મહાભારત · અધ્યાય 5.67

5.67.1

अर्जुनो वासुदेवश्च धन्विनौ परमार्थितौ ।
कामादन्यत्र संभूतौ सर्वभावाय संमितौ ॥ ५.६७.१ ॥

અર્જુન અને વાસુદેવ, બે ધનુર્ધરો, પરમ હેતુની ઇચ્છા રાખીને, કામનાથી નહિ પણ સર્વ પ્રાણીઓના કલ્યાણ માટે પ્રગટ થયેલા અને એકમત હતા.

व्यामान्तरं समास्थय यथामुक्तं मनस्विनः ।
चक्रं तद्वासुदेवस्य मायया वर्तते विभो ॥ ५.६७.२ ॥

હે વિભો, મનસ્વી વાસુદેવનું તે ચક્ર, કહ્યા પ્રમાણે એક વ્યામ અંતર રોકીને, તેમની માયાથી ફરે છે.

सापह्नवं कौरवेषु पाण्डवानां सुसंमतम् ।
सारासारबलं ज्ञातुं तेजःपुञ्जावभासितम् ॥ ५.६७.३ ॥

કૌરવોમાં છુપાવા સાથે, પાંડવોમાં સારી રીતે સ્વીકૃત, સાર અને અસાર બળ જાણવા માટે, તેજના પુંજથી પ્રકાશિત.

नरकं शम्बरं चैव कंसं चैद्यं च माधवः ।
जितवान्घोरसङ्काशान्क्रीडन्निव महाबलः ॥ ५.६७.४ ॥

મહાબલી માધવે નરક, શંબર, કંસ અને ચૈદ્યને જીત્યા; ભયંકરોને પણ રમત રમતા હોય તેમ.

पृथिवीं चान्तरिक्षं च द्यां चैव पुरुषोत्तमः ।
मनसैव विशिष्टात्मा नयत्यात्मवशं वशी ॥ ५.६७.५ ॥

પુરુષોત્તમ, વિશિષ્ટ આત્મા, સંયમી, કેવળ મનથી પૃથ્વી, અંતરિક્ષ અને સ્વર્ગને પોતાના વશમાં લાવે છે.

भूयो भूयो हि यद्राजन्पृच्छसे पाण्डवान्प्रति ।
सारासारबलं ज्ञातुं तत्समासेन मे शृणु ॥ ५.६७.६ ॥

હે રાજન્, પાંડવો વિશે તમે વારંવાર જે પૂછો છો, સાર અને અસાર બળ જાણવા માટે, તે મારી પાસેથી સંક્ષેપમાં સાંભળો.

एकतो वा जगत्कृत्स्नमेकतो वा जनार्दनः ।
सारतो जगतः कृत्स्नादतिरिक्तो जनार्दनः ॥ ५.६७.७ ॥

એક બાજુ સમગ્ર જગત, બીજી બાજુ જનાર્દન; પરંતુ સારરૂપે જનાર્દન સમગ્ર જગતથી પણ અધિક છે.

भस्म कुर्याञ्जगदिदं मनसैव जनार्दनः ।
न तु कृत्स्नं जगच्छक्तं किञ्चित्कर्तुं जनार्दने ॥ ५.६७.८ ॥

જનાર્દન આ જગતને માત્ર મનથી જ ભસ્મ કરી શકે છે; પરંતુ જનાર્દનની સામે સમગ્ર જગત કંઈ પણ કરવા સમર્થ નથી.

यतः सत्यं यतो धर्मो यतो ह्रीरार्जवं यतः ।
ततो भवति गोविन्दो यतः कृष्णस्ततो जयः ॥ ५.६७.९ ॥

જ્યાં સત્ય, જ્યાં ધર્મ, જ્યાં લજ્જા અને સરળતા છે, ત્યાં ગોવિંદ હોય છે; જ્યાં કૃષ્ણ છે ત્યાં જય છે.

पृथिवीं चान्तरिक्षं च दिवं च पुरुषोत्तमः ।
विचेष्टयति भूतात्मा क्रीडन्निव जनार्दनः ॥ ५.६७.१० ॥

પુરુષોત્તમ, ભૂતાત્મા જનાર્દન પૃથ્વી, અંતરિક્ષ અને સ્વર્ગમાં જાણે રમતા હોય તેમ વિચરે છે.

स कृत्वा पाण्डवान्सत्रं लोकं संमोहयन्निव ।
अधर्मनिरतान्मूढान्दग्धुमिच्छति ते सुतान् ॥ ५.६७.११ ॥

તેઓ પાંડવોને યજ્ઞ બનાવીને, જાણે જગતને મોહિત કરતા હોય તેમ, અધર્મમાં રત મૂઢ એવા તમારા પુત્રોને બાળી નાખવા ઇચ્છે છે.

कालचक्रं जगच्चक्रं युगचक्रं च केशवः ।
आत्मयोगेन भगवान्परिवर्तयतेऽनिशम् ॥ ५.६७.१२ ॥

ભગવાન કેશવ પોતાની આત્મયોગશક્તિથી કાળચક્ર, જગચ્ચક્ર અને યુગચક્રને અવિરત ફેરવે છે.

कालस्य च हि मृत्योश्च जङ्गमस्थावरस्य च ।
ईष्टे हि भगवानेकः सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ५.६७.१३ ॥

કાળ અને મૃત્યુ પર, તેમજ જંગમ અને સ્થાવર પર ખરેખર એક ભગવાન જ શાસન કરે છે. આ સત્ય છે, હું તમને આ જ કહું છું.

ईशन्नपि महायोगी सर्वस्य जगतो हरिः ।
कर्माण्यारभते कर्तुं कीनाश इव दुर्बलः ॥ ५.६७.१४ ॥

સર્વ જગતના ઈશ્વર છતાં મહાયોગી હરિ યમના સેવકની જેમ નિર્બળ હોય તેમ કર્મ આરંભે છે.

तेन वञ्चयते लोकान्मायायोगेन केशवः ।
ये तमेव प्रपद्यन्ते न ते मुह्यन्ति मानवाः ॥ ५.६७.१५ ॥

તેથી કેશવ માયાયોગથી લોકોને છેતરે છે; પરંતુ જે મનુષ્યો તેમને જ શરણે જાય છે તેઓ મોહમાં પડતા નથી.