મહાભારત · અધ્યાય 5.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.63.1
सदृशानां मनुष्येषु सर्वेषां तुल्यजन्मनाम् ।
कथमेकान्ततस्तेषां पार्थानां मन्यसे जयम् ॥ ५.६३.१ ॥
મનુષ્યોમાં સમાન અને એક જ જન્મના સૌમાં, પાર્થોનો નિશ્ચિત વિજય તમે કેવી રીતે માનો છો?
5.63.2
वयं च तेऽपि तुल्या वै वीर्येण च पराक्रमैः ।
समेन वयसा चैव प्रातिभेन श्रुतेन च ॥ ५.६३.२ ॥
અમે અને તેઓ પણ વીર્ય અને પરાક્રમમાં, સમાન વયમાં, બુદ્ધિ અને શાસ્ત્રજ્ઞાનમાં સમાન છીએ.
5.63.3
अस्त्रेण योधयुग्या च शीघ्रत्वे कौशले तथा ।
सर्वे स्म समजातीयाः सर्वे मानुषयोनयः ॥ ५.६३.३ ॥
અસ્ત્રવિદ્યામાં, યુદ્ધયોગ્યતામાં, વેગ અને કૌશલ્યમાં સૌ સમજાતીય છે; સૌ માનવયોનિના છે.
5.63.4
पितामह विजानीषे पार्थेषु विजयं कथम् ।
नाहं भवति न द्रोणे न कृपे न च बाह्लिके ॥ ५.६३.४ ॥
હે પિતામહ! પાર્થોનો વિજય તમે કેવી રીતે જાણો છો? મારામાં, દ્રોણમાં, કૃપમાં કે બાહ્લિકમાં (વિજય દેખાતો નથી).
5.63.5
अन्येषु च नरेन्द्रेषु पराक्रम्य समारभे ।
अहं वैकर्तनः कर्णो भ्राता दुःशासनश्च मे ॥ ५.६३.५ ॥
અન્ય રાજાઓ વચ્ચે પણ પરાક્રમ બતાવીને હું આરંભ કરીશ. હું, વિકર્તનનો પુત્ર કર્ણ અને મારો ભાઈ દુઃશાસન (આરંભ કરીશું).
5.63.6
पाण्डवान्समरे पञ्च हनिष्यामः शितैः शरैः ।
ततो राजन्महायज्ञैर्विविधैर्भूरिदक्षिणैः ॥ ५.६३.६ ॥
યુદ્ધમાં પાંચ પાંડવોને અમે તીક્ષ્ણ બાણોથી મારીશું; પછી હે રાજન્, અનેક મહાયજ્ઞો ભરપૂર દક્ષિણા સાથે કરીશું.
5.63.7
ब्राह्मणांस्तर्पयिष्यामि गोभिरश्वैर्धनेन च ।
यदा परिकरिष्यन्ति ऐणेयानिव तन्तुना ।
अतरित्रानिव जले बाहुभिर्मामका रणे ॥ ५.६३.७ ॥
યુદ્ધમાં મારા યોદ્ધાઓ પાંડવોને દોરડાથી હરણોને ઘેરે તેમ, અને પાણીમાં તરી ન શકનારાને હાથથી પકડે તેમ ઘેરી લેશે ત્યારે હું બ્રાહ્મણોને ગાયો, ઘોડા અને ધનથી તૃપ્ત કરીશ.
5.63.8
पश्यन्तस्ते परांस्तत्र रथनागसमाकुलान् ।
तदा दर्पं विमोक्ष्यन्ति पाण्डवाः स च केशवः ॥ ५.६३.८ ॥
ત્યાં રથો અને હાથીઓથી ભરેલા શત્રુઓને જોઈને, ત્યારે પાંડવો અને તે કેશવ પોતાનો અહંકાર છોડશે.
5.63.9
सुखान्यवाप्य सहिताः कृत्वा कर्म सुदुस्तरम् ।
विस्रब्धास्तु भविष्यामः प्राप्ते काले गतज्वराः ॥ ५.६३.९ ॥
અતિ કઠિન કર્મ કરીને, સુખ મેળવીને, સાથે રહીને, સમય આવ્યે આપણે નિશ્ચિંત અને ચિંતામુક્ત થઈશું.
