ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 5.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.55.1
न भेतव्यं महाराज न शोच्या भवतां वयम् ।
समर्थाः स्म पराञ्जेतुं बलिनः समरे विभो ॥ ५.५५.१ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਡਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ; ਸਾਡੇ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰੋ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬਲਵਾਨ ਅਸੀਂ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹਾਂ।
5.55.2
वने प्रव्राजितान्पार्थान्यदायान्मधुसूदनः ।
महता बलचक्रेण परराष्ट्रावमर्दिना ॥ ५.५५.२ ॥
ਬਨ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ ਗਏ ਪਾਰਥਾਂ ਨੂੰ, ਪਰਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਮਧੁਸੂਦਨ ਯਾਦਵ ਲੈ ਆਏ।
5.55.3
केकया धृष्टकेतुश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षत ।
राजानश्चान्वयुः पार्थान्बहवोऽन्येऽनुयायिनः ॥ ५.५५.३ ॥
ਕੇਕਯ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੁ, ਪ੍ਰਿਸ਼ਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰਾਜੇ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੁਯਾਈ ਪਾਰਥਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਏ।
5.55.4
इन्द्रप्रस्थस्य चादूरात्समाजग्मुर्महारथाः ।
व्यगर्हयंश्च संगम्य भवन्तं कुरुभिः सह ॥ ५.५५.४ ॥
ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਨੇੜਿਓਂ ਮਹਾਰਥੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਕੌਰਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ।
5.55.5
ते युधिष्ठिरमासीनमजिनैः प्रतिवासितम् ।
कृष्णप्रधानाः संहत्य पर्युपासन्त भारत ॥ ५.५५.५ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮੋਹਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਮ੍ਰਿਗਛਾਲਾਂ ਪਹਿਨੇ ਬੈਠੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
5.55.6
प्रत्यादनं च राज्यस्य कार्यमूचुर्नराधिपाः ।
भवतः सानुबन्धस्य समुच्छेदं चिकीर्षवः ॥ ५.५५.६ ॥
ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਰਾਜ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ।
5.55.7
श्रुत्वा चैवं मयोस्तास्तु भीष्मद्रोणकृपास्तदा ।
ज्ञातिक्षयभयाद्राजन्भीतेन भरतर्षभ ॥ ५.५५.७ ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜ਼ਾਤੀ-ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਡਰ ਗਏ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।
5.55.8
ततः स्थास्यन्ति समये पाण्डवा इति मे मतिः ।
समुच्छेदं हि नः कृत्स्नं वासुदेवश्चिकीर्षति ॥ ५.५५.८ ॥
ਫਿਰ ਪਾਂਡਵ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣਗੇ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਸਾਡਾ ਸਾਰਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
5.55.9
ऋते च विदुरात्सर्वे यूयं वध्या मता मम ।
धृतराष्ट्रस्तु धर्मज्ञो न वध्यः कुरुसत्तमः ॥ ५.५५.९ ॥
ਵਿਦੁਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮੇਰੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵਧ ਯੋਗ ਹੋ। ਪਰ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਵਧ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
5.55.10
समुच्छेदं च कृत्स्नं नः कृत्वा तात जनार्दनः ।
एकराज्यं कुरूणां स्म चिकीर्षति युधिष्ठिरे ॥ ५.५५.१० ॥
ਹੇ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਜਨਾਰਦਨ ਸਾਡਾ ਸਾਰਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਕੇ ਕੁਰੂਆਂ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਦਿਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
5.55.11
तत्र किं प्राप्तकालं नः प्रणिपातः पलायनम् ।
प्राणान्वा संपरित्यज्य प्रतियुध्यामाहे परान् ॥ ५.५५.११ ॥
ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਕੀ ਹੈ? ਝੁਕਣਾ, ਜਾਂ ਭੱਜਣਾ? ਜਾਂ ਜਾਨ ਵਾਰ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨਾ?
