महाभारत · अध्याय 5.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.64.1
शकुनीनामिहार्थाय पाशं भूमावयोजयत् ।
कश्चिच्छाकुनिकस्तात पूर्वेषामिति शुश्रुम् ॥ ५.६४.१ ॥
येथे पक्ष्यांना पकडण्यासाठी त्याने जमिनीवर जाळे पसरले. हे तात, पूर्वजांकडून आम्ही ऐकले आहे की एक पारधी होता.
5.64.2
तस्मिंस्तौ शकुनौ बद्धौ युगपत्सहचारिणौ ।
तावुपादाय तं पाशं जग्मतुः खचरावुभौ ॥ ५.६४.२ ॥
त्या जाळ्यात ती दोन्ही पक्षी एकाच वेळी अडकली; ती सहचारी होती. त्या दोघांनी ते जाळे उचलून आकाशात झेप घेतली.
5.64.3
तौ विहायसमाक्रान्तौ दृष्ट्वा शाकुनिकस्तदा ।
अन्वधावदनिर्विण्णो येन येन स्म गच्छतः ॥ ५.६४.३ ॥
आकाशात उंच गेलेल्या त्या दोघांना पाहून पारधी तेव्हा न थकता, ती जिथे जिथे जात होती तिथे तिथे त्यांच्या मागे धावला.
5.64.4
तथा तमनुधावन्तमृगयुं शकुनार्थिनम् ।
आश्रमस्थो मुनिः कश्चिद्ददर्शाथ कृताह्निकः ॥ ५.६४.४ ॥
अशा प्रकारे पक्ष्यांच्या शोधात त्यांच्या मागे धावणाऱ्या त्या पारध्याला, नित्यकर्म आटोपलेल्या आश्रमातील एका मुनींनी पाहिले.
5.64.5
तावन्तरिक्षगौ शीघ्रमनुयान्तं महीचरम् ।
श्लोकेनानेन कौरव्य पप्च्छ स मुनिस्तदा ॥ ५.६४.५ ॥
हे कौरव्या, आकाशात संचार करणाऱ्या त्या दोघांचा वेगाने पाठलाग करणाऱ्या भूमीवर चालणाऱ्या पारध्याला, तेव्हा त्या मुनींनी या श्लोकाने विचारले.
5.64.6
विचित्रमिदमाश्चर्यं मृगहन्प्रतिभाति मे ।
प्लवमानौ हि खचरौ पदातिरनुधावसि ॥ ५.६४.६ ॥
हे मृगहत्या, आकाशात उडणाऱ्या त्या दोघांच्या मागे तू पायी धावत आहेस, हे मला विचित्र आणि आश्चर्यकारक वाटते.
5.64.7
पाशमेकमुभावेतौ सहितौ हरतो मम ।
यत्र वै विवदिष्येते तत्र मे वशमेष्यतः ॥ ५.६४.७ ॥
या दोघांना मी एकाच पाशात एकत्र पकडीन. ते जिथे भांडतील तिथेच ते माझ्या ताब्यात येतील.
5.64.8
तौ विवादमनुप्राप्तौ शकुनौ मृत्युसन्धितौ ।
विगृह्य च स्रुदुर्बुद्धी पृथिव्यां संनिपेततुः ॥ ५.६४.८ ॥
ते दोन पक्षी वादात सापडले, मृत्यूच्या बंधनात अडकले आणि दुर्बुद्धीने लढताना जमिनीवर कोसळले.
5.64.9
तौ युध्यमानौ संरब्धौ मृत्युपाशवशानुगौ ।
उपसृत्य प्रमत्तौ तौ जग्राह मृगहा तदा ॥ ५.६४.९ ॥
क्रोधाने लढणाऱ्या, मृत्यूपाशाच्या वशात असलेल्या त्या दोघांना, ते बेसावध असताना, मृगहत्या करणाऱ्या शिकाऱ्याने जवळ जाऊन पकडले.
