महाभारत · अध्याय 5.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.54.1
एवमेतन्महाराज यथावदसि भारत ।
युद्धे विनाशः क्षत्रस्य गाण्डीवेन प्रदृश्यते ॥ ५.५४.१ ॥
हे महाराजा, भरतवंशजा, तू म्हणतोस ते खरे आहे. युद्धात क्षत्रियांचा विनाश गाण्डीवाने दिसून येईल.
5.54.2
इदं तु नाभिजानामि तव धीरस्य नित्यशः ।
यत्पुत्रवशमागच्छेस्तत्त्वज्ञः सव्यसाचिनः ॥ ५.५४.२ ॥
पण नेहमी धीर आणि तत्त्वज्ञ असलेला तू सव्यसाचीबाबत पुत्रांच्या वशात कसा आलास हे मला कळत नाही.
5.54.3
नैष कालो महाराज तव शश्वत्कृतागसः ।
त्वया ह्येवादितः पार्था निकृता भरतर्षभ ॥ ५.५४.३ ॥
हे महाराजा, नेहमी अपराध केलेल्या तुझ्यासाठी ही वेळ योग्य नाही. हे भरतश्रेष्ठा, सुरुवातीपासून तूच पृथेच्या पुत्रांची फसवणूक केलीस.
5.54.4
पिता श्रेष्ठः सुहृद्यश्च सम्यक्प्रणिहितात्मवान् ।
आस्थेयं हि हितं तेन न द्रोग्धा गुरुरुच्यते ॥ ५.५४.४ ॥
पिता श्रेष्ठ आणि हितचिंतक आहे, सम्यक् संयमित आत्मा असलेला. त्याचे हितकारक वचन पाळावे; जो द्रोह करत नाही तोच गुरू म्हटला जातो.
5.54.5
इदं जितमिदं लब्धमिति श्रुत्वा पराजितान् ।
द्यूतकाले महाराज स्मरसे स्म कुमारवत् ॥ ५.५४.५ ॥
'हे जिंकलो, हे मिळवले' असे पराभूतांचे बोल ऐकून, हे महाराजा, द्यूतकाळी तू बालकासारखा आनंदित होत असत हे तुला आठवते का.
5.54.6
परुषाण्युच्यमानांश्च पुरा पार्थानुपेक्षसे ।
कृत्स्नं राज्यं जयन्तीति प्रपातं नानुपश्यसि ॥ ५.५४.६ ॥
पूर्वी पार्थांना कठोर बोल बोलले जात असताना तू त्यांची उपेक्षा केलीस. 'ते संपूर्ण राज्य जिंकतील' हे पतन तू पाहत नाहीस.
5.54.7
पित्र्यं राज्यं महाराज कुरवस्ते सजाङ्गलाः ।
अथ वीरैर्जितामुर्वीमखिलां प्रत्यपद्यथाः ॥ ५.५४.७ ॥
हे महाराज, कुरूंना जाङ्गल देशांसह पैतृक राज्य होते. नंतर वीरांनी जिंकलेली सर्व पृथ्वीही तुम्हाला परत मिळाली.
5.54.8
बाहुवीर्यार्जिता भूमिस्तव पार्थैर्निवेदिता ।
मयेदं कृतमित्येव मन्यसे राजसत्तम ॥ ५.५४.८ ॥
तुझी भूमी बाहुबळाने मिळवलेली आहे; पार्थांनी ती तुला अर्पण केली. हे राजश्रेष्ठा, 'हे मी केले' असे तुला वाटते.
5.54.9
ग्रस्तान्गन्धर्वराजेन मज्जतो ह्यप्लवेऽम्भसि ।
आनिनाय पुनः पार्थः पुत्रांस्ते राजसत्तम ॥ ५.५४.९ ॥
गंधर्वराजाने धरलेल्या, होडीविना पाण्यात बुडत असलेल्या तुझ्या पुत्रांना, हे राजश्रेष्ठा, पार्थाने पुन्हा आणले.
5.54.10
कुमारवच्च स्मयसे द्यूते विनिकृतेषु यत् ।
पाण्डवेषु वने राजन्प्रव्रजत्सु पुनःपुनः ॥ ५.५४.१० ॥
हे राजा, द्यूतात फसवल्या गेलेल्या आणि वनात वारंवार जावे लागलेल्या पांडवांकडे पाहून तू लहान मुलासारखा हसतोस.
5.54.11
प्रवर्षतः शरव्रातानर्जुनस्य शितान्बहून् ।
अप्यर्णवा विशुष्येयुः किं पुनर्मासयोनयः ॥ ५.५४.११ ॥
अर्जुनाच्या तीक्ष्ण बाणांचा मोठा वर्षाव होत असताना समुद्रही आटून जातील; मग मेघांपासून जन्मलेल्या जलाचे काय.
