Mahābhārata · Adhyāya 5.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.71.1
प्रयाते सञ्जये साधौ कौरवान्प्रति वै तदा ।
किं चक्रुः पाण्डवास्तत्र मम पूर्वपितामहाः ॥ ५.७१.१ ॥
Cuando el virtuoso Sañjaya partió hacia los Kauravas, ¿qué hicieron entonces allí los Pāṇḍavas, oh mis antepasados?
5.71.2
एतत्सर्वं द्विजश्रेष्ठ विस्तरं मम सत्तम ।
कथयस्व प्रयत्नेन श्रोतुमिच्छामि पण्डित ॥ ५.७१.२ ॥
Todo esto, oh mejor de los dos veces nacidos, oh mejor de los buenos, oh sabio, cuéntamelo con detalle y esmero; deseo oírlo.
5.71.3
सञ्जये प्रतियाते तु धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
अर्जुनं भीमसेनं च माद्रीपुत्रौ च भारत ॥ ५.७१.३ ॥
Cuando Sañjaya regresó, el rey de la rectitud Yudhiṣṭhira, junto con Arjuna, Bhīmasena y los dos hijos de Mādrī, oh Bhārata.
5.71.4
विराटं द्रुपदं चैव केकयानां महारथान् ।
अब्रुवीदुपसङ्गम्य शङ्खचक्रगदाधरम् ।
अभियाचामहे गत्वा प्रयातुं कुरुसंसदम् ॥ ५.७१.४ ॥
Habló a Virāṭa, Drupada y a los grandes guerreros de los Kekaya, y acercándose al portador de concha, disco y maza dijo: 'Pedimos ir a la asamblea de los Kuru.'
5.71.5
यथा भीष्मेण द्रोणेन बाह्लीकेन च धीमता ।
अन्यैश्च कुरुभिः सार्धं न युध्येमहि संयुगे ॥ ५.७१.५ ॥
Para que no tengamos que combatir en batalla con Bhīṣma, Droṇa, el sabio Bāhlīka y los demás Kuru.
5.71.6
एष नः प्रथमः कल्प एतन्निश्रेय उत्तमम् ।
एवमुक्ताः सुमनसस्तेऽभिजग्मुर्जनार्दनम् ॥ ५.७१.६ ॥
Este es nuestro primer plan, este es el bien supremo. Así dichos, de ánimo alegre, fueron hacia Janārdana.
5.71.7
पाण्डवैः सह राजानो मरुत्वन्त इवामराः ।
तदा च दुःसहाः सर्वे सदस्यास्ते नरर्षभाः ॥ ५.७१.७ ॥
Los reyes junto a los Pāṇḍavas eran como los inmortales rodeados de los Marutas. Entonces todos los miembros de la asamblea eran invencibles, toros entre los hombres.
5.71.8
जनार्दनं समासाद्य कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
अब्रवीत्परवीरध्नं दाशार्हं पाण्डुनन्दनः ॥ ५.७१.८ ॥
Habiéndose acercado a Janārdana, Yudhiṣṭhira, hijo de Kuntī, aquel hijo de Pāṇḍu, habló al descendiente de Daśārha, aniquilador de héroes enemigos.
5.71.9
अयं स कालः संप्राप्तो मित्राणां मित्रवत्सल ।
न च त्वदन्यं पश्यामि यो न आपत्सु तारयेत् ॥ ५.७१.९ ॥
Oh, tú que amas a tus amigos, ha llegado ese momento. No veo a otro que pueda sacarnos de las calamidades sino tú.
5.71.10
त्वां हि माधवमाश्रित्य निर्भया मोघदर्पितम् ।
धार्तराष्ट्रं सहामात्यं स्वयं समनुयुङ्क्ष्महे ॥ ५.७१.१० ॥
Acogiéndonos a ti, Mādhava, nosotros mismos, sin temor, enfrentaremos al hijo de Dhṛtarāṣṭra, de orgullo vano, junto con sus ministros.
5.71.11
यथा हि सर्वास्वापत्सु पासि वृष्णीनरिन्दम् ।
तथा ते पाण्डवा रक्ष्याः पाह्यस्मान्महतो भयात् ॥ ५.७१.११ ॥
Así como tú, señor de los hombres vṛṣṇis, nos proteges en todas las calamidades, protege a tus Pāṇḍavas; sálvanos de este gran temor.
5.71.12
अयमस्मि महाबाहो ब्रूहि यत्ते विवक्षितम् ।
करिष्यामि हि तत्सर्वं यत्त्वं वक्ष्यसि भारत ॥ ५.७१.१२ ॥
Aquí estoy, oh de brazos poderosos. Di lo que deseas decir; haré seguramente todo lo que me digas, oh descendiente de Bharata.
