มหาภารตะ · อัธยายะ 5.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.71.1
प्रयाते सञ्जये साधौ कौरवान्प्रति वै तदा ।
किं चक्रुः पाण्डवास्तत्र मम पूर्वपितामहाः ॥ ५.७१.१ ॥
เมื่อสัญชัยผู้ดีได้ไปยังเการพแล้ว พวกปาณฑพได้ทำสิ่งใดที่นั่น โอ บรรพบุรุษของข้าพเจ้า
5.71.2
एतत्सर्वं द्विजश्रेष्ठ विस्तरं मम सत्तम ।
कथयस्व प्रयत्नेन श्रोतुमिच्छामि पण्डित ॥ ५.७१.२ ॥
ขอท่านจงเล่าเรื่องทั้งหมดนี้ให้ข้าพเจ้าฟังโดยละเอียดด้วยความใส่ใจ โอ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ทวิชาติ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ดี ผู้รอบรู้ ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟัง
5.71.3
सञ्जये प्रतियाते तु धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
अर्जुनं भीमसेनं च माद्रीपुत्रौ च भारत ॥ ५.७१.३ ॥
เมื่อสัญชัยกลับมาแล้ว พระเจ้ายุธิษฐิระผู้เป็นธรรมราชา พร้อมด้วยอรชุน ภีมเสน และโอรสทั้งสองของมาทรี โอ ภารตะ
5.71.4
विराटं द्रुपदं चैव केकयानां महारथान् ।
अब्रुवीदुपसङ्गम्य शङ्खचक्रगदाधरम् ।
अभियाचामहे गत्वा प्रयातुं कुरुसंसदम् ॥ ५.७१.४ ॥
พระองค์ตรัสกับวิราฏ ทรุปท และเหล่ารถามหารถแห่งเกกัย แล้วเสด็จเข้าไปหาผู้ทรงสังข์ จักร และคทา ตรัสว่า "พวกเราขอไปยังที่ประชุมของกุรุ"
5.71.5
यथा भीष्मेण द्रोणेन बाह्लीकेन च धीमता ।
अन्यैश्च कुरुभिः सार्धं न युध्येमहि संयुगे ॥ ५.७१.५ ॥
เพื่อที่พวกเราจะไม่ต้องรบในสงครามกับภีษมะ โทรณะ พาหลีกผู้มีปัญญา และชาวกุรุอื่นๆ
5.71.6
एष नः प्रथमः कल्प एतन्निश्रेय उत्तमम् ।
एवमुक्ताः सुमनसस्तेऽभिजग्मुर्जनार्दनम् ॥ ५.७१.६ ॥
นี่คือแนวทางแรกของพวกเรา นี่คือความดีงามสูงสุด เมื่อได้รับคำกล่าวเช่นนั้น พวกเขาก็ไปเฝ้าพระชนารทนด้วยใจเบิกบาน
5.71.7
पाण्डवैः सह राजानो मरुत्वन्त इवामराः ।
तदा च दुःसहाः सर्वे सदस्यास्ते नरर्षभाः ॥ ५.७१.७ ॥
กษัตริย์ทั้งหลายพร้อมกับปาณฑพ เปรียบเหมือนเทพอมตะพร้อมด้วยมรุต ณ เวลานั้น ผู้ที่อยู่ในที่ประชุมทั้งหมดก็ยากที่จะต้านทานได้ โอ ผู้เป็นเลิศในหมู่ชาย
5.71.8
जनार्दनं समासाद्य कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
अब्रवीत्परवीरध्नं दाशार्हं पाण्डुनन्दनः ॥ ५.७१.८ ॥
เมื่อเข้าเฝ้าพระชนารทนแล้ว ยุธิษฐิระ โอรสของกุนตี และของปาณฑุ ได้ตรัสกับทศารหะ ผู้ทำลายวีรบุรุษของศัตรู
5.71.9
अयं स कालः संप्राप्तो मित्राणां मित्रवत्सल ।
न च त्वदन्यं पश्यामि यो न आपत्सु तारयेत् ॥ ५.७१.९ ॥
โอ ผู้รักมิตร เวลานั้นได้มาถึงแล้ว ข้าพเจ้าไม่เห็นผู้ใดนอกจากท่านที่จะช่วยพวกเราให้พ้นจากภัยพิบัติได้
5.71.10
त्वां हि माधवमाश्रित्य निर्भया मोघदर्पितम् ।
धार्तराष्ट्रं सहामात्यं स्वयं समनुयुङ्क्ष्महे ॥ ५.७१.१० ॥
ข้าแต่มาธวะ เพราะพวกเราพึ่งพาท่าน พวกเราจะไม่หวาดกลัว พวกเราเองจะเผชิญหน้ากับโอรสของธฤตราษฎร์ผู้มีความทะนงอันไร้ผล พร้อมด้วยอำมาตย์ทั้งหลายของเขา
5.71.11
यथा हि सर्वास्वापत्सु पासि वृष्णीनरिन्दम् ।
तथा ते पाण्डवा रक्ष्याः पाह्यस्मान्महतो भयात् ॥ ५.७१.११ ॥
