మహాభారతం · అధ్యాయం 5.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.71.1
प्रयाते सञ्जये साधौ कौरवान्प्रति वै तदा ।
किं चक्रुः पाण्डवास्तत्र मम पूर्वपितामहाः ॥ ५.७१.१ ॥
సాధువైన సంజయుడు కౌరవుల వైపు వెళ్లిపోయిన తర్వాత, అప్పుడు పాండవులు అక్కడ ఏమి చేశారు, నా పూర్వ పితామహులారా?
5.71.2
एतत्सर्वं द्विजश्रेष्ठ विस्तरं मम सत्तम ।
कथयस्व प्रयत्नेन श्रोतुमिच्छामि पण्डित ॥ ५.७१.२ ॥
ద్విజశ్రేష్ఠా, సత్తమా, పండితా, ఇదంతా నాకు విపులంగా జాగ్రత్తగా చెప్పండి; వినాలని కోరుతున్నాను.
5.71.3
सञ्जये प्रतियाते तु धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
अर्जुनं भीमसेनं च माद्रीपुत्रौ च भारत ॥ ५.७१.३ ॥
సంజయుడు తిరిగి వెళ్లిన తర్వాత, ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు, అర్జునుడు, భీమసేనుడు, మాద్రి కుమారులిద్దరూ, ఓ భారతా!
5.71.4
विराटं द्रुपदं चैव केकयानां महारथान् ।
अब्रुवीदुपसङ्गम्य शङ्खचक्रगदाधरम् ।
अभियाचामहे गत्वा प्रयातुं कुरुसंसदम् ॥ ५.७१.४ ॥
విరాటుడు, ద్రుపదుడు, కేకయుల మహారథులతో పాటు, శంఖ-చక్ర-గదాధరుడి వద్దకు చేరి ఇలా అన్నాడు: 'కురుసభకు వెళ్లమని మేము అడుగుతున్నాము.'
5.71.5
यथा भीष्मेण द्रोणेन बाह्लीकेन च धीमता ।
अन्यैश्च कुरुभिः सार्धं न युध्येमहि संयुगे ॥ ५.७१.५ ॥
భీష్ముడు, ద్రోణుడు, బుద్ధిమంతుడైన బాహ్లీకుడు మరియు ఇతర కురువీరులతో మనం యుద్ధంలో పోరాడకుండా ఉండేలా.
5.71.6
एष नः प्रथमः कल्प एतन्निश्रेय उत्तमम् ।
एवमुक्ताः सुमनसस्तेऽभिजग्मुर्जनार्दनम् ॥ ५.७१.६ ॥
ఇదే మన మొదటి ఉపాయం, ఇదే అత్యున్నత శ్రేయస్సు. ఇలా చెప్పబడిన వారు ప్రసన్నమనస్కులై జనార్దనుని వద్దకు వెళ్లారు.
5.71.7
पाण्डवैः सह राजानो मरुत्वन्त इवामराः ।
तदा च दुःसहाः सर्वे सदस्यास्ते नरर्षभाः ॥ ५.७१.७ ॥
పాండవులతో కలిసి ఉన్న రాజులు మరుత్తులతో కూడిన దేవతల వలె ఉన్నారు. అప్పుడు ఆ సభలోని నరశ్రేష్ఠులందరూ ఎదిరింపరాని వారై ఉన్నారు.
5.71.8
जनार्दनं समासाद्य कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
अब्रवीत्परवीरध्नं दाशार्हं पाण्डुनन्दनः ॥ ५.७१.८ ॥
కుంతీ పుత్రుడైన యుధిష్ఠిరుడు జనార్దనుని సమీపించి, శత్రువీరులను సంహరించే దాశార్హునితో, పాండునందనుడు ఇలా అన్నాడు.
5.71.9
अयं स कालः संप्राप्तो मित्राणां मित्रवत्सल ।
न च त्वदन्यं पश्यामि यो न आपत्सु तारयेत् ॥ ५.७१.९ ॥
మిత్రవత్సలా! ఆ సమయం వచ్చింది. ఆపదలనుండి మమ్మల్ని గట్టెక్కించగల వాడు నీవు తప్ప మరెవ్వరినీ నేను చూడటం లేదు.
5.71.10
त्वां हि माधवमाश्रित्य निर्भया मोघदर्पितम् ।
धार्तराष्ट्रं सहामात्यं स्वयं समनुयुङ्क्ष्महे ॥ ५.७१.१० ॥
మాధవుడవైన నీ ఆశ్రయాన్ని పొంది, నిర్భయులమై, వ్యర్థ గర్వం గల ధృతరాష్ట్ర పుత్రుణ్ణి అతని మంత్రులతో సహా మేము స్వయంగా ఎదుర్కొంటాము.
5.71.11
यथा हि सर्वास्वापत्सु पासि वृष्णीनरिन्दम् ।
तथा ते पाण्डवा रक्ष्याः पाह्यस्मान्महतो भयात् ॥ ५.७१.११ ॥
వృష్ణివంశ నరేంద్రుడా! అన్ని ఆపదలలోనూ నీవు రక్షించినట్లే, నీ పాండవులను రక్షించు; ఈ మహాభయం నుండి మమ్మల్ని కాపాడు.
5.71.12
अयमस्मि महाबाहो ब्रूहि यत्ते विवक्षितम् ।
करिष्यामि हि तत्सर्वं यत्त्वं वक्ष्यसि भारत ॥ ५.७१.१२ ॥
ఇదిగో నేను ఉన్నాను, మహాబాహూ! నీ మనసులో ఉన్నది చెప్పు. భరతవంశీయుడా! నీవు చెప్పేదంతా నేను తప్పక చేస్తాను.
5.71.13
श्रुतं ते धृतराष्ट्रस्य सपुत्रस्य चिकीर्षितम् ।
एतद्धि सकलं कृष्ण सञ्जयो मां यदब्रवीत् ॥ ५.७१.१३ ॥
కృష్ణా, కుమారులతో కూడిన ధృతరాష్ట్రుని సంకల్పాన్ని నీవు విన్నావు. సంజయుడు నాకు అదంతా చెప్పాడు.
