મહાભારત · અધ્યાય 5.68
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.68.1
कथं त्वं माधवं वेत्थ सर्वलोकमहेश्वरम् ।
कथमेनं न वेदाहं तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ५.६८.१ ॥
સંજય, સર્વલોકના મહેશ્વર માધવને તું કેવી રીતે જાણે છે? હું તેમને કેમ નથી જાણતો? તે મને કહે.
5.68.2
श्रृणु राजन्न ते विद्या मम विद्या न हीयते ।
विद्याहीनस्तमोध्वस्तो नाभिजानाति केशवम् ॥ ५.६८.२ ॥
સાંભળો રાજન્, તે જ્ઞાન તમારી પાસે નથી; મારું જ્ઞાન ઘટતું નથી. જ્ઞાનહીન અને અંધકારથી ઘેરાયેલો માણસ કેશવને ઓળખતો નથી.
5.68.3
विद्यया तात जानामि त्रियुगं मधुसूदनम् ।
कर्तारमकृतं देवं भूतानां प्रभवाप्ययम् ॥ ५.६८.३ ॥
પ્રિય, જ્ઞાનથી હું ત્રણેય યુગોમાં મધુસૂદનને જાણું છું — તે સર્જક છે, સ્વયં અકૃત દેવ છે, પ્રાણીઓના ઉદ્ભવ અને લયરૂપ છે.
5.68.4
गावल्गणेऽत्र का भक्तिर्या ते नित्या जनार्दने ।
यया त्वमभिजानासि त्रियुगं मधुसूदनम् ॥ ५.६८.४ ॥
ગાવલ્ગણ, અહીં જનાર્દન પ્રત્યે તારી નિત્ય ભક્તિ કેવી છે? જેનાથી તું ત્રણેય યુગોમાં મધુસૂદનને જાણે છે?
5.68.5
मायां न सेवे भद्रं ते न वृथाधर्ममाचरे ।
शुद्धभावं गतो भक्त्या शास्त्रद्वेद्मि जनार्दनम् ॥ ५.६८.५ ॥
તારું કલ્યાણ થાઓ — હું માયાની સેવા કરતો નથી; વ્યર્થ અધર્મ આચરતો નથી. શુદ્ધ ભાવ પામીને, ભક્તિ અને શાસ્ત્રથી હું જનાર્દનને જાણું છું.
5.68.6
दुर्योधन हृषीकेशं प्रपद्यस्व जनार्दनम् ।
आप्तो नः सञ्जयस्तात शरणं गच्छ केशवम् ॥ ५.६८.६ ॥
દુર્યોધન, હૃષીકેશ જનાર્દનને શરણે જા. આપણો વિશ્વાસુ સંજય છે; પ્રિય પુત્ર, કેશવને શરણે જા.
5.68.7
भगवान्देवकीपुत्रो लोकांश्चेन्निहनिष्यति ।
प्रवदन्नर्जुने सख्यं नाहं गच्छेऽद्य केशवम् ॥ ५.६८.७ ॥
ભગવાન દેવકીપુત્ર અર્જુન સાથે મિત્રતાની વાત કરતાં લોકોનો નાશ કરશે, તો હું આજે કેશવ પાસે નહીં જાઉં.
5.68.8
अवाग्गान्धारि पुत्रस्ते गच्छत्येष सुदुर्मतिः ।
ईर्षुर्दुरात्मा मानी च श्रेयसां वचनातिगः ॥ ५.६८.८ ॥
હે ગાંધારી, તારો આ અતિ દુર્બુદ્ધિ પુત્ર જઈ રહ્યો છે. તે ઈર્ષ્યાળુ, દુરાત્મા, અભિમાની છે અને શ્રેયસ્કર વચનોનું ઉલ્લંઘન કરનાર છે.
5.68.9
ऐश्वर्यकाम दुष्टात्मन्वृद्धानां शासनातिग ।
ऐश्वर्यजीतिते हित्वा पितरं मां च बालिश ॥ ५.६८.९ ॥
હે ઐશ્વર્યની કામના કરનાર, દુષ્ટાત્મા, વડીલોની આજ્ઞાનું ઉલ્લંઘન કરનાર! ઐશ્વર્ય જીતવા માટે પિતા અને મને છોડી દીધા, હે મૂર્ખ!
5.68.10
वर्धयन्दुर्हृदां प्रीतिं मां च शोकेन वर्धयन् ।
निहतो भीमसेनेन स्मर्ताति वचनं पितुः ॥ ५.६८.१० ॥
શત્રુઓનો આનંદ વધારીને અને મારો શોક વધારીને, ભીમસેન દ્વારા માર્યો જઈને તું પિતાના વચનનું સ્મરણ કરીશ.
5.68.11
प्रियोऽसि राजन्कृष्णस्य धृतराष्ट्र निबोध मे ।
यस्य ते सञ्जयो दूतो यस्त्वां श्रेयसि योक्ष्यते ॥ ५.६८.११ ॥
હે રાજા ધૃતરાષ્ટ્ર, તું કૃષ્ણને પ્રિય છે. મારી વાત સમજ. તારો દૂત સંજય તને શ્રેયમાં જોડશે.