โอ ผู้ปกครองชาววฤษณี ดังที่ท่านคุ้มครองพวกเราในทุกภัยพิบัติ ขอท่านจงคุ้มครองปาณฑพของท่านเช่นนั้น ขอท่านช่วยพวกเราให้พ้นจากความกลัวอันยิ่งใหญ่นี้
5.71.12
अयमस्मि महाबाहो ब्रूहि यत्ते विवक्षितम् ।
करिष्यामि हि तत्सर्वं यत्त्वं वक्ष्यसि भारत ॥ ५.७१.१२ ॥
ข้าพเจ้าอยู่ที่นี่แล้ว โอ ผู้มีแขนอันทรงพลัง ขอท่านจงกล่าวสิ่งที่ท่านปรารถนาจะพูด ข้าพเจ้าจะกระทำทุกสิ่งที่ท่านบอก โอ ทายาทแห่งภรตะ
5.71.13
श्रुतं ते धृतराष्ट्रस्य सपुत्रस्य चिकीर्षितम् ।
एतद्धि सकलं कृष्ण सञ्जयो मां यदब्रवीत् ॥ ५.७१.१३ ॥
ข้าแต่กฤษณะ ท่านได้ทราบแผนการทั้งหมดของธฤตราษฎร์พร้อมกับโอรสของเขาแล้ว สัญชัยได้บอกข้าพเจ้าทุกอย่างนั้น
5.71.14
मृदुपूर्वं साममिश्रं सममुग्रं च माधव ।
न कतृं न्यायमास्थाय गर्हिताश्च ततो वयम् ॥ ५.७१.१४ ॥
ข้าแต่มาธวะ พวกเราได้ลองการประนีประนอมที่เริ่มต้นอย่างอ่อนโยน ผสมด้วยสันติ เที่ยงธรรม และทั้งเข้มงวด แต่เมื่อดำเนินตามหนทางแห่งความยุติธรรม พวกเรากลับถูกตำหนิ
5.71.15
तन्मतं धृतराष्ट्रस्य सोऽस्यात्मा विवृतान्तरः ।
यथोक्तं दूत आचष्टे वध्यः स्यादन्यथा ब्रुवन् ॥ ५.७१.१५ ॥
นั่นคือความเห็นของธฤตราษฎร์ จิตภายในของเขาได้ถูกเปิดเผยแล้ว เขาพูดตามที่ทูตรายงาน มิฉะนั้น หากเขาพูดต่างออกไป เขาก็สมควรถูกประหาร
5.71.16
अप्रदानेन राज्यस्य शान्तिमस्मासु मार्गति ।
लुब्धः पापेन मनसा चरन्नसममात्मनः ॥ ५.७१.१६ ॥
เขาไม่ยอมคืนอาณาจักร แต่กลับแสวงหาสันติจากพวกเรา เขาโลภและมีใจชั่วร้าย ประพฤติไม่เป็นธรรมเพื่อประโยชน์ของตนเอง
5.71.17
यत्तद्द्वादशवर्षाणि वनेषु ह्युषिता वयम् ।
छद्मना शरदं चैकां धृतराष्ट्रस्य शासनात् ॥ ५.७१.१७ ॥
พวกเราได้อยู่ในป่าถึงสิบสองปี และอีกหนึ่งปีด้วยการหลอกลวง ภายใต้คำสั่งของธฤตราษฎร์
5.71.18
स्थाता नः समये तस्मिन्धृतराष्ट्र इति प्रभो ।
नाहास्म समयं कृष्ण तद्धि नो ब्राह्मणा विदुः ॥ ५.७१.१८ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า เราไม่ได้ตกลงกันว่า "ธฤตราษฎร์จะเป็นพยานของเราในเวลานั้น" ข้าแต่กฤษณะ พราหมณ์ทั้งหลายก็รู้เรื่องนี้เกี่ยวกับพวกเรา
5.71.19
गृद्धो राजा धृतराष्ट्रः स्वधर्मं नानुपश्यति ।
वश्यत्वात्पुत्रगृद्धित्वान्मन्दस्यान्वेति शासनं ॥ ५.७१.१९ ॥
พระเจ้าธฤตราษฎร์ผู้โลภไม่เห็นหน้าที่ของตนเอง เพราะถูกควบคุมและโลภต่อบุตรของตน เขาจึงทำตามคำสั่งของคนโง่
5.71.20
सुयोधनमते तिष्ठन्राजाऽस्मासु जनार्दन ।
मिथ्याचरति लुब्धः संश्चरन्हि प्रियमात्मनः ॥ ५.७१.२० ॥
โอ ชนารทนะ พระราชาตั้งอยู่ตามคำแนะนำของสุยोधน ประพฤติมิชอบต่อพวกเรา เพราะโลภ เขาเพียงแสวงหาสิ่งที่ทำให้ตนเองพอใจ
5.71.21
इतो दुःखतरं किं नु यदहं मातरं ततः ।
संविधातुं न शक्नोमि मित्राणां वा जनार्दन ॥ ५.७१.२१ ॥
ชนารทนะ ยิ่งกว่านี้จะมีความทุกข์อะไรอีกเล่า ที่ข้าพเจ้าไม่อาจเลี้ยงดูมารดาและมิตรสหายได้
5.71.22
काशिभिश्चेदिपाञ्चालैर्मत्स्यैश्च मधुसूदन ।
भवता चैव नाथेन पञ्च ग्रामा वृता मया ॥ ५.७१.२२ ॥
มธุสูทนะ ข้าพเจ้าได้ขอห้าหมู่บ้านไว้แล้ว ร่วมกับชาวกาศี เจทิ ปาญจาละ และมัตสยะ โดยมีท่านเป็นผู้คุ้มครองของพวกเรา
5.71.23