5.71.14
मृदुपूर्वं साममिश्रं सममुग्रं च माधव ।
न कतृं न्यायमास्थाय गर्हिताश्च ततो वयम् ॥ ५.७१.१४ ॥
మాధవా, మృదువుగా మొదలై, సామరస్యంతో కలిసిన, సమమైన, కఠినమైన మార్గాలను కూడా మేము అవలంబించాము; కానీ న్యాయమార్గాన్ని అనుసరించి మేము నిందింపబడ్డాము.
5.71.15
तन्मतं धृतराष्ट्रस्य सोऽस्यात्मा विवृतान्तरः ।
यथोक्तं दूत आचष्टे वध्यः स्यादन्यथा ब्रुवन् ॥ ५.७१.१५ ॥
ఇదే ధృతరాష్ట్రుని అభిప్రాయం; అతని అంతరంగం స్పష్టంగా వెల్లడైంది. దూత చెప్పినట్లే అతడు చెబుతున్నాడు; వేరుగా మాట్లాడితే అతడు వధార్హుడవుతాడు.
5.71.16
अप्रदानेन राज्यस्य शान्तिमस्मासु मार्गति ।
लुब्धः पापेन मनसा चरन्नसममात्मनः ॥ ५.७१.१६ ॥
రాజ్యాన్ని ఇవ్వకుండా అతడు మా నుండి శాంతిని కోరుతున్నాడు; లోభంతో, పాపపు మనస్సుతో అతడు తనకే అనుకూలంగా అన్యాయంగా ప్రవర్తిస్తున్నాడు.
5.71.17
यत्तद्द्वादशवर्षाणि वनेषु ह्युषिता वयम् ।
छद्मना शरदं चैकां धृतराष्ट्रस्य शासनात् ॥ ५.७१.१७ ॥
మేము పన్నెండు సంవత్సరాలు అడవులలో నివసించాము; ధృతరాష్ట్రుని ఆజ్ఞవల్ల కపటంగా ఒక సంవత్సరమూ గడిపాము.
5.71.18
स्थाता नः समये तस्मिन्धृतराष्ट्र इति प्रभो ।
नाहास्म समयं कृष्ण तद्धि नो ब्राह्मणा विदुः ॥ ५.७१.१८ ॥
ప్రభూ, "ఆ సమయంలో ధృతరాష్ట్రుడు మాకు సాక్షిగా నిలుస్తాడు" అని మేము ఎలాంటి ఒప్పందమూ చేయలేదు; కృష్ణా, ఈ విషయం బ్రాహ్మణులకు తెలుసు.
5.71.19
गृद्धो राजा धृतराष्ट्रः स्वधर्मं नानुपश्यति ।
वश्यत्वात्पुत्रगृद्धित्वान्मन्दस्यान्वेति शासनं ॥ ५.७१.१९ ॥
లోభియైన రాజు ధృతరాష్ట్రుడు తన ధర్మాన్ని చూడడు. ఇతరుల వశంలో ఉండటం వల్ల, కుమారులపై ఉన్న ఆసక్తి వల్ల, అతడు మూర్ఖుని ఆజ్ఞను అనుసరిస్తాడు.
5.71.20
सुयोधनमते तिष्ठन्राजाऽस्मासु जनार्दन ।
मिथ्याचरति लुब्धः संश्चरन्हि प्रियमात्मनः ॥ ५.७१.२० ॥
జనార్దనా, సుయోధనుని అభిప్రాయాన్ని అనుసరించి ఉన్న రాజు మనతో అసత్యంగా ప్రవర్తిస్తున్నాడు. లోభియై అతడు తనకు ప్రియమైనదాన్నే వెదుకుతూ సంచరిస్తున్నాడు.
5.71.21
इतो दुःखतरं किं नु यदहं मातरं ततः ।
संविधातुं न शक्नोमि मित्राणां वा जनार्दन ॥ ५.७१.२१ ॥
జనార్దనా, దీనికంటే ఎక్కువ దుఃఖం ఏముంటుంది? తల్లిని, మిత్రులను ఆదుకునే ఏర్పాటు నేను చేయలేకపోతున్నాను.
5.71.22
काशिभिश्चेदिपाञ्चालैर्मत्स्यैश्च मधुसूदन ।
भवता चैव नाथेन पञ्च ग्रामा वृता मया ॥ ५.७१.२२ ॥
మధుసూదనా, కాశులు, చేదులు, పాంచాలులు, మత్స్యులు మరియు నిన్ను మా నాయకునిగా చేసుకొని నేను ఐదు గ్రామాలను కోరాను.
5.71.23
अविस्थलं वृकस्थलं माकन्दी वारणावतम् ।
अवसानं च गोविन्द कंचिदेवात्र पञ्चम् ॥ ५.७१.२३ ॥
అవిస్థలం, వృకస్థలం, మాకందీ, వారణావతం, గోవిందా, అవసానం; ఇక్కడ ఐదవది ఏదైనా ఒకటి.
5.71.24
पञ्च नस्तात दीयन्तां ग्रामा वा नगराणि वा ।
वसेम सहिता येषु मा च नो भरता नशन् ॥ ५.७१.२४ ॥
ప్రియ మిత్రమా, మాకు ఐదు గ్రామాలు లేదా నగరాలు ఇవ్వబడాలి; వాటిలో మేము కలిసి జీవించాలి, భరతవంశీయులు నశించకూడదు.
5.71.25
न च तानपि दुष्टात्मा धार्तराष्ट्रोऽनुमन्यते ।
स्वाम्यमात्मनि मत्वाऽसावतो दुःखतरं नु किं ॥ ५.७१.२५ ॥
దుష్టాత్ముడైన ధృతరాష్ట్ర పుత్రుడు వారికి దానికైనా అనుమతి ఇవ్వడు. తనలోనే స్వామిత్వాన్ని భావించుకున్న అతనికి దీనికంటే దుఃఖకరమైనది ఏముంటుంది?
