महाभारत · अध्याय 5.6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.6.1
भूतानां प्राणिनः श्रेष्ठाः प्राणिनां बुद्धिजीविनः ।
बुद्धिमत्सु नराः श्रेष्ठा नरेष्वपि द्विजातयः ॥ ५.६.१ ॥
प्राण्यांमध्ये प्राणधारी श्रेष्ठ आहेत; प्राणधाऱ्यांमध्ये बुद्धीवर जगणारे श्रेष्ठ आहेत. बुद्धिमानांमध्ये मनुष्य श्रेष्ठ आहेत; मनुष्यांमध्येही द्विज श्रेष्ठ आहेत.
5.6.2
द्विजेषु वैद्याः श्रेयांसो वैद्येषु कृतबुद्धयः ।
कृतबुद्धिषु कर्तारः कर्तृषु ब्रह्मवादिनः ॥ ५.६.२ ॥
द्विजांमध्ये विद्वान श्रेष्ठ आहेत; विद्वानांमध्ये निश्चितबुद्धी श्रेष्ठ आहेत. निश्चितबुद्धींमध्ये कर्ते श्रेष्ठ आहेत; कर्त्यांमध्ये ब्रह्मवादी श्रेष्ठ आहेत.
5.6.3
स भवान्कृबुद्धीनां प्रधान इति मे मतिः ।
कुलेन च विशिष्टोऽसि वयसा च श्रुतेन च।
प्रज्ञया सदृशश्चासि शुक्रेणाङ्गिरसेन च ॥ ५.६.३ ॥
तुम्हीच कुबुद्धींमध्ये प्रधान आहात असे माझे मत आहे. कुळाने, वयाने आणि शास्त्राने तुम्ही विशिष्ट आहात; प्रज्ञेने तुम्ही शुक्र आणि अंगिरसांसारखे आहात.
5.6.4
विदितं चापि ते सर्वं यथावृत्तः स कौरवः ।
पाण्डवश्च यथावृत्तः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ ५.६.४ ॥
कौरवाने कसे वर्तन केले, आणि पांडवांनी व कुंतीपुत्र युधिष्ठिराने कसे वर्तन केले, हे सर्व तुम्हाला ठाऊक आहे.
5.6.5
धृतराष्ट्रस्य विदिते वञ्चिताः पाण्डवाः परैः ।
विदुरेणानुनीतोऽपि पुत्रमेवानुवर्तते ॥ ५.६.५ ॥
पांडव इतरांकडून फसवले गेले आहेत हे धृतराष्ट्राला माहीत आहे. विदुराने विनवणी करूनही तो केवळ पुत्राचेच अनुसरण करतो.
5.6.6
शकुनिर्बुद्धिपूर्वं हि कुन्तीपुत्रं समाह्वयत् ।
अनक्षज्ञं मताक्षः सन्क्षत्रवृत्ते स्थितं शुचिम् ॥ ५.६.६ ॥
शकुनीने जाणूनबुजून कुंतीपुत्राला आव्हान दिले; तो फासे खेळण्यात अनभिज्ञ, क्षत्रधर्मात स्थित व शुद्ध होता. शकुनी मात्र फाशांत निपुण होता.
5.6.7
ते तथा वञ्चयित्वा तु धर्मराजं युधिष्ठिरम् ।
न कस्यांचिदवस्थायां राज्यं दास्यन्ति वै स्वयम् ॥ ५.६.७ ॥
ते अशा प्रकारे धर्मराज युधिष्ठिरांची फसवणूक करून कोणत्याही परिस्थितीत स्वतःहून राज्य देणार नाहीत.
5.6.8
भवांस्तु धर्मसंयुक्तं धृतराष्ट्रं ब्रुवन्वचः ।
मनांसि तस्य योधानां ध्रुवमावर्तयिष्यति ॥ ५.६.८ ॥
तुम्ही धर्मयुक्त शब्द धृतराष्ट्राला बोलून, त्याच्या योद्ध्यांची मने नक्कीच फिरवाल.
5.6.9
विदुरश्चापि तद्वाक्यं साधयिष्यति तावकम् ।
भीष्मद्रोणकृपादीनां भेदं संजनयिष्यति ॥ ५.६.९ ॥
विदुरही तुमचे ते बोलणे पूर्ण करेल आणि भीष्म, द्रोण, कृप इत्यादींमध्ये फूट पाडेल.
