Mahābhārata · Adhyāya 5.68
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.68.1
कथं त्वं माधवं वेत्थ सर्वलोकमहेश्वरम् ।
कथमेनं न वेदाहं तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ५.६८.१ ॥
How do you know Mādhava, the great lord of all worlds? How is it that I do not know him? Tell me that, Sañjaya.
5.68.2
श्रृणु राजन्न ते विद्या मम विद्या न हीयते ।
विद्याहीनस्तमोध्वस्तो नाभिजानाति केशवम् ॥ ५.६८.२ ॥
Listen, O king: that knowledge is not yours, but my knowledge does not diminish. One who lacks knowledge, overcome by darkness, does not recognize Keśava.
5.68.3
विद्यया तात जानामि त्रियुगं मधुसूदनम् ।
कर्तारमकृतं देवं भूतानां प्रभवाप्ययम् ॥ ५.६८.३ ॥
Dear one, by knowledge I know Madhusūdana through the three ages: the creator, himself uncreated, the god, the origin and dissolution of beings.
5.68.4
गावल्गणेऽत्र का भक्तिर्या ते नित्या जनार्दने ।
यया त्वमभिजानासि त्रियुगं मधुसूदनम् ॥ ५.६८.४ ॥
Gāvalgaṇa, what is this constant devotion of yours toward Janārdana, by which you know Madhusūdana through the three ages?
5.68.5
मायां न सेवे भद्रं ते न वृथाधर्ममाचरे ।
शुद्धभावं गतो भक्त्या शास्त्रद्वेद्मि जनार्दनम् ॥ ५.६८.५ ॥
May blessings be yours. I do not practise deceit, nor do I commit unrighteousness in vain. Having attained a pure disposition, through devotion and through scripture I know Janārdana.
5.68.6
दुर्योधन हृषीकेशं प्रपद्यस्व जनार्दनम् ।
आप्तो नः सञ्जयस्तात शरणं गच्छ केशवम् ॥ ५.६८.६ ॥
Duryodhana, take refuge in Hṛṣīkeśa, Janārdana. Sañjaya is our trusted one, dear son; go to the refuge of Keśava.
5.68.7
भगवान्देवकीपुत्रो लोकांश्चेन्निहनिष्यति ।
प्रवदन्नर्जुने सख्यं नाहं गच्छेऽद्य केशवम् ॥ ५.६८.७ ॥
If the blessed son of Devakī, speaking of friendship with Arjuna, will destroy the worlds, then I will not go today to Keśava.
5.68.8
अवाग्गान्धारि पुत्रस्ते गच्छत्येष सुदुर्मतिः ।
ईर्षुर्दुरात्मा मानी च श्रेयसां वचनातिगः ॥ ५.६८.८ ॥
O Gāndhārī, your son goes this way, that very foolish one. He is envious, wicked-minded, proud, and he transgresses the words of what is good.
5.68.9
ऐश्वर्यकाम दुष्टात्मन्वृद्धानां शासनातिग ।
ऐश्वर्यजीतिते हित्वा पितरं मां च बालिश ॥ ५.६८.९ ॥
O you who desire sovereignty, wicked-minded one, transgressor of the commands of the elders! Having abandoned your father and me to conquer sovereignty, O fool!
5.68.10
वर्धयन्दुर्हृदां प्रीतिं मां च शोकेन वर्धयन् ।
निहतो भीमसेनेन स्मर्ताति वचनं पितुः ॥ ५.६८.१० ॥
Increasing the delight of your ill-hearted enemies and increasing my grief, slain by Bhīmasena, you will remember your father's words.
5.68.11
प्रियोऽसि राजन्कृष्णस्य धृतराष्ट्र निबोध मे ।
यस्य ते सञ्जयो दूतो यस्त्वां श्रेयसि योक्ष्यते ॥ ५.६८.११ ॥
You are dear to Kṛṣṇa, O king Dhṛtarāṣṭra. Understand what I say. Sañjaya, your envoy, will engage you in what is good.
5.68.12
जानात्येष हृषीकेशं पुराणं यच्च वै परम् ।
शुश्रूषमाणमैकाग्र्यं मोक्ष्यते महतो भयात् ॥ ५.६८.१२ ॥
This Sañjaya knows Hṛṣīkeśa, who is ancient and supreme. Attentive and single-minded, he will be freed from great fear.
5.68.13
वैचित्रवीर्य पुरुषाः क्रोधहर्षसमावृताः ।
सिता बहुविधैः पाशैर्ये न तुष्टाः स्वकैर्धनैः ॥ ५.६८.१३ ॥
O son of Vicitravīrya, men who are overcome by anger and joy, bound by many kinds of nooses, are not satisfied with their own wealth.
5.68.14
यमस्य वशमायान्ति काममूढाः पुनः पुनः ।
अन्धनेत्रा यथैवान्धा नीयमानाः स्वकर्मभिः ॥ ५.६८.१४ ॥
Deluded by desire, they come again and again under the power of Yama, like blind men led on by their own deeds with blind eyes.
5.68.15
एष एकायनः पन्था येन यान्ति मनीषिणः ।
तं दृष्ट्वा मृत्युमत्येति महांस्तत्र न सञ्जति ॥ ५.६८.१५ ॥
This is the one path by which the wise go. Having seen it, the great one passes beyond death and does not cling there.
5.68.16
अङ्ग सञ्जय मे शंस पन्थानमकुतोभयम् ।
येन गत्वा हृषीकेशं प्राप्नुयां सिद्धिमुत्तमाम् ॥ ५.६८.१६ ॥
Sañjaya, tell me that path free from all fear, by going on which I may attain Hṛṣīkeśa and the supreme perfection.
5.68.17
नाकृतात्मा कृतात्मानं जातु विद्याञ्जनार्दनम् ।
आत्मनस्तु क्रियोपायो नान्यत्रेन्द्रियनिग्रहात् ॥ ५.६८.१७ ॥
One whose self is unrefined can never know the refined one, Janārdana. For the self, there is no means of action other than restraint of the senses.
5.68.18
इन्द्रियाणामुदीर्णानां कामत्यागोऽप्रमादतः ।
अप्रमादोऽविहिंसा च ज्ञानयोनिरसंशयम् ॥ ५.६८.१८ ॥
Abandonment of desire regarding the stirred-up senses comes through vigilance. Vigilance and non-violence are, without doubt, the source of knowledge.
5.68.19
इन्द्रियाणां यमे यत्तो भव राजन्नतन्द्रितः ।
बुद्धिश्च ते मा च्युवतु नियच्छैनां यतस्ततः ॥ ५.६८.१९ ॥
O king, be diligent and untiring in restraining the senses. Let your intellect not stray; restrain it wherever it wanders.
5.68.20
एतज्ज्ञानं विदुर्विप्रा ध्रुवमिन्द्रियधारणम् ।
एतज्ज्ञानं च पन्थाश्च येन यान्ति मनीषिणः ॥ ५.६८.२० ॥
The wise brahmins know this to be knowledge: the firm holding of the senses. This is knowledge, and this is the path along which the thoughtful ones go.
5.68.21
अप्राप्यः केशवो राजन्निन्द्रियैरजितैर्नृभिः ।
आगमाधिगमाद्योगाद्वशी तत्त्वे प्रसीदति ॥ ५.६८.२१ ॥
O king, Keśava is unattainable for men whose senses are unconquered. The self-controlled one, through scriptural learning and yoga, is gladdened in the truth.