महाभारत · अध्याय 5.7
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.7.1
पुरोहितं ते प्रस्थाप्य नगरं नागसाह्वयम् ।
दूतान्प्रस्थापयामासुः पार्थिवेभ्यस्ततस्ततः ॥ ५.७.१ ॥
तुमच्या पुरोहिताला नागसाह्वय नगरात पाठवून त्यांनी इकडे-तिकडच्या राजांकडे दूत पाठवले.
5.7.2
प्रस्थाप्य दूतानन्यत्र द्वारकां पुरुषर्षभः ।
स्वयं जगाम कौरव्यः कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ॥ ५.७.२ ॥
इतरत्र दूत पाठवून कुरुवंशी, नरश्रेष्ठ कुंतीपुत्र धनंजय स्वतः द्वारकेला गेला.
5.7.3
गते द्वारवतीं कृष्ण बलदेवे च माधवे ।
सह वृष्ण्यन्धकैः सर्वैर्भोजैश्च शतशस्तदा ॥ ५.७.३ ॥
कृष्ण, बलदेव आणि माधव द्वारवतीला गेले, तेव्हा वृष्णी, अंधक आणि भोज सर्वजण शेकडो संख्येने त्यांच्यासह.
5.7.4
सर्वमागमयामास पाण्डवानां विचेष्टितम् ।
धृतराष्ट्रात्मजो राजा गूढैः प्रणिहितैश्चरैः ॥ ५.७.४ ॥
धृतराष्ट्राच्या पुत्र राजाने गुप्त, नेमलेल्या हेरांमार्फत पांडवांच्या सर्व हालचाली जाणून घेतल्या.
5.7.5
स श्रुत्वा माधवं यान्तं सदश्वैरनिलोपमैः ।
बलेन नातिमहता द्वारकामभ्ययात्पुरीम् ॥ ५.७.५ ॥
माधव जात आहे हे ऐकून तो वाऱ्यासारख्या उत्तम घोड्यांसह, फार मोठ्या सैन्याविना द्वारका नगरीकडे गेला.
5.7.6
तमेव दिवसं चापि कौन्तेयः पाण्डुनन्दनः ।
आनन्रतनगरीं रम्यां जगामाशु धनञ्जयः ॥ ५.७.६ ॥
त्याच दिवशी पांडुपुत्र कौंतेय धनंजयही लवकर सुंदर आनर्त नगरीकडे गेला.
5.7.7
तौ यात्वा पुरुषव्याघ्रौ द्वारकां कुरुनन्दनौ ।
सुप्तं ददृशतुः कृष्णं शयानं चाभिजग्मतुः ॥ ५.७.७ ॥
ते दोन्ही पुरुषव्याघ्र, कुरुवंशाचे आनंद, द्वारकेला जाऊन, झोपलेल्या कृष्णाला पाहून त्याच्याजवळ गेले.
5.7.8
दुर्योधनस्तु प्रथमं वासुदेवमुपाश्रयत् ।
उच्छीर्षतश्च कृष्णस्य निषसाद वरासने ॥ ५.७.८ ॥
परंतु दुर्योधन प्रथम वासुदेवाजवळ गेला आणि कृष्णाच्या उशाजवळ उत्तम आसनावर बसला.
5.7.9
ततः किरीटी तस्यानु प्रविवेश महामनाः ।
पश्चार्धे तु स कृष्णस्य प्रह्वोऽतिष्ठत्कृताञ्जलिः ॥ ५.७.९ ॥
नंतर महामनस्क किरीटी (अर्जुन) त्याच्यामागे आत आला; कृष्णाच्या पायाजवळ नम्रपणे हात जोडून उभा राहिला.
5.7.10
प्रतिबुद्धः स वार्ष्णेयो ददर्शाग्रे किरीटिनाम् ।
सिंहासनगतं पश्चात्परिवृत्य च दृष्टवान् ॥ ५.७.१० ॥
जागा झालेल्या त्या वार्ष्णेयाने (कृष्णाने) समोर किरीट्यांना पाहिले; सिंहासनावर बसलेल्यांना पाहून, मागे वळूनही पाहिले.
