महाभारत · अध्याय 5.68
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.68.1
कथं त्वं माधवं वेत्थ सर्वलोकमहेश्वरम् ।
कथमेनं न वेदाहं तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ५.६८.१ ॥
संजया, सर्वलोकांचा महेश्वर जो माधव, त्याला तू कसा जाणतोस? मी त्याला का जाणत नाही? ते मला सांग.
5.68.2
श्रृणु राजन्न ते विद्या मम विद्या न हीयते ।
विद्याहीनस्तमोध्वस्तो नाभिजानाति केशवम् ॥ ५.६८.२ ॥
ऐका राजा, ते ज्ञान तुमच्याजवळ नाही; माझे ज्ञान नष्ट होत नाही. ज्ञानहीन आणि अंधाराने व्यापलेला माणूस केशवाला ओळखत नाही.
5.68.3
विद्यया तात जानामि त्रियुगं मधुसूदनम् ।
कर्तारमकृतं देवं भूतानां प्रभवाप्ययम् ॥ ५.६८.३ ॥
प्रिया, ज्ञानाने मी त्रियुगात मधुसूदनाला जाणतो — तो निर्माता आहे, स्वतः अकृत देव आहे, भूतांचा उद्भव आणि लय आहे.
5.68.4
गावल्गणेऽत्र का भक्तिर्या ते नित्या जनार्दने ।
यया त्वमभिजानासि त्रियुगं मधुसूदनम् ॥ ५.६८.४ ॥
गावल्गणा, येथे जनार्दनाविषयी तुझी नित्य भक्ती कोणती? ज्यामुळे तू त्रियुगात मधुसूदनाला जाणतोस?
5.68.5
मायां न सेवे भद्रं ते न वृथाधर्ममाचरे ।
शुद्धभावं गतो भक्त्या शास्त्रद्वेद्मि जनार्दनम् ॥ ५.६८.५ ॥
तुझे कल्याण असो — मी मायेची सेवा करत नाही; व्यर्थ अधर्म आचरत नाही. शुद्ध भाव प्राप्त करून, भक्ती आणि शास्त्राद्वारे मी जनार्दनाला जाणतो.
5.68.6
दुर्योधन हृषीकेशं प्रपद्यस्व जनार्दनम् ।
आप्तो नः सञ्जयस्तात शरणं गच्छ केशवम् ॥ ५.६८.६ ॥
दुर्योधना, हृषीकेश जनार्दनाला शरण जा. आमचा विश्वासू संजय आहे; प्रिय पुत्रा, केशवाला शरण जा.
5.68.7
भगवान्देवकीपुत्रो लोकांश्चेन्निहनिष्यति ।
प्रवदन्नर्जुने सख्यं नाहं गच्छेऽद्य केशवम् ॥ ५.६८.७ ॥
भगवान देवकीपुत्र अर्जुनाशी मैत्रीचे बोलत लोकांचा नाश करील, तर मी आज केशवाकडे जाणार नाही.
5.68.8
अवाग्गान्धारि पुत्रस्ते गच्छत्येष सुदुर्मतिः ।
ईर्षुर्दुरात्मा मानी च श्रेयसां वचनातिगः ॥ ५.६८.८ ॥
हे गांधारी, तुझा हा अत्यंत दुर्बुद्धी पुत्र जात आहे; हा ईर्ष्याळू, दुरात्मा, अभिमानी असून कल्याणकारी वचनांचे उल्लंघन करणारा आहे.
5.68.9
ऐश्वर्यकाम दुष्टात्मन्वृद्धानां शासनातिग ।
ऐश्वर्यजीतिते हित्वा पितरं मां च बालिश ॥ ५.६८.९ ॥
हे ऐश्वर्याची कामना करणाऱ्या, दुष्टात्म्या, वडिलधाऱ्यांच्या आज्ञेचे उल्लंघन करणाऱ्या! ऐश्वर्य जिंकण्यासाठी पिता आणि मला सोडलेस, हे मूर्खा!
5.68.10
वर्धयन्दुर्हृदां प्रीतिं मां च शोकेन वर्धयन् ।
निहतो भीमसेनेन स्मर्ताति वचनं पितुः ॥ ५.६८.१० ॥
शत्रूंचा आनंद वाढवत आणि माझा शोक वाढवत, भीमसेनाने मारला जाऊन तू पित्याच्या वचनाचे स्मरण करशील.
5.68.11
प्रियोऽसि राजन्कृष्णस्य धृतराष्ट्र निबोध मे ।
यस्य ते सञ्जयो दूतो यस्त्वां श्रेयसि योक्ष्यते ॥ ५.६८.११ ॥
हे राजा धृतराष्ट्रा, तू कृष्णाला प्रिय आहेस. माझे ऐक. तुझा दूत संजय तुला कल्याणाकडे प्रवृत्त करील.