5.71.26
कुले जातस्य वृद्धस्य परवित्तेषु गृद्ध्यतः ।
लोभः प्रज्ञानमाहन्ति प्रज्ञा हन्ति हता ह्रियं ॥ ५.७१.२६ ॥
ఉన్నత కులంలో పుట్టిన వృద్ధుడు పరుల ధనంపై ఆశపడితే, లోభం అతని ప్రజ్ఞను నాశనం చేస్తుంది; నశించిన ప్రజ్ఞ సిగ్గును నాశనం చేస్తుంది.
5.71.27
ह्रीर्हता बाधते धर्मं धर्मो हन्ति हतः श्रियम् ।
श्रीर्हता पुरुषं हन्ति पुरुषस्याधं वधः ॥ ५.७१.२७ ॥
నశించిన సిగ్గు ధర్మాన్ని బాధిస్తుంది; నశించిన ధర్మం శ్రీని నాశనం చేస్తుంది; నశించిన శ్రీ మనిషిని నాశనం చేస్తుంది; మనిషికి ఇదే సగం వినాశం.
5.71.28
अधनाद्धि निवर्तन्ते ज्ञातयः सुहृदो द्विजाः ।
अपुष्पादफलाद्वृक्षाद्यथा कृष्ण पतत्रिणः ॥ ५.७१.२८ ॥
ఓ ద్విజులారా! ధనహీనుని నుంచి బంధువులు, మిత్రులు దూరమవుతారు. ఓ కృష్ణా, పూలు, ఫలాలు లేని వృక్షం నుంచి పక్షులు తొలగిపోయినట్లు.
5.71.29
एतच्च मरणं तात उन्मत्तपतितादिव ।
ज्ञातयो विनिवर्तन्ते प्रेतसत्वादिवासवः ॥ ५.७१.२९ ॥
ఓ తాతా, ఇది మరణం వంటిదే; పిచ్చివాడై పడిపోయిన వానినుంచి బంధువులు తొలగినట్లు, ప్రేతప్రాయుని నుంచి ప్రాణాలు తొలగినట్లు.
5.71.30
नातः पापीयसीं कांचिदवस्थां शम्बरोऽब्रवीत् ।
यत्र नैवाऽद्य न प्रातर्भोजनं प्रतिदृश्यते ॥ ५.७१.३० ॥
దీనికంటే పాపకరమైన స్థితిని శంబరుడు చెప్పలేదు; అక్కడ ఈ రోజూ, రేపు ఉదయమూ భోజనం కనిపించదు.
5.71.31
धनमाहुः परं धर्मं धने सर्वं प्रतिष्ठितम् ।
जीवन्ति धनिनो लोके मृता ये त्वधना नराः ॥ ५.७१.३१ ॥
ధనమే పరమ ధర్మమని అంటారు; ధనంలోనే సమస్తం నిలిచి ఉంది. లోకంలో ధనవంతులు జీవిస్తారు; ధనహీనులైన మనుషులు మరణించినవారితో సమానులు.
5.71.32
ये धनादपकर्षन्ति नरं स्वबलमास्थिताः ।
ते धर्ममर्थं कामं च प्रमथ्नन्ति नरं च तम् ॥ ५.७१.३२ ॥
తమ బలాన్ని ఆశ్రయించి మనిషిని ధనం నుంచి దిగజార్చేవారు, ఆ మనిషి ధర్మాన్ని, అర్థాన్ని, కామాన్ని కూడా నాశనం చేస్తారు.
5.71.33
एतामवस्थां प्राप्यैके मरणं वव्रिरे जनाः ।
ग्रामायैके वनायैके नाशायैके प्रवव्रजुः ॥ ५.७१.३३ ॥
ఈ స్థితికి చేరినవారిలో కొందరు మరణాన్ని వరిస్తారు; కొందరు గ్రామానికి, కొందరు అడవికి, కొందరు వినాశానికి వెళ్లిపోతారు.
5.71.34
उन्मादमेके पुष्यन्ति यान्त्यन्ये द्विषतां वशम् ।
दास्यमेके च गच्छन्ति परेषामर्थहेतुना ॥ ५.७१.३४ ॥
కొందరు ఉన్మాదాన్ని అనుసరిస్తారు; మరికొందరు శత్రువుల వశమవుతారు; కొందరు ఇతరుల ధనం కోసం దాస్యాన్ని పొందుతారు.
5.71.35
आपदेवास्य मरणात्पुरुषस्य गरीयसी ।
श्रियो विनाशस्तद्ध्यस्य निमित्तं धर्मकामयोः ॥ ५.७१.३५ ॥
మనిషికి మరణం కంటే పెద్ద ఆపదే ఇది; ఎందుకంటే అతని సంపద నశిస్తే అదే అతని ధర్మానికి, కామానికి నాశనానికి కారణమవుతుంది.
5.71.36
यदस्य धर्म्यं मरणं शाश्वतं लोकवर्त्मवत् ।
समन्तात्सर्वभूतानां न तदत्येति कश्चन ॥ ५.७१.३६ ॥
ఇతనికి ధర్మసమ్మతమైనదీ శాశ్వతమైనదీ లోకమార్గం వంటిదీ అయిన ఆ మరణాన్ని, సమస్త ప్రాణులలో ఎవరూ అతిక్రమించలేరు.
5.71.37
न तथा बाध्यते कृष्ण प्रकृत्या निर्धनो जनः ।
यथा भद्रां श्रियं प्राप्य तया हीनः सुखैधितः ॥ ५.७१.३७ ॥
కృష్ణా, స్వభావంగా పేదవాడు అంతగా బాధపడడు; శుభకరమైన సంపదను పొంది, దానిని కోల్పోయి సుఖాలలో పెరిగినవాడిలా కాదు.
5.71.38
स तदाऽऽत्मापराधेन संप्राप्तो व्यसनं महत् ।
सेन्द्रान्गर्हयते देवान्नात्मानं च कथंचन ॥ ५.७१.३८ ॥
అతడు అప్పుడు తన స్వంత తప్పిదం వల్ల గొప్ప ఆపదలో పడి, ఇంద్రునితో సహా దేవతలను నిందిస్తాడు; ఏ విధంగానూ తనను తాను నిందించుకోడు.