अविस्थलं वृकस्थलं माकन्दी वारणावतम् ।
अवसानं च गोविन्द कंचिदेवात्र पञ्चम् ॥ ५.७१.२३ ॥
โควินทะ อวิษฐละ วฤกษฐละ มากันทีกับวารณาวตะ และอวสานะ อีกหนึ่งแห่งที่ห้าก็ให้เป็นแห่งใดแห่งหนึ่งที่นี่
5.71.24
पञ्च नस्तात दीयन्तां ग्रामा वा नगराणि वा ।
वसेम सहिता येषु मा च नो भरता नशन् ॥ ५.७१.२४ ॥
สหาย ขอให้มอบห้าหมู่บ้านหรือห้าเมืองแก่พวกเรา เพื่อที่เราจะได้อยู่ร่วมกันในที่เหล่านั้น และขอให้ชาวภรตะอย่าได้พินาศเลย
5.71.25
न च तानपि दुष्टात्मा धार्तराष्ट्रोऽनुमन्यते ।
स्वाम्यमात्मनि मत्वाऽसावतो दुःखतरं नु किं ॥ ५.७१.२५ ॥
ทว่าบุตรของธฤตราษฎร์ผู้มีจิตชั่วร้ายก็ไม่ยอมแม้แต่จะอนุญาตให้เป็นเช่นนั้น เขาคิดว่าอำนาจปกครองอยู่ในตนเองเท่านั้น ยิ่งกว่านี้จะมีความทุกข์อะไรอีกเล่า
5.71.26
कुले जातस्य वृद्धस्य परवित्तेषु गृद्ध्यतः ।
लोभः प्रज्ञानमाहन्ति प्रज्ञा हन्ति हता ह्रियं ॥ ५.७१.२६ ॥
ความโลภย่อมทำลายปัญญาของชายชราผู้เกิดในตระกูลสูงที่หมกมุ่นอยู่กับทรัพย์ของผู้อื่น และเมื่อปัญญาถูกทำลายแล้ว ปัญญาก็ทำลายความละอาย
5.71.27
ह्रीर्हता बाधते धर्मं धर्मो हन्ति हतः श्रियम् ।
श्रीर्हता पुरुषं हन्ति पुरुषस्याधं वधः ॥ ५.७१.२७ ॥
เมื่อความละอายถูกทำลาย ย่อมเบียดเบียนธรรม เมื่อธรรมถูกทำลาย ย่อมทำลายศรี เมื่อศรีถูกทำลาย ย่อมทำลายบุรุษ เพราะความพินาศของบุรุษนั้นเป็นเพียงครึ่งหนึ่งของสิ่งนี้
5.71.28
अधनाद्धि निवर्तन्ते ज्ञातयः सुहृदो द्विजाः ।
अपुष्पादफलाद्वृक्षाद्यथा कृष्ण पतत्रिणः ॥ ५.७१.२८ ॥
เพราะญาติและมิตรสหายย่อมหันหนีจากผู้ไร้ทรัพย์ โอ้ผู้เกิดสองครั้ง โอ้กฤษณะ ดุจนกที่ละทิ้งต้นไม้ที่ไม่มีดอกและผล
5.71.29
एतच्च मरणं तात उन्मत्तपतितादिव ।
ज्ञातयो विनिवर्तन्ते प्रेतसत्वादिवासवः ॥ ५.७१.२९ ॥
สหายที่รัก สิ่งนี้เปรียบเสมือนความตาย ญาติย่อมหันหนีจากผู้ที่เสียสติ ดุจลมปราณหันหนีจากผู้ที่เหมือนซากศพที่ยังมีชีวิต
5.71.30
नातः पापीयसीं कांचिदवस्थां शम्बरोऽब्रवीत् ।
यत्र नैवाऽद्य न प्रातर्भोजनं प्रतिदृश्यते ॥ ५.७१.३० ॥
ศัมพระมิได้กล่าวถึงสภาวะที่ชั่วร้ายยิ่งกว่านี้เลย คือที่ซึ่งแม้วันนี้หรือพรุ่งนี้เช้าก็ไม่เห็นอาหารเลย
5.71.31
धनमाहुः परं धर्मं धने सर्वं प्रतिष्ठितम् ।
जीवन्ति धनिनो लोके मृता ये त्वधना नराः ॥ ५.७१.३१ ॥
ผู้คนเรียกทรัพย์ว่าธรรมอันสูงสุด ทุกสิ่งตั้งอยู่บนทรัพย์ ในโลกนี้ผู้มั่งคั่งย่อมมีชีวิต ส่วนผู้ไร้ทรัพย์ก็ประดุจผู้ตายแล้ว
5.71.32
ये धनादपकर्षन्ति नरं स्वबलमास्थिताः ।
ते धर्ममर्थं कामं च प्रमथ्नन्ति नरं च तम् ॥ ५.७१.३२ ॥
ผู้ที่อาศัยกำลังของตนฉุดคนลงจากทรัพย์ ย่อมทำลายธรรม ทรัพย์ และกามของคนนั้นทั้งหมด
5.71.33
एतामवस्थां प्राप्यैके मरणं वव्रिरे जनाः ।
ग्रामायैके वनायैके नाशायैके प्रवव्रजुः ॥ ५.७१.३३ ॥
เมื่อมาถึงสภาพเช่นนี้ บางคนเลือกความตาย บางคนออกไปสู่หมู่บ้าน บางคนออกไปสู่ป่า บางคนออกไปสู่ความพินาศ
5.71.34
उन्मादमेके पुष्यन्ति यान्त्यन्ये द्विषतां वशम् ।
दास्यमेके च गच्छन्ति परेषामर्थहेतुना ॥ ५.७१.३४ ॥
บางคนเข้าสู่ความคลุ้มคลั่ง บางคนตกอยู่ในอำนาจของศัตรู และบางคนต้องตกเป็นทาสเพราะทรัพย์ของผู้อื่น
