ज्वलनः समद्धो ।
दहेत्कक्षं वायुना चोद्यमानः ।
गदाहस्तः पाण्डवो वै तथैव ।
हन्ता मदीयान्सहितोऽर्जुनेन ॥ ५.५१.६१ ॥
Seperti api yang menyala di musim panas, dihembus angin, membakar semak belukar, demikian pula Bhīma putra Pāṇḍu, dengan gada di tangan, bersama Arjuna, akan membunuh orang-orangku.