महाभारत · अध्याय 5.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.55.1
न भेतव्यं महाराज न शोच्या भवतां वयम् ।
समर्थाः स्म पराञ्जेतुं बलिनः समरे विभो ॥ ५.५५.१ ॥
हे महाराज, भिण्यासारखे काही नाही; आमच्यासाठी तुम्ही शोक करू नका. हे प्रभो, युद्धात बलवान असलेले आम्ही शत्रूंना जिंकण्यास समर्थ आहोत.
5.55.2
वने प्रव्राजितान्पार्थान्यदायान्मधुसूदनः ।
महता बलचक्रेण परराष्ट्रावमर्दिना ॥ ५.५५.२ ॥
वनात निर्वासित केलेल्या पार्थांना, परराष्ट्रांना चिरडणाऱ्या महान सैन्यासह मधुसूदन यादव (कृष्ण) घेऊन आला.
5.55.3
केकया धृष्टकेतुश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षत ।
राजानश्चान्वयुः पार्थान्बहवोऽन्येऽनुयायिनः ॥ ५.५५.३ ॥
केकय, धृष्टकेतू आणि पृषताचा पुत्र धृष्टद्युम्न, तसेच अनेक राजे व इतर अनुयायी पार्थांच्या मागे गेले.
5.55.4
इन्द्रप्रस्थस्य चादूरात्समाजग्मुर्महारथाः ।
व्यगर्हयंश्च संगम्य भवन्तं कुरुभिः सह ॥ ५.५५.४ ॥
इंद्रप्रस्थाजवळून महारथी एकत्र आले आणि कौरवांसह तुम्हाला भेटून त्यांनी तुमची निंदा केली.
5.55.5
ते युधिष्ठिरमासीनमजिनैः प्रतिवासितम् ।
कृष्णप्रधानाः संहत्य पर्युपासन्त भारत ॥ ५.५५.५ ॥
हे भारता, कृष्णप्रमुख ते सर्व एकत्र होऊन मृगचर्म नेसून बसलेल्या युधिष्ठिराची उपासना करू लागले.
5.55.6
प्रत्यादनं च राज्यस्य कार्यमूचुर्नराधिपाः ।
भवतः सानुबन्धस्य समुच्छेदं चिकीर्षवः ॥ ५.५५.६ ॥
राजांनी राज्य परत मिळवण्याची गोष्ट सांगितली, तुम्हाला व तुमच्या अनुयायांना समूळ नष्ट करण्याची इच्छा बाळगून.
5.55.7
श्रुत्वा चैवं मयोस्तास्तु भीष्मद्रोणकृपास्तदा ।
ज्ञातिक्षयभयाद्राजन्भीतेन भरतर्षभ ॥ ५.५५.७ ॥
हे ऐकून भीष्म, द्रोण आणि कृप तेव्हा ज्ञातिक्षयाच्या भयाने भयभीत झाले, हे राजा, हे भरतश्रेष्ठा.
5.55.8
ततः स्थास्यन्ति समये पाण्डवा इति मे मतिः ।
समुच्छेदं हि नः कृत्स्नं वासुदेवश्चिकीर्षति ॥ ५.५५.८ ॥
मग पांडव योग्य वेळी उभे राहतील असे माझे मत आहे. वासुदेव आमचा संपूर्ण नाश करू इच्छितो.
5.55.9
ऋते च विदुरात्सर्वे यूयं वध्या मता मम ।
धृतराष्ट्रस्तु धर्मज्ञो न वध्यः कुरुसत्तमः ॥ ५.५५.९ ॥
विदुर वगळता तुम्ही सर्वजण वध्य आहात असे माझे मत आहे. पण धर्मज्ञ, कुरुश्रेष्ठ धृतराष्ट्र वध्य नाहीत.
5.55.10
समुच्छेदं च कृत्स्नं नः कृत्वा तात जनार्दनः ।
एकराज्यं कुरूणां स्म चिकीर्षति युधिष्ठिरे ॥ ५.५५.१० ॥
हे तात, जनार्दन आमचा संपूर्ण नाश करून कुरूंचे एकछत्री राज्य युधिष्ठिराला देऊ इच्छितो.
5.55.11
तत्र किं प्राप्तकालं नः प्रणिपातः पलायनम् ।
प्राणान्वा संपरित्यज्य प्रतियुध्यामाहे परान् ॥ ५.५५.११ ॥
मग आपल्यासाठी योग्य वेळी काय? नमस्कार करणे की पलायन? की प्राण त्यागून शत्रूंशी लढणे?