5.71.13
श्रुतं ते धृतराष्ट्रस्य सपुत्रस्य चिकीर्षितम् ।
एतद्धि सकलं कृष्ण सञ्जयो मां यदब्रवीत् ॥ ५.७१.१३ ॥
Oh Kṛṣṇa, has oído todo el designio de Dhṛtarāṣṭra junto con sus hijos; Sañjaya me lo contó todo.
5.71.14
मृदुपूर्वं साममिश्रं सममुग्रं च माधव ।
न कतृं न्यायमास्थाय गर्हिताश्च ततो वयम् ॥ ५.७१.१४ ॥
Oh Mādhava, probamos la conciliación que empieza con suavidad, mezclada con paz, equilibrada y también dura; pero, habiendo seguido el camino de la justicia, fuimos censurados.
5.71.15
तन्मतं धृतराष्ट्रस्य सोऽस्यात्मा विवृतान्तरः ।
यथोक्तं दूत आचष्टे वध्यः स्यादन्यथा ब्रुवन् ॥ ५.७१.१५ ॥
Esta es la opinión de Dhṛtarāṣṭra; su mente interior se ha revelado. Habla tal como informó el mensajero; de lo contrario, hablando de otro modo, merecería la muerte.
5.71.16
अप्रदानेन राज्यस्य शान्तिमस्मासु मार्गति ।
लुब्धः पापेन मनसा चरन्नसममात्मनः ॥ ५.७१.१६ ॥
Negándose a entregar el reino, busca la paz con nosotros; codicioso y con mente pecaminosa, actúa injustamente en su propio beneficio.
5.71.17
यत्तद्द्वादशवर्षाणि वनेषु ह्युषिता वयम् ।
छद्मना शरदं चैकां धृतराष्ट्रस्य शासनात् ॥ ५.७१.१७ ॥
Vivimos doce años en los bosques, y por engaño, por orden de Dhṛtarāṣṭra, un año más.
5.71.18
स्थाता नः समये तस्मिन्धृतराष्ट्र इति प्रभो ।
नाहास्म समयं कृष्ण तद्धि नो ब्राह्मणा विदुः ॥ ५.७१.१८ ॥
Oh señor, no hicimos ningún acuerdo de que «Dhṛtarāṣṭra será nuestro testigo en aquel momento»; Oh Kṛṣṇa, los brahmanes lo saben.
5.71.19
गृद्धो राजा धृतराष्ट्रः स्वधर्मं नानुपश्यति ।
वश्यत्वात्पुत्रगृद्धित्वान्मन्दस्यान्वेति शासनं ॥ ५.७१.१९ ॥
El rey Dhṛtarāṣṭra, codicioso, no mira su propio deber; por estar sometido y ansioso por sus hijos, sigue la orden del necio.
5.71.20
सुयोधनमते तिष्ठन्राजाऽस्मासु जनार्दन ।
मिथ्याचरति लुब्धः संश्चरन्हि प्रियमात्मनः ॥ ५.७१.२० ॥
Oh Janārdana, el rey, que se guía por el consejo de Suyodhana, actúa falsamente con nosotros; siendo codicioso, anda buscando solo lo que le agrada.
5.71.21
इतो दुःखतरं किं नु यदहं मातरं ततः ।
संविधातुं न शक्नोमि मित्राणां वा जनार्दन ॥ ५.७१.२१ ॥
Oh Janārdana, ¿qué puede haber más doloroso que esto, que no pueda atender a mi madre ni a mis amigos?
5.71.22
काशिभिश्चेदिपाञ्चालैर्मत्स्यैश्च मधुसूदन ।
भवता चैव नाथेन पञ्च ग्रामा वृता मया ॥ ५.७१.२२ ॥
Oh Madhusūdana, junto con los Kāśis, los Cedis, los Pāñcālas y los Matsyas, y teniéndote a ti como protector, he pedido cinco aldeas.
5.71.23
अविस्थलं वृकस्थलं माकन्दी वारणावतम् ।
अवसानं च गोविन्द कंचिदेवात्र पञ्चम् ॥ ५.७१.२३ ॥
Aviṣṭhala, Vṛkasthala, Mākandī, Vāraṇāvata y Avasāna, oh Govinda; y aquí, algún quinto.
5.71.24
पञ्च नस्तात दीयन्तां ग्रामा वा नगराणि वा ।
वसेम सहिता येषु मा च नो भरता नशन् ॥ ५.७१.२४ ॥
Querido amigo, que se nos den cinco aldeas o ciudades donde podamos vivir juntos, para que los Bharatas no perezcan.
5.71.25
न च तानपि दुष्टात्मा धार्तराष्ट्रोऽनुमन्यते ।
स्वाम्यमात्मनि मत्वाऽसावतो दुःखतरं नु किं ॥ ५.७१.२५ ॥
Y el hijo de Dhṛtarāṣṭra, de mente perversa, ni siquiera consiente en esto. Creyendo que la soberanía reside en sí mismo, ¿qué podría ser más doloroso que esto?