5.55.12
प्रतियुद्धे तु नियतः स्यादस्माकं पराजयः ।
युधिष्ठिरस्य सर्वे हि पार्थिवा वशवर्तिनः ॥ ५.५५.१२ ॥
ਜੇ ਅਸੀਂ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਹਾਰ ਪੱਕੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਹਨ।
5.55.13
विरक्तराष्ट्राश्च वयं मित्राणि कुपितानि नः ।
धिक्कृताः पार्थिवैः सर्वैः स्वजनेन च सर्वशः ॥ ५.५५.१३ ॥
ਅਸੀਂ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਵਿਰਕਤ ਹਾਂ; ਸਾਡੇ ਮਿੱਤਰ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਧਿਕਾਰਿਆ ਹੈ।
5.55.14
प्रणिपाते न दोषोस्ति सन्धिर्नः शाश्वतीः समाः ।
पितरं त्वेव शोचामि प्रज्ञानेत्रं जनाधिपम् ॥ ५.५५.१४ ॥
ਝੁਕਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ; ਸਾਡੀ ਸੰਧੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਟਿਕ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪ੍ਰਗਿਆ ਹਨ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ।
5.55.15
मत्कृते दुःखमापन्नं क्लेशं प्राप्तमनन्तकम् ।
कृतं हि तव पुत्रैश्च परेषामवरोधनम् ।
मत्प्रयार्थं पुरैवैतद्विदितं ते नरोत्तम ॥ ५.५५.१५ ॥
ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਦੁੱਖ ਆ ਪਿਆ ਹੈ, ਅੰਤਹੀਣ ਕਲੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਨਰੋਤਮ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰਿਆ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਜਾਣ ਲਈ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ।
5.55.16
ते राज्ञो धृतराष्ट्रस्य सामात्यस्य महारथाः ।
वैरं प्रतिकरिष्यन्ति कुलोच्छेदेन पाण्डवाः ॥ ५.५५.१६ ॥
ਅਮਾਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਉਹ ਮਹਾਰਥੀ ਪਾਂਡਵ ਕੁਲ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਵੈਰ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣਗੇ।
5.55.17
ततो द्रोणोऽब्रवीद्भीष्मः कृपो द्रौणिश्च भारत ।
मत्वा मां महतीं चिन्तामास्थितंव्यथितेन्द्रियं ॥ ५.५५.१७ ॥
ਫਿਰ ਦ੍ਰੋਣ, ਭੀਸ਼ਮ, ਕ੍ਰਿਪ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣ-ਪੁੱਤਰ ਬੋਲੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ; ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਕੁਲ ਵੇਖ ਕੇ।
5.55.18
अभिद्रुग्धाः परे चेन्नो न भेतव्यं परन्तप ।
असमर्थाः परे जेतुमस्मान्युधि समास्थितान् ॥ ५.५५.१८ ॥
ਜੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸਾਡੇ ਹੱਥੋਂ ਘਾਇਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਡਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਡਟੇ ਹੋਏ ਸਾਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਅਸਮਰੱਥ ਹਨ।
5.55.19
एकैकशः समर्थाः स्मो विजेतुं सर्वपार्थिवान् ।
आगच्छन्तु विनेष्यामो दर्पमेषां शितैः शरैः ॥ ५.५५.१९ ॥
ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਾਂ। ਉਹ ਆਉਣ; ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਤੋੜਾਂਗੇ।
5.55.20
पुरैकेन हि भीष्मेण विजिताः सर्वपार्थिवाः ।
मृते पितर्यतिक्रुद्धो रथेनैकेन भारत ॥ ५.५५.२० ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਇਕੱਲੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਰਨ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕੋ ਰਥ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।
5.55.21
जघान सुबहूंस्तेषां संरब्धः कुरुसत्तमः ।
ततस्ते शरणं जग्मुर्देवव्रतमिमं भयात् ॥ ५.५५.२१ ॥
ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਇਸ ਦੇਵਵ੍ਰਤ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਏ।
5.55.22
स भीष्मः सुसमर्थोऽयमस्माभिः सहितो रणे ।
परान्विजेतुं तस्मात्ते व्येतु भीर्भरतर्षभ ॥ ५.५५.२२ ॥
ਇਹ ਭੀਸ਼ਮ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੇਰਾ ਡਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।
5.55.23
इत्येषां निश्चयो ह्यासीत्तत्कालेऽमिततेजसाम् ।
पुरा तेषां पृथिवी कृत्स्नासीद्वशवर्तिनी ॥ ५.५५.२३ ॥
ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਇਹੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਸੀ।
5.55.24
अस्मान्पुनरमी नाद्य समर्था जेतुमाहवे ।
छिन्नपक्षाः परे ह्यद्य वीर्यहीनाश्च पाण्डवाः ॥ ५.५५.२४ ॥
ਅੱਜ ਇਹ ਫਿਰ ਰਣ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਵੈਰੀ ਅੱਜ ਖੰਭ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਾਂਡਵ ਵੀਰਜਹੀਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
5.55.25
अस्मत्संस्था च पृथिवी वर्तते भरतर्षभ ।
एकार्थाः सुखदुःखेषु समानीताश्च पार्थिवाः ॥ ५.५५.२५ ॥
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਸੁੱਖ-ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਮਕਸਦ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
5.55.26
अप्यग्निं प्रविशेयुस्ते समुद्रं वा परन्तप ।
मदर्थं पार्थिवाः सर्वे तद्विद्धि कुरुसत्तम ॥ ५.५५.२६ ॥
ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ।
5.55.27
उन्मत्तमिव चापि त्वां प्रहसन्तीह दुःखितम् ।
विलपन्तं बहुविधं भीतं परविकत्थने ॥ ५.५५.२७ ॥
ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਤੈਨੂੰ ਪਾਗਲ ਵਰਗਾ, ਦੁਖੀ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦਾ, ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ੇਖ਼ੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖ ਕੇ ਹੱਸਦੇ ਹਨ।
5.55.28
एषां ह्येकैकशो राज्ञां समर्थं पाण्डवान्प्रति ।
आत्मानं मन्यते सर्वो व्येतु ते भयमागतम् ॥ ५.५५.२८ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਮਰੱਥ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਡਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।
5.55.29
जेतुं समग्रां सेनां मे वासवोऽपि न शक्नुयात् ।
हन्तुमक्षय्यरूपेयं ब्रह्मणोऽपि स्वयंभुवः ॥ ५.५५.२९ ॥
ਮੇਰੀ ਇਸ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਵੀ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਅਕਸ਼ੈ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਇਸ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਸਵੈਅੰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
5.55.30
युधिष्ठिरः पुरं हित्वा पञ्चग्रामान्स याचते ।
भीतो हि मामकात्सैन्यात्प्रभावाच्चैव मे विभो ॥ ५.५५.३० ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਕੇ ਪੰਜ ਪਿੰਡ ਮੰਗਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਭੂ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
5.55.31
समर्थं मन्यसे यच्च कुन्तीपुत्रं वृकोदरम् ।
तन्मिथ्या न हि मे कृत्स्नं प्रभावं वेत्सि भारत ॥ ५.५५.३१ ॥
ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ (ਭੀਮ) ਨੂੰ ਤੂੰ ਸਮਰੱਥ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਝੂਠ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
5.55.32
मत्समो हि गदायुद्धे पृथिव्यां नास्ति कश्चन ।