5.64.10
एवं ये ज्ञातयोऽर्थेषु मिथो गच्छन्ति विग्रहम् ।
ते मृत्युवशमायान्ति शकुनाविव विग्रहात् ॥ ५.६४.१० ॥
असेच जे नातेवाईक संपत्तीसाठी परस्परांशी कलह करतात, ते त्या कलहामुळे या दोन पक्ष्यांप्रमाणे मृत्यूच्या वशात जातात.
5.64.11
संभोजनं संकथनं संप्रश्नोऽथ समागमः ।
एतानि ज्ञातिकार्याणि न विरोधः कदाचन ॥ ५.६४.११ ॥
एकत्र भोजन करणे, एकत्र संभाषण करणे, परस्परांची विचारपूस करणे आणि भेटणे — हीच नातेवाईकांची कर्तव्ये आहेत; विरोध कधीच नाही.
5.64.12
ये स्म काले सुमनसः सर्वे वृद्धानुपासते ।
सिंहगुप्तमिवारण्यमप्रधृष्या भवन्ति ते ॥ ५.६४.१२ ॥
जे लोक वेळेवर प्रसन्न मनाने सर्व वडीलधाऱ्यांची सेवा करतात, ते सिंहाने रक्षिलेल्या अरण्याप्रमाणे अजिंक्य होतात.
5.64.13
येऽर्थं सन्ततमासाद्य दीना इव समासते ।
श्रियं ते संप्रयच्छन्ति द्विषद्भ्यो भरतर्षभ ॥ ५.६४.१३ ॥
जे लोक संपत्ती मिळवण्यासाठी सतत दीनांसारखे बसून राहतात, ते आपली समृद्धी शत्रूंच्या हाती देतात, हे भरतश्रेष्ठा.
5.64.14
धूमायन्ते व्यपेतानि ज्वलन्ति सहितानि च ।
धृतराष्ट्रोल्मुकानीव ज्ञातयो भरतर्षभ ॥ ५.६४.१४ ॥
जे नातेवाईक दूर झाले आहेत ते धुमसतात, आणि जे एकत्र आहेत ते पेटतात, हे भरतश्रेष्ठा, धृतराष्ट्राच्या मशालींप्रमाणे.
5.64.15
इदमन्यत्प्रवक्ष्यामि यथा दृष्टं गिरौ मया ।
श्रुत्वा तदपि कौरव्य यथा श्रेयस्तथा कुरु ॥ ५.६४.१५ ॥
मी डोंगरावर जे पाहिले ते आणखी एक सांगतो. हे कौरव्या, तेही ऐकून जे कल्याणकारक आहे तेच कर.
5.64.16
वयं किरातैः सहिता गच्छामो गिरिमुत्तरम् ।
ब्राह्मणैर्देवकल्पैश्च विद्याजम्भकवार्तिकैः ॥ ५.६४.१६ ॥
आम्ही किरातांसह उत्तरेकडील डोंगराकडे जात आहोत, देवतुल्य ब्राह्मण आणि विद्येचे जादूगार यांच्यासह.
5.64.17
कुञ्चभूतं गिरिं सर्वमभितो गन्धमादनम् ।
दीप्यमानौषधिगणं सिद्धगन्धर्वसेवितम् ॥ ५.६४.१७ ॥
गंधमादन पर्वत सर्वत्र करकरेच्या कुबडीसारखा उंचावलेला होता; तेथे चमकणाऱ्या औषधींचा समूह होता आणि सिद्ध-गंधर्व त्याची सेवा करत असत.
5.64.18
तत्रापश्याम वै सर्वे मधु पीतकमाक्षिकम् ।
मरुप्रपाते विषमे निविष्टं कुम्भसंमितम् ॥ ५.६४.१८ ॥
तेथे आम्ही सर्वांनी पिवळ्या मेणासह मध पाहिला; तो वाऱ्याच्या दरीत, विषम ठिकाणी घागरीएवढा ठेवलेला होता.