5.71.26
कुले जातस्य वृद्धस्य परवित्तेषु गृद्ध्यतः ।
लोभः प्रज्ञानमाहन्ति प्रज्ञा हन्ति हता ह्रियं ॥ ५.७१.२६ ॥
La codicia destruye la sensatez de un anciano nacido en una buena familia que ansía las riquezas ajenas; y la sensatez, una vez destruida, destruye el pudor.
5.71.27
ह्रीर्हता बाधते धर्मं धर्मो हन्ति हतः श्रियम् ।
श्रीर्हता पुरुषं हन्ति पुरुषस्याधं वधः ॥ ५.७१.२७ ॥
La vergüenza destruida daña el dharma; el dharma destruido destruye la fortuna; la fortuna destruida destruye al hombre, pues la destrucción de un hombre es en parte esto.
5.71.28
अधनाद्धि निवर्तन्ते ज्ञातयः सुहृदो द्विजाः ।
अपुष्पादफलाद्वृक्षाद्यथा कृष्ण पतत्रिणः ॥ ५.७१.२८ ॥
Pues de quien no tiene riqueza se apartan los parientes y amigos, oh nacidos dos veces, así como, oh Kṛṣṇa, las aves se alejan de un árbol sin flores ni frutos.
5.71.29
एतच्च मरणं तात उन्मत्तपतितादिव ।
ज्ञातयो विनिवर्तन्ते प्रेतसत्वादिवासवः ॥ ५.७१.२९ ॥
Y esto, querido, es como la muerte: los parientes se apartan del que ha caído en la locura, como los alientos vitales se apartan del que es como un cadáver viviente.
5.71.30
नातः पापीयसीं कांचिदवस्थां शम्बरोऽब्रवीत् ।
यत्र नैवाऽद्य न प्रातर्भोजनं प्रतिदृश्यते ॥ ५.७१.३० ॥
Śambara no describió ninguna condición más perversa que esta, donde no se ve comida ni hoy ni mañana por la mañana.
5.71.31
धनमाहुः परं धर्मं धने सर्वं प्रतिष्ठितम् ।
जीवन्ति धनिनो लोके मृता ये त्वधना नराः ॥ ५.७१.३१ ॥
Dicen que la riqueza es el dharma supremo; en la riqueza todo se sostiene. En el mundo viven los ricos; los hombres sin riqueza son como muertos.
5.71.32
ये धनादपकर्षन्ति नरं स्वबलमास्थिताः ।
ते धर्ममर्थं कामं च प्रमथ्नन्ति नरं च तम् ॥ ५.७१.३२ ॥
Quienes, confiando en su propia fuerza, despojan a un hombre de la riqueza, destruyen el dharma, el artha y el kāma de ese hombre.
5.71.33
एतामवस्थां प्राप्यैके मरणं वव्रिरे जनाः ।
ग्रामायैके वनायैके नाशायैके प्रवव्रजुः ॥ ५.७१.३३ ॥
Llegados a esta condición, algunos escogen la muerte; unos parten hacia la aldea, otros hacia el bosque, otros hacia la ruina.
5.71.34
उन्मादमेके पुष्यन्ति यान्त्यन्ये द्विषतां वशम् ।
दास्यमेके च गच्छन्ति परेषामर्थहेतुना ॥ ५.७१.३४ ॥
Algunos se entregan a la locura, otros caen bajo el dominio de sus enemigos, y algunos se hacen siervos por la riqueza de otros.
5.71.35
आपदेवास्य मरणात्पुरुषस्य गरीयसी ।
श्रियो विनाशस्तद्ध्यस्य निमित्तं धर्मकामयोः ॥ ५.७१.३५ ॥
Para un hombre, esta calamidad es aún mayor que la muerte, pues la ruina de su fortuna es la causa misma de la ruina de su dharma y de su deseo.
5.71.36
यदस्य धर्म्यं मरणं शाश्वतं लोकवर्त्मवत् ।
समन्तात्सर्वभूतानां न तदत्येति कश्चन ॥ ५.७१.३६ ॥
Esa muerte, que para él es conforme al dharma, eterna y semejante al curso del mundo, ninguno de todos los seres puede eludirla de ningún lado.
5.71.37
न तथा बाध्यते कृष्ण प्रकृत्या निर्धनो जनः ।
यथा भद्रां श्रियं प्राप्य तया हीनः सुखैधितः ॥ ५.७१.३७ ॥
Kṛṣṇa, el hombre pobre por naturaleza no sufre tanto como aquel que, habiendo obtenido una fortuna auspiciosa y privado de ella, creció entre placeres.
5.71.38
स तदाऽऽत्मापराधेन संप्राप्तो व्यसनं महत् ।
सेन्द्रान्गर्हयते देवान्नात्मानं च कथंचन ॥ ५.७१.३८ ॥
Entonces, por su propia culpa, cae en una gran desgracia, y reprocha a los dioses junto con Indra, pero de ninguna manera se reprocha a sí mismo.