5.63.10
अथाब्रवीन्महाराजो धृतराष्ट्रः सुदुर्मनाः ।
विदुरं विदुषां श्रेष्ठं सर्वपार्थिवसंनिधौ ॥ ५.६३.१० ॥
ત્યારે સર્વ રાજાઓની હાજરીમાં અતિ વ્યથિત મનવાળા મહારાજ ધૃતરાષ્ટ્રે વિદ્વાનોમાં શ્રેષ્ઠ વિદુરને કહ્યું.
5.63.11
मोहितो मृत्युपाशेन कालस्य वशमागतः ।
तात कर्णेन सहितः पुत्रो दुर्योधनो मम ॥ ५.६३.११ ॥
મૃત્યુના પાશથી મોહિત થઈને તે કાળને વશ થયો છે. હે તાત, કર્ણ સાથે મારો પુત્ર દુર્યોધન.
5.63.12
इह निःश्रेयसं प्राहुर्वृद्धा निश्चितदर्शिनः ।
ब्राह्मणस्य विशेषेण दमो धर्मः सनातनः ॥ ५.६३.१२ ॥
અહીં નિશ્ચિત દૃષ્ટિવાળા વૃદ્ધો પરમ કલ્યાણ કહે છે. બ્રાહ્મણ માટે વિશેષ રીતે આત્મસંયમ જ સનાતન ધર્મ છે.
5.63.13
तस्य दानं क्षमा सिद्धिर्यथावदुपपद्यते ।
दमो दानं तपो ज्ञानमधीतं चानुवर्तते ॥ ५.६३.१३ ॥
તેને દાન, ક્ષમા અને સિદ્ધિ યથાવત્ પ્રાપ્ત થાય છે. દમ, દાન, તપ, જ્ઞાન અને અધ્યયન પણ તેનું અનુસરણ કરે છે.
5.63.14
दमस्तेजो वर्धयति पवित्रं दम उत्तमम् ।
विपाप्मा वृद्धतेजास्तु पुरुषो विन्दते महत् ॥ ५.६३.१४ ॥
દમ તેજને વધારે છે; દમ જ ઉત્તમ અને પવિત્ર કરનાર છે. પાપરહિત અને વધતા તેજવાળો પુરુષ મહાન ફળ પામે છે.
5.63.15
क्रव्याद्भ्य इव भूतानामदान्तेभ्यः सदा भयम् ।
येषां च प्रतिषेधार्थं क्षत्रं सृष्टं स्वयंभुवा ॥ ५.६३.१५ ॥
માંસાહારી પ્રાણીઓથી જીવોને જેમ સદા ભય રહે છે, તેમ અદાંતોથી પણ ભય રહે છે. તેમને રોકવા માટે સ્વયંભૂએ ક્ષત્રિય વર્ગ સર્જ્યો.
5.63.16
आश्रमेषु चतुर्ष्वाहुर्दममेवोत्तमं व्रतम् ।
तस्य लिङ्गं प्रवक्ष्यामि येषां समुदयो दमः ॥ ५.६३.१६ ॥
ચારેય આશ્રમોમાં દમને જ ઉત્તમ વ્રત કહેવાય છે. જેમનામાં દમનો ઉદય થાય છે તેમનાં લક્ષણ હું કહીશ.
5.63.17
क्षमा धृतिरहिंसा च समता सत्यमार्जवम् ।
इन्द्रियाभिजयो धैर्यं मार्दवं ह्रीरचापलम् ॥ ५.६३.१७ ॥
ક્ષમા, ધૃતિ, અહિંસા, સમતા, સત્ય, સરળતા, ઇન્દ્રિયજય, ધૈર્ય, મૃદુતા, લજ્જા અને ચપળતાનો અભાવ.
5.63.18
अकार्पण्यमसंरम्भः सन्तोषं श्रद्दधानता ।
एतानि यस्य राजेन्द्र स दान्तः पुरुषः स्मृतः ॥ ५.६३.१८ ॥
અકૃપણતા, ક્રોધનો અભાવ, સંતોષ અને શ્રદ્ધા — હે રાજેન્દ્ર, જેનામાં આ બધું હોય તે પુરુષ દાંત (સંયમી) મનાય છે.