5.54.12
अस्यतां फाल्गुनः श्रेष्ठो गाण्डीवं धनुषां वरम् ।
केशवः सर्वभूतानामायुधानां सुदर्शनम् ।
वानरो रोचमानश्च केतुः केतुमतां वरः ॥ ५.५४.१२ ॥
बाण सोडणाऱ्यांत फाल्गुन श्रेष्ठ; धनुष्यांत गाण्डीव श्रेष्ठ. सर्व प्राण्यांत केशव, आयुधांत सुदर्शन, आणि ध्वजधाऱ्यांत चमकणारा वानरध्वज श्रेष्ठ.
5.54.13
एवमेतानि स रथो वहते सह यो रणे ।
क्षपयिष्यति नो राजन्कालचक्रमिवोद्यतम् ॥ ५.५४.१३ ॥
राजा, हे सर्व घेऊन रणात जाणारा तो रथी उभारलेल्या कालचक्राप्रमाणे आपला नाश करील.
5.54.14
तस्याद्य वसुधा राजन्निखिला भरतर्षभ ।
यस्य भीमार्जिनौ योधौ स राजा राजसत्तम ॥ ५.५४.१४ ॥
राजा, भरतश्रेष्ठा, आज सर्व पृथ्वी त्याचीच; भीम आणि अर्जुन ज्याचे योद्धे आहेत, तोच राजा, राजश्रेष्ठा.
5.54.15
तथा भीमहतप्रायां मञ्जन्तीं तव वाहिनीम् ।
दुर्योधनमुखा दृष्ट्वा क्षयं यास्यन्ति कौरवाः ॥ ५.५४.१५ ॥
अशा प्रकारे भीमाच्या प्रहारांनी जवळजवळ मारली गेलेली आणि बुडत असलेली आपली सेना पाहून, दुर्योधन ज्यांच्या पुढे आहे ते कौरव नाश पावतील.
5.54.16
न भीमार्जुनयोर्भीता लप्स्यन्ते विजयं विभो ।
तव पुत्रा महाराज राजानश्चानुसारिणः ॥ ५.५४.१६ ॥
हे प्रभो, भीम आणि अर्जुनाला घाबरलेले आपले पुत्र आणि अनुयायी राजे विजय मिळवणार नाहीत, महाराजा.
5.54.17
मत्स्यास्त्वामद्य नार्चन्ति पञ्चालाश्च सकेकयाः ।
साल्वेयाः शूरसेनाश्च सर्वे त्वामवजानते ॥ ५.५४.१७ ॥
मत्स्य, पांचाल आणि केकयांसह, साल्वेय आणि शूरसेन — आज हे आपला सन्मान करत नाहीत; सर्वजण आपला अवमान करतात.
5.54.18
पार्थं ह्येते गताः सर्वे वीर्यज्ञास्तस्य धीमतः ।
भक्त्या ह्यस्य विरुध्यन्ते तव पुत्रैः सदैव ते ॥ ५.५४.१८ ॥
हे सर्व पार्थाकडे गेले आहेत, कारण त्या बुद्धिमानाचे पराक्रम ते जाणतात; भक्तीमुळेच ते आपल्या पुत्रांविरुद्ध सदैव उभे राहतात.
5.54.19
अनर्हानेव तु वधे धर्मयुक्तान्विकर्मणा ।
योऽक्लेशयत्पाण्डुपुत्रान्यो विद्वेष्ट्यधुनापि वै ॥ ५.५४.१९ ॥
धर्मयुक्त आणि वधास अयोग्य असलेल्या पांडुपुत्रांना आपल्या दुष्कर्माने छळणारा, आणि आजही त्यांचा द्वेष करणारा.
5.54.20
सर्वोपायैर्नियन्तव्यः सानुगः पापपुरुषः ।
तव पुत्रो महाराज नानुशोचितुमर्हसि ॥ ५.५४.२० ॥
हे महाराज, त्या पापी पुरुषाला त्याच्या अनुयायांसह सर्व उपायांनी आवरले पाहिजे; आपल्या पुत्रासाठी आपण शोक करणे योग्य नाही.
5.54.21
अपरोहं महाराज साक्षाच्चैनं ब्रवीम्यहम् ।
द्यूतकाले मया चोक्तं विदुरेण च धीमता ॥ ५.५४.२१ ॥
हे महाराज, लपवून न ठेवता मी त्यालाच थेट सांगतो; द्यूताच्या वेळी मी आणि बुद्धिमान विदुरांनीही सांगितले होते.
5.54.22
यदिदं ते विलपितं पाण्डवान्प्रति भारत ।
अनीशेनैव राजेन्द्र सर्वमेतन्निरर्थकम् ॥ ५.५४.२२ ॥
हे भारता, पांडवांविषयी तुमचे हे जे विलाप आहे ते सर्व निरर्थक आहे; हे राजेंद्रा, अधिकारहीनाचे हे विलाप आहे.