મહાભારત · અધ્યાય 5.69
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.69.1
भूयो मे पुण्डरीकाक्षं सञ्जयाचक्ष्व पृच्छतः ।
नामकर्मार्थवित्तात प्राप्नुयां पुरुषोत्तमम् ॥ ५.६९.१ ॥
સંજય, પૂછતા એવા મને ફરી કમળનયન વિશે કહે; તેમનું નામ, કર્મ અને અર્થ જાણીને હું પુરુષોત્તમને પામું.
5.69.2
श्रुतं मे वासुदेवस्य नामनिर्वचनं शुभम् ।
यावत्तत्राभिजानेऽहमप्रमेयो हि केशवः ॥ ५.६९.२ ॥
વાસુદેવના નામનું શુભ નિર્વચન મેં સાંભળ્યું છે, ત્યાં યાદ છે તેટલું. કેશવ ખરેખર અપ્રમેય છે.
5.69.3
वसनात्सर्वभूतानां वसुत्वाद्देवयोनितः ।
वासुदेवस्ततो वेद्यो बृहत्त्वाद्विष्णुरुच्यते ॥ ५.६९.३ ॥
સર્વ ભૂતોમાં વસવાથી, વસુ હોવાથી, દેવયોનિથી તેમને વાસુદેવ જાણવા. મહત્તાને કારણે તેમને વિષ્ણુ કહેવાય છે.
5.69.4
मौनाद्ध्यानाच्च योगाच्च विद्दि भारत माधवम् ।
सर्वतत्त्वलयाच्चैव मधुहा मधुसूदनः ॥ ५.६९.४ ॥
હે ભારત, મૌન, ધ્યાન અને યોગથી તેમને માધવ જાણો. સર્વ તત્ત્વોના લયથી તે મધુહા, મધુસૂદન છે.
5.69.5
कृषिर्भूवाचकः शब्दो गश्च निर्वृतिवाचकः ।
विष्णुस्तद्भावयोगाच्च कृष्णो भवति सात्वतः ॥ ५.६९.५ ॥
'કૃષ્' ધાતુ અસ્તિત્વ અને 'ગ' શબ્દ આનંદ સૂચવે છે. તે ભાવના યોગથી વિષ્ણુ જ કૃષ્ણ, સાત્વત બને છે.
5.69.6
पुण्डरीकं परं धाम नित्यमक्षयमव्ययम् ।
तद्भावात्पुण्डरीकाक्षो दस्युत्रासाज्जानार्दनः ॥ ५.६९.६ ॥
પુંડરીક પરમ ધામ છે; નિત્ય, અક્ષય, અવ્યય. તે ભાવથી તેઓ પુંડરીકાક્ષ; દસ્યુઓને ત્રાસ આપવાથી જનાર્દન.
5.69.7
यतः सत्वं न च्यवते यच्च यत्वान्न हीयते ।
सात्वतः सात्वतस्तस्मादार्षभाद्वृषभेक्षणः ॥ ५.६९.७ ॥
જેનું સત્ત્વ ચ્યુત થતું નથી અને જેનું બળ ઘટતું નથી, તેથી તે સાત્વત છે; વૃષભ સમાન નેત્રવાળા તે વૃષભેક્ષણ.
5.69.8
न जायते जनित्राऽयमजस्तस्मादनीकजित् ।
देवानां स्वप्रकाशत्वाद्दमाद्दामोदरो विभुः ॥ ५.६९.८ ॥
આ જન્મેલો નથી, કોઈ માતાથી ઉત્પન્ન થયો નથી; તેથી તે અજ, સેનાઓને જીતનારો. દેવોમાં સ્વપ્રકાશ હોવાથી અને દમનથી તે વિભુ દામોદર.
5.69.9
हर्षात्सुखात्सुखैश्वर्याद्धृषीकेशत्वमश्रुते ।
बाहुभ्यां रोदसी बिभ्रन्महाबाहुरिति स्मृतः ॥ ५.६९.९ ॥
હર્ષ, સુખ અને સુખમય ઐશ્વર્યથી તે હૃષીકેશત્વ પામે છે. બે બાહુઓથી દ્યુલોક અને પૃથ્વીને ધારણ કરનારો તે મહાબાહુ તરીકે સ્મરાય છે.
5.69.10
अघो न क्षीयते जातु यस्मात्तस्मादधोक्षजः ।
नराणामयनाच्चापि ततो नारायणः स्मृतः ॥ ५.६९.१० ॥
અધઃ (નીચેનું પતન) ક્યારેય ક્ષીણ થતું નથી તેથી તે અધોક્ષજ. મનુષ્યોનો આશ્રય (અયન) હોવાથી તે નારાયણ તરીકે સ્મરાય છે.
5.69.11
पूरणात्सदनाच्चापि ततोऽसौपुरुषोत्तमः ।
असतश्च सतश्चैव सर्वस्य प्रभवाप्ययात्।
सर्वस्य च सदा ज्ञानात्सर्वमेतं प्रचक्षते ॥ ५.६९.११ ॥
પૂરણ (ભરવું) અને સદન (નિવાસ) હોવાથી પણ તે પુરુષોત્તમ. અસત્ અને સત્ બંનેનો, સર્વની ઉત્પત્તિ અને લયનો તે આધાર; સર્વને સદા જાણનાર હોવાથી લોકો તેને 'સર્વ' કહે છે.
5.69.12
सत्ये प्रतिष्ठितः कृष्णः सत्यमत्र प्रतिष्ठितम् ।
सत्यात्सत्यं तु गोविन्दस्तस्मात्सत्योपि नामतः ॥ ५.६९.१२ ॥
કૃષ્ણ સત્યમાં પ્રતિષ્ઠિત છે; અહીં સત્ય પણ તેમનામાં પ્રતિષ્ઠિત છે. સત્યથી ગોવિંદ સત્ય છે; તેથી નામથી પણ તે સત્ય કહેવાય છે.
5.69.13
विष्णुर्विक्रमणाद्देवो जयनाञ्जिष्णुरुच्यते ।
शाश्वतत्वादनन्तश्च गोविन्दो वेदनाद्भवाम् ॥ ५.६९.१३ ॥
પગલાં ભરવાથી તે દેવ વિષ્ણુ છે; જય મેળવવાથી જિષ્ણુ કહેવાય છે; શાશ્વત હોવાથી અનંત; જ્ઞાન આપવાથી ગોવિંદ…
5.69.14
अतत्त्वं कुरुते तत्त्वं तेन मोहयते प्रजाः ॥ ५.६९.१४ ॥
અસત્યને સત્ય બનાવે છે; તેથી પ્રજાઓને મોહિત કરે છે.
5.69.15
एवंविधो धर्मनित्यो भगवान्मधुसूदनः ।
आगन्ता हि महाबाहुरानृशंस्यार्थमच्युतः ॥ ५.६९.१५ ॥
આવા સ્વભાવના, સદા ધર્મનિષ્ઠ ભગવાન મધુસૂદન, મહાબાહુ અચ્યુત, અહિંસાના હેતુથી અવશ્ય આવશે.