महाभारत · अध्याय 5.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.58.1
क्षत्रतेजा ब्रह्मचारी कौमारादपि पाण्डवः ।
तेन संयुगमेष्यन्ति मन्दा विलपतो मम ॥ ५.५८.१ ॥
क्षत्रतेज असलेला, ब्रह्मचारी पांडव बालपणापासूनच आहे. त्याच्याशी मूर्ख लोक युद्धाला जातील, आणि मी विलाप करत राहीन.
5.58.2
दुर्योधन निवर्तस्व युद्धाद्भरतसत्तम ।
न हि युद्धं प्रशंसन्ति सर्वावस्थमरिन्दम ॥ ५.५८.२ ॥
दुर्योधना, युद्धापासून परत फिर, हे भरतश्रेष्ठा. हे शत्रुदमना, कोणत्याही स्थितीत युद्धाची प्रशंसा होत नाही.
5.58.3
अलमर्धं पृथिव्यास्ते सहामात्यस्य जीवितुम् ।
प्रयच्छ पाण्डुपुत्राणां यथोचितमरिन्दम ॥ ५.५८.३ ॥
तुला आणि तुझ्या अमात्यांना जगण्यासाठी पृथ्वीचा अर्धा भागच पुरेसा आहे. हे शत्रुदमना, पांडुपुत्रांना त्यांचा योग्य वाटा दे.
5.58.4
एतद्धि कुरवः सर्वे मन्यन्ते धर्मसंहितम् ।
यत्त्वं प्रशान्तिं मन्येथाः पाण्डुपुत्रैर्महात्मभिः ॥ ५.५८.४ ॥
महात्मा पांडुपुत्रांशी तू शांतीचा विचार करावास, हे सर्व कुरूंना धर्मानुकूल वाटते.
5.58.5
अङ्गेमां समवेक्षस्व पुत्र स्वामेव वाहिनीम् ।
जात एष तवाभावस्त्वं तु मोहान्न बुद्ध्यसे ॥ ५.५८.५ ॥
पुत्रा, तुझ्या या स्वतःच्या सैन्याकडे नीट पाहा. तुझा नाश इथे उत्पन्न झाला आहे, पण मोहामुळे तुला ते कळत नाही.
5.58.6
न त्वहं युद्धमिच्छामि नैतदिच्छति बाह्लिकः ।
न च भीष्मो न च द्रोणो नाश्वत्थामा न सञ्जयः ॥ ५.५८.६ ॥
मला युद्ध नको आहे; बाह्लिकालाही ते नको आहे. भीष्म, द्रोण, अश्वत्थामा किंवा संजय यांनाही ते नको आहे.
5.58.7
न सोमदत्तो न शलो न कृपो युद्धमिच्छति ।
सत्यव्रतः पुरुमित्रो जयो भूरिश्रवास्तथा ॥ ५.५८.७ ॥
सोमदत्त, शल्य आणि कृप यांना युद्ध नको आहे. सत्यव्रत, पुरुमित्र, जय आणि भूरिश्रवा हेही तसेच.
5.58.8
येषु संप्रतितिष्ठेयुः कुरवः पीडिताः परैः ।
ते युद्धं नाभिनन्दन्ति तत्तुभ्यं तात रोचताम् ॥ ५.५८.८ ॥
शत्रूंनी पीडित असतानाही कौरव ज्यांच्या आधारे टिकू शकतात, ते युद्धाचे स्वागत करीत नाहीत. हे तात, तेच तुला रुचो.
5.58.9
न त्वं करोषि कामेन कर्णः कारयिता तव ।
दुःशासनश्च पापात्मा शकुनिश्चापि सौबलः ॥ ५.५८.९ ॥
तू स्वेच्छेने काही करत नाहीस; कर्ण तुला करायला लावणारा आहे. पापी दुःशासन आणि सुबलपुत्र शकुनीही तसेच.
5.58.10
नाहं भवति न द्रोणे नाश्वत्थाम्नि न सञ्जये ।
न भीष्मे न काम्भोजे न कृपे न च बाह्लिके ॥ ५.५८.१० ॥
मी नाही; द्रोण, अश्वत्थामा, संजय, भीष्म, कांबोज, कृप वा बाह्लिक यांपैकी कोणीही नाही.