नासीत्कश्चिदतिक्रान्तो भविता न च कश्चन ॥ ५.५५.३२ ॥
ਗਦਾ-ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ, ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇਗਾ।
5.55.33
युक्तो दुःखोषितश्चाहं विद्यापारगतस्तथा ।
तस्मान्न भीमान्नान्येभ्यो भयं मे विद्यते क्वचित् ॥ ५.५५.३३ ॥
ਮੈਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਾਂ, ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਆ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਭੀਮ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਡਰ ਨਹੀਂ।
5.55.34
दुर्योधनसमो नास्ति गदायामिति निश्चयः ।
सङ्कर्षणस्य भवने यत्तदैनमुपावसम्। ॥ ५.५५.३४ ॥
ਗਦਾ-ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੁਰਯੋਧਨ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੈ। ਸੰਕਰਸ਼ਣ (ਬਲਰਾਮ) ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ।
5.55.35
युद्धे सङ्कर्षणसमो बलेनाभ्यधिको भुवि ।
गदाप्रहारं भीमो मे न जातु विषहेद्युधि ॥ ५.५५.३५ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸੰਕਰਸ਼ਣ (ਬਲਰਾਮ) ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਾਂ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਲ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹਾਂ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭੀਮ ਮੇਰਾ ਗਦਾ-ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕੇਗਾ।
5.55.36
एकं प्रहारं यं दद्यां भीमाय रुषितो नृप ।
स एवैनं नयोद्धोरः क्षिप्रं वैवस्वतक्षयम् ॥ ५.५५.३६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਭੀਮ ਨੂੰ ਜੋ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੀ ਮਾਰਾਂ, ਉਹੀ ਵਾਰ ਉਸ ਵੀਰ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਵੈਵਸਵਤ (ਯਮ) ਦੇ ਲੋਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਵੇਗਾ।
5.55.37
इच्छेयं च गदाहस्तं राजन्द्रष्टुं वृकोदरम् ।
सुचिरं प्रार्थितो ह्येष मम नित्यं मनोरथः ॥ ५.५५.३७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਗਦਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਈ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ (ਭੀਮ) ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਅਤੇ ਸਦਾ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਹੈ।
5.55.38
गदया निहतो ह्याजौ मया पार्थो वृकोदरः ।
विशीर्णगावः पृथिवीं परासुः प्रपतिष्यति ॥ ५.५५.३८ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਪ੍ਰਿਥਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ, ਅੰਗ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਾਣਹੀਣ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇਗਾ।
5.55.39
गदाप्रहाराभिहतो हिमवानपि पर्वतः ।
सकृन्मया विदीर्येत गिरिः शतसहस्रधा ॥ ५.५५.३९ ॥
ਮੇਰੀ ਗਦਾ ਦੇ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਨਾਲ ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਰਬਤ ਵੀ ਫਟ ਕੇ ਲੱਖਾਂ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
5.55.40
स चाप्येतद्विजानाति वासुदेवार्जुनौ तथा ।
दुर्योधनसमो नास्ति गदायामिति निश्चयः ॥ ५.५५.४० ॥
ਉਹ ਵੀ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਗਦਾ-ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।
5.55.41
तत्ते वृकोदरमयं भयं व्येतु महाहवे ।
व्यपनेष्याम्यहं ह्येनं मा राजन्विमना भव ॥ ५.५५.४१ ॥