5.71.39
न चास्य सर्वशास्राणि प्रभवन्ति निबर्हणे ।
सोऽभिक्रुध्याति भृत्यानां सुहृदश्चाभ्यसूयति ॥ ५.७१.३९ ॥
Y para él, todas las escrituras no sirven para contenerlo; se enfurece contra sus sirvientes y envidia a sus amigos.
5.71.40
तत्तदा मन्युरेवैति स भूयः संप्रमुह्यति ।
स मोहवशमापन्नः क्रूरं कर्म निषेवते ॥ ५.७१.४० ॥
Entonces la misma ira vuelve a él, y de nuevo queda completamente ofuscado; caído bajo el dominio de la ilusión, persigue acciones crueles.
5.71.41
पापकर्मतया चैव सङ्करं तेन पुष्यति ।
सङ्करो नरकायैव सा काष्ठा पापकर्मणाम् ॥ ५.७१.४१ ॥
Y por la condición de sus malas acciones, nutre la confusión mediante eso; la confusión es ciertamente para el infierno, y ese es el límite extremo de quienes hacen el mal.
5.71.42
न चेत्प्रबुध्यते कृष्ण नरकायैव गच्छति ।
तस्य प्रबोधः प्रज्ञैव प्रज्ञाचक्षुस्तरिष्यति ॥ ५.७१.४२ ॥
Kṛṣṇa, si no despierta, ciertamente va al infierno; su despertar es la sabiduría misma, y quien tiene el ojo de la sabiduría cruzará.
5.71.43
प्रज्ञालाभे हि पुरुषः शास्त्राण्येवान्ववेक्षते ।
शास्त्रनिष्ठः पुनर्धर्मं तस्य ह्रीरङ्गमुत्तमम् ॥ ५.७१.४३ ॥
Cuando se adquiere sabiduría, el hombre examina precisamente las escrituras; firme en las escrituras, de nuevo (comprende) el dharma, y su miembro supremo es la modestia.
5.71.44
ह्रीमान्हि पापं प्रद्वेष्टि तस्य श्रीरभिवर्धते ।
श्रीमान्स यावद्भवति तावद्भवति पूरुषः ॥ ५.७१.४४ ॥
El hombre modesto aborrece el pecado, y su fortuna crece; mientras sea próspero, sigue siendo un hombre.
5.71.45
धर्मनित्यः प्रशान्तात्मा कार्ययोगवहः सदा ।
नाधर्मे कुरुते बुद्धिं न च पापे प्रवर्तते ॥ ५.७१.४५ ॥
Quien siempre permanece constante en el dharma, tranquilo de espíritu y lleva el yugo del deber, no pone su mente en la injusticia ni se entrega al pecado.
5.71.46
अह्रीको वा विमूढो वा नैव स्त्री न पुनः पुमान् ।
नास्याधिकारो धर्मेऽस्ति यथा शूद्रस्तथैव सः ॥ ५.७१.४६ ॥
Quien es desvergonzado o está confundido no es ni mujer ni hombre; no tiene derecho en el dharma, igual que un shudra, y así es él.
5.71.47
ह्रीमानवति देवांश्च पितॄनात्मानमेव च ।
तेनामृतत्वं व्रजति सा काष्ठा पुण्यकर्मणाम् ॥ ५.७१.४७ ॥
El hombre modesto protege a los dioses, a los antepasados y a su propio yo; por ello alcanza la inmortalidad, que es la cima de las obras meritorias.
5.71.48
तदिदं मयि ते दृष्टं प्रत्यक्षं मधुसूदन ।
यथा राज्यात्परिभ्रष्टो वसामि वसतीरिमाः ॥ ५.७१.४८ ॥
¡Oh Madhusūdana! Tú lo has visto claramente en mí: caído del reino, habito en estas moradas.
5.71.49
ते वयं न श्रियं हातुमलं न्यायेन केनचित् ।
अत्र नो यतमानानां वधश्चेदपि साधु तत् ॥ ५.७१.४९ ॥
No somos capaces de renunciar a esa fortuna real por ningún medio justo. Aunque nosotros, que aquí luchamos, fuésemos muertos, eso sería bueno.
5.71.50
तत्र नः प्रथमः कल्पो यद्वयं ते च माधव ।
प्रशान्ताः समभूताश्च श्रियं तामश्रुवीमहि ॥ ५.७१.५० ॥
En ese asunto, nuestro primer camino es este: que nosotros y tú, oh Mādhava, habiendo quedado en paz y unidos, obtengamos esa fortuna real.
5.71.51
तत्रैषा परमा काष्ठा रौद्रकर्मक्षयोदया ।
यद्वयं कौरवान्हत्वा तानि राष्ट्राण्यवाप्नुमः ॥ ५.७१.५१ ॥
En ese asunto, este es el límite supremo, que surge de la destrucción de los actos crueles: que nosotros, habiendo matado a los Kauravas, obtengamos esos reinos.