5.58.11
सत्यव्रते पुरुमित्रे भूरिश्रवसि वा पुनः ।
अन्येषु वा तावकेषु भारं कुत्वा समाह्वयम् ॥ ५.५८.११ ॥
सत्यव्रत, पुरुमित्र, भूरिश्रवा किंवा तुमच्या इतरांवर भार टाकून मी आव्हान देईन.
5.58.12
अहं च तात कर्णश्च रणयज्ञं वितत्य वै ।
युधिष्ठिरं पशुं कृत्वा दीक्षितौ भरतर्षभ ॥ ५.५८.१२ ॥
हे तात, मी आणि कर्ण युद्धयज्ञाचा विस्तार करून, युधिष्ठिराला पशू करून दीक्षित झालो आहोत, हे भरतश्रेष्ठा.
5.58.13
रथो वेदी स्रुवः खङ्गो गदा स्रुक् कवचोऽजिनम् ।
चातुर्होत्रं च धुर्या मे शरा दर्भा हविर्यशः ॥ ५.५८.१३ ॥
रथ ही वेदी, खड्ग स्रुव, गदा स्रुक्, कवच हे अजिन; माझी धुरा चातुर्होत्र, बाण दर्भ, कीर्ती हेच हविर्द्रव्य.
5.58.14
आत्मयज्ञेन नृपते इष्ट्वा वैवस्वतं रणे ।
विजित्य च समेष्यावो हतामित्रौ श्रिया वृतौ ॥ ५.५८.१४ ॥
हे नृपती, रणांगणात आत्मयज्ञाने वैवस्वताची पूजा करून, जिंकून, शत्रू मारून, श्रीने युक्त होऊन आपण दोघे पुन्हा भेटू.
5.58.15
अहं च तात कर्णश्च भ्राता दुःशासनश्च मे ।
एते वयं हनिष्यामः पाण्डवान्समरे त्रयः ॥ ५.५८.१५ ॥
मी, हे प्रिया, कर्ण आणि माझा भाऊ दुःशासन — आम्ही तिघे रणांगणात पांडवांना मारू.
5.58.16
अहं हि पाण्डवान्हत्वा प्रशास्ता पृथिवीमिमाम् ।
मां वा हत्वा पाण्डुपुत्रा भोक्तारः पृथिवीमिमां ॥ ५.५८.१६ ॥
मीच पांडवांना मारून या पृथ्वीचा शासक होईन; किंवा मला मारून पांडुपुत्र या पृथ्वीचा उपभोग घेतील.
5.58.17
त्यक्तं मे जीवितं राज्यं धनं सर्वं च पार्थिव ।
न जातु पाण्डवैः सार्धं वसेयमहमच्युत ॥ ५.५८.१७ ॥
हे पार्थिवा, माझे जीवन, राज्य आणि सर्व धन मी त्यागले आहे; हे अच्युता, मी पांडवांसोबत कधीच राहणार नाही.
5.58.18
यावद्धि सूच्यास्तीक्ष्णाया विध्येदग्रेण मारिष ।
तावदप्यपरित्याज्यं भूमेर्नः पाण्डवान्प्रति ॥ ५.५८.१८ ॥
हे मारिष, तीक्ष्ण सुईचे टोक जितकी भूमी भेदू शकते तितकीही आपण पांडवांना सोडणार नाही.
5.58.19
सर्वान्वस्तात शोचामि त्यक्तो दुर्योधनो मया ।
ये मन्दमनुयास्यध्वं यान्तं वैवस्वतक्षयम् ॥ ५.५८.१९ ॥
पुत्रा, मी सर्वांसाठी शोक करतो. दुर्योधनाचा मी त्याग केला आहे. वैवस्वताच्या लोकाकडे जाणाऱ्या त्याच्यामागे हळूहळू जाणाऱ्या सर्वांसाठी मी शोक करतो.
