महाभारत · अध्याय 5.56
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.56.1
अक्षौहिणीः सप्त लब्ध्वा राजभिः सह सञ्जय ।
किंस्विदिच्छति कौन्तेयो युद्धप्रेप्सुर्युधिष्ठिरः ॥ ५.५६.१ ॥
हे सञ्जया, सात अक्षौहिणी सेना आणि राजांचे साहाय्य मिळवूनही युद्धाची इच्छा करणारा कौंतेय युधिष्ठिर आणखी काय इच्छितो?
5.56.2
अतीव मुदितो राजन्युद्धप्रेप्युर्युधिष्ठिरः ।
भीमसेनार्जुनौ चोभौ यमावपि न बिभ्यतः ॥ ५.५६.२ ॥
हे राजा, युद्धाची इच्छा करणारा युधिष्ठिर अत्यंत आनंदित आहे; भीमसेन आणि अर्जुन दोघेही, तसेच दोन्ही यमजही भीत नाहीत.
5.56.3
रथं तु दिव्यं कौन्तेयः सर्वा विभ्राजयन्दिशः ।
मन्त्रं जिज्ञासमानः सन्बीभत्सुः समयोजयत् ॥ ५.५६.३ ॥
कौंतेय (अर्जुन) सर्व दिशा उजळवणारा दिव्य रथ, युद्धमंत्र जाणण्याच्या इच्छेने, जोडता झाला.
5.56.4
तमपश्याम सन्नद्धं मेघं विद्युद्युतं यथा ।
समन्तात्समभिध्या हृष्यमाणोऽभ्यभाषत।
पूर्वरूपमिदं पश्य वयं जेष्याम सञ्जय ॥ ५.५६.४ ॥
विजेसारख्या चमचमत्या मेघासारखा कवचधारी तो आम्ही पाहिला; सर्वत्र लक्ष देऊन हर्षित होऊन तो म्हणाला, 'हे सञ्जया, हे पूर्वलक्षण पहा, आम्ही जिंकू.'
5.56.5
बीभत्सुर्मां यथोवाच तथाऽवैम्यहमप्युत ॥ ५.५६.५ ॥
बीभत्सु (अर्जुन) मला जसे म्हणाला, तसेच मीही समजतो.
5.56.6
प्रशंसस्यभिनन्दंस्तान्पार्थानक्षपराजितान् ।
अर्जुनस्य रथे ब्रूहि कथमश्वाः कथं ध्वजाः ॥ ५.५६.६ ॥
द्यूतात अपराजित त्या पृथेच्या पुत्रांची तू प्रशंसा करतोस व अभिनंदन करतोस. अर्जुनाच्या रथात घोडे कसे आहेत, ध्वज कसे आहेत ते सांग.
5.56.7
भौमनः सह शक्रेण बहुचित्रं विशांपते ।
रूपाणि कल्पयामास त्वष्टा धाता सदा विभो ॥ ५.५६.७ ॥
भौमन इंद्रासह, हे विशांपते, अनेक विचित्र रूपे निर्माण केली; त्वष्टा आणि धाता नेहमी रूपे घडवत राहिले, हे विभो.
5.56.8
ध्वजे हि तस्मिन्रूपाणि चक्रुस्ते देवमायया ।
महाधनानि दिव्यानि महान्ति च लघूनि च ॥ ५.५६.८ ॥
त्या ध्वजावर त्यांनी देवमायेने रूपे निर्माण केली—मौल्यवान, दिव्य, मोठी आणि लहानही.
5.56.9
भीमसेनानुरोधायक हनूमान्मारुतात्मजः ।
आत्मप्रतिकृतिं तस्मिन्ध्वज आरोपयिष्यति ॥ ५.५६.९ ॥
भीमसेनाच्या आदराने मारुतीपुत्र हनुमान त्या ध्वजावर स्वतःची प्रतिमा स्थापन करील.
5.56.10
सर्वा दिशो योजनमात्रमन्तरं ।
सतिर्यगूर्ध्वं च रुरोध वै ध्वजः।
न संसञ्जेत्तरुभिः संवृतोऽपि ।
तथा हि माया विहिता भौमनेन ॥ ५.५६.१० ॥
तो ध्वज सर्व दिशांमध्ये, एक योजनापर्यंतचे अंतर, तिरपा आणि वरही व्यापून राहतो; वृक्षांनी वेढलेला असला तरी त्यात अडकत नाही, कारण भौमनाने अशी माया रचली आहे.
