ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 5.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.63.1
सदृशानां मनुष्येषु सर्वेषां तुल्यजन्मनाम् ।
कथमेकान्ततस्तेषां पार्थानां मन्यसे जयम् ॥ ५.६३.१ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਸਭਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਪਾਰਥਾਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਜਿੱਤ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨਦੇ ਹੋ?
5.63.2
वयं च तेऽपि तुल्या वै वीर्येण च पराक्रमैः ।
समेन वयसा चैव प्रातिभेन श्रुतेन च ॥ ५.६३.२ ॥
ਅਸੀਂ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਬਲ ਅਤੇ ਪਰਾਕਰਮ ਵਿੱਚ, ਬਰਾਬਰ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਆ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹਾਂ।
5.63.3
अस्त्रेण योधयुग्या च शीघ्रत्वे कौशले तथा ।
सर्वे स्म समजातीयाः सर्वे मानुषयोनयः ॥ ५.६३.३ ॥
ਅਸਤਰ ਵਿਦਿਆ, ਜੰਗੀ ਯੋਗਤਾ, ਫੁਰਤੀ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਇੱਕੋ ਜਾਤ ਦੇ ਹਨ; ਸਭ ਮਨੁੱਖੀ ਜੋਨੀ ਦੇ ਹਨ।
5.63.4
पितामह विजानीषे पार्थेषु विजयं कथम् ।
नाहं भवति न द्रोणे न कृपे न च बाह्लिके ॥ ५.६३.४ ॥
ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ! ਪਾਰਥਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ? ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਦ੍ਰੋਣ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਪ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬਾਹਲੀਕ ਵਿੱਚ (ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ)।
5.63.5
अन्येषु च नरेन्द्रेषु पराक्रम्य समारभे ।
अहं वैकर्तनः कर्णो भ्राता दुःशासनश्च मे ॥ ५.६३.५ ॥
ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਰਾਕਰਮ ਵਿਖਾ ਕੇ ਮੈਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ, ਵਿਕਰਤਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਰਣ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਦੁਃਸ਼ਾਸਨ (ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਾਂਗੇ)।
5.63.6
पाण्डवान्समरे पञ्च हनिष्यामः शितैः शरैः ।
ततो राजन्महायज्ञैर्विविधैर्भूरिदक्षिणैः ॥ ५.६३.६ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਾਂਗੇ; ਫਿਰ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਨੇਕ ਵੱਡੇ ਯੱਗ ਭਰਪੂਰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਨਾਲ ਕਰਾਂਗੇ।
5.63.7
ब्राह्मणांस्तर्पयिष्यामि गोभिरश्वैर्धनेन च ।
यदा परिकरिष्यन्ति ऐणेयानिव तन्तुना ।
अतरित्रानिव जले बाहुभिर्मामका रणे ॥ ५.६३.७ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਯੋਧੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਹਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਘੇਰਨਗੇ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤੈਰ ਨਾ ਸਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਫੜਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ, ਤਦ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਗਾਵਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਾਂਗਾ।
5.63.8
पश्यन्तस्ते परांस्तत्र रथनागसमाकुलान् ।
तदा दर्पं विमोक्ष्यन्ति पाण्डवाः स च केशवः ॥ ५.६३.८ ॥
ਉੱਥੇ ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਤਦ ਪਾਂਡਵ ਅਤੇ ਉਹ ਕੇਸ਼ਵ ਆਪਣਾ ਹੰਕਾਰ ਤਿਆਗ ਦੇਣਗੇ।
5.63.9
सुखान्यवाप्य सहिताः कृत्वा कर्म सुदुस्तरम् ।
विस्रब्धास्तु भविष्यामः प्राप्ते काले गतज्वराः ॥ ५.६३.९ ॥
ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ, ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਅਸੀਂ ਬੇਫ਼ਿਕਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਰਹਿਤ ਹੋਵਾਂਗੇ।
5.63.10
अथाब्रवीन्महाराजो धृतराष्ट्रः सुदुर्मनाः ।
विदुरं विदुषां श्रेष्ठं सर्वपार्थिवसंनिधौ ॥ ५.६३.१० ॥
ਤਦ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਰਾਜ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਦੁਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
5.63.11
मोहितो मृत्युपाशेन कालस्य वशमागतः ।
तात कर्णेन सहितः पुत्रो दुर्योधनो मम ॥ ५.६३.११ ॥
ਮੌਤ ਦੇ ਫੰਦੇ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਕਾਲ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਤਾਤ, ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਯੋਧਨ।
5.63.12
इह निःश्रेयसं प्राहुर्वृद्धा निश्चितदर्शिनः ।
ब्राह्मणस्य विशेषेण दमो धर्मः सनातनः ॥ ५.६३.१२ ॥
ਇੱਥੇ ਪੱਕੀ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸੰਜਮ ਹੀ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ।
5.63.13
तस्य दानं क्षमा सिद्धिर्यथावदुपपद्यते ।
दमो दानं तपो ज्ञानमधीतं चानुवर्तते ॥ ५.६३.१३ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਦਾਨ, ਖਿਮਾ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਯਥਾਵਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦਮ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਅਨੁਸਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
5.63.14
दमस्तेजो वर्धयति पवित्रं दम उत्तमम् ।
विपाप्मा वृद्धतेजास्तु पुरुषो विन्दते महत् ॥ ५.६३.१४ ॥
