มหาภารตะ · อัธยายะ 5.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.55.1
न भेतव्यं महाराज न शोच्या भवतां वयम् ।
समर्थाः स्म पराञ्जेतुं बलिनः समरे विभो ॥ ५.५५.१ ॥
มหาราช ท่านอย่ากลัวเลย และอย่าเศร้าโศกเพราะพวกเรา ข้าแต่พระผู้เป็นใหญ่ พวกเราเข้มแข็งในสมรภูมิ และสามารถเอาชนะศัตรูได้
5.55.2
वने प्रव्राजितान्पार्थान्यदायान्मधुसूदनः ।
महता बलचक्रेण परराष्ट्रावमर्दिना ॥ ५.५५.२ ॥
มธุสูทนะ ผู้เป็นยาทพ ได้พาเหล่าปาณฑพซึ่งถูกเนรเทศไปอยู่ป่า มาพร้อมกับกองทัพอันยิ่งใหญ่ที่บดขยี้แคว้นของศัตรู
5.55.3
केकया धृष्टकेतुश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षत ।
राजानश्चान्वयुः पार्थान्बहवोऽन्येऽनुयायिनः ॥ ५.५५.३ ॥
กษัตริย์แห่งแคว้นเกกยะ ธฤษฏเกตุ และธฤษฏทยุมน์ โอรสของปฤษตะ พร้อมด้วยกษัตริย์องค์อื่นๆ อีกมาก และผู้ติดตามทั้งหลาย ได้ติดตามปาณฑพไป
5.55.4
इन्द्रप्रस्थस्य चादूरात्समाजग्मुर्महारथाः ।
व्यगर्हयंश्च संगम्य भवन्तं कुरुभिः सह ॥ ५.५५.४ ॥
เหล่ารถมหารถผู้ยิ่งใหญ่ได้มารวมตัวใกล้อินทรปรัสถ์ และเมื่อได้พบท่านพร้อมกับเหล่าเการพ พวกเขาก็ตำหนิท่าน
5.55.5
ते युधिष्ठिरमासीनमजिनैः प्रतिवासितम् ।
कृष्णप्रधानाः संहत्य पर्युपासन्त भारत ॥ ५.५५.५ ॥
โอ ภารตะ พวกเขาพากันรวมตัวกันโดยมีพระกฤษณะเป็นผู้นำ และเข้าเฝ้ารับใช้ยุธิษฐิระ ซึ่งประทับอยู่ สวมชุดหนังกวาง
5.55.6
प्रत्यादनं च राज्यस्य कार्यमूचुर्नराधिपाः ।
भवतः सानुबन्धस्य समुच्छेदं चिकीर्षवः ॥ ५.५५.६ ॥
เหล่ากษัตริย์กล่าวถึงการทวงคืนแว่นแคว้น ปรารถนาจะกำจัดท่านและผู้ติดตามของท่านให้สิ้นซาก
5.55.7
श्रुत्वा चैवं मयोस्तास्तु भीष्मद्रोणकृपास्तदा ।
ज्ञातिक्षयभयाद्राजन्भीतेन भरतर्षभ ॥ ५.५५.७ ॥
เมื่อได้ฟังดังนี้ ภีษมะ โทรณะ และกฤปะ ก็หวาดกลัว ด้วยกลัวการล่มสลายของญาติ โอ พระราชา โอ ผู้ประเสริฐแห่งภารตะ
5.55.8
ततः स्थास्यन्ति समये पाण्डवा इति मे मतिः ।
समुच्छेदं हि नः कृत्स्नं वासुदेवश्चिकीर्षति ॥ ५.५५.८ ॥
ข้าพเจ้าคิดว่า ปาณฑพจะลุกขึ้นต่อสู้ในเวลาอันควร เพราะวาสุเทพปรารถนาจะทำลายพวกเราให้สิ้นซาก
5.55.9
ऋते च विदुरात्सर्वे यूयं वध्या मता मम ।
धृतराष्ट्रस्तु धर्मज्ञो न वध्यः कुरुसत्तमः ॥ ५.५५.९ ॥
นอกจากวิทุระแล้ว ข้าพเจ้าเห็นว่าพวกท่านทั้งหมดควรถูกประหารชีวิต แต่ธฤตราษฏร์ ผู้รู้ธรรม ผู้ประเสริฐที่สุดแห่งเการพ ไม่ควรถูกฆ่า