5.55.12
प्रतियुद्धे तु नियतः स्यादस्माकं पराजयः ।
युधिष्ठिरस्य सर्वे हि पार्थिवा वशवर्तिनः ॥ ५.५५.१२ ॥
प्रतिकार केल्यास आमचा पराभव निश्चित होईल, कारण युधिष्ठिराच्या वशवर्ती सर्व राजे आहेत.
5.55.13
विरक्तराष्ट्राश्च वयं मित्राणि कुपितानि नः ।
धिक्कृताः पार्थिवैः सर्वैः स्वजनेन च सर्वशः ॥ ५.५५.१३ ॥
आम्ही राष्ट्रांवर विरक्त झालो आहोत; आमचे मित्र आमच्यावर कुपित झाले आहेत. सर्व राजांनी आणि आपल्या स्वजनांनीही आम्हाला सर्व बाजूंनी धिक्कारले आहे.
5.55.14
प्रणिपाते न दोषोस्ति सन्धिर्नः शाश्वतीः समाः ।
पितरं त्वेव शोचामि प्रज्ञानेत्रं जनाधिपम् ॥ ५.५५.१४ ॥
नमस्काराने कोणताही दोष नाही; आपल्याला दीर्घकाळ टिकणारा सन्धी होऊ शकतो. पण प्रज्ञा हेच ज्यांचे डोळे आहेत, त्या जनाधिपती माझ्या पित्यासाठीच मी शोक करतो.
5.55.15
मत्कृते दुःखमापन्नं क्लेशं प्राप्तमनन्तकम् ।
कृतं हि तव पुत्रैश्च परेषामवरोधनम् ।
मत्प्रयार्थं पुरैवैतद्विदितं ते नरोत्तम ॥ ५.५५.१५ ॥
माझ्यामुळे दुःख ओढवले आहे, अनंत क्लेश प्राप्त झाला आहे. हे नरोत्तमा, आपल्या पुत्रांनीही शत्रूंना वेढा घातला आहे; माझ्या निर्गमनासाठी हे आधीच आपल्याला ठाऊक होते.
5.55.16
ते राज्ञो धृतराष्ट्रस्य सामात्यस्य महारथाः ।
वैरं प्रतिकरिष्यन्ति कुलोच्छेदेन पाण्डवाः ॥ ५.५५.१६ ॥
अमात्यांसह राजा धृतराष्ट्राचे ते महारथी पांडव कुलनाशाने वैराचा सूड उगवतील.
5.55.17
ततो द्रोणोऽब्रवीद्भीष्मः कृपो द्रौणिश्च भारत ।
मत्वा मां महतीं चिन्तामास्थितंव्यथितेन्द्रियं ॥ ५.५५.१७ ॥
तेव्हा द्रोण, भीष्म, कृप आणि द्रोणपुत्र बोलले, हे भारता; मी मोठ्या चिंतेने ग्रस्त व इंद्रिये व्याकुळ झालेली आहेत हे पाहून.
5.55.18
अभिद्रुग्धाः परे चेन्नो न भेतव्यं परन्तप ।
असमर्थाः परे जेतुमस्मान्युधि समास्थितान् ॥ ५.५५.१८ ॥
शत्रू आपल्याकडून घायाळ झाले असतील तर, हे परंतपा, भिऊ नको; युद्धात स्थिर उभ्या असलेल्या आपल्याला जिंकण्यास शत्रू असमर्थ आहेत.
5.55.19
एकैकशः समर्थाः स्मो विजेतुं सर्वपार्थिवान् ।
आगच्छन्तु विनेष्यामो दर्पमेषां शितैः शरैः ॥ ५.५५.१९ ॥
आम्ही एकएक करून सर्व राजांना जिंकण्यास समर्थ आहोत. ते येवोत; तीक्ष्ण बाणांनी आम्ही त्यांचा गर्व उतरवू.
5.55.20
पुरैकेन हि भीष्मेण विजिताः सर्वपार्थिवाः ।
मृते पितर्यतिक्रुद्धो रथेनैकेन भारत ॥ ५.५५.२० ॥
पूर्वी एकट्या भीष्मानेच सर्व राजांना जिंकले होते. हे भारता, पिता मरण पावल्यावर अत्यंत क्रुद्ध होऊन त्यांनी एकाच रथावरून असे केले.