5.71.39
न चास्य सर्वशास्राणि प्रभवन्ति निबर्हणे ।
सोऽभिक्रुध्याति भृत्यानां सुहृदश्चाभ्यसूयति ॥ ५.७१.३९ ॥
అతడిని అదుపు చేయడానికి అతనికి సర్వ శాస్త్రాలు ఉపయోగపడవు; అతడు సేవకులపై కోప్పడతాడు, మిత్రులపై అసూయపడతాడు.
5.71.40
तत्तदा मन्युरेवैति स भूयः संप्रमुह्यति ।
स मोहवशमापन्नः क्रूरं कर्म निषेवते ॥ ५.७१.४० ॥
అప్పుడు ఆ కోపమే మళ్లీ అతని వద్దకు వస్తుంది; అతడు మళ్లీ పూర్తిగా భ్రమలో పడతాడు; మోహవశంలో పడి క్రూర కర్మలను అనుసరిస్తాడు.
5.71.41
पापकर्मतया चैव सङ्करं तेन पुष्यति ।
सङ्करो नरकायैव सा काष्ठा पापकर्मणाम् ॥ ५.७१.४१ ॥
పాపకర్మల స్థితి వల్ల అతడు దానితోనే సంకరాన్ని పోషిస్తాడు; సంకరం నరకానికే; అదే పాపకర్మల చరమ స్థితి.
5.71.42
न चेत्प्रबुध्यते कृष्ण नरकायैव गच्छति ।
तस्य प्रबोधः प्रज्ञैव प्रज्ञाचक्षुस्तरिष्यति ॥ ५.७१.४२ ॥
కృష్ణా, అతడు మేల్కొనకపోతే నరకానికే వెళ్తాడు; అతని మేల్కొలుపు ప్రజ్ఞయే; ప్రజ్ఞా-చక్షువు కలవాడు దాటిపోతాడు.
5.71.43
प्रज्ञालाभे हि पुरुषः शास्त्राण्येवान्ववेक्षते ।
शास्त्रनिष्ठः पुनर्धर्मं तस्य ह्रीरङ्गमुत्तमम् ॥ ५.७१.४३ ॥
ప్రజ్ఞ లభించినప్పుడు మనిషి శాస్త్రాలనే పరిశీలిస్తాడు. శాస్త్రనిష్ఠుడై అతడు మళ్లీ ధర్మాన్ని (అర్థం చేసుకుంటాడు); దాని ఉత్తమ అంగం సిగ్గు (హ్రీ).
5.71.44
ह्रीमान्हि पापं प्रद्वेष्टि तस्य श्रीरभिवर्धते ।
श्रीमान्स यावद्भवति तावद्भवति पूरुषः ॥ ५.७१.४४ ॥
సిగ్గుగల వ్యక్తి పాపాన్ని ద్వేషిస్తాడు; అతని శ్రీ వృద్ధి చెందుతుంది. అతడు శ్రీమంతుడై ఉన్నంత కాలం అతడు పురుషుడిగా (ఉంటాడు).
5.71.45
धर्मनित्यः प्रशान्तात्मा कार्ययोगवहः सदा ।
नाधर्मे कुरुते बुद्धिं न च पापे प्रवर्तते ॥ ५.७१.४५ ॥
ఎల్లప్పుడూ ధర్మంలో నిత్యంగా నిలిచి, ప్రశాంత మనస్కుడై, కార్యయోగాన్ని వహించేవాడు అధర్మంలో బుద్ధిని పెట్టడు, పాపంలో ప్రవర్తించడు.
5.71.46
अह्रीको वा विमूढो वा नैव स्त्री न पुनः पुमान् ।
नास्याधिकारो धर्मेऽस्ति यथा शूद्रस्तथैव सः ॥ ५.७१.४६ ॥
సిగ్గులేనివాడో లేక మోహంలో ఉన్నవాడో స్త్రీ కాడు, పురుషుడు కూడా కాడు; ధర్మంలో అతనికి అధికారం లేదు, శూద్రునిలా అతడు కూడా అంతే.
5.71.47
ह्रीमानवति देवांश्च पितॄनात्मानमेव च ।
तेनामृतत्वं व्रजति सा काष्ठा पुण्यकर्मणाम् ॥ ५.७१.४७ ॥
సిగ్గుగల వ్యక్తి దేవతలను, పితరులను, తన ఆత్మను రక్షిస్తాడు. దాని వల్ల అతడు అమరత్వాన్ని పొందుతాడు; అదే పుణ్యకర్మల పరాకాష్ఠ.
5.71.48
तदिदं मयि ते दृष्टं प्रत्यक्षं मधुसूदन ।
यथा राज्यात्परिभ्रष्टो वसामि वसतीरिमाः ॥ ५.७१.४८ ॥
ఓ మధుసూదనా! ఇదంతా నాలో మీరు ప్రత్యక్షంగా చూశారు; రాజ్యం నుండి భ్రష్టుడనై నేను ఈ నివాసాల్లో వసిస్తున్నాను.
5.71.49
ते वयं न श्रियं हातुमलं न्यायेन केनचित् ।
अत्र नो यतमानानां वधश्चेदपि साधु तत् ॥ ५.७१.४९ ॥
న్యాయబద్ధమైన ఏ మార్గంలోనైనా ఆ సంపదను మేము విడిచిపెట్టలేము. ఇక్కడ ప్రయత్నించే మాకు మరణం కలిగినా అది మంచిదే.
5.71.50
तत्र नः प्रथमः कल्पो यद्वयं ते च माधव ।
प्रशान्ताः समभूताश्च श्रियं तामश्रुवीमहि ॥ ५.७१.५० ॥
అందులో మాకు మొదటి మార్గం ఇదే: మేమూ నువ్వూ, ఓ మాధవా, శాంతించి ఒకటిగా కలిసి ఆ సంపదను పొందడం.
5.71.51
तत्रैषा परमा काष्ठा रौद्रकर्मक्षयोदया ।
यद्वयं कौरवान्हत्वा तानि राष्ट्राण्यवाप्नुमः ॥ ५.७१.५१ ॥
అందులో ఇదే పరమ పరిమితి: భయంకర కర్మల నాశనం నుండి ఉదయించేది — మనం కౌరవులను చంపి ఆ రాజ్యాలను పొందడం.