5.64.19
आशीविषै रक्ष्यमाणं कुबेरदयितं भृशम् ।
यत्प्राप्य पुरुषो मर्त्योऽप्यमरत्वं नियच्छति ॥ ५.६४.१९ ॥
कुबेराला अत्यंत प्रिय, विषारी सर्पांनी काटेकोरपणे रक्षिलेले जे आहे; ते मिळवून मरणशील मनुष्यही अमरत्व प्राप्त करतो.
5.64.20
अचक्षुर्लभते चक्षुर्वृद्धो भवति वै युवा ।
इति ते कथयन्तिस्म ब्राह्मणा जम्भसाधकाः ॥ ५.६४.२० ॥
आंधळा दृष्टी मिळवतो, वृद्ध तरुण होतो—असे जम्भसाधना करणारे ब्राह्मण त्यांना सांगत असत.
5.64.21
ततः किरातास्तद्दृष्ट्वा प्रार्थयन्तो महीपते ।
विनेशुर्विषमे तस्मिन्ससर्पे गिरिगह्वरे ॥ ५.६४.२१ ॥
तेव्हा किरातांनी ते पाहून, हे राजा, लोभाने ते मिळवू इच्छित त्या भयंकर, सर्पांनी भरलेल्या पर्वतगुहेत नाश पावले.
5.64.22
तथैव तव पुत्रोऽयं पृथिवीमेक इच्छति ।
मधु पश्यति संमोहात्प्रपातं नानुपश्यति ॥ ५.६४.२२ ॥
त्याचप्रमाणे तुमचा हा पुत्र एकटाच पृथ्वीची इच्छा करतो; मोहामुळे तो मध पाहतो, पण कोसळणारी दरी पाहत नाही.
5.64.23
दुर्योधनो योद्धुमनाः समरे सव्यसाचिना ।
न च पश्यामि तेजोस्य विक्रमं वा तथाविधम् ॥ ५.६४.२३ ॥
दुर्योधन युद्धात सव्यसाचीशी (अर्जुनाशी) लढण्यास उत्सुक आहे; परंतु त्याच्यामध्ये तसे तेज किंवा पराक्रम मला दिसत नाही.
5.64.24
एकेन रथमास्थाय पृथिवी येन निर्जिता ।
भीष्मद्रोणप्रभृतयः सन्त्रस्ताः साधुयायिनः ॥ ५.६४.२४ ॥
एकट्याने रथावर आरूढ होऊन ज्याने पृथ्वी जिंकली; भीष्म, द्रोण आदी धर्मयुद्ध करणारे सुद्धा त्याला भिऊन आहेत.
5.64.25
विराटनगरे भग्नाः किं तत्र तव दृश्यताम् ।
प्रतीक्षमाणो यो वीरः क्षमते वीक्षितं तव ॥ ५.६४.२५ ॥
विराट नगरात पराभूत झाले — तेथे तुला काय दिसते? जो वीर प्रतीक्षा करतो, तो तुझी दृष्टी सहन करतो.
5.64.26
द्रुपदो मत्स्यराजश्च सङ्कुद्धश्च धनञ्जयः ।
न शेषयेयुः समरे वायुयुक्ता इवाग्नयः ॥ ५.६४.२६ ॥
द्रुपद आणि मत्स्यराज, आणि संतप्त धनंजय — युद्धात ते काहीही उरू देणार नाहीत, वाऱ्याने प्रज्वलित अग्नींसारखे.
5.64.27
अङ्के कुरुष्व राजानं धृतराष्ट्र युधिष्ठिरम् ।
युध्यतोर्हि द्वयोर्युद्धे नैकान्तेन भवेञ्जयः ॥ ५.६४.२७ ॥
हे धृतराष्ट्रा, राजा युधिष्ठिराला तुझ्या मांडीवर ठेव; युद्ध करणाऱ्या दोघांना युद्धात निश्चित विजय मिळत नाही.