5.63.19
कामो लोभश्च दर्पश्च मन्युर्निद्रा विकत्थनम् ।
मान ईर्ष्यां च शोकश्च नैतद्दान्तो निषेवते।
अजिह्ममशठं शुद्धमेतद्दान्तस्य लक्षणम् ॥ ५.६३.१९ ॥
કામ, લોભ, દર્પ, ક્રોધ, નિદ્રા, આત્મપ્રશંસા, માન, ઈર્ષ્યા અને શોક — આમનું દાંત પુરુષ સેવન કરતો નથી. સરળતા, નિષ્કપટતા, શુદ્ધતા — આ જ દાંત પુરુષનું લક્ષણ છે.
5.63.20
अलोलुपस्तथाऽल्पेप्सुः कामानामविचिन्तिता ।
समुद्रकल्पः परुषः स दान्तः परिकीर्तितः ॥ ५.६३.२० ॥
લોભરહિત, થોડું જ ઇચ્છનારો, કામોનું ચિંતન ન કરનારો, સમુદ્ર જેવો સ્થિર — તે દાંત કહેવાય છે.
5.63.21
सुवृत्तः शीलसंपन्नः प्रसन्नात्माऽत्मविद्बुधः ।
प्राप्येह लोके संमानं सुगतिं प्रेत्य गच्छति ॥ ५.६३.२१ ॥
સદાચારી, શીલસંપન્ન, પ્રસન્નચિત્ત, આત્મજ્ઞાની અને બુદ્ધિમાન — તે આ લોકમાં સન્માન પામીને મૃત્યુ પછી સદ્ગતિ પામે છે.
5.63.22
अभयं यस्य भूतेभ्यः सर्वेषामभयं यतः ।
स वै परिणतप्रज्ञः प्रख्यातो मनुजोत्तमः ॥ ५.६३.२२ ॥
જેનાથી પ્રાણીઓને અભય છે અને જેનાથી સૌને અભય મળે છે — તે જ પરિપક્વ પ્રજ્ઞાવાન, પ્રખ્યાત મનુષ્યોત્તમ છે.
5.63.23
सर्वभूतहितो मैत्रस्तस्मान्नोद्विजते जनः ।
समुद्र इव गम्भीरः प्रज्ञातृप्तः प्रशाम्यति ॥ ५.६३.२३ ॥
સર્વ પ્રાણીઓનો હિતકર્તા અને મિત્ર હોવાથી લોકો તેનાથી ડરતા નથી. સમુદ્ર જેવો ગંભીર, પ્રજ્ઞાથી તૃપ્ત તે શાંત થાય છે.
5.63.24
कर्मणाऽचरितं पूर्वं सद्भिराचरितं च यत् ।
तदेवास्थाय मोदन्ते दान्ताः शमपरायणाः ॥ ५.६३.२४ ॥
પૂર્વે કરાયેલાં કર્મો અને સજ્જનોએ આચરેલું જે છે, તેનો જ આશ્રય લઈને શમપરાયણ દાંત પુરુષો આનંદ પામે છે.
5.63.25
नैष्कर्म्यं वा समास्थाय ज्ञानतृप्तो जितेन्द्रियः ।
कालाकाङ्क्षी चरँल्लोके ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ ५.६३.२५ ॥
નૈષ્કર્મ્યનો આશ્રય લઈ, જ્ઞાનથી તૃપ્ત અને ઇન્દ્રિયજયી થયેલો, કાળની પ્રતીક્ષા કરતો જગતમાં વિચરે તો તે બ્રહ્મભાવને યોગ્ય બને છે.
5.63.26
शकुनीनामिवाकाशे पदं नैवोपलभ्यते ।
एवं प्रज्ञानतृप्तस्य मुनेर्वर्त्म न दृश्यते ॥ ५.६३.२६ ॥
આકાશમાં પક્ષીઓનું પદચિહ્ન મળતું નથી, તેમ પ્રજ્ઞાથી તૃપ્ત મુનિનો માર્ગ પણ દેખાતો નથી.
5.63.27
उत्सृज्यैव गृहान्यस्तु मोक्षमेवाभिमन्यते ।
लोकास्तेजोमयास्तस्य कल्पन्ते शाश्वता दिवि ॥ ५.६३.२७ ॥
ઘરનો ત્યાગ કરીને જે મોક્ષને જ લક્ષ્ય માને છે, તેના માટે સ્વર્ગમાં તેજોમય, શાશ્વત લોકો રચાય છે.