5.55.10
समुच्छेदं च कृत्स्नं नः कृत्वा तात जनार्दनः ।
एकराज्यं कुरूणां स्म चिकीर्षति युधिष्ठिरे ॥ ५.५५.१० ॥
พ่อที่รัก ชนารทนะปรารถนาจะทำลายพวกเราให้สิ้นซาก แล้วมอบอำนาจปกครองแต่เพียงผู้เดียวแก่แผ่นดินของเการพ ให้แก่ยุธิษฐิระ
5.55.11
तत्र किं प्राप्तकालं नः प्रणिपातः पलायनम् ।
प्राणान्वा संपरित्यज्य प्रतियुध्यामाहे परान् ॥ ५.५५.११ ॥
ดังนั้น สิ่งใดที่เหมาะสมกับเวลาสำหรับพวกเรา การยอมจำนนหรือการหนีไป หรือว่าเราควรสละชีวิตทั้งหมด แล้วต่อสู้กลับศัตรู
5.55.12
प्रतियुद्धे तु नियतः स्यादस्माकं पराजयः ।
युधिष्ठिरस्य सर्वे हि पार्थिवा वशवर्तिनः ॥ ५.५५.१२ ॥
หากเราต่อสู้กลับ ความพ่ายแพ้ของพวกเราก็เป็นสิ่งแน่นอน เพราะกษัตริย์ทั้งหมดอยู่ใต้อำนาจของยุธิษฐิระ
5.55.13
विरक्तराष्ट्राश्च वयं मित्राणि कुपितानि नः ।
धिक्कृताः पार्थिवैः सर्वैः स्वजनेन च सर्वशः ॥ ५.५५.१३ ॥
แว่นแคว้นต่างๆ ได้หันหลังให้พวกเรา และมิตรของเราก็โกรธเคืองพวกเรา เราถูกตำหนิจากกษัตริย์ทั้งปวงและจากญาติของเราเอง ทุกทิศทุกทาง
5.55.14
प्रणिपाते न दोषोस्ति सन्धिर्नः शाश्वतीः समाः ।
पितरं त्वेव शोचामि प्रज्ञानेत्रं जनाधिपम् ॥ ५.५५.१४ ॥
การก้มศีรษะลงไม่ใช่ความผิด และการทำสันติภาพจะยั่งยืนแก่พวกเรานานหลายปี แต่ข้าพเจ้าเศร้าโศกถึงบิดาของข้าพเจ้า ผู้มีปัญญาเป็นดวงตา ผู้เป็นเจ้าแห่งมนุษย์
5.55.15
मत्कृते दुःखमापन्नं क्लेशं प्राप्तमनन्तकम् ।
कृतं हि तव पुत्रैश्च परेषामवरोधनम् ।
मत्प्रयार्थं पुरैवैतद्विदितं ते नरोत्तम ॥ ५.५५.१५ ॥
ความทุกข์ได้เกิดขึ้นแก่พวกเราเพราะข้าพเจ้า และความลำบากอันไม่มีที่สิ้นสุดได้มาถึง โอ ผู้ประเสริฐแห่งมนุษย์ บุตรของท่านก็ได้ล้อมศัตรูไว้เช่นกัน ท่านรู้เรื่องนี้มานานแล้ว ก่อนที่ข้าพเจ้าจะออกไป
5.55.16
ते राज्ञो धृतराष्ट्रस्य सामात्यस्य महारथाः ।
वैरं प्रतिकरिष्यन्ति कुलोच्छेदेन पाण्डवाः ॥ ५.५५.१६ ॥
เหล่ามหารถปาณฑพจะแก้แค้นความเป็นศัตรูต่อพระเจ้าธฤตราษฏร์พร้อมด้วยอำมาตย์ของพระองค์ โดยการทำลายวงศ์ตระกูล
5.55.17
ततो द्रोणोऽब्रवीद्भीष्मः कृपो द्रौणिश्च भारत ।
मत्वा मां महतीं चिन्तामास्थितंव्यथितेन्द्रियं ॥ ५.५५.१७ ॥
จากนั้น โทรณะ ภีษมะ กฤปะ และบุตรของโทรณะ ได้กล่าวขึ้น โอ ภารตะ เมื่อเห็นข้าพเจ้าถูกความกังวลอันใหญ่หลวงครอบงำ มีอินทรีย์สั่นคลอน
5.55.18