5.71.52
ये पुनः स्युरसंबद्धा अनार्याः कृष्ण शत्रवः ।
तेषामप्यवधः कार्यः किंपुनर्ये स्युरीदृशाः ॥ ५.७१.५२ ॥
Oh Kṛṣṇa, incluso los enemigos ignobles sin relación deben ser muertos; ¡cuánto más aquellos que son así!
5.71.53
ज्ञातयश्चैव भूयिष्ठाः सहाया गुरवश्च नः ।
तेषां वधोऽतिपापीयान्किं नु युद्धेऽस्ति शोभनम् ॥ ५.७१.५३ ॥
Nuestros parientes, aliados y mayores son muy numerosos; matarlos es lo más pecaminoso. Entonces, ¿qué hay de bueno en la batalla?
5.71.54
पापः क्षत्रियधर्मोऽयं वयं च क्षत्रबन्धवः ।
स नः स्वधर्मोऽधर्मो वा वृत्तिरन्या विगर्हिता ॥ ५.७१.५४ ॥
Este deber del guerrero es pecaminoso, y nosotros somos parientes de la casta guerrera. Ya sea nuestro propio deber o injusticia, otro medio de vida es censurable.
5.71.55
शूद्रः करोति शुश्रूषां वैश्मा वै पण्यजीविकाः ।
वयं वधेन जीवामः कपालं ब्राह्मणैर्वृतम् ॥ ५.७१.५५ ॥
El śūdra sirve, los vaiśyas viven del comercio, y nosotros vivimos de matar; los brāhmaṇas tienen el cuenco de limosna.
5.71.56
क्षत्रियः क्षत्रियं हन्ति मत्स्यो मत्स्येन जीवति ।
श्वा श्वानं हन्ति दाशार्ह पश्य धर्मो यथागतः ॥ ५.७१.५६ ॥
Un guerrero mata a un guerrero, un pez vive de otro pez, un perro mata a un perro. Oh Dāśārha, mira cómo el dharma ha llegado tal como es.
5.71.57
युद्धे कृष्ण कलिर्नित्यं प्राणाः सीदन्ति संयुगे ।
बलं तु नीतिमाधाय युध्ये जयपराजयौ ॥ ५.७१.५७ ॥
Oh Kṛṣṇa, en la batalla siempre hay discordia, y las vidas perecen en el combate. Aun así, luchemos, tomando la fuerza y la política, sea victoria o derrota.
5.71.58
नात्मच्छन्देन भूतानां जीवितं मरणं तथा ।
नाप्यकाले सुखं प्राप्यं दुःखं वाऽपि यदूत्तम ॥ ५.७१.५८ ॥
La vida y la muerte de los seres no dependen de su propia voluntad; tampoco se obtiene la dicha o el dolor fuera de tiempo, oh mejor de los Yadus.
5.71.59
एको ह्यपि बहून्हन्ति घ्नन्त्येकं बहवोऽप्युत ।
शूरं कापुरुषो हन्ति अयशस्वी यशस्विनम् ॥ ५.७१.५९ ॥
Uno solo puede matar a muchos, y muchos pueden matar a uno. El cobarde mata al héroe; el deshonrado mata al renombrado.
5.71.60
जयो नैवोभयोर्दृष्टो नोभयोश्च पराजयः ।
तथैवापचयो दृष्टो व्यपयाने क्षयव्ययौ ॥ ५.७१.६० ॥
No se ve victoria para ambos bandos, ni derrota para ambos; asimismo se ve la pérdida, y en la retirada hay ruina y gasto.
5.71.61
सर्वथा वृजिनं युद्धं को ध्नन्न प्रतिहन्यते ।
हतस्य च हृषीकेश समौ जयपराजयौ ॥ ५.७१.६१ ॥
La guerra es en todo sentido pecaminosa; ¿quién, habiendo matado, no es a su vez muerto? Oh Hṛṣīkeśa, para el muerto la victoria y la derrota son iguales.
5.71.62
पराजयश्च मरणान्मन्ये नैव विशिष्यते ।
यस्य स्याद्विजयः कृष्ण तस्यप्यपचयो ध्रुवम् ॥ ५.७१.६२ ॥
Creo que la derrota no se distingue de la muerte; oh Kṛṣṇa, para aquel a quien llega la victoria, también habrá sin duda pérdida.
5.71.63
अन्ततो दयितं ध्नन्ति केचिदप्यपरे जनाः ।
तस्याङ्गबलहीनस्य पुत्रान्भ्रातॄनपश्यतः ॥ ५.७१.६३ ॥
Al final, algunos incluso matan a sus seres queridos, y otros también; de aquel privado de la fuerza de sus miembros, que no ve a sus hijos ni hermanos.
5.71.64
निर्वेदो जीविते कृष्ण सर्वतश्चोपजायते ।
ये ह्येव धीरा ह्रीमन्त आर्याः करुणवेदिनः ॥ ५.७१.६४ ॥
Oh Kṛṣṇa, el hastío de la vida surge por todas partes; en quienes son firmes, pudorosos, nobles y conocedores de la compasión.