5.7.11
स तयोः स्वागतं कृत्वा यथावत्प्रतिपूज्य तौ ।
तदागमनजं हेतुं पप्रच्छ मधुसूदनः ॥ ५.७.११ ॥
त्याने त्या दोघांचे यथोचित स्वागत करून आणि सन्मान करून, त्यांच्या आगमनाचे कारण मधुसूदनाने विचारले.
5.7.12
ततो दुर्योधनः कृष्णामुवाच प्रहसन्निव ।
विग्रहेऽस्मिन्भवान्साह्यं मम दातुमिहार्हति ॥ ५.७.१२ ॥
मग दुर्योधन जणू हसत कृष्णाला म्हणाला, "या युद्धात आपण येथे मला साहाय्य देणे योग्य आहे."
5.7.13
समं हि भवतः सख्यं मम चैवार्जुनेऽपि च ।
तथा संबन्धकं तुल्यमस्माकं त्वयि माधव ॥ ५.७.१३ ॥
आपली मैत्री माझ्यावर आणि अर्जुनावर सारखीच आहे. तसेच आपल्याशी आमचे नातेही सारखेच आहे, हे माधवा.
5.7.14
अहं चाभिगतं सन्तो भजन्ते पूर्वसारिणः ।
त्वं च श्रेष्ठतमो लोके सतामद्य जनार्दन । ॥ ५.७.१४ ॥
मीही आलो आहे; सज्जन आधी आलेल्याचा आश्रय घेतात. हे जनार्दना, आज जगात सज्जनांमध्ये आपणच सर्वश्रेष्ठ आहात.
5.7.15
सततं संमतश्चैव सद्वृत्तमनुपालय ॥ ५.७.१५ ॥
सदैव सन्मानित राहा आणि सदाचाराचे पालन करा.
5.7.16
भवानभिगतः पूर्वमत्र मे नास्ति संशयः ।
दृष्टस्तु प्रथमं राजन्मया पार्थो धनञ्जयः ॥ ५.७.१६ ॥
आपण आधी आलात यात माझ्या मनात शंका नाही. परंतु हे राजा, मी प्रथम पाहिले ते पार्थ धनंजयाला.
5.7.17
तव पूर्वाभिगमनात्पूर्वं चाप्यस्य दर्शनात् ।
साहाय्यमुभयोरेव करिष्यामि सुयोधन ॥ ५.७.१७ ॥
आपण आधी आल्यामुळे आणि मी त्याला आधी पाहिल्यामुळे, हे सुयोधना, मी दोघांनाही मदत करीन.
5.7.18
प्रवारणं तु बालानां पूर्वं कार्यमिति श्रुतिः ।
तस्मात्प्रवारणं पूर्वमर्हः पार्थो धनञ्जयः ॥ ५.७.१८ ॥
परंतु लहानांना प्रथम निवड देणे कर्तव्य आहे असे श्रुती सांगते. म्हणून प्रथम निवडीस पार्थ धनंजय पात्र आहे.
5.7.19
मत्संहननतुल्यानां गोपानामर्बुदं महत् ।
नारायणा इति ख्याताः सर्वे संग्रामयोधिनः ॥ ५.७.१९ ॥
माझ्यासारखे शरीरबल असलेले गोपांचे मोठे अर्बुद आहे; ते 'नारायण' नावाने प्रसिद्ध आहेत, सर्व जण युद्धयोद्धे आहेत.
5.7.20
ते वा युधि दुराधर्षा भवन्त्वेकस्य सैनिकाः ।
अयुध्यमानः संग्रामे न्यस्तशस्त्रोऽहमेकतः ॥ ५.७.२० ॥
ते युद्धात अजिंक्य सैनिक म्हणून एका पक्षात राहोत; किंवा मी युद्ध न करता, शस्त्रे ठेवून दुसऱ्या बाजूला राहीन.
5.7.21
आभ्यामन्यतरं पार्थ यत्ते हृद्यतरं मतम् ।
तद्वृणीतां भवानग्रे प्रवार्यस्त्वं हि धर्मतः ॥ ५.७.२१ ॥
हे पार्था, यापैकी जे तुझ्या मनाला अधिक आवडते ते निवड; धर्मानुसार प्रथम वरण्यास तूच योग्य आहेस.