5.71.35
आपदेवास्य मरणात्पुरुषस्य गरीयसी ।
श्रियो विनाशस्तद्ध्यस्य निमित्तं धर्मकामयोः ॥ ५.७१.३५ ॥
สำหรับบุรุษ ภัยพิบัตินี้ยิ่งใหญ่กว่าความตายเสียอีก เพราะความพินาศของศรีเป็นเหตุแห่งความพินาศของธรรมและกามของเขา
5.71.36
यदस्य धर्म्यं मरणं शाश्वतं लोकवर्त्मवत् ।
समन्तात्सर्वभूतानां न तदत्येति कश्चन ॥ ५.७१.३६ ॥
ความตายนั้นชอบธรรมและนิรันดร์สำหรับเขา ดุจวิถีแห่งโลก ไม่มีสัตว์ใดๆ จะล่วงพ้นไปได้จากทุกด้าน
5.71.37
न तथा बाध्यते कृष्ण प्रकृत्या निर्धनो जनः ।
यथा भद्रां श्रियं प्राप्य तया हीनः सुखैधितः ॥ ५.७१.३७ ॥
โอ้กฤษณะ คนยากจนโดยธรรมชาติย่อมไม่ทุกข์ทรมานเท่ากับผู้ที่เคยได้ศรีอันเป็นมงคลแล้วต้องสูญเสียไป ผู้ซึ่งเติบโตขึ้นท่ามกลางความสุข
5.71.38
स तदाऽऽत्मापराधेन संप्राप्तो व्यसनं महत् ।
सेन्द्रान्गर्हयते देवान्नात्मानं च कथंचन ॥ ५.७१.३८ ॥
เมื่อนั้น เขาต้องตกสู่ความทุกข์ยากใหญ่หลวงด้วยความผิดของตนเอง แล้วจึงตำหนิเทพเจ้าพร้อมด้วยพระอินทร์ แต่ไม่เคยตำหนิตนเองเลยแม้แต่น้อย
5.71.39
न चास्य सर्वशास्राणि प्रभवन्ति निबर्हणे ।
सोऽभिक्रुध्याति भृत्यानां सुहृदश्चाभ्यसूयति ॥ ५.७१.३९ ॥
คัมภีร์ทั้งปวงก็ไม่อาจยับยั้งเขาได้ เขาโกรธกล่าวโทษผู้รับใช้ และริษยามิตรสหายของตน
5.71.40
तत्तदा मन्युरेवैति स भूयः संप्रमुह्यति ।
स मोहवशमापन्नः क्रूरं कर्म निषेवते ॥ ५.७१.४० ॥
เมื่อนั้น ความโกรธก็กลับมาหาเขาอีก และเขาก็หลงผิดอย่างสิ้นเชิงอีกครั้ง เมื่อตกอยู่ใต้อำนาจของโมหะ เขาก็ประพฤติกรรมอันโหดร้าย
5.71.41
पापकर्मतया चैव सङ्करं तेन पुष्यति ।
सङ्करो नरकायैव सा काष्ठा पापकर्मणाम् ॥ ५.७१.४१ ॥
ผู้ที่ทำกรรมชั่วย่อมหล่อเลี้ยงความสับสนด้วยสิ่งนั้น ความสับสนนำไปสู่นรกเท่านั้น และนั่นคือจุดสูงสุดของผู้ทำกรรมชั่ว
5.71.42
न चेत्प्रबुध्यते कृष्ण नरकायैव गच्छति ।
तस्य प्रबोधः प्रज्ञैव प्रज्ञाचक्षुस्तरिष्यति ॥ ५.७१.४२ ॥
กฤษณะ หากเขาไม่ตื่นรู้ เขาย่อมไปสู่นรกแน่นอน การตื่นรู้ของเขาคือปัญญาเอง และผู้มีดวงตาคือปัญญาจะข้ามพ้นไปได้
5.71.43
प्रज्ञालाभे हि पुरुषः शास्त्राण्येवान्ववेक्षते ।
शास्त्रनिष्ठः पुनर्धर्मं तस्य ह्रीरङ्गमुत्तमम् ॥ ५.७१.४३ ॥
เมื่อได้ปัญญาแล้ว บุรุษย่อมพิจารณาคัมภีร์ทั้งหลาย เมื่อตั้งมั่นในคัมภีร์ เขาจึงยึดถือธรรมอีกครั้ง และองค์ประกอบสูงสุดของธรรมนั้นคือความละอายใจ
5.71.44
ह्रीमान्हि पापं प्रद्वेष्टि तस्य श्रीरभिवर्धते ।
श्रीमान्स यावद्भवति तावद्भवति पूरुषः ॥ ५.७१.४४ ॥
ผู้มีความละอายใจย่อมเกลียดบาป และโชคลาภของเขาก็เจริญขึ้น ตราบใดที่เขายังรุ่งเรือง ตราบนั้นเขาจึงยังเป็นมนุษย์
5.71.45
धर्मनित्यः प्रशान्तात्मा कार्ययोगवहः सदा ।
नाधर्मे कुरुते बुद्धिं न च पापे प्रवर्तते ॥ ५.७१.४५ ॥
ผู้ที่มั่นคงในธรรมเสมอ มีจิตสงบ และแบกรับหน้าที่อยู่เสมอ ย่อมไม่ตั้งใจไปในอธรรม และไม่ดำเนินในบาป
5.71.46
अह्रीको वा विमूढो वा नैव स्त्री न पुनः पुमान् ।
नास्याधिकारो धर्मेऽस्ति यथा शूद्रस्तथैव सः ॥ ५.७१.४६ ॥