5.6.10
अमात्येषु च भिन्नेषु योधेषु विमुखेषु च ।
पुनरेकत्र करणं तेषां कर्म भविष्यति ॥ ५.६.१० ॥
मंत्री फुटल आणि योद्धे विमुख झाले, तर त्यांना पुन्हा एकत्र करणे हेच त्यांचे कार्य होईल.
5.6.11
एतस्मिन्नन्तरे पार्थाः सुखमेकाग्रबुद्धयः ।
सेनाकर्म करिष्यन्ति द्रव्याणां चैव सञ्चयम् ॥ ५.६.११ ॥
यादरम्यान पृथेचे पुत्र सुखाने, एकाग्र बुद्धीने सैन्याचे कार्य करतील आणि धनसंचयही करतील.
5.6.12
भिद्यमानेषु च स्वेषु लम्बमाने तथा त्वयि ।
न तथा ते करिष्यन्ति सेनाकर्म न संशयः ॥ ५.६.१२ ॥
तुमचे लोक फुटले आणि तुम्हीही ढिले पडलात, तर ते सैन्याचे कार्य तसे करणार नाहीत; यात संशय नाही.
5.6.13
एतत्प्रयोजनं चात्र प्राधान्येनोपलभ्यते ।
संगत्या धृतराष्ट्रश्च कुर्याद्धर्म्यं वचस्तव ॥ ५.६.१३ ॥
हेच येथील मुख्य प्रयोजन दिसते; भेटीमुळे धृतराष्ट्र तुमचे धर्मसंगत बोलणे मान्य करील.
5.6.14
स भवान्धर्मयुक्तश्च धर्म्यं तेषु समाचरन् ।
कृपालुषु परिक्लेशान्पाण्डवीयान्प्रकीर्तयन् ॥ ५.६.१४ ॥
तुम्ही धर्मयुक्त आहात; त्यांच्याशी धर्माने वागून, दयाळू लोकांसमोर पांडवांच्या क्लेशांचे वर्णन करा.
5.6.15
वृद्धेषु कुलधर्मं च ब्रुवन्पूर्वैरनुष्ठितम् ।
विभेत्स्यति मनांस्येषमिति मे नात्र संशयः ॥ ५.६.१५ ॥
वृद्धांना पूर्वजांनी पाळलेला कुलधर्म सांगितल्यास त्यांची मने विचलित होतील; यात मला संशय नाही.
5.6.16
न च तेभ्यो भयं तेऽस्ति ब्राह्मणो ह्यसि वेदवित् ।
दूतकर्मणि युक्तश्च स्थविरश्च विशेषतः ॥ ५.६.१६ ॥
त्यांच्यापासून तुम्हाला भय नाही; तुम्ही ब्राह्मण, वेदज्ञ, दूतकार्यास योग्य आणि विशेषतः वृद्ध आहात.
5.6.17
स भवान्पुष्ययोगेन मुहूर्तेन जयेन च ।
कौरवेयान्प्रयात्वाशु कौन्तेयस्यार्थसिद्धये ॥ ५.६.१७ ॥
पुष्य योगात, शुभ मुहूर्तावर आणि जय योगात तुम्ही कौरवांकडे लवकर जा, कौंतेयाच्या कार्यसिद्धीसाठी.
5.6.18
तथाऽनुशिष्टः प्रययौ द्रुपदेन महात्मना ।
पुरोधा वृत्तसंपन्नो नगरं नागसाह्वयम् ॥ ५.६.१८ ॥
महात्मा द्रुपदाने असा उपदेश दिल्यावर सदाचारसंपन्न पुरोहित नागसाह्वय नगराकडे निघाले.
5.6.19
शिष्यैः परिवृतो विद्वान्नीतिशास्त्रार्थकोविदः ।
पाण्डवानां हितार्थाय कौरवान्प्रतिजग्मिवान् ॥ ५.६.१९ ॥
शिष्यांनी वेढलेला, नीतिशास्त्राच्या अर्थात निपुण असा तो विद्वान पांडवांच्या हितासाठी कौरवांकडे गेला.