अभिद्रुग्धाः परे चेन्नो न भेतव्यं परन्तप ।
असमर्थाः परे जेतुमस्मान्युधि समास्थितान् ॥ ५.५५.१८ ॥
หากศัตรูถูกเราทำให้ย่อยยับแล้ว โอ ผู้เผาผลาญศัตรู ก็ไม่ต้องกลัว เพราะศัตรูไม่อาจเอาชนะพวกเราที่ยืนหยัดอยู่ในสมรภูมิได้
5.55.19
एकैकशः समर्थाः स्मो विजेतुं सर्वपार्थिवान् ।
आगच्छन्तु विनेष्यामो दर्पमेषां शितैः शरैः ॥ ५.५५.१९ ॥
พวกเราแต่ละคนสามารถเอาชนะกษัตริย์ทั้งปวงได้ทีละองค์ ให้พวกเขามาเถิด เราจะกำจัดความหยิ่งผยองของพวกเขาด้วยลูกศรอันคมกล้า
5.55.20
पुरैकेन हि भीष्मेण विजिताः सर्वपार्थिवाः ।
मृते पितर्यतिक्रुद्धो रथेनैकेन भारत ॥ ५.५५.२० ॥
ในอดีต ภีษมะผู้เดียวได้เอาชนะกษัตริย์ทั้งปวง โอ ภารตะ เมื่อบิดาของท่านสิ้นชีพ ท่านโกรธจัดและทำเช่นนั้นด้วยรถศึกเพียงคันเดียว
5.55.21
जघान सुबहूंस्तेषां संरब्धः कुरुसत्तमः ।
ततस्ते शरणं जग्मुर्देवव्रतमिमं भयात् ॥ ५.५५.२१ ॥
กุรุสัตตมะผู้โกรธเกรี้ยวได้สังหารพวกเขาไปจำนวนมาก แล้วพวกเขาก็ด้วยความกลัวพากันเข้าพึ่งพระเทวพรตผู้นี้
5.55.22
स भीष्मः सुसमर्थोऽयमस्माभिः सहितो रणे ।
परान्विजेतुं तस्मात्ते व्येतु भीर्भरतर्षभ ॥ ५.५५.२२ ॥
ภีษมะผู้นี้ ซึ่งร่วมรบกับพวกเรา มีความสามารถเต็มที่ที่จะเอาชนะศัตรูได้ ฉะนั้น ข้าแต่ภรตรรษภะ ขอให้ความกลัวของท่านจงสลายไปเถิด
5.55.23
इत्येषां निश्चयो ह्यासीत्तत्कालेऽमिततेजसाम् ।
पुरा तेषां पृथिवी कृत्स्नासीद्वशवर्तिनी ॥ ५.५५.२३ ॥
ความมุ่งมั่นของพวกเขาในขณะนั้นเป็นเช่นนี้จริง ๆ ผู้มีเดชานุภาพหาประมาณมิได้เหล่านั้น แต่ก่อนนั้น แผ่นดินทั้งสิ้นย่อมอยู่ใต้อำนาจของพวกเขา
5.55.24
अस्मान्पुनरमी नाद्य समर्था जेतुमाहवे ।
छिन्नपक्षाः परे ह्यद्य वीर्यहीनाश्च पाण्डवाः ॥ ५.५५.२४ ॥
วันนี้คนเหล่านี้ไม่สามารถจะเอาชนะพวกเราในการรบได้อีก วันนี้ศัตรูหมดปีกแล้ว และปาณฑพก็ปราศจากกำลัง
5.55.25
अस्मत्संस्था च पृथिवी वर्तते भरतर्षभ ।
एकार्थाः सुखदुःखेषु समानीताश्च पार्थिवाः ॥ ५.५५.२५ ॥
ข้าแต่ภรตรรษภะ แผ่นดินนี้ตั้งอยู่บนพวกเรา บรรดากษัตริย์ที่มีจุดหมายเดียวกันทั้งในยามสุขและทุกข์ก็ถูกรวบรวมมาอยู่ฝ่ายเรา
5.55.26
अप्यग्निं प्रविशेयुस्ते समुद्रं वा परन्तप ।
मदर्थं पार्थिवाः सर्वे तद्विद्धि कुरुसत्तम ॥ ५.५५.२६ ॥
ข้าแต่ผู้เผาผลาญศัตรู เพื่อข้า บรรดากษัตริย์เหล่านี้แม้จะต้องเข้าไปในกองไฟหรือมหาสมุทรก็ได้ ขอท่านจงรู้ความข้อนี้ไว้ ข้าแต่กุรุสัตตมะ