5.71.52
ये पुनः स्युरसंबद्धा अनार्याः कृष्ण शत्रवः ।
तेषामप्यवधः कार्यः किंपुनर्ये स्युरीदृशाः ॥ ५.७१.५२ ॥
కృష్ణా, సంబంధం లేని అనాగరిక శత్రువులను కూడా చంపాలి; అలాంటివారి విషయం ఇంకా ఏం చెప్పాలి?
5.71.53
ज्ञातयश्चैव भूयिष्ठाः सहाया गुरवश्च नः ।
तेषां वधोऽतिपापीयान्किं नु युद्धेऽस्ति शोभनम् ॥ ५.७१.५३ ॥
మా బంధువులు, మిత్రులు, గురువులు ఎక్కువమంది ఉన్నారు; వారిని చంపడం అత్యంత పాపం. అలాంటప్పుడు యుద్ధంలో మంచి ఏముంది?
5.71.54
पापः क्षत्रियधर्मोऽयं वयं च क्षत्रबन्धवः ।
स नः स्वधर्मोऽधर्मो वा वृत्तिरन्या विगर्हिता ॥ ५.७१.५४ ॥
ఈ క్షత్రియ ధర్మం పాపమయం; మేము క్షత్రియ బంధువులం. అది మా స్వధర్మమా లేక అధర్మమా — వేరే జీవనవృత్తి నిందితమైనది.
5.71.55
शूद्रः करोति शुश्रूषां वैश्मा वै पण्यजीविकाः ।
वयं वधेन जीवामः कपालं ब्राह्मणैर्वृतम् ॥ ५.७१.५५ ॥
శూద్రుడు సేవ చేస్తాడు, వైశ్యులు వ్యాపారంతో జీవిస్తారు, మేము వధ ద్వారా జీవిస్తాం; బ్రాహ్మణులకు మాత్రం భిక్షాపాత్ర ఉంది.
5.71.56
क्षत्रियः क्षत्रियं हन्ति मत्स्यो मत्स्येन जीवति ।
श्वा श्वानं हन्ति दाशार्ह पश्य धर्मो यथागतः ॥ ५.७१.५६ ॥
క్షత్రియుడు క్షత్రియుని చంపుతాడు, చేప చేపతో జీవిస్తుంది, కుక్క కుక్కను చంపుతుంది. దాశార్హా, చూడు, ధర్మం వచ్చినట్లే ఉంది.
5.71.57
युद्धे कृष्ण कलिर्नित्यं प्राणाः सीदन्ति संयुगे ।
बलं तु नीतिमाधाय युध्ये जयपराजयौ ॥ ५.७१.५७ ॥
కృష్ణా, యుద్ధంలో ఎల్లప్పుడూ కలి ఉంటుంది; యుద్ధరంగంలో ప్రాణాలు నశిస్తాయి. అయినా బలాన్ని, నీతిని ఆశ్రయించి మనం పోరాడదాం—జయం, ఓటమి ఏదైనా కావచ్చు.
5.71.58
नात्मच्छन्देन भूतानां जीवितं मरणं तथा ।
नाप्यकाले सुखं प्राप्यं दुःखं वाऽपि यदूत्तम ॥ ५.७१.५८ ॥
జీవుల జీవనం, మరణం వారి స్వేచ్ఛతో జరగవు; అకాలంలో సుఖం గానీ దుఃఖం గానీ లభించవు, ఓ యదూత్తమా.
5.71.59
एको ह्यपि बहून्हन्ति घ्नन्त्येकं बहवोऽप्युत ।
शूरं कापुरुषो हन्ति अयशस्वी यशस्विनम् ॥ ५.७१.५९ ॥
ఒక్కడే అనేకులను చంపుతాడు, అనేకులు ఒక్కడిని చంపుతారు. పిరికివాడు శూరుని చంపుతాడు, అపకీర్తిగలవాడు కీర్తిగలవాడిని చంపుతాడు.
5.71.60
जयो नैवोभयोर्दृष्टो नोभयोश्च पराजयः ।
तथैवापचयो दृष्टो व्यपयाने क्षयव्ययौ ॥ ५.७१.६० ॥
ఇద్దరికీ జయం కనిపించదు, ఇద్దరికీ ఓటమీ కనిపించదు; అలాగే నష్టం కనిపిస్తుంది, తిరోగమనంలో క్షయమూ వ్యయమూ ఉంటాయి.
5.71.61
सर्वथा वृजिनं युद्धं को ध्नन्न प्रतिहन्यते ।
हतस्य च हृषीकेश समौ जयपराजयौ ॥ ५.७१.६१ ॥
యుద్ధం అన్ని విధాలుగా పాపమయమే; ఎవడు చంపబడి, ప్రతిగా చంపబడకుండా ఉంటాడు? ఓ హృషీకేశా, చనిపోయిన వానికి జయము, అపజయము సమానమే.
5.71.62
पराजयश्च मरणान्मन्ये नैव विशिष्यते ।
यस्य स्याद्विजयः कृष्ण तस्यप्यपचयो ध्रुवम् ॥ ५.७१.६२ ॥
పరాజయం మరణం కంటె ఎక్కువైనది కాదని నా అభిప్రాయం. ఓ కృష్ణా, విజయం పొందిన వానికి కూడా నిశ్చయంగా నష్టం కలుగుతుంది.
5.71.63
अन्ततो दयितं ध्नन्ति केचिदप्यपरे जनाः ।
तस्याङ्गबलहीनस्य पुत्रान्भ्रातॄनपश्यतः ॥ ५.७१.६३ ॥
అంతిమంగా కొందరు తమ ప్రియులను కూడా చంపుతారు, ఇతరులు కూడా. అంగబలహీనుడై, కుమారులను సోదరులను చూడనివానికి.
5.71.64
निर्वेदो जीविते कृष्ण सर्वतश्चोपजायते ।
ये ह्येव धीरा ह्रीमन्त आर्याः करुणवेदिनः ॥ ५.७१.६४ ॥
ఓ కృష్ణా, జీవితంపై అన్ని వైపుల నుండి విరక్తి కలుగుతుంది. ధీరులు, లజ్జాశీలురు, ఆర్యులు, కరుణను ఎరిగినవారు.