5.71.65
त एव युद्धे हन्यन्ते यवीयान्मुच्यते जनः ।
हत्वाऽप्यनुशयो नित्यं परानपि जनार्दन ॥ ५.७१.६५ ॥
Son precisamente ellos los que caen en batalla, mientras el hombre vil queda libre. Oh Janārdana, incluso tras matar a otros, el remordimiento permanece siempre.
5.71.66
अनुबद्धश्च पापोऽत्र शेषश्चाप्यवशिष्यते ।
शेषो हि बलमासाद्य न शेषमनुशेषयेत् ॥ ५.७१.६६ ॥
Aquí el pecado se aferra, y lo que queda también permanece; pues el superviviente, habiendo obtenido fuerza, no debe dejar que lo restante permanezca.
5.71.67
सर्वोच्छेदे च यतते वैरस्यान्तविधित्सया ।
जयो वैरं प्रसृजति दुःखमास्ते पराजितः ॥ ५.७१.६७ ॥
Quien se empeña en la destrucción de todos, deseando poner fin a la enemistad, su victoria solo engendra enemistad; el vencido permanece en la tristeza.
5.71.68
सुखं प्रशान्तः स्वपिति हित्वा जयपराजयौ ।
जातवैरश्च पुरुषो दुःखं स्वपिति नित्यदा ॥ ५.७१.६८ ॥
El hombre sereno duerme feliz, habiendo abandonado la victoria y la derrota; pero el hombre en quien ha nacido la enemistad duerme siempre en el dolor.
5.71.69
अनिर्वृत्तेन मनसा ससर्प इव वेश्मनि ।
उत्सादयति यः सर्वं यशसा स विमुच्यते ॥ ५.७१.६९ ॥
Quien, con mente inquieta, como una serpiente en la casa, arranca todo, es liberado por la fama.
5.71.70
अकीर्तिं सर्वभूतेषु शाश्वतीं स नियच्छति ।
न हि वैराणि शाम्यन्ति दीर्घकालधृतान्यपि ॥ ५.७१.७० ॥
Incurre en una infamia eterna ante todos los seres; pues las enemistades mantenidas durante mucho tiempo no se apaciguan.
5.71.71
आख्यातारश्च विद्यन्ते पुमांश्चेद्विद्यते कुले ।
न चापि वैरं वैरेण केशव व्युपशाम्यति ॥ ५.७१.७१ ॥
Oh Keśava, si hay un hombre en la familia, también hay quienes hablan de ello; pero la enemistad jamás se apacigua con enemistad.
5.71.72
हविषाऽग्निर्यथा कृष्ण भूय एवाभिवर्धते ।
अतोऽन्यथा नास्ति शान्तिर्नित्यमन्तरमन्ततः ॥ ५.७१.७२ ॥
Oh Kṛṣṇa, así como el fuego se aviva de nuevo con mantequilla clarificada, así crece la enemistad; por eso no hay paz de otro modo: al final siempre queda una brecha.
5.71.73
अन्तरं लिप्समानानामयं दोषो निरन्तरः ।
पौरुषे यो हि बलवानाधिर्हृदयबाधनः।
तस्य त्यागेन वा शान्तिर्मरणेनापि वा भवेत् ॥ ५.७१.७३ ॥
Para quienes buscan una brecha, esta falta es continua. En el esfuerzo viril hay una fuerte angustia mental que aflige el corazón; abandonándola, o incluso con la muerte, puede llegar la paz.
5.71.74
अथवा मूलघातेन द्विषतां मधुसूदन ।
फलनिर्वृत्तिरिद्धा स्यात्तन्नृशंसतरं भवेत् ॥ ५.७१.७४ ॥
O bien, oh Madhusūdana, al golpear la raíz misma de los enemigos, el fruto puede alcanzarse de inmediato; pero eso sería más cruel.
5.71.75
या तु त्यागेन शान्तिः स्यात्तदृते वध एव सः ।
संशयाच्च समुच्छेदाद्द्विषतामात्मनस्तथा ॥ ५.७१.७५ ॥
Pero la paz que llega por el abandono no es otra cosa que matanza; surge de la duda y de la completa extirpación de los enemigos y también de uno mismo.
5.71.76
न च त्यक्तुं तदिच्छामो न चेच्छामः कुलक्षयम् ।
अत्र या प्रणिपातेन शान्तिः सैव गरीयसी ॥ ५.७१.७६ ॥
No deseamos abandonarlo, ni deseamos la ruina de la familia. Aquí, la paz que llega por la humilde súplica es la más valiosa.
5.71.77
सर्वथा यतमानानामयुद्धमभिकाङ्क्षताम् ।
सान्त्वे प्रतिहते युद्धं प्रसिद्धं नापराक्रमः ॥ ५.७१.७७ ॥
Para quienes se esfuerzan de todas las maneras y desean no hacer la guerra, cuando la conciliación se frustra, la guerra es bien conocida; no es falta de valor.