5.55.27
उन्मत्तमिव चापि त्वां प्रहसन्तीह दुःखितम् ।
विलपन्तं बहुविधं भीतं परविकत्थने ॥ ५.५५.२७ ॥
ที่นี่ คนทั้งหลายหัวเราะเยาะท่าน ราวกับท่านเป็นคนบ้า เป็นทุกข์ คร่ำครวญในหลายวิธี หวาดกลัว และยืนต่อหน้าคำโอ้อวดของศัตรู
5.55.28
एषां ह्येकैकशो राज्ञां समर्थं पाण्डवान्प्रति ।
आत्मानं मन्यते सर्वो व्येतु ते भयमागतम् ॥ ५.५५.२८ ॥
กษัตริย์เหล่านี้แต่ละองค์ต่างคิดว่าตนเองสามารถต่อกรกับปาณฑพได้ ขอให้ความกลัวที่เข้ามาในใจท่านจงสลายไปเถิด
5.55.29
जेतुं समग्रां सेनां मे वासवोऽपि न शक्नुयात् ।
हन्तुमक्षय्यरूपेयं ब्रह्मणोऽपि स्वयंभुवः ॥ ५.५५.२९ ॥
แม้แต่วาสวะ (พระอินทร์) ก็ไม่อาจเอาชนะกองทัพทั้งสิ้นของข้าได้ แม้แต่พระพรหมผู้เกิดเอง ก็ไม่อาจสังหารกองทัพที่มีรูปอันไม่มีวันเสื่อมสลายนี้ได้
5.55.30
युधिष्ठिरः पुरं हित्वा पञ्चग्रामान्स याचते ।
भीतो हि मामकात्सैन्यात्प्रभावाच्चैव मे विभो ॥ ५.५५.३० ॥
ยุธิษฐิระละทิ้งนครแล้วขอเพียงห้าหมู่บ้าน ข้าแต่ผู้ทรงอานุภาพ เขาหวาดกลัวกองทัพของข้าและอานุภาพของข้าเป็นแน่แท้
5.55.31
समर्थं मन्यसे यच्च कुन्तीपुत्रं वृकोदरम् ।
तन्मिथ्या न हि मे कृत्स्नं प्रभावं वेत्सि भारत ॥ ५.५५.३१ ॥
ท่านคิดว่าโอรสของกุนตี คือวฤโกทระ (ภีมะ) มีความสามารถ แต่นั่นเป็นเท็จ ข้าแต่ภารตะ ท่านไม่รู้อานุภาพทั้งหมดของข้า
5.55.32
मत्समो हि गदायुद्धे पृथिव्यां नास्ति कश्चन ।
नासीत्कश्चिदतिक्रान्तो भविता न च कश्चन ॥ ५.५५.३२ ॥
ในการต่อสู้ด้วยคทา บนแผ่นดินนี้ไม่มีผู้ใดเทียมเท่าข้า ไม่เคยมีผู้ใดเหนือกว่าข้า และจะไม่มีผู้ใดเหนือกว่าข้าเช่นกัน
5.55.33
युक्तो दुःखोषितश्चाहं विद्यापारगतस्तथा ।
तस्मान्न भीमान्नान्येभ्यो भयं मे विद्यते क्वचित् ॥ ५.५५.३३ ॥
ข้าได้รับการฝึกฝนมาแล้ว ได้อดทนต่อความยากลำบาก และได้บรรลุความรู้จนสิ้นกระบวน ฉะนั้น ข้าจึงไม่มีความกลัวที่ใดเลย ไม่ว่าจะจากภีมะหรือจากผู้อื่นใด
5.55.34
दुर्योधनसमो नास्ति गदायामिति निश्चयः ।
सङ्कर्षणस्य भवने यत्तदैनमुपावसम्। ॥ ५.५५.३४ ॥
เป็นที่แน่ชัดว่าในการใช้คทาไม่มีผู้ใดเทียมเท่าทุรโยธน์ ขณะที่ข้าพำนักอยู่ในเรือนของสังกรษณะ (พลราม) ข้าก็ได้ฝึกฝนอยู่ภายใต้การนำของท่าน
5.55.35
युद्धे सङ्कर्षणसमो बलेनाभ्यधिको भुवि ।
गदाप्रहारं भीमो मे न जातु विषहेद्युधि ॥ ५.५५.३५ ॥