ผู้ไร้ความละอายหรือหลงผิด ไม่เป็นทั้งหญิงและไม่เป็นชาย เขาไม่มีสิทธิในธรรม เช่นเดียวกับศูทร และเขาก็เป็นเช่นนั้นเอง
5.71.47
ह्रीमानवति देवांश्च पितॄनात्मानमेव च ।
तेनामृतत्वं व्रजति सा काष्ठा पुण्यकर्मणाम् ॥ ५.७१.४७ ॥
ผู้มีความละอายใจย่อมคุ้มครองเทวดา บรรพบุรุษ และตนเอง ด้วยเหตุนี้เขาจึงบรรลุความเป็นอมตะ ซึ่งเป็นยอดสูงสุดของกรรมที่มีบุญ
5.71.48
तदिदं मयि ते दृष्टं प्रत्यक्षं मधुसूदन ।
यथा राज्यात्परिभ्रष्टो वसामि वसतीरिमाः ॥ ५.७१.४८ ॥
มธุสูทนะ ท่านได้เห็นสิ่งนี้ในข้าพเจ้าอย่างประจักษ์แล้ว ว่าเมื่อพลัดตกจากราชอาณาจักร ข้าพเจ้าต้องอาศัยอยู่ในที่พักเหล่านี้
5.71.49
ते वयं न श्रियं हातुमलं न्यायेन केनचित् ।
अत्र नो यतमानानां वधश्चेदपि साधु तत् ॥ ५.७१.४९ ॥
พวกเราไม่อาจสละราชสมบัติอันรุ่งเรืองนั้นด้วยวิธีการใดที่ชอบธรรม แม้พวกเราจะพยายามอยู่ที่นี่แล้วถูกฆ่า ก็ยังเป็นการดี
5.71.50
तत्र नः प्रथमः कल्पो यद्वयं ते च माधव ।
प्रशान्ताः समभूताश्च श्रियं तामश्रुवीमहि ॥ ५.७१.५० ॥
ในเรื่องนั้น แนวทางแรกของพวกเราคือ ให้พวกเราและท่าน มาธวะ ทำจิตให้สงบและรวมกันเป็นหนึ่ง แล้วพึงได้ราชสมบัติอันรุ่งเรืองนั้น
5.71.51
तत्रैषा परमा काष्ठा रौद्रकर्मक्षयोदया ।
यद्वयं कौरवान्हत्वा तानि राष्ट्राण्यवाप्नुमः ॥ ५.७१.५१ ॥
ในเรื่องนั้น นี่คือยอดสูงสุด อันผุดขึ้นจากการสิ้นสุดของกรรมอันดุร้าย คือพวกเราจะฆ่าเการพแล้วได้แคว้นเหล่านั้นมา
5.71.52
ये पुनः स्युरसंबद्धा अनार्याः कृष्ण शत्रवः ।
तेषामप्यवधः कार्यः किंपुनर्ये स्युरीदृशाः ॥ ५.७१.५२ ॥
กฤษณะ ศัตรูที่ไม่มีความเกี่ยวข้องและเป็นคนต่ำช้า ก็ควรถูกฆ่าด้วย ยิ่งกว่านั้นผู้ที่เป็นเช่นนี้เล่า ยิ่งต้องถูกฆ่ายิ่งกว่า
5.71.53
ज्ञातयश्चैव भूयिष्ठाः सहाया गुरवश्च नः ।
तेषां वधोऽतिपापीयान्किं नु युद्धेऽस्ति शोभनम् ॥ ५.७१.५३ ॥
ญาติพี่น้อง พันธมิตร และผู้อาวุโสของพวกเรามีอยู่มากมาย การฆ่าพวกเขาเป็นบาปยิ่งนัก แล้วในการรบจะมีอะไรที่ดีได้เล่า
5.71.54
पापः क्षत्रियधर्मोऽयं वयं च क्षत्रबन्धवः ।
स नः स्वधर्मोऽधर्मो वा वृत्तिरन्या विगर्हिता ॥ ५.७१.५४ ॥
หน้าที่ของกษัตริย์นี้เป็นบาป และพวกเราก็เป็นญาติของวรรณะกษัตริย์ ไม่ว่าจะเป็นหน้าที่ของตนเองหรือเป็นอธรรม อาชีพอื่นย่อมถูกประณาม
5.71.55
शूद्रः करोति शुश्रूषां वैश्मा वै पण्यजीविकाः ।
वयं वधेन जीवामः कपालं ब्राह्मणैर्वृतम् ॥ ५.७१.५५ ॥
ศูทรรับใช้ แพศย์ทำมาค้าขาย ส่วนพวกเราดำรงชีวิตด้วยการฆ่า พราหมณ์มีบาตรขอทานรับทาน
5.71.56
क्षत्रियः क्षत्रियं हन्ति मत्स्यो मत्स्येन जीवति ।
श्वा श्वानं हन्ति दाशार्ह पश्य धर्मो यथागतः ॥ ५.७१.५६ ॥
กษัตริย์ฆ่ากษัตริย์ ปลากินปลาเป็นอาหาร สุนัขฆ่าสุนัข ข้าแต่ทายาทแห่งทาศารหะ ดูเถิด ธรรมได้เป็นมาเช่นนี้
5.71.57
युद्धे कृष्ण कलिर्नित्यं प्राणाः सीदन्ति संयुगे ।
बलं तु नीतिमाधाय युध्ये जयपराजयौ ॥ ५.७१.५७ ॥
กฤษณะ ในการรบย่อมมีความวุ่นวายอยู่เสมอ และชีวิตย่อมสิ้นไปในการสู้รบ แต่พวกเราจงรบเถิด โดยใช้กำลังและอุบาย ไม่ว่าจะชนะหรือแพ้
5.71.58
नात्मच्छन्देन भूतानां जीवितं मरणं तथा ।