5.68.12
जानात्येष हृषीकेशं पुराणं यच्च वै परम् ।
शुश्रूषमाणमैकाग्र्यं मोक्ष्यते महतो भयात् ॥ ५.६८.१२ ॥
આ સંજય હૃષીકેશને જાણે છે, જે પુરાતન અને પરમ છે. એકાગ્રતાથી સેવા કરનાર મહાભયથી મુક્ત થશે.
5.68.13
वैचित्रवीर्य पुरुषाः क्रोधहर्षसमावृताः ।
सिता बहुविधैः पाशैर्ये न तुष्टाः स्वकैर्धनैः ॥ ५.६८.१३ ॥
હે વિચિત્રવીર્યના પુત્ર! ક્રોધ અને હર્ષથી ઘેરાયેલા, અનેક પ્રકારના પાશોમાં બંધાયેલા, પોતાના ધનથી સંતોષ ન પામનારા પુરુષો.
5.68.14
यमस्य वशमायान्ति काममूढाः पुनः पुनः ।
अन्धनेत्रा यथैवान्धा नीयमानाः स्वकर्मभिः ॥ ५.६८.१४ ॥
કામથી મોહિત થઈને તેઓ વારંવાર યમના વશમાં આવે છે; પોતાના કર્મોથી દોરાતા આંધળાઓની જેમ.
5.68.15
एष एकायनः पन्था येन यान्ति मनीषिणः ।
तं दृष्ट्वा मृत्युमत्येति महांस्तत्र न सञ्जति ॥ ५.६८.१५ ॥
આ જ એકમાત્ર માર્ગ છે, જેના દ્વારા મનીષીઓ જાય છે. તેને જોઈને મહાન પુરુષ મૃત્યુને પાર કરે છે અને ત્યાં આસક્ત થતો નથી.
5.68.16
अङ्ग सञ्जय मे शंस पन्थानमकुतोभयम् ।
येन गत्वा हृषीकेशं प्राप्नुयां सिद्धिमुत्तमाम् ॥ ५.६८.१६ ॥
હે સંજય! મને તે ભયરહિત માર્ગ કહે, જેના દ્વારા જઈને હું હૃષીકેશને પામું અને પરમ સિદ્ધિ મેળવું.
5.68.17
नाकृतात्मा कृतात्मानं जातु विद्याञ्जनार्दनम् ।
आत्मनस्तु क्रियोपायो नान्यत्रेन्द्रियनिग्रहात् ॥ ५.६८.१७ ॥
જેનો આત્મા અપરિષ્કૃત છે તે કદી કૃતાત્માને જનાર્દન જાણી શકતો નથી. ઇન્દ્રિયનિગ્રહ સિવાય આત્મા માટે કર્મનો બીજો ઉપાય નથી.
5.68.18
इन्द्रियाणामुदीर्णानां कामत्यागोऽप्रमादतः ।
अप्रमादोऽविहिंसा च ज्ञानयोनिरसंशयम् ॥ ५.६८.१८ ॥
ઉત્તેજિત ઇન્દ્રિયો પર કામત્યાગ અપ્રમાદથી થાય છે. અપ્રમાદ અને અહિંસા નિઃસંશય જ્ઞાનનું મૂળ છે.
5.68.19
इन्द्रियाणां यमे यत्तो भव राजन्नतन्द्रितः ।
बुद्धिश्च ते मा च्युवतु नियच्छैनां यतस्ततः ॥ ५.६८.१९ ॥
હે રાજન્, આળસ વિના ઇન્દ્રિયોના સંયમમાં પ્રયત્નશીલ રહે. તારી બુદ્ધિ ચલિત ન થાય; તે જ્યાંથી જ્યાં ભટકે ત્યાંથી તેને રોક.
5.68.20
एतज्ज्ञानं विदुर्विप्रा ध्रुवमिन्द्रियधारणम् ।
एतज्ज्ञानं च पन्थाश्च येन यान्ति मनीषिणः ॥ ५.६८.२० ॥
વિપ્રો આને જ જ્ઞાન જાણે છે — ઇન્દ્રિયોને દૃઢપણે ધારણ કરવી. આ જ જ્ઞાન છે, અને આ જ એ માર્ગ છે જેના પર મનીષીઓ ચાલે છે.
5.68.21
अप्राप्यः केशवो राजन्निन्द्रियैरजितैर्नृभिः ।
आगमाधिगमाद्योगाद्वशी तत्त्वे प्रसीदति ॥ ५.६८.२१ ॥
હે રાજન્, અજિત ઇન્દ્રિયોવાળા માણસો માટે કેશવ અપ્રાપ્ય છે. સંયમી શાસ્ત્રજ્ઞાન અને યોગ દ્વારા તત્ત્વમાં પ્રસન્ન થાય છે.