ในการรบ ข้าเทียมเท่าสังกรษณะ และในโลกนี้ข้าเหนือกว่าท่านด้วยกำลัง ในการรบ ภีมะไม่อาจทนรับการโจมตีด้วยคทาของข้าได้เลยสักครั้ง
5.55.36
एकं प्रहारं यं दद्यां भीमाय रुषितो नृप ।
स एवैनं नयोद्धोरः क्षिप्रं वैवस्वतक्षयम् ॥ ५.५५.३६ ॥
ข้าแต่พระราชา หากข้าโกรธแล้วให้การโจมตีแก่ภีมะเพียงครั้งเดียว การโจมตีครั้งนั้นเองจะส่งวีรบุรุษผู้นั้นไปสู่สำนักของไววัสวตะ (ยม) อย่างรวดเร็ว
5.55.37
इच्छेयं च गदाहस्तं राजन्द्रष्टुं वृकोदरम् ।
सुचिरं प्रार्थितो ह्येष मम नित्यं मनोरथः ॥ ५.५५.३७ ॥
ข้าแต่พระราชา ข้าปรารถนาจะได้เห็นวฤโกทระ (ภีมะ) ถือคทาอยู่ในมือ นี่เป็นคำอธิษฐานของข้ามานาน เป็นความปรารถนาอยู่เป็นนิตย์ของข้า
5.55.38
गदया निहतो ह्याजौ मया पार्थो वृकोदरः ।
विशीर्णगावः पृथिवीं परासुः प्रपतिष्यति ॥ ५.५५.३८ ॥
ภีมะ โอรสของปฤถา จะถูกข้าสังหารด้วยคทาในการรบ ร่างกายแหลกเหลว หมดลมหายใจ และจะล้มลงสู่พื้นดิน
5.55.39
गदाप्रहाराभिहतो हिमवानपि पर्वतः ।
सकृन्मया विदीर्येत गिरिः शतसहस्रधा ॥ ५.५५.३९ ॥
แม้แต่ภูเขาหิมาลัยหากถูกคทาของข้าโจมตีเพียงครั้งเดียว ก็จะแตกเป็นหมื่นชิ้นนับแสนชิ้น
5.55.40
स चाप्येतद्विजानाति वासुदेवार्जुनौ तथा ।
दुर्योधनसमो नास्ति गदायामिति निश्चयः ॥ ५.५५.४० ॥
เขาก็รู้ข้อนี้ และวาสุเทพกับอรชุนก็รู้เช่นกัน ไม่มีผู้ใดเทียมเท่าทุรโยธน์ในการต่อสู้ด้วยคทา นี่เป็นความแน่ชัด
5.55.41
तत्ते वृकोदरमयं भयं व्येतु महाहवे ।
व्यपनेष्याम्यहं ह्येनं मा राजन्विमना भव ॥ ५.५५.४१ ॥
ดังนั้น ขอให้ความกลัวที่มีต่อวฤโกทระจงสิ้นไปในมหาสงครามเถิด ข้าพเจ้าเองจะขจัดมันออกไป อย่าเศร้าหมองเลย ข้าแต่พระราชา
5.55.42
तस्मिन्मया हते क्षिप्रमर्जुनं बहवो रथाः ।
तुल्यरूपा विशिष्टाश्च क्षेप्स्यन्ति भरतर्षभ ॥ ५.५५.४२ ॥
เมื่อเขาถูกข้าพเจ้าสังหารแล้ว รถศึกจำนวนมากที่มีรูปลักษณ์เช่นเดียวกันและเป็นเลิศ จะรีบพุ่งเข้าใส่อรชุน ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภรตวงศ์
5.55.43
भीष्मो द्रोणः कृपो द्रौणिः कर्णो भूरिश्रवास्तथा ।
प्राग्ज्योतिषाधिपः शल्यः सिन्धुराजो जयद्रथः ॥ ५.५५.४३ ॥
ภีษมะ โทรณะ กฤปะ บุตรของโทรณะ กรรณะ ภูริศรวัส และเช่นเดียวกัน ศัลยะ เจ้าเมืองปราคชโยติษะ และชยัทรถ ราชาแห่งสินธุ
5.55.44
एकैक एषां शक्तस्तु हन्तुं भारत पाण्डवान् ।
समेतास्तु क्षणेनैतान्नेष्यन्ति यमसादनम् ॥ ५.५५.४४ ॥