5.55.21
जघान सुबहूंस्तेषां संरब्धः कुरुसत्तमः ।
ततस्ते शरणं जग्मुर्देवव्रतमिमं भयात् ॥ ५.५५.२१ ॥
कुरुश्रेष्ठांनी संतप्त होऊन त्यांपैकी पुष्कळांना ठार केले. तेव्हा ते भयाने या देवव्रताला शरण गेले.
5.55.22
स भीष्मः सुसमर्थोऽयमस्माभिः सहितो रणे ।
परान्विजेतुं तस्मात्ते व्येतु भीर्भरतर्षभ ॥ ५.५५.२२ ॥
हे भीष्म आमच्यासोबत रणात शत्रूंना जिंकण्यास पूर्णपणे समर्थ आहेत. म्हणून हे भरतश्रेष्ठा, तुमचे भय नाहीसे होवो.
5.55.23
इत्येषां निश्चयो ह्यासीत्तत्कालेऽमिततेजसाम् ।
पुरा तेषां पृथिवी कृत्स्नासीद्वशवर्तिनी ॥ ५.५५.२३ ॥
त्या काळी अमित तेजस्वी अशा त्यांचा हाच निश्चय होता. पूर्वी संपूर्ण पृथ्वी त्यांच्या अधीन होती.
5.55.24
अस्मान्पुनरमी नाद्य समर्था जेतुमाहवे ।
छिन्नपक्षाः परे ह्यद्य वीर्यहीनाश्च पाण्डवाः ॥ ५.५५.२४ ॥
आज हे पुन्हा रणात आम्हाला जिंकण्यास समर्थ नाहीत. शत्रू आज पंख छाटलेले आहेत आणि पांडव वीर्यहीन झाले आहेत.
5.55.25
अस्मत्संस्था च पृथिवी वर्तते भरतर्षभ ।
एकार्थाः सुखदुःखेषु समानीताश्च पार्थिवाः ॥ ५.५५.२५ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, ही पृथ्वी आमच्यावरच अवलंबून आहे. सुख-दुःखात एकाच हेतूने असलेले राजे आमच्याकडे एकत्र आणले गेले आहेत.
5.55.26
अप्यग्निं प्रविशेयुस्ते समुद्रं वा परन्तप ।
मदर्थं पार्थिवाः सर्वे तद्विद्धि कुरुसत्तम ॥ ५.५५.२६ ॥
हे शत्रुतापना, माझ्यासाठी हे सर्व राजे अग्नीत किंवा समुद्रात प्रवेश करतील. हे कुरुश्रेष्ठा, हे जाणून घे.
5.55.27
उन्मत्तमिव चापि त्वां प्रहसन्तीह दुःखितम् ।
विलपन्तं बहुविधं भीतं परविकत्थने ॥ ५.५५.२७ ॥
येथे लोक तुला वेड्यासारखा, दुःखी, अनेक प्रकारे विलाप करणारा, भित्रा आणि शत्रूच्या बढाईसमोर उभा असलेला पाहून हसत आहेत.
5.55.28
एषां ह्येकैकशो राज्ञां समर्थं पाण्डवान्प्रति ।
आत्मानं मन्यते सर्वो व्येतु ते भयमागतम् ॥ ५.५५.२८ ॥
या राजांपैकी प्रत्येकाला वाटते की तो पांडवांविरुद्ध समर्थ आहे. तुझ्यावर आलेले भय दूर होवो.
5.55.29
जेतुं समग्रां सेनां मे वासवोऽपि न शक्नुयात् ।
हन्तुमक्षय्यरूपेयं ब्रह्मणोऽपि स्वयंभुवः ॥ ५.५५.२९ ॥
माझ्या या संपूर्ण सेनेला जिंकण्यास इंद्रही समर्थ होणार नाही. अक्षय रूप असलेल्या या सेनेला स्वयंभू ब्रह्माही वध करू शकणार नाही.
5.55.30
युधिष्ठिरः पुरं हित्वा पञ्चग्रामान्स याचते ।
भीतो हि मामकात्सैन्यात्प्रभावाच्चैव मे विभो ॥ ५.५५.३० ॥
युधिष्ठिर नगर सोडून पाच गावे मागत आहे. हे विभो, तो माझ्या सैन्यामुळे आणि माझ्या प्रभावामुळे खरोखरच घाबरलेला आहे.
