महाभारत · अध्याय 5.69
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.69.1
भूयो मे पुण्डरीकाक्षं सञ्जयाचक्ष्व पृच्छतः ।
नामकर्मार्थवित्तात प्राप्नुयां पुरुषोत्तमम् ॥ ५.६९.१ ॥
संजया, विचारणाऱ्या मला पुन्हा कमलनयनाबद्दल सांग; त्याचे नाव, कर्म आणि अर्थ जाणून मी पुरुषोत्तमाला प्राप्त करावे.
5.69.2
श्रुतं मे वासुदेवस्य नामनिर्वचनं शुभम् ।
यावत्तत्राभिजानेऽहमप्रमेयो हि केशवः ॥ ५.६९.२ ॥
वासुदेवाच्या नामाचे शुभ निर्वचन मी ऐकले आहे, तेथे आठवते तितके. केशव खरोखर अप्रमेय आहे.
5.69.3
वसनात्सर्वभूतानां वसुत्वाद्देवयोनितः ।
वासुदेवस्ततो वेद्यो बृहत्त्वाद्विष्णुरुच्यते ॥ ५.६९.३ ॥
सर्व भूतांमध्ये वास करण्यामुळे, वसू असण्यामुळे, देवयोनीमुळे त्याला वासुदेव जाणावे. महत्त्वामुळे त्याला विष्णू म्हणतात.
5.69.4
मौनाद्ध्यानाच्च योगाच्च विद्दि भारत माधवम् ।
सर्वतत्त्वलयाच्चैव मधुहा मधुसूदनः ॥ ५.६९.४ ॥
हे भारता, मौन, ध्यान आणि योग यांमुळे त्याला माधव जाण. सर्व तत्त्वांच्या लयामुळे तो मधुहा, मधुसूदन आहे.
5.69.5
कृषिर्भूवाचकः शब्दो गश्च निर्वृतिवाचकः ।
विष्णुस्तद्भावयोगाच्च कृष्णो भवति सात्वतः ॥ ५.६९.५ ॥
'कृष्' धातू अस्तित्व आणि 'ग' शब्द आनंद दर्शवतो. त्या भावाच्या योगाने विष्णूच कृष्ण, सात्वत होतो.
5.69.6
पुण्डरीकं परं धाम नित्यमक्षयमव्ययम् ।
तद्भावात्पुण्डरीकाक्षो दस्युत्रासाज्जानार्दनः ॥ ५.६९.६ ॥
पुण्डरीक हे परम धाम आहे; नित्य, अक्षय, अव्यय. त्या भावामुळे तो पुण्डरीकाक्ष; दस्युंना त्रास दिल्यामुळे जनार्दन.
5.69.7
यतः सत्वं न च्यवते यच्च यत्वान्न हीयते ।
सात्वतः सात्वतस्तस्मादार्षभाद्वृषभेक्षणः ॥ ५.६९.७ ॥
ज्याचे सत्त्व च्युत होत नाही आणि ज्याचे सामर्थ्य घटत नाही, म्हणून तो सात्वत; वृषभासारखे नेत्र असल्याने तो वृषभेक्षण.
5.69.8
न जायते जनित्राऽयमजस्तस्मादनीकजित् ।
देवानां स्वप्रकाशत्वाद्दमाद्दामोदरो विभुः ॥ ५.६९.८ ॥
हा जन्मलेला नाही, कोणत्याही मातेपासून उत्पन्न झाला नाही; म्हणून तो अज, सेनांना जिंकणारा. देवांमध्ये स्वप्रकाश असल्यामुळे आणि दमनामुळे तो विभु दामोदर.
5.69.9
हर्षात्सुखात्सुखैश्वर्याद्धृषीकेशत्वमश्रुते ।
बाहुभ्यां रोदसी बिभ्रन्महाबाहुरिति स्मृतः ॥ ५.६९.९ ॥
हर्षाने, सुखाने, सुखमय ऐश्वर्याने तो हृषीकेशत्व प्राप्त करतो. दोन बाहूंनी द्युलोक व पृथ्वी धारण करणारा तो महाबाहू म्हणून स्मरला जातो.
5.69.10
अघो न क्षीयते जातु यस्मात्तस्मादधोक्षजः ।
नराणामयनाच्चापि ततो नारायणः स्मृतः ॥ ५.६९.१० ॥
अधः (खालचे पतन) कधीही क्षीण होत नाही म्हणून तो अधोक्षज. मानवांचा आश्रय (अयन) असल्यामुळे तो नारायण म्हणून स्मरला जातो.
5.69.11
पूरणात्सदनाच्चापि ततोऽसौपुरुषोत्तमः ।
असतश्च सतश्चैव सर्वस्य प्रभवाप्ययात्।
सर्वस्य च सदा ज्ञानात्सर्वमेतं प्रचक्षते ॥ ५.६९.११ ॥
पूरण (भरून टाकणे) आणि सदन (निवास) यामुळेही तो पुरुषोत्तम. असत् व सत् दोन्हींचा, सर्वांच्या उत्पत्ती व लयाचा तो आधार; सर्वांना सदा जाणतो म्हणून लोक त्याला 'सर्व' म्हणतात.
5.69.12
सत्ये प्रतिष्ठितः कृष्णः सत्यमत्र प्रतिष्ठितम् ।
सत्यात्सत्यं तु गोविन्दस्तस्मात्सत्योपि नामतः ॥ ५.६९.१२ ॥
कृष्ण सत्यात प्रतिष्ठित आहे; येथे सत्यही त्याच्यात प्रतिष्ठित आहे. सत्यामुळे गोविंद सत्य आहे; म्हणून नावानेही तो सत्य म्हणवला जातो.
5.69.13
विष्णुर्विक्रमणाद्देवो जयनाञ्जिष्णुरुच्यते ।
शाश्वतत्वादनन्तश्च गोविन्दो वेदनाद्भवाम् ॥ ५.६९.१३ ॥
पाऊल टाकण्यामुळे तो देव विष्णू; जय मिळविण्यामुळे जिष्णू म्हटला जातो; शाश्वत असल्याने अनंत; ज्ञान देण्यामुळे गोविंद…
5.69.14
अतत्त्वं कुरुते तत्त्वं तेन मोहयते प्रजाः ॥ ५.६९.१४ ॥
अतत्त्वाला तत्त्व करतो; त्याद्वारे प्रजांना मोहित करतो.
5.69.15
एवंविधो धर्मनित्यो भगवान्मधुसूदनः ।
आगन्ता हि महाबाहुरानृशंस्यार्थमच्युतः ॥ ५.६९.१५ ॥
असा असलेला, सदैव धर्मनिष्ठ भगवान मधुसूदन, महाबाहू अच्युत, अहिंसेच्या हेतूने खरोखर येईल.