ผู้หนึ่งผู้ใดในหมู่พวกเขาก็สามารถสังหารปาณฑพได้ ข้าแต่ภารตะ และเมื่อพวกเขารวมกันอยู่ พวกเขาจะส่งปาณฑพไปยังที่อยู่ของยมภายในชั่วขณะเดียว
5.55.45
समग्रा पार्थिवी सेना पार्थमेकं धनञ्जयम् ।
कस्मादशक्ता निर्जेतुमिति हेतुर्न विद्यते ॥ ५.५५.४५ ॥
กองทัพของกษัตริย์ทั้งสิ้น เหตุใดจึงไม่อาจพิชิตปารถะผู้เดียว คือธนัญชัย ไม่พบเหตุผลสำหรับเรื่องนี้
5.55.46
शरव्रातैस्तु भीष्मेण शतशो निचितोऽवशः ।
द्रोणद्रौणिकृपैश्चैव गन्ता पार्थो यमक्षयम् ॥ ५.५५.४६ ॥
ถูกลูกศรนับร้อยครั้งจากภีษมะปกคลุมไว้ ไร้อำนาจ และเช่นเดียวกันจากโทรณะ บุตรของโทรณะ และกฤปะ ปารถะจะต้องไปสู่ความพินาศของยม
5.55.47
पितामहोऽपि गाङ्गेयः शान्तनोरधि भारत ।
ब्रह्मर्पिसदृशो जज्ञे देवैरपि सुदुःसहः ॥ ५.५५.४७ ॥
ปิตามหะ คือภีษมะ บุตรแห่งคงคา โอรสของศานตนุ ข้าแต่ภารตะ ถือกำเนิดเสมือนพรหมฤษี ยากที่แม้เทวดาจะต้านทานได้
5.55.48
न हन्ता विद्यते चापि राजन्भीष्मस्य कश्चन ।
पित्रा ह्युक्तः प्रसन्नेन नाकामस्त्वं मरिष्यसि ॥ ५.५५.४८ ॥
ไม่มีผู้ใดที่จะฆ่าภีษมะได้ ข้าแต่พระราชา เพราะพระบิดาผู้พอพระทัยได้ตรัสไว้เองว่า ท่านจะไม่ตายเว้นแต่ท่านจะปรารถนาเช่นนั้น
5.55.49
ब्रह्मर्षेश्च भरद्वाजाद्द्रोणो द्रोण्यामजायत ।
द्रोणाज्जज्ञे महाराज द्रौणिश्च परमाश्त्रवित् ॥ ५.५५.४९ ॥
จากพราหมณ์ฤษีภรทวาช โทรณะถือกำเนิดจากโทรณี ข้าแต่มหาราชา จากโทรณะ ผู้รู้อาวุธอันยิ่งใหญ่ คือบุตรของโทรณะ ได้ถือกำเนิดขึ้น
5.55.50
कृपश्चाचार्यमुख्योयं महर्षेर्गौतमादपि ।
शरस्तम्बोद्भवः श्रीमानवध्य इति मे मतिः ॥ ५.५५.५० ॥
กฤปะนี้ ผู้เป็นยอดแห่งอาจารย์ ก็อยู่ในสายของมหาฤษีเคาตมะเช่นกัน เป็นผู้รุ่งโรจน์ เกิดจากกอต้นอ้อ ตามความเห็นของข้าพเจ้า เขาไม่อาจถูกฆ่าได้
5.55.51
अयोनिजास्त्रयो ह्येते पिता माता च मातुलः ।
अश्वत्थाम्नो महारात स च शूरः स्थितो मम ॥ ५.५५.५१ ॥
ทั้งสามคนนี้มิได้เกิดจากครรภ์ คือบิดา มารดา และลุงฝ่ายมารดาของเขา และเช่นเดียวกันกับอัศวัตถามา ข้าแต่มหาราชา และวีรบุรุษนั้นยืนอยู่เคียงข้างข้าพเจ้า
5.55.52
सर्व एते महाराज देवकल्पा महारथाः ।
शक्रस्यापि व्यथां कुर्युः संयुगे भरतर्षभ ॥ ५.५५.५२ ॥
ทุกคนเหล่านี้ ข้าแต่มหาราชา เป็นมหารถีเสมือนเทวดา และในการรบพวกเขาอาจทำให้แม้พระอินทร์ต้องทุกข์ได้ ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภรตวงศ์
5.55.53
नैतेषामर्जुनः शक्त एकैकं प्रतिवीक्षितुम् ।