नाप्यकाले सुखं प्राप्यं दुःखं वाऽपि यदूत्तम ॥ ५.७१.५८ ॥
ชีวิตและความตายของสรรพสัตว์ มิได้เกิดขึ้นตามความปรารถนาของตน ทั้งความสุขและความทุกข์ก็มิอาจได้มาโดยไม่ถึงคราว ข้าแต่ผู้เลิศแห่งยาทพ
5.71.59
एको ह्यपि बहून्हन्ति घ्नन्त्येकं बहवोऽप्युत ।
शूरं कापुरुषो हन्ति अयशस्वी यशस्विनम् ॥ ५.७१.५९ ॥
คนเพียงคนเดียวอาจฆ่าคนได้มาก และคนจำนวนมากก็อาจฆ่าคนคนเดียวได้ คนขลาดฆ่าวีรบุรุษได้ ผู้ไร้เกียรติก็ฆ่าผู้มีชื่อเสียงได้
5.71.60
जयो नैवोभयोर्दृष्टो नोभयोश्च पराजयः ।
तथैवापचयो दृष्टो व्यपयाने क्षयव्ययौ ॥ ५.७१.६० ॥
ไม่เห็นว่าฝ่ายใดชนะ และไม่เห็นว่าฝ่ายใดพ่ายแพ้ ในทำนองเดียวกันย่อมเห็นความสูญเสีย และเมื่อถอยทัพ ก็มีความพินาศและการสิ้นเปลือง
5.71.61
सर्वथा वृजिनं युद्धं को ध्नन्न प्रतिहन्यते ।
हतस्य च हृषीकेश समौ जयपराजयौ ॥ ५.७१.६१ ॥
สงครามเป็นบาปโดยทุกประการ ผู้ใดฆ่าผู้อื่นแล้วจะไม่ถูกฆ่าตอบเล่า โอ หฤษีเกศะ สำหรับผู้ที่ถูกฆ่า ชัยชนะและความพ่ายแพ้ก็เหมือนกัน
5.71.62
पराजयश्च मरणान्मन्ये नैव विशिष्यते ।
यस्य स्याद्विजयः कृष्ण तस्यप्यपचयो ध्रुवम् ॥ ५.७१.६२ ॥
ข้าพเจ้าเห็นว่าความพ่ายแพ้ไม่ได้แตกต่างจากความตาย โอ กฤษณะ ผู้ใดได้ชัยชนะ ความเสื่อมก็ย่อมตามมาแน่นอนสำหรับผู้นั้นด้วย
5.71.63
अन्ततो दयितं ध्नन्ति केचिदप्यपरे जनाः ।
तस्याङ्गबलहीनस्य पुत्रान्भ्रातॄनपश्यतः ॥ ५.७१.६३ ॥
ในที่สุด บางคนแม้แต่ฆ่าผู้เป็นที่รักของตน และคนอื่นก็ทำเช่นนั้นด้วย สำหรับผู้ที่สิ้นเรี่ยวแรงของอวัยวะ ผู้มองไม่เห็นบุตรและพี่น้องของตน
5.71.64
निर्वेदो जीविते कृष्ण सर्वतश्चोपजायते ।
ये ह्येव धीरा ह्रीमन्त आर्याः करुणवेदिनः ॥ ५.७१.६४ ॥
โอ กฤษณะ ความเบื่อหน่ายในชีวิตย่อมเกิดขึ้นทุกทิศทาง สำหรับผู้มั่นคง ถ่อมตน ผู้ประเสริฐ และผู้รู้ซึ้งถึงความกรุณา
5.71.65
त एव युद्धे हन्यन्ते यवीयान्मुच्यते जनः ।
हत्वाऽप्यनुशयो नित्यं परानपि जनार्दन ॥ ५.७१.६५ ॥
ผู้ที่ถูกฆ่าในสงครามก็คือเหล่านั้นเอง ส่วนคนต่ำต้อยกว่ากลับได้รอดพ้น โอ ชนารทนะ แม้ฆ่าคนอื่นแล้ว ความเสียใจก็ยังคงอยู่เป็นนิตย์
5.71.66
अनुबद्धश्च पापोऽत्र शेषश्चाप्यवशिष्यते ।
शेषो हि बलमासाद्य न शेषमनुशेषयेत् ॥ ५.७१.६६ ॥
ที่นี่บาปยังเกาะติดอยู่ และส่วนที่เหลือก็ยังคงหลงเหลือ เพราะผู้รอดชีวิตเมื่อได้กำลังแล้ว ไม่ควรปล่อยให้ส่วนที่เหลือยังคงอยู่
5.71.67
सर्वोच्छेदे च यतते वैरस्यान्तविधित्सया ।
जयो वैरं प्रसृजति दुःखमास्ते पराजितः ॥ ५.७१.६७ ॥
ผู้ที่พยายามทำลายทุกสิ่ง ปรารถนาจะยุติความเป็นศัตรู ชัยชนะของเขากลับก่อให้เกิดความเป็นศัตรูขึ้นใหม่ ส่วนผู้พ่ายแพ้ก็ยังคงอยู่ในความทุกข์
5.71.68
सुखं प्रशान्तः स्वपिति हित्वा जयपराजयौ ।
जातवैरश्च पुरुषो दुःखं स्वपिति नित्यदा ॥ ५.७१.६८ ॥
ผู้สงบจิตย่อมหลับเป็นสุข ละทิ้งชัยชนะและความพ่ายแพ้ได้ ส่วนบุรุษที่ความเป็นศัตรูได้เกิดขึ้นในใจ ย่อมนอนในความทุกข์อยู่เสมอ
5.71.69
अनिर्वृत्तेन मनसा ससर्प इव वेश्मनि ।
उत्सादयति यः सर्वं यशसा स विमुच्यते ॥ ५.७१.६९ ॥
ผู้ที่มีใจไม่สงบ เหมือนงูอยู่ในเรือน ทำลายทุกสิ่งให้พินาศ ผู้นั้นย่อมพ้นไปได้ด้วยเกียรติยศ