5.71.78
प्रतिघातेन सान्त्वस्य दारुणं संप्रवर्तते ।
तच्छुनामिव संपाते पण्डितैरुपलक्षितम् ॥ ५.७१.७८ ॥
Del choque de la conciliación surge un resultado terrible, como cuando chocan los perros; esto lo han observado los sabios.
5.71.79
लाङ्गूलचालनं क्ष्वेडा प्रतिवाचो विवर्तनम् ।
दन्तदर्शनमारावस्ततो युद्धं प्रवर्तते ॥ ५.७१.७९ ॥
Mover la cola, gruñir, responder con aullidos, dar la vuelta, mostrar los dientes, aullar: entonces comienza la guerra.
5.71.80
तत्र यो बलवान्कृष्ण जित्वा सोत्ति तदामिषम् ।
एवमेव मनुष्येषु विशेषो नास्ति कश्चन ॥ ५.७१.८० ॥
Allí, el fuerte, oh Kṛṣṇa, tras vencer, devora esa presa. Así también entre los hombres no hay distinción alguna.
5.71.81
सर्वथा त्वेतदुचितं दुर्बलेषु बलीयसाम् ।
अनादरो विरोधश्च प्रणिपाती हि दुर्बलः ॥ ५.७१.८१ ॥
De todos modos, esto es apropiado para los fuertes frente a los débiles: desprecio y hostilidad. Y para el débil, la sumisa reverencia es lo que corresponde.
5.71.82
पिता राजा च वृद्धश्च सर्वथा मानमर्हति ।
तस्मान्मान्यश्च पूज्यश्च धृतराष्ट्रो जनार्दन ॥ ५.७१.८२ ॥
Un padre, un rey y un anciano merecen honor en todo sentido. Por eso, oh Janārdana, Dhṛtarāṣṭra debe ser honrado y venerado.
5.71.83
पुत्रस्नेहश्च बलवान्धृतराष्ट्रस्य माधव ।
स पुत्रवशमापन्नः प्रणिपातं प्रहास्यति ॥ ५.७१.८३ ॥
Y, oh Mādhava, el amor de Dhṛtarāṣṭra por sus hijos es poderoso. Sometido al dominio de sus hijos, abandonará su reverencia.
5.71.84
तत्र किं मन्यसे कृष्ण प्राप्तकालमनन्तरम् ।
कथमर्थाच्च धर्माच्च न हीयेमहि माधव ॥ ५.७१.८४ ॥
En este asunto, ¿qué piensas, oh Kṛṣṇa, que es lo siguiente a hacer en el momento oportuno? Oh Mādhava, ¿cómo podemos no caer ni de la prosperidad ni del dharma?
5.71.85
ईदृशेऽत्यर्थकृच्छ्रेऽस्मिन्कमन्यं मधुसूदन ।
उपसंप्रष्टुमर्हामि त्वामृते पुरुषोत्तम ॥ ५.७१.८५ ॥
Oh Madhusūdana, en una angustia tan extrema, ¿a quién otro debería consultar sino a ti, oh el mejor de los hombres?
5.71.86
प्रियश्च प्रियकामश्च गतिज्ञः सर्वकर्मणाम् ।
को हि कृष्णास्ति नस्त्वादृक्सर्वनिश्चयवित्सुहृत् ॥ ५.७१.८६ ॥
Oh Kṛṣṇa, ¿quién hay para nosotros como tú, querido y deseoso de nuestro bien, conocedor del curso de todas las acciones, un amigo que comprende toda decisión?
5.71.87
एवमुक्तः प्रत्युवाच धर्मराजं जनार्दनः ।
उभयोरेव वामर्थे यास्यामि कुरुसंसदम् ॥ ५.७१.८७ ॥
Así interpelado, Janārdana respondió al rey de la justicia: "Por el bien de ambas partes iré a la asamblea de los Kurus."
5.71.88
शमं तत्र लभेयं चेद्युष्मदर्थमहापयन् ।
पुण्यं मे सुमहद्राजंश्चरितं स्यान्महाफलम् ॥ ५.७१.८८ ॥
Si allí pudiera obtener la paz por vuestro bien, sin perder vuestro interés, oh rey, eso sería para mí una acción de gran mérito y de gran fruto.
5.71.89
मोचयेयं मृत्युपाशात्संरब्धान्कुरुसृञ्जयान् ।
पाण्डवान्धार्तराष्ट्रांश्च सर्वां च पृथिवीमिमाम् ॥ ५.७१.८९ ॥
Libraría del lazo de la muerte a los kurus y sṛñjayas airados, a los pāṇḍavas, a los hijos de Dhṛtarāṣṭra y también a toda esta tierra.