5.7.22
एतद्विदित्वा कौन्तेय विचार्य च पुनः पुनः ।
तान्वा वरय साहाय्ये मां साचिव्येऽथवा पुनः ॥ ५.७.२२ ॥
हे कौंतेया, हे जाणून वारंवार विचार करून साहाय्यासाठी त्यांना निवड; किंवा सल्लागार म्हणून मला निवड.
5.7.23
एवमुक्तस्तु कृष्णेन कुन्तीपुत्रे धनञ्जयः ।
अयुध्यमानं संग्रामे वरयामास केशवम् ॥ ५.७.२३ ॥
कृष्णाने असे सांगितल्यावर कुंतीपुत्र धनंजयाने युद्ध न करणाऱ्या केशवाला वरले.
5.7.24
नारायणममिघ्नं कामाज्जातमजं नृषु ।
सर्वक्षत्रस्य पुरतो देवदानवयोरपि ॥ ५.७.२४ ॥
नारायण — अविनाशी, इच्छेने मानवांमध्ये जन्मलेला अज; सर्व क्षत्रियांसमोर, देव-दानवांसमोरही.
5.7.25
दुर्योधनस्तु तत्सैन्यं सर्वमावरयत्तदा ।
सहस्राणां महस्रं तु योधानां प्राप्य भारत ॥ ५.७.२५ ॥
तेव्हा दुर्योधनाने ते संपूर्ण सैन्य वेढले; योद्ध्यांचे हजारो-हजार मिळवून, हे भारता.
5.7.26
कृष्णं चापहृतं ज्ञात्वा संप्राप परमां मुदम् ।
दुर्योधनस्तु तत्सैन्यं सर्वमादाय पार्थिवः ॥ ५.७.२६ ॥
कृष्णाचे अपहरण झाले हे कळताच त्याला परम आनंद झाला; राजा दुर्योधनाने ते संपूर्ण सैन्य घेतले.
5.7.27
ततोऽभ्ययाद्भीमबलो रौहिणेयं महाबलम् ।
सर्वं चागमने हेतुं स तस्मै संन्यवेदयत्।
प्रत्युवाच ततः शौरिर्धार्तराष्ट्रमिदं वचः ॥ ५.७.२७ ॥
मग्ट भीमबल तो महाबल रौहिणेयाजवळ (बलरामाजवळ) गेला आणि येण्याचे सर्व कारण त्याला निवेदन केले. मग शौरीने धृतराष्ट्रपुत्राला हे वचन म्हटले.
5.7.28
विदितं ते नरव्याघ्र सर्वं भवितुमर्हति ।
यन्मयोक्तं विराटस्य पुरा वैवाहिके तदा ॥ ५.७.२८ ॥
हे नरव्याघ्रा, मी पूर्वी विराटाच्या विवाहप्रसंगी जे सांगितले ते सर्व तुला माहीत असावे.
5.7.29
निगृह्योक्तो हृषीकेशस्त्वदर्थं कुरुनन्दन ।
मया संबन्धकं तुल्यमिति राजन्पुनःपुनः ॥ ५.७.२९ ॥
हे कुरुनंदना, तुझ्यासाठी हृषीकेशाला (कृष्णाला) रोखून मी वारंवार सांगितले: हे राजा, संबंध समान आहे.
5.7.30
न च तद्वाक्यमुक्तं वै केशवं प्रत्यपद्यत ।
न चाहमुत्सहे कृष्णं विना स्थातुमपि क्षणम् ॥ ५.७.३० ॥
पण ते वचन केशवाने स्वीकारले नाही; आणि कृष्णाशिवाय क्षणभरही राहण्यास मी समर्थ नाही.
5.7.31
नाहं सहायः पार्थस्य नापि दुर्योधनस्य वै ।
इति मे निश्चिता बुद्धिर्वासुदेवमवेक्ष्य ह ॥ ५.७.३१ ॥
मी पार्थाचा सहाय्यक नाही, दुर्योधनाचाही नाही — वासुदेवाचा विचार करून हीच माझी निश्चित बुद्धी आहे.