5.71.65
त एव युद्धे हन्यन्ते यवीयान्मुच्यते जनः ।
हत्वाऽप्यनुशयो नित्यं परानपि जनार्दन ॥ ५.७१.६५ ॥
వారే యుద్ధంలో చంపబడతారు; అధముడు విడువబడతాడు. ఓ జనార్దనా, ఇతరులను చంపినా ఎప్పుడూ పశ్చాత్తాపం నిలిచి ఉంటుంది.
5.71.66
अनुबद्धश्च पापोऽत्र शेषश्चाप्यवशिष्यते ।
शेषो हि बलमासाद्य न शेषमनुशेषयेत् ॥ ५.७१.६६ ॥
ఇక్కడ పాపం అంటుకొని ఉంటుంది; మిగిలినవాడు కూడా మిగిలి ఉంటాడు. మిగిలినవాడు బలాన్ని పొంది, మిగిలినదానిని మిగిలి ఉంచకూడదు.
5.71.67
सर्वोच्छेदे च यतते वैरस्यान्तविधित्सया ।
जयो वैरं प्रसृजति दुःखमास्ते पराजितः ॥ ५.७१.६७ ॥
అందరినీ నాశనం చేయడంలో, వైరాన్ని అంతం చేయాలనే కోరికతో ప్రయత్నించేవాడికి విజయం వైరాన్నే కలిగిస్తుంది; ఓడినవాడు దుఃఖంలో ఉంటాడు.
5.71.68
सुखं प्रशान्तः स्वपिति हित्वा जयपराजयौ ।
जातवैरश्च पुरुषो दुःखं स्वपिति नित्यदा ॥ ५.७१.६८ ॥
శాంతించినవాడు జయాపజయాలను విడిచి సుఖంగా నిద్రిస్తాడు; వైరం పుట్టిన మనిషి ఎల్లప్పుడూ దుఃఖంతోనే నిద్రిస్తాడు.
5.71.69
अनिर्वृत्तेन मनसा ससर्प इव वेश्मनि ।
उत्सादयति यः सर्वं यशसा स विमुच्यते ॥ ५.७१.६९ ॥
శాంతించని మనసుతో, ఇంట్లో పామువలె, అన్నింటినీ పెకలించేవాడు కీర్తి ద్వారా విముక్తి పొందుతాడు.
5.71.70
अकीर्तिं सर्वभूतेषु शाश्वतीं स नियच्छति ।
न हि वैराणि शाम्यन्ति दीर्घकालधृतान्यपि ॥ ५.७१.७० ॥
అతడు సమస్త ప్రాణుల మధ్య శాశ్వతమైన అపకీర్తిని పొందుతాడు; ఎంతో కాలంగా పట్టుకున్న వైరాలు కూడా శాంతించవు.
5.71.71
आख्यातारश्च विद्यन्ते पुमांश्चेद्विद्यते कुले ।
न चापि वैरं वैरेण केशव व्युपशाम्यति ॥ ५.७१.७१ ॥
ఓ కేశవా! కులంలో ఒక పురుషుడు ఉంటే, చెప్పేవారు కూడా ఉంటారు; కానీ వైరం వైరంతో ఎప్పటికీ శాంతించదు.
5.71.72
हविषाऽग्निर्यथा कृष्ण भूय एवाभिवर्धते ।
अतोऽन्यथा नास्ति शान्तिर्नित्यमन्तरमन्ततः ॥ ५.७१.७२ ॥
ఓ కృష్ణా! నెయ్యితో అగ్ని మరింత ఎక్కువగా పెరిగినట్లే; అందుకే వేరే విధంగా శాంతి లేదు — చివరికి ఎల్లప్పుడూ అంతరమే ఉంటుంది.
5.71.73
अन्तरं लिप्समानानामयं दोषो निरन्तरः ।
पौरुषे यो हि बलवानाधिर्हृदयबाधनः।
तस्य त्यागेन वा शान्तिर्मरणेनापि वा भवेत् ॥ ५.७१.७३ ॥
అంతరాన్ని కోరేవారికి ఈ దోషం నిరంతరమైనది. పౌరుషంలో బలమైన, హృదయాన్ని బాధించే మనోవేదన ఉంది; దానిని త్యజించడం వల్ల లేదా మరణం వల్లనైనా శాంతి కలగవచ్చు.
5.71.74
अथवा मूलघातेन द्विषतां मधुसूदन ।
फलनिर्वृत्तिरिद्धा स्यात्तन्नृशंसतरं भवेत् ॥ ५.७१.७४ ॥
లేదా మధుసూదనా, శత్రువుల మూలాన్ని కొట్టడం ద్వారా ఫలసిద్ధి ప్రత్యక్షమవచ్చు; అది మరింత క్రూరమైనది అవుతుంది.
5.71.75
या तु त्यागेन शान्तिः स्यात्तदृते वध एव सः ।
संशयाच्च समुच्छेदाद्द्विषतामात्मनस्तथा ॥ ५.७१.७५ ॥
అయితే త్యాగం ద్వారా కలిగే శాంతి, వధ లేకుండా ఉండదు; అది సందేహం వల్ల, శత్రువులను మరియు తనను పూర్తిగా నాశనం చేయడం వల్ల కలుగుతుంది.
5.71.76
न च त्यक्तुं तदिच्छामो न चेच्छामः कुलक्षयम् ।
अत्र या प्रणिपातेन शान्तिः सैव गरीयसी ॥ ५.७१.७६ ॥
మేము దానిని త్యజించాలని కోరడం లేదు, కులనాశనాన్ని కోరడమూ లేదు. ఇక్కడ ప్రణిపాతం ద్వారా కలిగే శాంతియే మరింత శ్రేష్ఠమైనది.