5.71.90
न ममैतन्मतं कृष्ण यत्त्वं यायाः कुरून्प्रति ।
सुयोधनः सूक्तमपि न करिष्यति ते वचः ॥ ५.७१.९० ॥
Oh Kṛṣṇa, no es mi opinión que vayas a los kurus; Suyodhana ni siquiera atenderá tus palabras bien dichas.
5.71.91
समेतं पार्थिवं क्षत्रं दुर्योधनवशानुगम् ।
तेषां मध्यावतरणं तव कृष्ण न रोचये ॥ ५.७१.९१ ॥
Oh Kṛṣṇa, no apruebo que entres en medio de esa asamblea de reyes que obedecen la voluntad de Duryodhana.
5.71.92
न हि नः प्रीणयेद्द्रव्यं न देवत्वं कुतः सुखम् ।
न च सर्वामरैश्वर्यं तव द्रोहेण माधव ॥ ५.७१.९२ ॥
Oh Mādhava, la riqueza obtenida traicionándote no nos complacería, ni tampoco la divinidad, y mucho menos la felicidad, ni el señorío de todos los inmortales.
5.71.93
जानाम्येतां महाराज धार्तराष्ट्रस्य पापताम् ।
अवाच्यास्तु भविष्यामः सर्वलोके महीक्षितां ॥ ५.७१.९३ ॥
Oh gran rey, conozco esta maldad del hijo de Dhṛtarāṣṭra; sin embargo, entre los gobernantes de la tierra en todo el mundo estaremos libres de reproche.
5.71.94
न चापि मम पर्याप्ताः सहिताः सर्वपार्थिवाः ।
क्रुद्धस्य संयुगे स्थातुं सिंहस्येवेतरे मृगाः । ॥ ५.७१.९४ ॥
Ni siquiera todos los reyes reunidos son rival para mí cuando estoy airado en la batalla, como otros ciervos frente a un león.
5.71.95
अथ चेत्ते प्रवर्तेरन्मयि किंचिदसांप्रतम् ।
निर्दहेयं कुरून्सर्वानिति मे धीयते मतिः ॥ ५.७१.९५ ॥
Si se comportan de forma impropia conmigo, quemaría a todos los Kuru: esta es la resolución fijada en mi mente.
5.71.96
न जातु गमनं पार्थ भवेत्तत्र निरर्थकम् ।
अर्थप्राप्तिः कदाचित्स्यादन्ततो वाप्यवाच्यता ॥ ५.७१.९६ ॥
Oh Pārtha, ir allí nunca sería inútil; a veces el propósito puede lograrse, y al final incluso puede evitarse la censura.
5.71.97
एवमुक्तः प्रत्युवाच धर्मराजो जनार्दनम् ।
भातॄणां समवेतानां सकाशे पुरुषोत्तमम् ॥ ५.७१.९७ ॥
Así interpelado, el rey de la justicia Yudhiṣṭhira respondió a Janārdana, el mejor de los hombres, en presencia de sus hermanos reunidos.
5.71.98
यत्तुभ्यं रोचते कृष्ण स्वस्ति प्राप्नुहि कौरवान् ।
कृतार्थं स्वस्तिमन्तं त्वां द्रक्ष्यामि पुनरागतम् ॥ ५.७१.९८ ॥
Krishna, haz lo que te plazca. Ve con los Kauravas y alcanza el bienestar. Cuando hayas cumplido tu propósito y regreses en paz, volveré a verte.
5.71.99
विष्वक्सेन कुरून्गत्वा भरताञ्शमयन्प्रभो ।
यथा सर्वे सुमनसः सह स्याम सुचेतसः ॥ ५.७१.९९ ॥
Oh Viṣvaksena, oh señor, ve con los Kuru y los Bharata y apacígualos, para que todos vivamos juntos con ánimo alegre y buena disposición.
5.71.100
भ्राता चासि सखा चासि बीभत्सोर्मम च प्रियः ।
सौहृदेनाविशङ्ख्योऽसि स्वस्ति प्राप्नुहि भूतये ॥ ५.७१.१०० ॥
Eres hermano y amigo, y querido por Arjuna y por mí. Tu afecto no puede ponerse en duda; alcanza el bienestar para la prosperidad.
5.71.101
अस्मान्वेत्थ परान्वेत्थ वेत्थार्थान्वेत्थ भाषितुम् ।
यद्यदस्मद्धितं कृष्ण तत्तद्वाच्यः सुयोधनः ॥ ५.७१.१०१ ॥
Tú nos conoces, conoces a los demás, conoces los fines y sabes cómo hablar. Krishna, lo que sea beneficioso para nosotros, eso debes decírselo a Suyodhana.
5.71.102
यद्यद्धर्मेण संयुक्तमुपपद्येद्धितं वचः ।
तत्तत्केशव भाषेथाः सान्त्वं वा यदि वेतरत् ॥ ५.७१.१०२ ॥
Las palabras que estén unidas al dharma y sean convenientes para nuestro bien, esas, oh Keśava, debes pronunciarlas, sean palabras de conciliación o no.