5.71.70
अकीर्तिं सर्वभूतेषु शाश्वतीं स नियच्छति ।
न हि वैराणि शाम्यन्ति दीर्घकालधृतान्यपि ॥ ५.७१.७० ॥
ผู้นั้นย่อมนำความอัปยศอันยืนนานมาสู่ตนในหมู่สรรพสัตว์ เพราะความเป็นศัตรูที่ยึดถือไว้นานแม้เพียงใดก็ไม่สงบลงได้
5.71.71
आख्यातारश्च विद्यन्ते पुमांश्चेद्विद्यते कुले ।
न चापि वैरं वैरेण केशव व्युपशाम्यति ॥ ५.७१.७१ ॥
โอ เกศวะ หากในตระกูลมีบุรุษอยู่ ก็ย่อมมีผู้กล่าวถึงเรื่องนั้น แต่ความเป็นศัตรูย่อมไม่สงบลงด้วยความเป็นศัตรู
5.71.72
हविषाऽग्निर्यथा कृष्ण भूय एवाभिवर्धते ।
अतोऽन्यथा नास्ति शान्तिर्नित्यमन्तरमन्ततः ॥ ५.७१.७२ ॥
โอ กฤษณะ เหมือนไฟที่ถูกเติมด้วยเนยใส ย่อมลุกโชนยิ่งขึ้น ฉันใด ความเป็นศัตรูก็เจริญขึ้นฉันนั้น เพราะฉะนั้นจึงไม่มีความสงบเป็นอย่างอื่น ในที่สุดช่องว่างย่อมคงอยู่เสมอ
5.71.73
अन्तरं लिप्समानानामयं दोषो निरन्तरः ।
पौरुषे यो हि बलवानाधिर्हृदयबाधनः।
तस्य त्यागेन वा शान्तिर्मरणेनापि वा भवेत् ॥ ५.७१.७३ ॥
สำหรับผู้ที่แสวงหาช่องว่าง โทษนี้ย่อมไม่มีที่สิ้นสุด ในความพยายามของบุรุษมีความทุกข์ทางใจอันแรงกล้า ที่บีบคั้นหัวใจ เมื่อละทิ้งมันเสียได้ หรือแม้แต่ด้วยความตาย ความสงบก็อาจเกิดขึ้นได้
5.71.74
अथवा मूलघातेन द्विषतां मधुसूदन ।
फलनिर्वृत्तिरिद्धा स्यात्तन्नृशंसतरं भवेत् ॥ ५.७१.७४ ॥
หรือมิฉะนั้น โอ มธุสูทนะ ด้วยการโจมตีที่รากแห่งศัตรู ผลก็อาจสำเร็จในทันที แต่การกระทำเช่นนั้นจะยิ่งโหดร้ายกว่า
5.71.75
या तु त्यागेन शान्तिः स्यात्तदृते वध एव सः ।
संशयाच्च समुच्छेदाद्द्विषतामात्मनस्तथा ॥ ५.७१.७५ ॥
ส่วนความสงบที่เกิดจากการละทิ้งนั้น ไม่ต่างจากการฆ่า เกิดจากความสงสัย และจากการถอนรากถอนโคนศัตรูและตนเองให้สิ้นเชิง
5.71.76
न च त्यक्तुं तदिच्छामो न चेच्छामः कुलक्षयम् ।
अत्र या प्रणिपातेन शान्तिः सैव गरीयसी ॥ ५.७१.७६ ॥
เราไม่ปรารถนาจะละทิ้งสิ่งนั้น และก็ไม่ปรารถนาความพินาศของตระกูล ในที่นี้ ความสงบที่มาด้วยการก้มลงกราบอ่อนน้อมนั้นแหละ มีค่ายิ่งกว่า
5.71.77
सर्वथा यतमानानामयुद्धमभिकाङ्क्षताम् ।
सान्त्वे प्रतिहते युद्धं प्रसिद्धं नापराक्रमः ॥ ५.७१.७७ ॥
สำหรับผู้พยายามทุกทางและไม่ปรารถนาสงคราม เมื่อการประนีประนอมถูกขัดขวาง สงครามย่อมตามมาอย่างเป็นที่รู้กัน มิใช่เพราะขาดความกล้าหาญ
5.71.78
प्रतिघातेन सान्त्वस्य दारुणं संप्रवर्तते ।
तच्छुनामिव संपाते पण्डितैरुपलक्षितम् ॥ ५.७१.७८ ॥
จากการขัดขวางการประนีประนอม ผลอันร้ายแรงย่อมเกิดขึ้น เหมือนเมื่อสุนัขปะทะกัน ซึ่งบัณฑิตทั้งหลายได้สังเกตเห็นแล้ว
5.71.79
लाङ्गूलचालनं क्ष्वेडा प्रतिवाचो विवर्तनम् ।
दन्तदर्शनमारावस्ततो युद्धं प्रवर्तते ॥ ५.७१.७९ ॥
การกระดิกหาง การคำรามเสียงขู่ การเห่าตอบ การหันกลับไปมา การเผยฟัน และการเห่าโหยหวน แล้วสงครามจึงเริ่มขึ้น
5.71.80
तत्र यो बलवान्कृष्ण जित्वा सोत्ति तदामिषम् ।
एवमेव मनुष्येषु विशेषो नास्ति कश्चन ॥ ५.७१.८० ॥
ที่นั่น ผู้ที่แข็งแรงกว่า โอ กฤษณะ เมื่อได้ชัยชนะแล้ว ย่อมกินเหยื่อนั้น ในหมู่มนุษย์ก็เช่นเดียวกัน ไม่มีความแตกต่างใดเลย
5.71.81