ਦਮ ਤੇਜ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਦਮ ਹੀ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪਾਪਰਹਿਤ ਅਤੇ ਵਧਦੇ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਮਹਾਨ ਵਸਤੂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
5.63.15
क्रव्याद्भ्य इव भूतानामदान्तेभ्यः सदा भयम् ।
येषां च प्रतिषेधार्थं क्षत्रं सृष्टं स्वयंभुवा ॥ ५.६३.१५ ॥
ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਸਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਅਦਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਖੱਤਰੀ ਵਰਗ ਰਚਿਆ।
5.63.16
आश्रमेषु चतुर्ष्वाहुर्दममेवोत्तमं व्रतम् ।
तस्य लिङ्गं प्रवक्ष्यामि येषां समुदयो दमः ॥ ५.६३.१६ ॥
ਚਾਰਾਂ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਮ ਨੂੰ ਹੀ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਮ ਉਦੈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।
5.63.17
क्षमा धृतिरहिंसा च समता सत्यमार्जवम् ।
इन्द्रियाभिजयो धैर्यं मार्दवं ह्रीरचापलम् ॥ ५.६३.१७ ॥
ਖਿਮਾ, ਧੀਰਜ, ਅਹਿੰਸਾ, ਸਮਤਾ, ਸੱਚ, ਸਰਲਤਾ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ, ਹੌਸਲਾ, ਨਰਮਾਈ, ਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਚੰਚਲਤਾ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ।
5.63.18
अकार्पण्यमसंरम्भः सन्तोषं श्रद्दधानता ।
एतानि यस्य राजेन्द्र स दान्तः पुरुषः स्मृतः ॥ ५.६३.१८ ॥
ਨਾ-ਕੰਜੂਸੀ, ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ, ਸੰਤੋਖ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ — ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਹਨ, ਉਹ ਪੁਰਖ ਦਾਂਤ (ਸੰਜਮੀ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5.63.19
कामो लोभश्च दर्पश्च मन्युर्निद्रा विकत्थनम् ।
मान ईर्ष्यां च शोकश्च नैतद्दान्तो निषेवते।
अजिह्ममशठं शुद्धमेतद्दान्तस्य लक्षणम् ॥ ५.६३.१९ ॥
ਕਾਮ, ਲੋਭ, ਹੰਕਾਰ, ਕ੍ਰੋਧ, ਨੀਂਦ, ਆਪਣੀ ਵਡਿਆਈ, ਮਾਣ, ਈਰਖਾ ਅਤੇ ਸੋਗ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਾਂਤ ਪੁਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਉਂਦਾ। ਸਿੱਧਾਪਨ, ਛਲ-ਰਹਿਤਤਾ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ — ਇਹੀ ਦਾਂਤ ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ।
5.63.20
अलोलुपस्तथाऽल्पेप्सुः कामानामविचिन्तिता ।
समुद्रकल्पः परुषः स दान्तः परिकीर्तितः ॥ ५.६३.२० ॥
ਲਾਲਚ-ਰਹਿਤ, ਥੋੜਾ ਹੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ, ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ — ਉਹ ਦਾਂਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
5.63.21
सुवृत्तः शीलसंपन्नः प्रसन्नात्माऽत्मविद्बुधः ।
प्राप्येह लोके संमानं सुगतिं प्रेत्य गच्छति ॥ ५.६३.२१ ॥
ਸਦਾਚਾਰੀ, ਸ਼ੀਲਵਾਨ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਆਤਮ-ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ — ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨ ਪਾ ਕੇ ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਸੁਗਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
5.63.22
अभयं यस्य भूतेभ्यः सर्वेषामभयं यतः ।
स वै परिणतप्रज्ञः प्रख्यातो मनुजोत्तमः ॥ ५.६३.२२ ॥
ਜਿਸ ਕੋਲੋਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਭੈਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਕੋਲੋਂ ਸਭ ਨੂੰ ਨਿਰਭੈਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ — ਉਹੀ ਪਰਿਪੱਕ ਪ੍ਰਗਿਆ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।
5.63.23
सर्वभूतहितो मैत्रस्तस्मान्नोद्विजते जनः ।
समुद्र इव गम्भीरः प्रज्ञातृप्तः प्रशाम्यति ॥ ५.६३.२३ ॥
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਉਸ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦੇ। ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਗੰਭੀਰ, ਪ੍ਰਗਿਆ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5.63.24
कर्मणाऽचरितं पूर्वं सद्भिराचरितं च यत् ।
तदेवास्थाय मोदन्ते दान्ताः शमपरायणाः ॥ ५.६३.२४ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਸਜਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਚਰੇ ਗਏ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਹੀ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤੀ-ਪਰਾਇਣ ਦਾਂਤ ਪੁਰਸ਼ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ।
5.63.25
नैष्कर्म्यं वा समास्थाय ज्ञानतृप्तो जितेन्द्रियः ।
कालाकाङ्क्षी चरँल्लोके ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ ५.६३.२५ ॥
ਨੈਸ਼ਕਰਮਯ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰੇ ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਭਾਵ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5.63.26
शकुनीनामिवाकाशे पदं नैवोपलभ्यते ।
एवं प्रज्ञानतृप्तस्य मुनेर्वर्त्म न दृश्यते ॥ ५.६३.२६ ॥
ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਮੁਨੀ ਦਾ ਰਾਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
5.63.27
उत्सृज्यैव गृहान्यस्तु मोक्षमेवाभिमन्यते ।
लोकास्तेजोमयास्तस्य कल्पन्ते शाश्वता दिवि ॥ ५.६३.२७ ॥
ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਜੋ ਮੋਕਸ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਤੇਜੋਮਈ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਲੋਕ ਬਣਦੇ ਹਨ।