5.55.31
समर्थं मन्यसे यच्च कुन्तीपुत्रं वृकोदरम् ।
तन्मिथ्या न हि मे कृत्स्नं प्रभावं वेत्सि भारत ॥ ५.५५.३१ ॥
कुंतीपुत्र वृकोदराला (भीमाला) तू समर्थ मानतोस, ते खोटे आहे. हे भारता, माझा संपूर्ण प्रभाव तू जाणत नाहीस.
5.55.32
मत्समो हि गदायुद्धे पृथिव्यां नास्ति कश्चन ।
नासीत्कश्चिदतिक्रान्तो भविता न च कश्चन ॥ ५.५५.३२ ॥
गदायुद्धात पृथ्वीवर माझ्या बरोबरीचा कोणीही नाही. पूर्वी कोणीही मला ओलांडले नाही, आणि पुढेही कोणी ओलांडणार नाही.
5.55.33
युक्तो दुःखोषितश्चाहं विद्यापारगतस्तथा ।
तस्मान्न भीमान्नान्येभ्यो भयं मे विद्यते क्वचित् ॥ ५.५५.३३ ॥
मी प्रशिक्षित आहे, दुःख सोसले आहे आणि विद्येत पारंगत आहे. म्हणून भीमाकडून किंवा इतर कोणाकडूनही मला कुठेही भय नाही.
5.55.34
दुर्योधनसमो नास्ति गदायामिति निश्चयः ।
सङ्कर्षणस्य भवने यत्तदैनमुपावसम्। ॥ ५.५५.३४ ॥
गदायुद्धात दुर्योधनाच्या बरोबरीचा कोणीही नाही, हे निश्चित आहे. संकर्षणाच्या (बलरामाच्या) भवनात मी राहिलो, तेव्हा त्यांच्याजवळच शिकलो.
5.55.35
युद्धे सङ्कर्षणसमो बलेनाभ्यधिको भुवि ।
गदाप्रहारं भीमो मे न जातु विषहेद्युधि ॥ ५.५५.३५ ॥
युद्धात मी संकर्षणाच्या (बलरामाच्या) बरोबरीचा आहे; पृथ्वीवर बळात त्यांच्याहूनही अधिक आहे. युद्धात भीम माझा गदाप्रहार कधीही सहन करू शकणार नाही.
5.55.36
एकं प्रहारं यं दद्यां भीमाय रुषितो नृप ।
स एवैनं नयोद्धोरः क्षिप्रं वैवस्वतक्षयम् ॥ ५.५५.३६ ॥
हे राजा, रागाने मी भीमाला जो एक प्रहार देईन, तोच प्रहार त्या वीराला लवकरच वैवस्वताच्या (यमाच्या) लोकी पाठवेल.
5.55.37
इच्छेयं च गदाहस्तं राजन्द्रष्टुं वृकोदरम् ।
सुचिरं प्रार्थितो ह्येष मम नित्यं मनोरथः ॥ ५.५५.३७ ॥
हे राजा, गदा हातात घेतलेल्या वृकोदराला (भीमाला) पाहण्याची माझी इच्छा आहे. ही माझी दीर्घकाळची प्रार्थना आणि नित्याची मनीषा आहे.
5.55.38
गदया निहतो ह्याजौ मया पार्थो वृकोदरः ।
विशीर्णगावः पृथिवीं परासुः प्रपतिष्यति ॥ ५.५५.३८ ॥
युद्धात माझ्या गदेच्या प्रहाराने मारला गेलेला पृथापुत्र वृकोदर, अवयव तुटून, निष्प्राण होऊन भूमीवर कोसळेल.
5.55.39
गदाप्रहाराभिहतो हिमवानपि पर्वतः ।
सकृन्मया विदीर्येत गिरिः शतसहस्रधा ॥ ५.५५.३९ ॥
माझ्या गदेच्या एकाच प्रहाराने हिमालयासारखा पर्वतही फुटून लाख तुकड्यांत विखुरेल.
5.55.40
स चाप्येतद्विजानाति वासुदेवार्जुनौ तथा ।
दुर्योधनसमो नास्ति गदायामिति निश्चयः ॥ ५.५५.४० ॥
तोही हे जाणतो, आणि वासुदेव व अर्जुनही जाणतात; गदायुद्धात दुर्योधनाच्या बरोबरीचा कोणी नाही, हा निश्चय आहे.