ਇਸ ਲਈ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਡਾ ਡਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਮੈਂ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਦਾਸ ਨਾ ਹੋਵੋ।
5.55.42
तस्मिन्मया हते क्षिप्रमर्जुनं बहवो रथाः ।
तुल्यरूपा विशिष्टाश्च क्षेप्स्यन्ति भरतर्षभ ॥ ५.५५.४२ ॥
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉਸਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਥੀ ਛੇਤੀ ਹੀ ਅਰਜੁਨ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨਗੇ।
5.55.43
भीष्मो द्रोणः कृपो द्रौणिः कर्णो भूरिश्रवास्तथा ।
प्राग्ज्योतिषाधिपः शल्यः सिन्धुराजो जयद्रथः ॥ ५.५५.४३ ॥
ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣ, ਕ੍ਰਿਪ, ਦ੍ਰੋਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕਰਨ, ਭੂਰਿਸ਼ਰਵਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਗਜਯੋਤਿਸ਼ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਸ਼ਲਯ, ਸਿੰਧੂਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਜਯਦ੍ਰਥ।
5.55.44
एकैक एषां शक्तस्तु हन्तुं भारत पाण्डवान् ।
समेतास्तु क्षणेनैतान्नेष्यन्ति यमसादनम् ॥ ५.५५.४४ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਕੋਈ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਮਲੋਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਣਗੇ।
5.55.45
समग्रा पार्थिवी सेना पार्थमेकं धनञ्जयम् ।
कस्मादशक्ता निर्जेतुमिति हेतुर्न विद्यते ॥ ५.५५.४५ ॥
ਸਾਰੀ ਰਾਜਸੈਨਾ ਇਕੱਲੇ ਪਾਰਥ ਧਨੰਜਯ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
5.55.46
शरव्रातैस्तु भीष्मेण शतशो निचितोऽवशः ।
द्रोणद्रौणिकृपैश्चैव गन्ता पार्थो यमक्षयम् ॥ ५.५५.४६ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਵਾਰ ਢੱਕਿਆ ਅਤੇ ਬੇਵੱਸ ਹੋ ਕੇ, ਦ੍ਰੋਣ, ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਵੀ ਪਾਰਥ ਯਮਲੋਕ ਜਾਵੇਗਾ।
5.55.47
पितामहोऽपि गाङ्गेयः शान्तनोरधि भारत ।
ब्रह्मर्पिसदृशो जज्ञे देवैरपि सुदुःसहः ॥ ५.५५.४७ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗਾਂਗੇਯ ਪਿਤਾਮਹ ਭੀਸ਼ਮ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀ ਵਰਗੇ ਜਨਮੇ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਸੀ।
5.55.48
न हन्ता विद्यते चापि राजन्भीष्मस्य कश्चन ।
पित्रा ह्युक्तः प्रसन्नेन नाकामस्त्वं मरिष्यसि ॥ ५.५५.४८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਪਿਤਾ ਨੇ ਹੀ ਕਿਹਾ ਸੀ—ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਮਰੇਂਗਾ।
5.55.49
ब्रह्मर्षेश्च भरद्वाजाद्द्रोणो द्रोण्यामजायत ।
द्रोणाज्जज्ञे महाराज द्रौणिश्च परमाश्त्रवित् ॥ ५.५५.४९ ॥
ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀ ਭਰਦ੍ਵਾਜ ਤੋਂ ਦ੍ਰੋਣ ਦ੍ਰੋਣੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਦ੍ਰੋਣ ਤੋਂ ਪਰਮ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਦ੍ਰੌਣਿ ਜਨਮੇ।
5.55.50
कृपश्चाचार्यमुख्योयं महर्षेर्गौतमादपि ।
शरस्तम्बोद्भवः श्रीमानवध्य इति मे मतिः ॥ ५.५५.५० ॥
ਆਚਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਹ ਕ੍ਰਿਪ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹਨ; ਸਰਕੰਡਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਜਨਮੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਰਾਇ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਵਧ ਹਨ।
5.55.51
अयोनिजास्त्रयो ह्येते पिता माता च मातुलः ।
अश्वत्थाम्नो महारात स च शूरः स्थितो मम ॥ ५.५५.५१ ॥
ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਅਯੋਨਿਜ ਹਨ: ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਮਾਮਾ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਅਸ਼ਵਥਾਮਾ ਦੇ (ਵੀ ਇਹੀ); ਅਤੇ ਉਹ ਸੂਰਮਾ ਮੇਰੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।
5.55.52
सर्व एते महाराज देवकल्पा महारथाः ।
शक्रस्यापि व्यथां कुर्युः संयुगे भरतर्षभ ॥ ५.५५.५२ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਮਹਾਰਥੀ ਹਨ; ਹੇ ਭਰਤਰਸ਼ਭ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪੀੜਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।
5.55.53
नैतेषामर्जुनः शक्त एकैकं प्रतिवीक्षितुम् ।
सहितास्तु नरव्याघ्रा हनिष्यन्ति धनञ्जयम् ॥ ५.५५.५३ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦੇ ਵੀ ਅਰਜੁਨ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਨਰਵਿਆਘਰ ਧਨੰਜਯ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣਗੇ।
5.55.54
भीष्माद्रोणकृपाणां च तुल्यः कर्णो मतो मम ।
अनुज्ञातश्च रामेण मत्समोऽसीति भारत ॥ ५.५५.५४ ॥
ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੈਂ ਕਰਨ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਰਾਮ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈਂ।
5.55.55
कुण्डले रुचिरे चास्तां कर्णस्य सहजे शुभे ।
ते शच्यर्थं महेन्द्रेण याचितः स परन्तपः ॥ ५.५५.५५ ॥
ਕਰਣ ਦੇ ਸਹਿਜ, ਸੁੰਦਰ, ਸ਼ੁਭ ਕੁੰਡਲ ਚਮਕਦੇ ਸਨ। ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਚੀ ਲਈ ਮਹੇਂਦਰ ਨੇ ਮੰਗਿਆ ਸੀ।
5.55.56
अमोघया महाराज शक्त्या परमभीमया ।
तस्य शक्त्योपगूढस्य कस्माज्जीवेद्धनञ्जयः ॥ ५.५५.५६ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਅਮੋਘ ਅਤੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲੱਗਾ ਧਨੰਜਯ (ਅਰਜੁਨ) ਕਿਵੇਂ ਜੀਵੇਗਾ?
5.55.57
विजयो मे ध्रुवं राजन्फलं पाणाविवाहितम् ।
अभिव्यक्तः परेषां च कृत्स्नो भुवि पराजयः । ॥ ५.५५.५७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੀ ਜਿੱਤ ਯਕੀਨੀ ਹੈ; ਫਲ ਜਿਵੇਂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਆ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹਾਰ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਰਹੀ ਹੈ।
5.55.58
अह्ना ह्येकेन भीष्मोयं प्रयुतं हन्ति भारत ।
तत्समाश्च महेष्वासा द्रोणद्रौणिकृपा अपि ॥ ५.५५.५८ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇਹ ਭੀਸ਼ਮ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦਸ ਲੱਖ (ਯੋਧਿਆਂ) ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੇ ਮਹਾਧਨੁਰਧਰ ਦ੍ਰੋਣ, ਦ੍ਰੌਣਿ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
5.55.59
संशप्तकानां वृन्दानि क्षत्रियाणां परन्तप ।
अर्जुनं वयमस्मान्वा निहन्यात्कपिकेतनः ॥ ५.५५.५९ ॥
ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਸੰਸ਼ਪਤਕਾਂ ਦੇ ਦਲ ਖੱਤਰੀਆਂ ਨੂੰ (ਮਾਰਦੇ ਹਨ)। ਕਪਿਧਵਜ (ਅਰਜੁਨ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇ।
5.55.60
तांश्चालमिति मन्यन्ते सव्यसाचिवधे धृताः ।
पार्थिवाः स भवांस्तेभ्यो ह्यकस्माद्व्यथते कथम् ॥ ५.५५.६० ॥
ਸਵਿਅਸਾਚੀ (ਅਰਜੁਨ) ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਾਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ (ਸੰਸ਼ਪਤਕਾਂ) ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਚਾਨਕ ਕਿਉਂ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹੋ?