5.68.12
जानात्येष हृषीकेशं पुराणं यच्च वै परम् ।
शुश्रूषमाणमैकाग्र्यं मोक्ष्यते महतो भयात् ॥ ५.६८.१२ ॥
हा संजय हृषीकेशाला जाणतो; तो पुरातन आणि परम आहे. एकाग्रतेने सेवा करील तर महाभयापासून मुक्त होईल.
5.68.13
वैचित्रवीर्य पुरुषाः क्रोधहर्षसमावृताः ।
सिता बहुविधैः पाशैर्ये न तुष्टाः स्वकैर्धनैः ॥ ५.६८.१३ ॥
हे विचित्रवीर्याच्या पुत्रा! क्रोध आणि हर्षाने वेढलेले, अनेक प्रकारच्या पाशांनी बांधलेले, आपल्याच धनाने समाधान न पावणारे पुरुष.
5.68.14
यमस्य वशमायान्ति काममूढाः पुनः पुनः ।
अन्धनेत्रा यथैवान्धा नीयमानाः स्वकर्मभिः ॥ ५.६८.१४ ॥
कामाने मोहित होऊन ते वारंवार यमाच्या वशात येतात; स्वकर्मांनी नेले जाणाऱ्या आंधळ्यांप्रमाणे.
5.68.15
एष एकायनः पन्था येन यान्ति मनीषिणः ।
तं दृष्ट्वा मृत्युमत्येति महांस्तत्र न सञ्जति ॥ ५.६८.१५ ॥
हाच एकमेव मार्ग आहे, ज्याने मनीषी जातात. तो पाहून महान पुरुष मृत्यूला ओलांडतो आणि तेथे आसक्त होत नाही.
5.68.16
अङ्ग सञ्जय मे शंस पन्थानमकुतोभयम् ।
येन गत्वा हृषीकेशं प्राप्नुयां सिद्धिमुत्तमाम् ॥ ५.६८.१६ ॥
हे सञ्जया! मला ते भयरहित मार्ग सांग, ज्याद्वारे जाऊन मी हृषीकेशाला प्राप्त करीन आणि परम सिद्धी मिळवीन.
5.68.17
नाकृतात्मा कृतात्मानं जातु विद्याञ्जनार्दनम् ।
आत्मनस्तु क्रियोपायो नान्यत्रेन्द्रियनिग्रहात् ॥ ५.६८.१७ ॥
ज्याचा आत्मा अपरिष्कृत आहे, तो कधीही परिष्कृत आत्म्याला जनार्दन म्हणून ओळखू शकत नाही. इंद्रियनिग्रहाशिवाय आत्म्यासाठी कर्माचा दुसरा उपाय नाही.
5.68.18
इन्द्रियाणामुदीर्णानां कामत्यागोऽप्रमादतः ।
अप्रमादोऽविहिंसा च ज्ञानयोनिरसंशयम् ॥ ५.६८.१८ ॥
उत्तेजित इंद्रियांवरील कामत्याग अप्रमादाने होतो. अप्रमाद आणि अहिंसा निःसंशय ज्ञानाचे मूळ आहेत.
5.68.19
इन्द्रियाणां यमे यत्तो भव राजन्नतन्द्रितः ।
बुद्धिश्च ते मा च्युवतु नियच्छैनां यतस्ततः ॥ ५.६८.१९ ॥
हे राजा, आळसाविना इंद्रियनिग्रहात प्रयत्न कर. तुझी बुद्धी ढळू नये; ती जिकडे तिकडे भटकेल तिथूनच तिला आवर.
5.68.20
एतज्ज्ञानं विदुर्विप्रा ध्रुवमिन्द्रियधारणम् ।
एतज्ज्ञानं च पन्थाश्च येन यान्ति मनीषिणः ॥ ५.६८.२० ॥
विप्र हेच ज्ञान जाणतात — इंद्रियांना निश्चयाने धरून ठेवणे. हेच ज्ञान आहे आणि हाच तो मार्ग जिथून मनीषी चालतात.
5.68.21
अप्राप्यः केशवो राजन्निन्द्रियैरजितैर्नृभिः ।
आगमाधिगमाद्योगाद्वशी तत्त्वे प्रसीदति ॥ ५.६८.२१ ॥
हे राजा, अजित इंद्रिये असलेल्या माणसांना केशव प्राप्त होत नाही. संयमी पुरुष शास्त्रज्ञान आणि योग यांद्वारे तत्त्वात प्रसन्न होतो.