5.7.32
जातोऽसि भारते वंशे सर्वपार्थिवपूजिते ।
गच्छ युध्यस्व धर्मेण क्षात्रेण पुरुषर्षभ ॥ ५.७.३२ ॥
सर्व राजांनी पूजिलेल्या भरतवंशात तू जन्मला आहेस. हे पुरुषश्रेष्ठा, जा; धर्मानुसार क्षात्रधर्माने युद्ध कर.
5.7.33
इत्येवमुक्तस्तु तदा परिष्वज्य हलायुधम् ।
कृष्णं चापि महाबाहुमामन्त्र्य भरतर्षभ ॥ ५.७.३३ ॥
असे म्हटल्यावर तेव्हा त्याने हलायुधाला (बलरामाला) आलिंगन दिले, आणि महाबाहू कृष्णालाही निरोप घेतला, हे भरतर्षभा.
5.7.34
सोऽभ्ययात्कृतवर्माणं धृतराष्ट्रसुतो नृपः ।
कृतवर्मा ददौ तस्य सेनामक्षौहिणीं तदा ॥ ५.७.३४ ॥
तो धृतराष्ट्राचा पुत्र राजा कृतवर्म्याकडे गेला; तेव्हा कृतवर्म्याने त्याला एक अक्षौहिणी सेना दिली.
5.7.35
स तेन सर्वसैन्येन भीमेन कुरुनन्दनः ।
वृतः परिययौ हृष्टः सुहृदः संप्रहर्षयन् ॥ ५.७.३५ ॥
तो कुरुनंदन त्या सर्व सेनेसह, भीमाने वेढलेला, आनंदाने निघाला; मित्रांना अत्यंत हर्ष देत.
5.7.36
ततः पीताम्बरधरो जगत्स्रष्टा जनार्दनः ।
गते दुर्योधने कृष्णः किरीटिनमथाब्रवीत् ॥ ५.७.३६ ॥
नंतर पीतांबरधारी, जगत्स्रष्टा जनार्दन कृष्ण, दुर्योधन गेल्यावर किरीटी अर्जुनाला म्हणाला.
5.7.37
अयुध्यमानः कां बृद्धिमास्थायाहं वृतस्त्वया ।
भवान्समर्थस्तान्सर्वान्निहन्तुं नात्र संशयः ।
निहन्तुमहमष्येकः समर्थः पुरुषर्षभः ॥ ५.७.३७ ॥
"युद्ध न करणाऱ्या मला कोणत्या बुद्धीने तू निवडलास? तू त्या सर्वांना मारण्यास समर्थ आहेस, यात संशय नाही. हे पुरुषर्षभा, मी एकटाही त्यांना मारण्यास समर्थ आहे."
5.7.38
भवांस्तु कीर्तिमाँल्लोके तद्यशस्त्वां गमिष्यति ।
यशसां चाहमप्यर्थी तस्मादसि मया वृतः ॥ ५.७.३८ ॥
"तू जगात कीर्तिमान आहेस; ते यश तुला प्राप्त होईल. मीही यशाचा अभिलाषी आहे, म्हणून मी तुला निवडले आहे."
5.7.39
सारथ्यं तु त्वया कार्यमिति मे मानसं सदा ।
चिररात्रेप्सितं कामं तद्भवान्कर्तुमर्हति ॥ ५.७.३९ ॥
"तू सारथ्य करावेस अशी माझ्या मनाची इच्छा नेहमी होती. दीर्घकाळापासून मी इच्छिलेली ती इच्छा तू पूर्ण करणे योग्य आहे."
5.7.40
उपपन्नमिदं पार्थ यत्स्पर्धसि मया सह ।
सारथ्यं ते करिष्यामि कामः संपद्यतां तव ॥ ५.७.४० ॥
"हे पार्था, तू माझ्याशी स्पर्धा करतोस हे उचितच आहे. मी तुझे सारथ्य करीन; तुझी इच्छा पूर्ण होवो."
5.7.41
एवं प्रमुदितः पार्थः कुष्णेन सहितस्तदा ।
वृतो दाशार्हप्रवरैः पुनरायाद्युधिष्ठिरम् ॥ ५.७.४१ ॥
"अशा प्रकारे आनंदित झालेला पार्थ तेव्हा कृष्णासह, दाशार्हांमधील श्रेष्ठांनी वेढलेला, पुन्हा युधिष्ठिराकडे परतला."