5.55.61
भीमसेने च निहते कोऽन्यो युध्येत भारत ।
परेषां तन्ममाचक्ष्व यदि वेत्थ परन्तप ॥ ५.५५.६१ ॥
ਭੀਮਸੇਨ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਰ ਕੌਣ ਲੜੇਗਾ? ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਜੇ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
5.55.62
पञ्च ते भ्रातरः सर्वे धृष्टद्युम्नोऽथ सात्यकिः ।
परेषां सप्त ये राजन्योधाः सारं बलं मतम् ॥ ५.५५.६२ ॥
ਤੇਰੇ ਪੰਜ ਭਰਾ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦਿਊਮਨ, ਸਾਤਿਅਕੀ, ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸੱਤ ਯੋਧੇ — ਇਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਸਾਰ ਅਤੇ ਬਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
5.55.63
अस्माकं तु विशिष्टा ये भीष्मद्रोणकृपादयः ।
द्रौणिर्विकर्तनः कर्णः सोमदत्तोथ बाह्लिकः ॥ ५.५५.६३ ॥
ਪਰ ਸਾਡੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਧੇ — ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣ, ਕ੍ਰਿਪ ਆਦਿ, ਦ੍ਰੌਣਿ, ਵਿਕਰਤਨ, ਕਰਨ, ਸੋਮਦੱਤ ਅਤੇ ਬਾਹਲੀਕ।
5.55.64
प्राग्ज्योतिषाधिपः शल्य आवन्त्यौ च जयद्रथः ।
दुःशासनो दुर्मखश्च दुःसहश्च विशांपते ॥ ५.५५.६४ ॥
ਪ੍ਰਾਗਜਯੋਤਿਸ਼ ਦਾ ਅਧੀਸ਼ਰ, ਸ਼ਲਯ, ਅਵੰਤੀ ਦੇ ਦੋ ਰਾਜੇ, ਜਯਦਰਥ, ਦੁਸ਼ਾਸਨ, ਦੁਰਮੁਖ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਸਹ — ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ।
5.55.65
श्रुतायुश्चित्रसेनश्च पुरुमित्रो विविंशतिः ।
शलो भूरिश्रवाश्चैव विकर्णश्च तवात्मजः ॥ ५.५५.६५ ॥
ਸ਼੍ਰੁਤਾਯੁ, ਚਿੱਤਰਸੈਨ, ਪੁਰੁਮਿਤਰ, ਵਿਵਿੰਸ਼ਤੀ, ਸ਼ਲ, ਭੂਰਿਸ਼ਰਵਾ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਕਰਣ।
5.55.66
अक्षौहिण्यो हि मे राजन्दशैका च समाहृताः ।
न्यूना परेषां सप्तैव कस्मान्मे स्यात्पराजयः ॥ ५.५५.६६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਗਿਆਰਾਂ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਫੌਜਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹਨ; ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਕੋਲ ਕੇਵਲ ਸੱਤ, ਉਹ ਵੀ ਘੱਟ। ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਹਾਰ ਕਿਉਂ ਹੋਵੇਗੀ?
5.55.67
बलं त्रिगुणतो हीनं योध्यं प्राह बृहस्पतिः ।
परेभ्यस्त्रिगुणा चेयं मम राजन्ननीकिनी ॥ ५.५५.६७ ॥
ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਘੱਟ ਫੌਜ ਲੜਾਈ ਯੋਗ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੀ ਇਹ ਫੌਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਵੱਡੀ ਹੈ।
5.55.68
गुणहीनं परेषां च बहु पश्यामि भारत ।
गुणोदयं बहुगुणमात्मनश्च विशांपते ॥ ५.५५.६८ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਣਹੀਣ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਉਦੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਗੁਣ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।
5.55.69
एतत्सर्वं समाज्ञाय बलाग्र्यं मम भारत ।
न्यूनतां पाण्डवानां च न मोहं गन्तुमर्हसि ॥ ५.५५.६९ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇਹ ਸਭ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਮੇਰੀ ਫੌਜ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਘੱਟ ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
5.55.70
इत्युक्त्वा सञ्जयं भूयः पर्यपृच्छत भारत ।
विवित्सुः प्राप्तकालानि ज्ञात्वा परपुरञ्जयः ॥ ५.५५.७० ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਗਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਸੰਜੇ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, ਢੁਕਵਾਂ ਸਮਾਂ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।