5.58.20
रुरूणामिव यूथेषु व्याघ्राः प्रहरतां वराः ।
वरान्वरान्हनिष्यन्ति समेता युधि पाण्डवाः ॥ ५.५८.२० ॥
रुरु हरणांच्या कळपात वाघ जसे तुटून पडतात, तसे प्रहार करणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेले पांडव युद्धात एकत्र येऊन एकेक श्रेष्ठ वीराला मारतील.
5.58.21
प्रतीपमिव मे भाति युयुधानेन भारती ।
व्यस्ता सीमन्तिनी ग्रस्ता प्रमृष्टा दीर्घबाहुना ॥ ५.५८.२१ ॥
युयुधानाने (सात्यकीने) भारतवंशातील त्या स्त्रीला (द्रौपदीला) विस्कटलेल्या केसांनी धरले आणि त्या दीर्घबाहूने तिला पुसले, हे मला उलटे वाटते.
5.58.22
संपूर्मं पूरयन्भूयो धनं पार्थस्य माधवः ।
शैनेयः समरे स्थाता बीजवत्प्रवपञ्शरान् ॥ ५.५८.२२ ॥
माधव (कृष्ण) पार्थाच्या (अर्जुनाच्या) सैन्याला पुन्हा भरून टाकत आहे; शैनेय (सात्यकी) युद्धात उभा राहून बियाण्यासारखे बाण पेरत राहील.
5.58.23
सेनामुखे प्रयुद्धानां भीमसेनो भविष्यति ।
तं सर्वे संश्रयिष्यन्ति प्राकारमकुतोभयम् ॥ ५.५८.२३ ॥
युद्ध करणाऱ्यांच्या सेनामुखावर भीमसेन असेल; सर्वजण त्याचाच आश्रय घेतील, जणू कोणत्याही दिशेने भय नसलेला तट.
5.58.24
यदा द्रक्ष्यसि भीमेन कुञ्जरान्विनिपातितान् ।
विशीर्णदन्तान्गिर्याभान्भिन्नकुम्भान्सशोणितान् ॥ ५.५८.२४ ॥
भीमाने पाडलेले हत्ती तू कधी पाहशील — तुटलेले दात, पर्वतासारखे, फुटलेली कपाळे, रक्ताने माखलेले.
5.58.25
तानभिप्रेक्ष्य सङ्ग्रामे विशीर्णानिव पर्वतान् ।
भीतो भीमस्य संस्पर्शात्स्मर्तासि वचनस्य मे ॥ ५.५८.२५ ॥
युद्धात त्यांना भग्न पर्वतांप्रमाणे पाहून, भीमाच्या स्पर्शाने भयभीत होऊन तू माझे वचन आठवशील.
5.58.26
निर्दग्धं भीमसेनेन सैन्यं रथहयद्विपम् ।
गतिमग्नेरिव प्रेक्ष्य स्मर्तासि वचनस्य मे ॥ ५.५८.२६ ॥
भीमसेनाने रथ, घोडे, हत्तींसह सैन्य अग्नीच्या गतीप्रमाणे जाळलेले पाहून तू माझे वचन आठवशील.
5.58.27
महद्वो भयमागामि न चेच्छाम्यथ पाण्डवैः ।
गदया भीमसेनेन हताः शममुपैष्यथ ॥ ५.५८.२७ ॥
तुम्हांला पांडवांशी शांती नको असल्यास तुमच्यावर मोठे भय येईल; भीमसेनाच्या गदेने मारले जाऊन तुम्हाला शांती मिळेल.
5.58.28
महावनमिव च्छिन्नं यदा द्रक्ष्यसि पातितम् ।
बलं कुरूणां भीमेन तदा स्मर्तासि मे वचः ॥ ५.५८.२८ ॥
भीमाने कौरवांचे सैन्य मोठ्या अरण्याप्रमाणे तोडून पाडलेले पाहशील तेव्हा तू माझे वचन आठवशील.
5.58.29
एतावदुक्त्वा राजा तु सर्वांस्तान्पृथिवीपतीन् ।
अनुभाष्य महाराज पुनः पप्रच्छ सञ्जयम् ॥ ५.५८.२९ ॥
राजाने इतके सांगून, त्या सर्व भूपालांना पुन्हा संबोधून, हे महाराज, पुन्हा संजयाला विचारले.