सहितास्तु नरव्याघ्रा हनिष्यन्ति धनञ्जयम् ॥ ५.५५.५३ ॥
อรชุนไม่อาจต้านทานผู้ใดผู้หนึ่งในพวกนี้ทีละคนได้ แต่เมื่อรวมกันแล้ว บรรดาเสือในหมู่มนุษย์เหล่านี้จะสังหารธนัญชัย
5.55.54
भीष्माद्रोणकृपाणां च तुल्यः कर्णो मतो मम ।
अनुज्ञातश्च रामेण मत्समोऽसीति भारत ॥ ५.५५.५४ ॥
ข้าพเจ้าถือว่ากรรณะเทียบเท่าภีษมะ โทรณะ และกฤปะ และพระราม ก็ทรงอนุญาตให้เขาไปโดยตรัสว่า เจ้าเทียบเท่าข้า ข้าแต่ผู้สืบเชื้อสายแห่งภรต
5.55.55
कुण्डले रुचिरे चास्तां कर्णस्य सहजे शुभे ।
ते शच्यर्थं महेन्द्रेण याचितः स परन्तपः ॥ ५.५५.५५ ॥
ตุ้มหูอันงดงามและเป็นมงคลโดยกำเนิดของกรรณะส่องประกาย ผู้ทำลายศัตรูนั้นถูกพระอินทร์ขอเอาไปเพื่อพระนางศจี
5.55.56
अमोघया महाराज शक्त्या परमभीमया ।
तस्य शक्त्योपगूढस्य कस्माज्जीवेद्धनञ्जयः ॥ ५.५५.५६ ॥
ข้าแต่มหาราชา เมื่อถูกหอกอันไม่พลาดเป้าและน่าสะพรึงกลัวยิ่งนั้นแทงเข้า ธนัญชัยจะรอดชีวิตได้อย่างไร
5.55.57
विजयो मे ध्रुवं राजन्फलं पाणाविवाहितम् ।
अभिव्यक्तः परेषां च कृत्स्नो भुवि पराजयः । ॥ ५.५५.५७ ॥
ชัยชนะของข้าพเจ้าแน่นอนแล้ว ข้าแต่พระราชา ดุจผลไม้อยู่ในมือแล้ว และความพ่ายแพ้โดยสิ้นเชิงของศัตรูก็ปรากฏชัดบนแผ่นดิน
5.55.58
अह्ना ह्येकेन भीष्मोयं प्रयुतं हन्ति भारत ।
तत्समाश्च महेष्वासा द्रोणद्रौणिकृपा अपि ॥ ५.५५.५८ ॥
ข้าแต่ภารตะ ภีษมะนี้เพียงผู้เดียวสังหารได้หนึ่งหมื่นแสนในวันเดียว และพวกมหาธนูที่เทียบเท่าเขา คือโทรณะ บุตรโทรณะ และกฤปะ ก็ทำเช่นเดียวกัน
5.55.59
संशप्तकानां वृन्दानि क्षत्रियाणां परन्तप ।
अर्जुनं वयमस्मान्वा निहन्यात्कपिकेतनः ॥ ५.५५.५९ ॥
ข้าแต่ผู้ทำลายศัตรู กองทัพของพวกสังศัปตกะย่อมสังหารนักรบกษัตริย์ ขอให้ผู้มีธงเป็นวานร คืออรชุน สังหารพวกเขาหรือสังหารพวกเรา
5.55.60
तांश्चालमिति मन्यन्ते सव्यसाचिवधे धृताः ।
पार्थिवाः स भवांस्तेभ्यो ह्यकस्माद्व्यथते कथम् ॥ ५.५५.६० ॥
พวกกษัตริย์ที่ตั้งใจจะสังหารสัวยสาจี คืออรชุน ถือว่าพวกเขาเพียงพอแล้ว เหตุใดข้าแต่พระราชา พระองค์จึงทรงหวั่นไหวต่อพวกเขาโดยทันทีเล่า
5.55.61
भीमसेने च निहते कोऽन्यो युध्येत भारत ।
परेषां तन्ममाचक्ष्व यदि वेत्थ परन्तप ॥ ५.५५.६१ ॥
เมื่อภีมเสนถูกสังหาร ใครอีกเล่าในฝ่ายศัตรูจะออกรบ ข้าแต่ภรต หากท่านรู้ จงบอกข้าเถิด ข้าแต่ผู้เผาผลาญศัตรู
5.55.62
पञ्च ते भ्रातरः सर्वे धृष्टद्युम्नोऽथ सात्यकिः ।