5.56.11
यथाऽऽकाशे शक्रधनुः प्रकाशते ।
न चैकवर्णं न च वेद्मि किं नु तत्।
तथा ध्वजो विहितो भौमनेन ।
बह्वाकारं दृश्यते रूपमस्य ॥ ५.५६.११ ॥
आकाशात इंद्रधनुष्य जसे चमकते, एकाच रंगाचे नव्हे—ते काय आहे हे मला ठाऊक नाही—तसाच भौमनाने रचलेला हा ध्वज अनेक आकारांचा दिसतो; त्याचे रूप विविध आहे.
5.56.12
यथाऽग्निधूमो दिवमेति रुद्ध्वा ।
वर्णान्बिभ्रत्तैजसांश्चित्ररूपान्।
तथा ध्वजो विहितो भौमनेन ।
न चेद्भारो भविता नोत रोधः ॥ ५.५६.१२ ॥
अग्नीचा धूर जसा आकाश व्यापून पोहोचतो, तेजस्वी आणि विचित्र रूपांचे रंग धारण करून; तसाच भौमनाने रचलेला हा ध्वज. त्याला भार नसेल तर तो अडथळाही ठरणार नाही.
5.56.13
हतंहतं दत्तवरं पुरस्तात् ॥ ५.५६.१३ ॥
पूर्वी वरदान मिळालेले योद्धे एकेक करून मारले गेले.
5.56.14
तथा राज्ञो दन्तवर्णा बृहन्तो ।
रथे युक्ता भान्ति तद्वीर्यतुल्याः।
ऋक्षप्रख्या भीमसेनस्य वाहा ।
रथे वायोस्तुल्यवेग बभूवुः ॥ ५.५६.१४ ॥
तसेच राजाचे दातांसारख्या वर्णाचे मोठे घोडे रथाला जुंपलेले त्याच्या पराक्रमासम शोभत होते; भीमसेनाचे अस्वलासारखे घोडे रथात वायूसमान वेगाचे होते.
5.56.15
कल्माषाङ्गास्तित्तिरिचित्रपृष्ठा ।
भ्रात्रा दत्ताः प्रीयता फाल्गुनेन।
भ्रातुर्बीरस्य स्वैस्तुरङ्गैर्विशिष्टा ।
मुदा युक्ताः सहदेवं वहन्ति ॥ ५.५६.१५ ॥
ठिपके अवयव आणि तित्तिरासारखी चित्रविचित्र पाठ असलेले घोडे — भावाने दिलेले, प्रसन्न फाल्गुनाने दिलेले, वीर भावाच्या स्वतःच्या घोड्यांनी विशिष्ट — आनंदाने जुंपलेले सहदेवाला वाहून नेतात.
5.56.16
माद्रीपुत्रं नकुलं त्वाजमीढं ।
महेन्द्रदत्ता हरयो वाजिमुख्याः ।
समा वायोर्बलवन्तस्तरस्विनो ।
वहन्ति वीरं वृत्रशत्रुं यथेन्द्रम् । ॥ ५.५६.१६ ॥
माद्रीचा पुत्र नकुल आणि अजमीढ वंशज (युधिष्ठिर) यांना, इंद्राने दिलेले, अश्वांमध्ये श्रेष्ठ, वायूसमान बलवान व वेगवान घोडे वाहून नेतात — वृत्रशत्रू इंद्राला जसे (वाहत), तसे त्या वीराला.
5.56.17
तुल्याश्चैभिर्वयसा विक्रमेण ।
महाजवाश्रित्ररूपाः सदश्वाः ।
सौभद्रादीन्द्रौपदेयान्कुमारान् ।
वहन्त्यश्वा देवदत्ता बृहन्तः ॥ ५.५६.१७ ॥
यांच्या समान वय व पराक्रम असलेले, अतिवेगवान, विचित्र रूपाचे उत्तम घोडे — देवांनी दिलेले, मोठे — सौभद्र आदींना आणि द्रौपदीच्या पुत्र राजकुमारांना वाहून नेतात.