5.55.41
तत्ते वृकोदरमयं भयं व्येतु महाहवे ।
व्यपनेष्याम्यहं ह्येनं मा राजन्विमना भव ॥ ५.५५.४१ ॥
म्हणून महायुद्धात वृकोदराविषयीची तुमची भीती दूर होवो. मीच ती दूर करीन; हे राजा, खिन्न होऊ नका.
5.55.42
तस्मिन्मया हते क्षिप्रमर्जुनं बहवो रथाः ।
तुल्यरूपा विशिष्टाश्च क्षेप्स्यन्ति भरतर्षभ ॥ ५.५५.४२ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, त्याला मी मारल्यावर, सारख्या रूपाचे अनेक श्रेष्ठ रथी लवकरच अर्जुनावर चाल करतील.
5.55.43
भीष्मो द्रोणः कृपो द्रौणिः कर्णो भूरिश्रवास्तथा ।
प्राग्ज्योतिषाधिपः शल्यः सिन्धुराजो जयद्रथः ॥ ५.५५.४३ ॥
भीष्म, द्रोण, कृप, द्रोणपुत्र, कर्ण, भूरिश्रवा, तसेच प्राग्ज्योतिषाचा अधिपती शल्य आणि सिंधूंचा राजा जयद्रथ.
5.55.44
एकैक एषां शक्तस्तु हन्तुं भारत पाण्डवान् ।
समेतास्तु क्षणेनैतान्नेष्यन्ति यमसादनम् ॥ ५.५५.४४ ॥
यांपैकी प्रत्येकजण एकटाच पांडवांना मारण्यास समर्थ आहे. हे भारता, हे सर्व एकत्र होऊन क्षणार्धात त्यांना यमसदनाला पाठवतील.
5.55.45
समग्रा पार्थिवी सेना पार्थमेकं धनञ्जयम् ।
कस्मादशक्ता निर्जेतुमिति हेतुर्न विद्यते ॥ ५.५५.४५ ॥
संपूर्ण राजसेना एकट्या पार्थ धनंजयाला जिंकू शकत नाही, याला कोणतेही कारण दिसत नाही.
5.55.46
शरव्रातैस्तु भीष्मेण शतशो निचितोऽवशः ।
द्रोणद्रौणिकृपैश्चैव गन्ता पार्थो यमक्षयम् ॥ ५.५५.४६ ॥
भीष्मांच्या बाणसमूहांनी शेकडो वेळा झाकलेला व असहाय्य झालेला, द्रोण, द्रोणपुत्र व कृप यांच्याकडूनही पार्थ यमलोकाला जाईल.
5.55.47
पितामहोऽपि गाङ्गेयः शान्तनोरधि भारत ।
ब्रह्मर्पिसदृशो जज्ञे देवैरपि सुदुःसहः ॥ ५.५५.४७ ॥
हे भारता, शंतनूचा पुत्र गांगेय पितामह भीष्म ब्रह्मर्षीप्रमाणे जन्मले; देवांनाही त्यांना सहन करणे अत्यंत कठीण होते.
5.55.48
न हन्ता विद्यते चापि राजन्भीष्मस्य कश्चन ।
पित्रा ह्युक्तः प्रसन्नेन नाकामस्त्वं मरिष्यसि ॥ ५.५५.४८ ॥
हे राजा, भीष्मांना मारणारा कोणीही नाही. प्रसन्न झालेल्या पित्यानेच सांगितले होते—तुझ्या इच्छेविना तू मरणार नाहीस.
5.55.49
ब्रह्मर्षेश्च भरद्वाजाद्द्रोणो द्रोण्यामजायत ।
द्रोणाज्जज्ञे महाराज द्रौणिश्च परमाश्त्रवित् ॥ ५.५५.४९ ॥
ब्रह्मर्षी भरद्वाजापासून द्रोण द्रोणीमध्ये जन्मले. हे महाराजा, द्रोणापासून परम अस्त्रज्ञ द्रौणी जन्मला.
5.55.50
कृपश्चाचार्यमुख्योयं महर्षेर्गौतमादपि ।
शरस्तम्बोद्भवः श्रीमानवध्य इति मे मतिः ॥ ५.५५.५० ॥
आचार्यांमध्ये श्रेष्ठ हे कृप महर्षी गौतमांच्या वंशातील असून शरस्तंबात जन्मलेले श्रीमान आहेत. ते अवध्य आहेत असे माझे मत आहे.