5.71.77
सर्वथा यतमानानामयुद्धमभिकाङ्क्षताम् ।
सान्त्वे प्रतिहते युद्धं प्रसिद्धं नापराक्रमः ॥ ५.७१.७७ ॥
అన్ని విధాలుగా ప్రయత్నించేవారికి, యుద్ధం లేకుండా కోరేవారికి, సాంత్వన విఫలమైనప్పుడు యుద్ధం జరగడం ప్రసిద్ధం; అది పరాక్రమ లోపం కాదు.
5.71.78
प्रतिघातेन सान्त्वस्य दारुणं संप्रवर्तते ।
तच्छुनामिव संपाते पण्डितैरुपलक्षितम् ॥ ५.७१.७८ ॥
సాంత్వనకు ప్రతిఘాతం వల్ల భయంకర పరిణామం కలుగుతుంది; కుక్కలు ఢీకొన్నప్పుడు జరిగినట్లు; ఇది పండితులు గమనించినది.
5.71.79
लाङ्गूलचालनं क्ष्वेडा प्रतिवाचो विवर्तनम् ।
दन्तदर्शनमारावस्ततो युद्धं प्रवर्तते ॥ ५.७१.७९ ॥
తోక ఊపడం, గర్జించడం, ప్రతిస్పందనగా అరవడం, వెనుదిరగడం, పళ్లు చూపడం, అరుపులు — అప్పుడు యుద్ధం మొదలవుతుంది.
5.71.80
तत्र यो बलवान्कृष्ण जित्वा सोत्ति तदामिषम् ।
एवमेव मनुष्येषु विशेषो नास्ति कश्चन ॥ ५.७१.८० ॥
అక్కడ బలవంతుడు గెలిచి ఆ ఆహారాన్ని తింటాడు, కృష్ణా. మనుషుల్లోనూ ఇదే విధంగా ఎలాంటి భేదం లేదు.
5.71.81
सर्वथा त्वेतदुचितं दुर्बलेषु बलीयसाम् ।
अनादरो विरोधश्च प्रणिपाती हि दुर्बलः ॥ ५.७१.८१ ॥
బలవంతులకు, బలహీనుల పట్ల ఇలా ప్రవర్తించడమే పూర్తిగా సముచితం — అనాదరం మరియు విరోధం. బలహీనునికి వినయంగా ప్రణమిల్లడమే.
5.71.82
पिता राजा च वृद्धश्च सर्वथा मानमर्हति ।
तस्मान्मान्यश्च पूज्यश्च धृतराष्ट्रो जनार्दन ॥ ५.७१.८२ ॥
తండ్రి, రాజు, వృద్ధుడు — వీరు అన్ని విధాలుగా గౌరవానికి అర్హులు. అందువల్ల, జనార్దనా, ధృతరాష్ట్రుడు మాననీయుడు, పూజనీయుడు.
5.71.83
पुत्रस्नेहश्च बलवान्धृतराष्ट्रस्य माधव ।
स पुत्रवशमापन्नः प्रणिपातं प्रहास्यति ॥ ५.७१.८३ ॥
మాధవా, ధృతరాష్ట్రునికి కుమారుల పట్ల ప్రేమ బలీయమైనది. అతడు కుమారుల అధీనంలో పడి, ప్రణామాన్ని విడిచిపెడతాడు.
5.71.84
तत्र किं मन्यसे कृष्ण प्राप्तकालमनन्तरम् ।
कथमर्थाच्च धर्माच्च न हीयेमहि माधव ॥ ५.७१.८४ ॥
ఈ విషయంలో నీవేమనుకుంటున్నావు, కృష్ణా? సమయం వచ్చినప్పుడు తదుపరి ఏమి చేయాలి? మాధవా, ధనం నుండి, ధర్మం నుండి మనం ఎలా భ్రష్టులం కాకుండా ఉండగలం?
5.71.85
ईदृशेऽत्यर्थकृच्छ्रेऽस्मिन्कमन्यं मधुसूदन ।
उपसंप्रष्टुमर्हामि त्वामृते पुरुषोत्तम ॥ ५.७१.८५ ॥
ఓ మధుసూదనా, ఇటువంటి అత్యంత కష్ట సమయంలో, నిన్ను తప్ప మరెవరిని సంప్రదించగలను, ఓ పురుషోత్తమా?
5.71.86
प्रियश्च प्रियकामश्च गतिज्ञः सर्वकर्मणाम् ।
को हि कृष्णास्ति नस्त्वादृक्सर्वनिश्चयवित्सुहृत् ॥ ५.७१.८६ ॥
కృష్ణా, నీలాగా ప్రియుడు, మా శ్రేయస్సును కోరేవాడు, అన్ని కర్మల గతిని తెలిసినవాడు, అన్ని నిర్ణయాలను ఎరిగిన మిత్రుడు మాకు ఎవరున్నారు?
5.71.87
एवमुक्तः प्रत्युवाच धर्मराजं जनार्दनः ।
उभयोरेव वामर्थे यास्यामि कुरुसंसदम् ॥ ५.७१.८७ ॥
ఇలా చెప్పబడిన జనార్దనుడు ధర్మరాజుకు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: "ఇరు పక్షాల మేలు కోసమే నేను కౌరవుల సభకు వెళ్తాను."
5.71.88
शमं तत्र लभेयं चेद्युष्मदर्थमहापयन् ।
पुण्यं मे सुमहद्राजंश्चरितं स्यान्महाफलम् ॥ ५.७१.८८ ॥
అక్కడ మీ కోసం శాంతిని సాధించగలిగితే, మీ ప్రయోజనాన్ని కోల్పోకుండా ఉంటే, ఓ రాజా, అది నాకు మహా పుణ్యకార్యం, గొప్ప ఫలితమిచ్చేది అవుతుంది.
5.71.89
मोचयेयं मृत्युपाशात्संरब्धान्कुरुसृञ्जयान् ।
पाण्डवान्धार्तराष्ट्रांश्च सर्वां च पृथिवीमिमाम् ॥ ५.७१.८९ ॥
మృత్యుపాశం నుండి కోపోద్రిక్తులైన కురువులను, సృంజయులను, పాండవులను, ధృతరాష్ట్ర పుత్రులను, ఈ భూమినంతటినీ నేను విడిపించగలను.
