マハーバーラタ · 章 5.69

5.69.1

भूयो मे पुण्डरीकाक्षं सञ्जयाचक्ष्व पृच्छतः ।
नामकर्मार्थवित्तात प्राप्नुयां पुरुषोत्तमम् ॥ ५.६९.१ ॥

サンジャヤよ、問う私に再び蓮華眼の御方について語ってくれ。その名・行い・意味を知って、プルショーッタマに至れるように。

श्रुतं मे वासुदेवस्य नामनिर्वचनं शुभम् ।
यावत्तत्राभिजानेऽहमप्रमेयो हि केशवः ॥ ५.६९.२ ॥

ヴァーサデーヴァの名の吉祥な解釈を私は聞いた。そこで覚えている限りでは。ケーシャヴァはまことに無量である。

वसनात्सर्वभूतानां वसुत्वाद्देवयोनितः ।
वासुदेवस्ततो वेद्यो बृहत्त्वाद्विष्णुरुच्यते ॥ ५.६९.३ ॥

すべての存在に宿り、住処（ヴァス）であり、神的な出自を持つゆえに、彼はヴァースデーヴァと知られるべきである。その偉大さゆえにヴィシュヌと呼ばれる。

मौनाद्ध्यानाच्च योगाच्च विद्दि भारत माधवम् ।
सर्वतत्त्वलयाच्चैव मधुहा मधुसूदनः ॥ ५.६९.४ ॥

バーラタよ、沈黙と瞑想とヨーガによって、彼をマーダヴァと知れ。すべての原理の消滅によって、彼はマドゥを殺す者、マドゥスーダナである。

कृषिर्भूवाचकः शब्दो गश्च निर्वृतिवाचकः ।
विष्णुस्तद्भावयोगाच्च कृष्णो भवति सात्वतः ॥ ५.६९.५ ॥

語根 kṛṣ は存在を、音節 ga は至福を表す。その状態との結合によって、ヴィシュヌはクリシュナ、サートヴァタとなる。

पुण्डरीकं परं धाम नित्यमक्षयमव्ययम् ।
तद्भावात्पुण्डरीकाक्षो दस्युत्रासाज्जानार्दनः ॥ ५.६९.६ ॥

プンダリーカは至高の住処であり、永遠・不滅・不変である。その状態ゆえに彼はプンダリーカークシャ（蓮華眼）であり、盗賊を恐れさせるゆえにジャナールダナである。

यतः सत्वं न च्यवते यच्च यत्वान्न हीयते ।
सात्वतः सात्वतस्तस्मादार्षभाद्वृषभेक्षणः ॥ ५.६९.७ ॥

その本性は失われず、力も衰えないゆえに彼はサートヴァタ。牛のような目を持つゆえに彼はヴリシャベークシャナ。

न जायते जनित्राऽयमजस्तस्मादनीकजित् ।
देवानां स्वप्रकाशत्वाद्दमाद्दामोदरो विभुः ॥ ५.६९.८ ॥

彼は生まれず、いかなる母からも生じない。ゆえに不生（アジャ）、軍勢を征する者。神々の中で自ら輝き、また縛られる（調御される）ゆえに、遍在の主はダーモーダラ。

हर्षात्सुखात्सुखैश्वर्याद्धृषीकेशत्वमश्रुते ।
बाहुभ्यां रोदसी बिभ्रन्महाबाहुरिति स्मृतः ॥ ५.६९.९ ॥

喜び、幸福、幸福なる支配によって、彼はフリシーケーシャの境地に至る。両腕で天と地を支えるゆえに、彼は大臂（マハーバーフ）と呼ばれる。

अघो न क्षीयते जातु यस्मात्तस्मादधोक्षजः ।
नराणामयनाच्चापि ततो नारायणः स्मृतः ॥ ५.६९.१० ॥

下への堕落（アドハ）は決して衰えないゆえに、彼はアドークシャジャ。また人々の帰依処（アヤナ）であるゆえに、彼はナーラーヤナと呼ばれる。

पूरणात्सदनाच्चापि ततोऽसौपुरुषोत्तमः ।
असतश्च सतश्चैव सर्वस्य प्रभवाप्ययात्।
सर्वस्य च सदा ज्ञानात्सर्वमेतं प्रचक्षते ॥ ५.६९.११ ॥

満たし（プーラナ）住する（サダナ）ゆえに、彼はプルショーッタマ（最上の人）。有と無の、すべての生起と消滅の源であり、常に一切を知るゆえに、人々は彼を「一切（サルヴァ）」と呼ぶ。

सत्ये प्रतिष्ठितः कृष्णः सत्यमत्र प्रतिष्ठितम् ।
सत्यात्सत्यं तु गोविन्दस्तस्मात्सत्योपि नामतः ॥ ५.६९.१२ ॥

クリシュナは真実に確立しており、ここでは真実が彼の内に確立している。真実によってゴーヴィンダは真実であり、ゆえに名においても彼はサティヤ（真実）と呼ばれる。

विष्णुर्विक्रमणाद्देवो जयनाञ्जिष्णुरुच्यते ।
शाश्वतत्वादनन्तश्च गोविन्दो वेदनाद्भवाम् ॥ ५.६९.१३ ॥

歩みを進めるゆえに神ヴィシュヌ、勝利するゆえにジシュヌと呼ばれ、永遠なるゆえにアナンタ、知らしめるゆえにゴーヴィンダ……

अतत्त्वं कुरुते तत्त्वं तेन मोहयते प्रजाः ॥ ५.६९.१४ ॥

真実でないものを真実とし、それによって生類を惑わせる。

एवंविधो धर्मनित्यो भगवान्मधुसूदनः ।
आगन्ता हि महाबाहुरानृशंस्यार्थमच्युतः ॥ ५.६९.१५ ॥

このような方、常に法に専心する尊きマドゥスーダナ、大腕のアチュタは、慈悲のために必ず来られる。