5.55.51
अयोनिजास्त्रयो ह्येते पिता माता च मातुलः ।
अश्वत्थाम्नो महारात स च शूरः स्थितो मम ॥ ५.५५.५१ ॥
हे तिघे अयोनिज आहेत: पिता, माता आणि मामा. हे महाराजा, अश्वत्थाम्याचेही (हेच); आणि तो शूर माझ्या बाजूने उभा आहे.
5.55.52
सर्व एते महाराज देवकल्पा महारथाः ।
शक्रस्यापि व्यथां कुर्युः संयुगे भरतर्षभ ॥ ५.५५.५२ ॥
हे महाराजा, हे सर्व देवतुल्य महारथी आहेत; हे भरतर्षभा, युद्धात ते इंद्रालाही व्यथा देऊ शकतील.
5.55.53
नैतेषामर्जुनः शक्त एकैकं प्रतिवीक्षितुम् ।
सहितास्तु नरव्याघ्रा हनिष्यन्ति धनञ्जयम् ॥ ५.५५.५३ ॥
यांपैकी एकेकाला सामोरे जाण्यासही अर्जुन समर्थ नाही; पण एकत्र असलेले हे नरव्याघ्र धनंजयाला ठार मारतील.
5.55.54
भीष्माद्रोणकृपाणां च तुल्यः कर्णो मतो मम ।
अनुज्ञातश्च रामेण मत्समोऽसीति भारत ॥ ५.५५.५४ ॥
भीष्म, द्रोण आणि कृप यांच्या बरोबरीचा कर्ण आहे असे मला वाटते. हे भारता, रामानेही त्याला 'तू माझ्या बरोबरीचा आहेस' असे सांगून अनुज्ञा दिली होती.
5.55.55
कुण्डले रुचिरे चास्तां कर्णस्य सहजे शुभे ।
ते शच्यर्थं महेन्द्रेण याचितः स परन्तपः ॥ ५.५५.५५ ॥
कर्णाची ती सहज, सुंदर, शुभ कुंडले तेजस्वी होती. परंतप (कर्ण) यांना शचीसाठी महेंद्रांनी याचिले होते.
5.55.56
अमोघया महाराज शक्त्या परमभीमया ।
तस्य शक्त्योपगूढस्य कस्माज्जीवेद्धनञ्जयः ॥ ५.५५.५६ ॥
हे महाराज, अमोघ आणि अत्यंत भयंकर अशा शक्तीने आलिंगिलेला धनंजय (अर्जुन) कसा जगेल?
5.55.57
विजयो मे ध्रुवं राजन्फलं पाणाविवाहितम् ।
अभिव्यक्तः परेषां च कृत्स्नो भुवि पराजयः । ॥ ५.५५.५७ ॥
हे राजा, माझा विजय निश्चित आहे; फळ हाती आल्यासारखे आहे. पृथ्वीवर शत्रूंचा संपूर्ण पराजय स्पष्ट दिसत आहे.
5.55.58
अह्ना ह्येकेन भीष्मोयं प्रयुतं हन्ति भारत ।
तत्समाश्च महेष्वासा द्रोणद्रौणिकृपा अपि ॥ ५.५५.५८ ॥
हे भारता, हा भीष्म एकटाच एका दिवसात दहा लाख (योद्ध्यांना) मारतो. त्याच्यासारखे महाधनुर्धर द्रोण, द्रौणी आणि कृपही तसेच करतात.
5.55.59
संशप्तकानां वृन्दानि क्षत्रियाणां परन्तप ।
अर्जुनं वयमस्मान्वा निहन्यात्कपिकेतनः ॥ ५.५५.५९ ॥
हे परंतप, संशप्तकांचे समूह क्षत्रियांना (मारतात). कपिध्वज (अर्जुन) त्यांना किंवा आम्हाला मारो.
5.55.60
तांश्चालमिति मन्यन्ते सव्यसाचिवधे धृताः ।
पार्थिवाः स भवांस्तेभ्यो ह्यकस्माद्व्यथते कथम् ॥ ५.५५.६० ॥
सव्यसाचीच्या (अर्जुनाच्या) वधासाठी निश्चय केलेले राजे त्यांना (संशप्तकांना) पुरेसे मानतात. हे राजा, आपण त्यांच्यामुळे अचानक का व्यथित होता?