परेषां सप्त ये राजन्योधाः सारं बलं मतम् ॥ ५.५५.६२ ॥
พี่น้องทั้งห้าของท่าน ธฤษฏทยุมนะ และสาตยกิ พร้อมด้วยนักรบทั้งเจ็ดของฝ่ายศัตรู ข้าแต่พระราชา ถือกันว่าเป็นแก่นและกำลังของกองทัพนั้น
5.55.63
अस्माकं तु विशिष्टा ये भीष्मद्रोणकृपादयः ।
द्रौणिर्विकर्तनः कर्णः सोमदत्तोथ बाह्लिकः ॥ ५.५५.६३ ॥
ส่วนนักรบผู้เลิศของฝ่ายเรา คือภีษมะ โทรณะ กฤปะ และผู้อื่น โอรสของโทรณะ วิกรรตนะ กรรณะ โสมทัตตะ และพาหลิกะ
5.55.64
प्राग्ज्योतिषाधिपः शल्य आवन्त्यौ च जयद्रथः ।
दुःशासनो दुर्मखश्च दुःसहश्च विशांपते ॥ ५.५५.६४ ॥
เจ้าเมืองประคโชติษะ ศัลยะ สองกษัตริย์แห่งอวันตี ชยัทรถ ทุห์ศาสนะ ทุรมุขะ และทุหสหะ ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์
5.55.65
श्रुतायुश्चित्रसेनश्च पुरुमित्रो विविंशतिः ।
शलो भूरिश्रवाश्चैव विकर्णश्च तवात्मजः ॥ ५.५५.६५ ॥
ศรุตายุ จิตรเสนะ ปุรุมิตรา วิวึศติ ศละ ภูริศรวัส และโอรสของท่าน วิกรรณะ
5.55.66
अक्षौहिण्यो हि मे राजन्दशैका च समाहृताः ।
न्यूना परेषां सप्तैव कस्मान्मे स्यात्पराजयः ॥ ५.५५.६६ ॥
ข้าแต่พระราชา กองทัพอักษัวหินีสิบเอ็ดของข้าได้รวมพลกันแล้ว ขณะที่ฝ่ายศัตรูมีเพียงเจ็ดกอง ซึ่งน้อยกว่าของข้า แล้วเหตุใดข้าจึงจะพ่ายแพ้เล่า
5.55.67
बलं त्रिगुणतो हीनं योध्यं प्राह बृहस्पतिः ।
परेभ्यस्त्रिगुणा चेयं मम राजन्ननीकिनी ॥ ५.५५.६७ ॥
พฤหัสปติกล่าวว่า กองทัพที่เล็กกว่าของศัตรูถึงสามเท่าเหมาะจะออกรบ ข้าแต่พระราชา กองทัพของข้านี้ใหญ่กว่าของพวกเขาถึงสามเท่า
5.55.68
गुणहीनं परेषां च बहु पश्यामि भारत ।
गुणोदयं बहुगुणमात्मनश्च विशांपते ॥ ५.५५.६८ ॥
ข้าแต่ภรต ข้าเห็นว่าฝ่ายศัตรูขาดคุณธรรมไปมาก และข้าแต่เจ้าแห่งประชาชน ข้าเห็นคุณธรรมผุดขึ้นและมีอยู่มากมายในฝ่ายของเรา
5.55.69
एतत्सर्वं समाज्ञाय बलाग्र्यं मम भारत ।
न्यूनतां पाण्डवानां च न मोहं गन्तुमर्हसि ॥ ५.५५.६९ ॥
ข้าแต่ภรต เมื่อเข้าใจสิ่งทั้งหมดนี้แล้วว่ากองทัพของข้าเป็นเลิศ ส่วนของปาณฑพขาดแคลน ท่านไม่ควรตกอยู่ในความหลงเลย
5.55.70
इत्युक्त्वा सञ्जयं भूयः पर्यपृच्छत भारत ।
विवित्सुः प्राप्तकालानि ज्ञात्वा परपुरञ्जयः ॥ ५.५५.७० ॥
เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว ข้าแต่ภรต ผู้พิชิตนครของศัตรูได้ถามสัญชัยอีกครั้ง เพราะปรารถนาจะรู้ถึงกาลอันเหมาะสมที่มาถึงแล้ว