5.71.90
न ममैतन्मतं कृष्ण यत्त्वं यायाः कुरून्प्रति ।
सुयोधनः सूक्तमपि न करिष्यति ते वचः ॥ ५.७१.९० ॥
కృష్ణా, నువ్వు కౌరవుల వద్దకు వెళ్లడం నా అభిప్రాయం కాదు. సుయోధనుడు నీ మంచి మాటను కూడా పాటించడు.
5.71.91
समेतं पार्थिवं क्षत्रं दुर्योधनवशानुगम् ।
तेषां मध्यावतरणं तव कृष्ण न रोचये ॥ ५.७१.९१ ॥
కృష్ణా, దుర్యోధనుని వశంలో నడుచుకునే రాజులు కూడిన ఆ క్షత్రియ సమూహం మధ్యకు నీవు వెళ్లడం నాకు ఇష్టం లేదు.
5.71.92
न हि नः प्रीणयेद्द्रव्यं न देवत्वं कुतः सुखम् ।
न च सर्वामरैश्वर्यं तव द्रोहेण माधव ॥ ५.७१.९२ ॥
మాధవా, నీకు ద్రోహం చేసి పొందే ధనం మమ్మల్ని సంతోషపెట్టదు; దేవత్వం కూడా కాదు, సుఖం ఎక్కడ; సమస్త దేవతల ఐశ్వర్యం కూడా కాదు.
5.71.93
जानाम्येतां महाराज धार्तराष्ट्रस्य पापताम् ।
अवाच्यास्तु भविष्यामः सर्वलोके महीक्षितां ॥ ५.७१.९३ ॥
మహారాజా, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుని ఈ పాపాన్ని నేనెరుగుదును; అయినా లోకంలో భూపాలకుల మధ్య మేము నిందారహితులుగా ఉంటాము.
5.71.94
न चापि मम पर्याप्ताः सहिताः सर्वपार्थिवाः ।
क्रुद्धस्य संयुगे स्थातुं सिंहस्येवेतरे मृगाः । ॥ ५.७१.९४ ॥
కోపించిన నాకు యుద్ధంలో ఎదురు నిలబడటానికి కలిసిన రాజులందరూ కూడా సరిపోరు; సింహం ముందు ఇతర లేళ్ల వలె.
5.71.95
अथ चेत्ते प्रवर्तेरन्मयि किंचिदसांप्रतम् ।
निर्दहेयं कुरून्सर्वानिति मे धीयते मतिः ॥ ५.७१.९५ ॥
వారు నా పట్ల ఏదైనా అనుచితంగా ప్రవర్తిస్తే, కురువులందరినీ దహించివేస్తానని నా మనసు నిశ్చయించుకుంది.
5.71.96
न जातु गमनं पार्थ भवेत्तत्र निरर्थकम् ।
अर्थप्राप्तिः कदाचित्स्यादन्ततो वाप्यवाच्यता ॥ ५.७१.९६ ॥
పార్థా, అక్కడికి వెళ్లడం ఎప్పటికీ వ్యర్థం కాదు; కొన్నిసార్లు ప్రయోజనం సిద్ధించవచ్చు, చివరికి నిందకు గురికాకుండా ఉండవచ్చు.
5.71.97
एवमुक्तः प्रत्युवाच धर्मराजो जनार्दनम् ।
भातॄणां समवेतानां सकाशे पुरुषोत्तमम् ॥ ५.७१.९७ ॥
ఇలా చెప్పబడిన తరువాత, ధర్మరాజు సమావేశమైన సోదరుల ఎదుట పురుషోత్తముడైన జనార్దనునికి ప్రతిస్పందించాడు.
5.71.98
यत्तुभ्यं रोचते कृष्ण स्वस्ति प्राप्नुहि कौरवान् ।
कृतार्थं स्वस्तिमन्तं त्वां द्रक्ष्यामि पुनरागतम् ॥ ५.७१.९८ ॥
కృష్ణా, నీకు ఏది ఇష్టమో అదే చేయి. కౌరవుల వద్దకు వెళ్లి శుభాన్ని పొందు. నీ కార్యం నెరవేరి, క్షేమంగా తిరిగివచ్చిన నిన్ను నేను మళ్ళీ చూస్తాను.
5.71.99
विष्वक्सेन कुरून्गत्वा भरताञ्शमयन्प्रभो ।
यथा सर्वे सुमनसः सह स्याम सुचेतसः ॥ ५.७१.९९ ॥
విష్వక్సేనా, ప్రభూ, నీవు కురువుల వద్దకు, భరతుల వద్దకు వెళ్లి వారిని శాంతింపజేయి; మనమంతా సంతోషమైన మనస్సుతో, మంచి భావంతో కలిసి ఉండగలము.
5.71.100
भ्राता चासि सखा चासि बीभत्सोर्मम च प्रियः ।
सौहृदेनाविशङ्ख्योऽसि स्वस्ति प्राप्नुहि भूतये ॥ ५.७१.१०० ॥
నీవు సోదరుడవు, స్నేహితుడవు; అర్జునునికి, నాకు ప్రియుడవు. నీ స్నేహంపై సందేహం కలగదు; శుభానికి, అభివృద్ధికి కుశలాన్ని పొందు.
5.71.101
अस्मान्वेत्थ परान्वेत्थ वेत्थार्थान्वेत्थ भाषितुम् ।
यद्यदस्मद्धितं कृष्ण तत्तद्वाच्यः सुयोधनः ॥ ५.७१.१०१ ॥
నీవు మమ్ములను తెలుసు, ఇతరులను తెలుసు, కార్యాలను తెలుసు, మాట్లాడే విధానాన్నీ తెలుసు. కృష్ణా, మాకు హితమైనది ఏదైనా సుయోధనునితో చెప్పు.
5.71.102
यद्यद्धर्मेण संयुक्तमुपपद्येद्धितं वचः ।
तत्तत्केशव भाषेथाः सान्त्वं वा यदि वेतरत् ॥ ५.७१.१०२ ॥
ధర్మంతో కూడిన, హితమైన మాటలు ఏవైనా ఉంటే అవే చెప్పు, కేశవా; అవి సాంత్వనమైనవైనా, లేదా మరోలాగైనా సరే.