5.55.61
भीमसेने च निहते कोऽन्यो युध्येत भारत ।
परेषां तन्ममाचक्ष्व यदि वेत्थ परन्तप ॥ ५.५५.६१ ॥
भीमसेन मारला गेल्यावर, हे भारता, शत्रूंकडून दुसरा कोण लढेल? हे परंतपा, तुला माहीत असल्यास मला सांग.
5.55.62
पञ्च ते भ्रातरः सर्वे धृष्टद्युम्नोऽथ सात्यकिः ।
परेषां सप्त ये राजन्योधाः सारं बलं मतम् ॥ ५.५५.६२ ॥
तुझे पाच बंधू, धृष्टद्युम्न, सात्यकी आणि शत्रूंचे सात योद्धे — हेच त्यांच्या सैन्याचे सार आणि बळ मानले जातात, हे राजा.
5.55.63
अस्माकं तु विशिष्टा ये भीष्मद्रोणकृपादयः ।
द्रौणिर्विकर्तनः कर्णः सोमदत्तोथ बाह्लिकः ॥ ५.५५.६३ ॥
पण आमचे विशिष्ट योद्धे — भीष्म, द्रोण, कृप इत्यादी, द्रोणपुत्र, विकर्तन, कर्ण, सोमदत्त आणि बाह्लिक.
5.55.64
प्राग्ज्योतिषाधिपः शल्य आवन्त्यौ च जयद्रथः ।
दुःशासनो दुर्मखश्च दुःसहश्च विशांपते ॥ ५.५५.६४ ॥
प्राग्ज्योतिषाधिपती, शल्य, अवंतीचे दोन राजे, जयद्रथ, दुःशासन, दुर्मुख आणि दुःसह — हे प्रजापती.
5.55.65
श्रुतायुश्चित्रसेनश्च पुरुमित्रो विविंशतिः ।
शलो भूरिश्रवाश्चैव विकर्णश्च तवात्मजः ॥ ५.५५.६५ ॥
श्रुतायू, चित्रसेन, पुरुमित्र, विविंशती, शल, भूरिश्रवा आणि तुझा पुत्र विकर्ण.
5.55.66
अक्षौहिण्यो हि मे राजन्दशैका च समाहृताः ।
न्यूना परेषां सप्तैव कस्मान्मे स्यात्पराजयः ॥ ५.५५.६६ ॥
हे राजा, माझ्याकडे अकरा अक्षौहिणी सैन्य एकत्र आहे; शत्रूंकडे केवळ सात, त्याहून कमी. मग माझा पराजय कशासाठी होईल?
5.55.67
बलं त्रिगुणतो हीनं योध्यं प्राह बृहस्पतिः ।
परेभ्यस्त्रिगुणा चेयं मम राजन्ननीकिनी ॥ ५.५५.६७ ॥
बृहस्पती म्हणाले: शत्रूपेक्षा तिप्पट कमी सैन्य युद्धासाठी योग्य आहे. हे राजा, माझी ही सेना त्यांच्यापेक्षा तिप्पट मोठी आहे.
5.55.68
गुणहीनं परेषां च बहु पश्यामि भारत ।
गुणोदयं बहुगुणमात्मनश्च विशांपते ॥ ५.५५.६८ ॥
हे भरता, शत्रूंमध्ये गुणहीन पुष्कळ लोक मला दिसत आहेत. हे प्रजापालका, आमच्यात गुणांचा उदय आणि पुष्कळ गुण दिसत आहेत.
5.55.69
एतत्सर्वं समाज्ञाय बलाग्र्यं मम भारत ।
न्यूनतां पाण्डवानां च न मोहं गन्तुमर्हसि ॥ ५.५५.६९ ॥
हे भरता, हे सर्व नीट जाणून, माझे सैन्य श्रेष्ठ आणि पांडवांचे सैन्य न्यून आहे हे ओळखून तू मोहात पडू नये.
5.55.70
इत्युक्त्वा सञ्जयं भूयः पर्यपृच्छत भारत ।
विवित्सुः प्राप्तकालानि ज्ञात्वा परपुरञ्जयः ॥ ५.५५.७० ॥
असे बोलून, हे भरता, शत्रुनगरे जिंकणारा त्याने संजयाला पुन्हा विचारले, योग्य काळ जाणण्याच्या इच्छेने.