মহাভারত · অধ্যায় 5.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.52.1
यस्य वै नानृता वाचः कदाचिदनुशुश्रुम ।
त्रैलोक्यमपि तस्य स्याद्योद्धा यस्य धनञ्जयः ॥ ५.५२.१ ॥
যার বাক্য কখনও মিথ্যা শোনা যায়নি, তার জন্য ত্রিলোকও হতে পারে; যার যোদ্ধা ধনঞ্জয়।
5.52.2
तस्यैव च न पश्यामि युधि गाण्डीवधन्वनः ।
अनिशं चिन्तयानोऽपि यः प्रतीयाद्रथेन तम् ॥ ५.५२.२ ॥
গাণ্ডীবধারীকে যুদ্ধে আমি এমন কাউকে দেখি না যে নিরন্তর চিন্তা করেও রথে তার সম্মুখীন হতে পারে।
5.52.3
अस्यतः कर्णिनालीकान्मार्गणान्हृदयच्छिदः ।
प्रत्येता न समः कश्चिद्युधि गाण्डीवधन्वनः ॥ ५.५२.३ ॥
তীক্ষ্ণ বাণ নিক্ষেপকারী, হৃদয়বিদারী শরে গাণ্ডীবধারীর সমান প্রতিপক্ষ যুদ্ধে কেউ নেই।
5.52.4
द्रोणाकर्णौ प्रतीयातां यदि वीरौ नरर्षभौ ।
कृतास्त्रौ बलिनां श्रेष्ठौ समरेष्वपराजितौ ॥ ५.५२.४ ॥
দ্রোণ ও কর্ণ, এই দুই বীর, নরশ্রেষ্ঠ, অস্ত্রবিদ্যায় নিপুণ, বলবানদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ, যুদ্ধে অজেয় — যদি তারা হয়, তবে তারা তার সম্মুখীন হতে পারে।
5.52.5
महान्स्यात्संशयो लोके न त्वस्ति विजयो मम ।
घृणी कर्णः प्रमादी च आचार्यः स्थविरो गुरुः ॥ ५.५२.५ ॥
জগতে মহা সংশয় থাকবে, কিন্তু আমার জয় নেই; কর্ণ দয়ালু ও অসাবধান, আচার্য বৃদ্ধ ও গুরু।
5.52.6
समर्थो बलवान्पार्थो दृढधन्वा जितक्लमः ।
भवेत्सुतुमुलं युद्धं सर्वशोऽप्यपराजयः ॥ ५.५२.६ ॥
সমর্থ, বলবান, পার্থ, দৃঢ় ধনুর্ধর, ক্লান্তিজয়ী; যুদ্ধ হবে ভীষণ, আর সর্বতোভাবে তার পরাজয় হবে না।
5.52.7
सर्वे ह्यस्त्रविदः शूराः सर्वे प्राप्ता महद्यशः ।
अपि सर्वामरैश्वर्यं त्यजेयुर्न पुनर्जयम् ॥ ५.५२.७ ॥
অস্ত্রবিদ্যায় পারদর্শী সব বীরই মহাযশ লাভ করেছেন। দেবতাদের সমস্ত ঐশ্বর্য তাঁরা ত্যাগ করলেও পুনরায় জয় ত্যাগ করবেন না।
5.52.8
वधे नूनं भवेच्छान्तिस्तयोर्वा फाल्गुनस्य च ।
न तु हन्तार्जुनस्यास्ति जेता चास्य न विद्यते ॥ ५.५२.८ ॥
বধের মাধ্যমে তাঁদের দুজনের, বা ফাল্গুনের, নিশ্চয়ই শান্তি হবে। কিন্তু অর্জুনের হন্তা নেই, তাঁর জেতাও নেই।
5.52.9
मन्युस्तस्य कथं शाम्येन्मन्दान्प्रति य उत्थितः ।
अन्येऽप्यस्त्राणि जानन्ति जीयन्ते च जयन्ति च।
एकान्तविजयस्त्वेव श्रूयते फाल्गुनस्य ह ॥ ५.५२.९ ॥
মন্দবুদ্ধিদের প্রতি তাঁর যে ক্রোধ জেগেছে, তা কীভাবে শান্ত হবে? অন্যরাও অস্ত্র জানে; তারা পরাজিতও হয়, জয়ীও হয়। কিন্তু ফাল্গুনের বিজয় একান্তই হয়ে থাকে বলে শোনা যায়।
5.52.10
त्रयस्त्रिंशत्समाहूय खाण्डवेऽग्निमतर्पयत् ।
जिगाय च सुरान्सर्वान्नास्य विद्मः पराजयम् ॥ ५.५२.१० ॥
তেত্রিশ দেবতাকে আহ্বান করে তিনি খাণ্ডবে অগ্নিকে তৃপ্ত করেছিলেন। তিনি সমস্ত দেবতাকে জয় করেছিলেন; তাঁর পরাজয় আমরা জানি না।
5.52.11
यस्य यन्ता हृषीकेशः शीलवृत्तसमो युधि ।
ध्रुवस्तस्य जयस्तात यथेन्द्रस्य जयस्तथा ॥ ५.५२.११ ॥
যাঁর সারথি হৃষীকেশ, যুদ্ধে যিনি চরিত্র ও আচরণে তাঁর সমান, হে বৎস, তাঁর জয় নিশ্চিত, যেমন ইন্দ্রের জয়।
5.52.12
कृष्णावेकरथे यत्तावधिज्यं गाण्डिवं धनुः ।
युगपत्रीणि तेजांसि समेतान्यनुशुश्रुम ॥ ५.५२.१२ ॥
দুই কৃষ্ণ একই রথে প্রস্তুত হয়ে বসে আছেন, জ্যা-আরোপিত গাণ্ডীব ধনুক নিয়ে। একসঙ্গে তিন তেজ মিলিত হয়েছে বলে আমরা শুনেছি।
5.52.13
नैवास्ति नो धनुस्तदृङ्व योद्धा न च सारथिः ।
तच्च मन्दा न जानन्ति दुर्योधनवशानुगाः । ॥ ५.५२.१३ ॥
আমাদের কাছে সেরকম ধনুক নেই, সেরকম যোদ্ধাও নেই, সারথিও নেই। দুর্যোধনের বশে চলা মূঢ়েরা তা জানে না।
5.52.14
शेषयेदशनिर्दीप्तो विपतन्मूर्ध्नि सञ्जय ।
न तु शेषं शरास्तात कुर्युरस्ताः किरीटिना ॥ ५.५२.१४ ॥
হে সঞ্জয়, জ্বলন্ত বজ্র মাথায় পড়ে যেমন কিছুই অবশিষ্ট রাখে না, তেমনই হে বৎস, কিরীটীর ছোড়া বাণ কিছুই অবশিষ্ট রাখবে না।
5.52.15
अपि चास्यन्निवाभाति निघ्नन्निव धनञ्जयः ।
उद्धरन्निव कायेभ्यः शिरांसि शरवृष्टिभिः ॥ ५.५२.१५ ॥
ধনঞ্জয় বাণ নিক্ষেপ করে আঘাত করছেন বলে মনে হয়; বাণবৃষ্টিতে দেহ থেকে মস্তক উৎপাটন করছেন বলে মনে হয়।
5.52.16
अपि बाणमयं तेजः प्रदीप्तमिव सर्वतः ।
गाण्डीवोत्थं दहेताजौ पुत्राणां मम वाहिनी ॥ ५.५२.१६ ॥
বাণময় সেই তেজ চারদিকে প্রজ্বলিতের মতো; গাণ্ডীব থেকে উঠে যুদ্ধে আমার পুত্রদের সেনাবাহিনীকে দগ্ধ করবে।
5.52.17
अपि सा रथघोषेण भयार्ता सव्यसाचिनः ।
वित्रस्ता बहुधा सेना भारती प्रतिभाति मे ॥ ५.५२.१७ ॥
সব্যসাচীর রথঘোষে ভয়ার্ত ও নানাভাবে ত্রস্ত ভারতী সেনা আমার চোখে পড়ছে।
5.52.18
यथा कक्षं महानग्निः प्रदहेत्सर्वतश्चरन् ।
महार्चिरनिलोद्धूतस्तद्वद्धक्ष्यति मामकान् ॥ ५.५२.१८ ॥
যেমন মহান অগ্নি শুকনো ঘাস চারদিকে ছড়িয়ে পুড়িয়ে ফেলে, বায়ুতে উড়ানো মহাশিখা তেমনই আমার লোকজনদের দগ্ধ করবে।
5.52.19
यदोद्वमन्निशितान्बाणसङ्घां-
स्तानाततायी समरे किरीटी।
सृष्टोऽन्तकः सर्वहरो विधात्रा ।
यथा भवेत्तद्वदपारणीयः ॥ ५.५२.१९ ॥
যুদ্ধে তীক্ষ্ণ বাণের ঝাঁক উগরে দেওয়া আততায়ী কিরীটী, বিধাতার নিক্ষিপ্ত সর্বসংহারক মৃত্যুর মতো অপ্রতিরোধ্য হবে।
5.52.20
यदा हयभीक्ष्णं सुबुहून्प्रकारान् ।
श्रोतास्मि तानावसथे कुरूणाम्।
तेषां समन्ताच्च तथा रणाग्रे ।
क्षयः किलायं भरतानुपैति ॥ ५.५२.२० ॥
আমার আবাসে কৌরবদের সম্পর্কে ঘোড়াসংক্রান্ত বহু প্রকার সংবাদ বারবার শুনব, এবং রণাগ্রে তাদের দিক থেকে ভরতবংশীয়দের উপর এই বিনাশ সর্বদিক থেকে সত্যিই আসছে।