सर्वथा त्वेतदुचितं दुर्बलेषु बलीयसाम् ।
अनादरो विरोधश्च प्रणिपाती हि दुर्बलः ॥ ५.७१.८१ ॥
ผู้แข็งแรงต่อผู้อ่อนแอ การไม่ให้เกียรติและความเป็นปฏิปักษ์เป็นสิ่งที่เหมาะสมในทุกทาง ส่วนผู้อ่อนแอนั้น การก้มกราบด้วยความนอบน้อมเป็นสิ่งที่เหมาะสมจริง ๆ
5.71.82
पिता राजा च वृद्धश्च सर्वथा मानमर्हति ।
तस्मान्मान्यश्च पूज्यश्च धृतराष्ट्रो जनार्दन ॥ ५.७१.८२ ॥
บิดา พระราชา และผู้เฒ่าควรได้รับความเคารพในทุกทาง เพราะฉะนั้น ข้าแต่พระชนารทนะ ธฤตราษฎร์จึงควรได้รับการให้เกียรติและเคารพบูชา
5.71.83
पुत्रस्नेहश्च बलवान्धृतराष्ट्रस्य माधव ।
स पुत्रवशमापन्नः प्रणिपातं प्रहास्यति ॥ ५.७१.८३ ॥
และข้าแต่พระมาธวะ ความรักที่ธฤตราษฎร์มีต่อบุตรนั้นแรงกล้า เมื่อตกอยู่ใต้อำนาจของบุตร พระองค์จะละทิ้งการก้มกราบ
5.71.84
तत्र किं मन्यसे कृष्ण प्राप्तकालमनन्तरम् ।
कथमर्थाच्च धर्माच्च न हीयेमहि माधव ॥ ५.७१.८४ ॥
ในเรื่องนี้ ข้าแต่พระกฤษณะ พระองค์ทรงเห็นว่าควรทำอย่างไรต่อไปเมื่อถึงกาลอันควร ข้าแต่พระมาธวะ เราจะไม่พลัดตกจากทั้งทรัพย์และธรรมได้อย่างไร
5.71.85
ईदृशेऽत्यर्थकृच्छ्रेऽस्मिन्कमन्यं मधुसूदन ।
उपसंप्रष्टुमर्हामि त्वामृते पुरुषोत्तम ॥ ५.७१.८५ ॥
ข้าแต่พระมธุสูทนะ ในความทุกข์ยากสาหัสเช่นนี้ ข้าพเจ้าจะปรึกษาใครอื่นได้นอกจากพระองค์ ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐสุด
5.71.86
प्रियश्च प्रियकामश्च गतिज्ञः सर्वकर्मणाम् ।
को हि कृष्णास्ति नस्त्वादृक्सर्वनिश्चयवित्सुहृत् ॥ ५.७१.८६ ॥
ข้าแต่พระกฤษณะ ผู้ใดเล่าเป็นที่รักและปรารถนาดีต่อพวกเรา รู้วิถีแห่งการกระทำทั้งปวง เข้าใจการตัดสินใจทุกอย่าง และเป็นมิตรเช่นพระองค์
5.71.87
एवमुक्तः प्रत्युवाच धर्मराजं जनार्दनः ।
उभयोरेव वामर्थे यास्यामि कुरुसंसदम् ॥ ५.७१.८७ ॥
เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้น พระชนารทนะจึงตอบพระธรรมราชาว่า "เพื่อประโยชน์ของทั้งสองฝ่าย ข้าพเจ้าจะไปยังที่ประชุมของชาวกุรุ"
5.71.88
शमं तत्र लभेयं चेद्युष्मदर्थमहापयन् ।
पुण्यं मे सुमहद्राजंश्चरितं स्यान्महाफलम् ॥ ५.७१.८८ ॥
หากข้าพเจ้าจะได้สันติที่นั่นเพื่อเห็นแก่พระองค์ โดยไม่ทำให้ประโยชน์ของพระองค์เสียไป ข้าแต่พระราชา นั่นจะเป็นกุศลอันยิ่งใหญ่ของข้าพเจ้า ซึ่งจะให้ผลอันยิ่งใหญ่
5.71.89
मोचयेयं मृत्युपाशात्संरब्धान्कुरुसृञ्जयान् ।
पाण्डवान्धार्तराष्ट्रांश्च सर्वां च पृथिवीमिमाम् ॥ ५.७१.८९ ॥
ข้าพเจ้าจะปลดปล่อยชาวกุรุและสฤญชัยผู้โกรธเกรี้ยว ปาณฑพ บุตรของธฤตราษฎร์ และทั้งแผ่นดินนี้ทั้งหมด ให้พ้นจากบ่วงแห่งความตาย
5.71.90
न ममैतन्मतं कृष्ण यत्त्वं यायाः कुरून्प्रति ।
सुयोधनः सूक्तमपि न करिष्यति ते वचः ॥ ५.७१.९० ॥
ข้าแต่พระกฤษณะ ข้าพเจ้าไม่เห็นด้วยที่พระองค์จะเสด็จไปหาชาวกุรุ สุโยธนะจะไม่ปฏิบัติตามถ้อยคำอันดีของพระองค์แม้เพียงเล็กน้อย
5.71.91
समेतं पार्थिवं क्षत्रं दुर्योधनवशानुगम् ।
तेषां मध्यावतरणं तव कृष्ण न रोचये ॥ ५.७१.९१ ॥
ข้าแต่พระกฤษณะ ข้าพเจ้าไม่เห็นชอบให้พระองค์เสด็จเข้าไปท่ามกลางกษัตริย์ที่มาประชุมกันซึ่งอยู่ใต้อำนาจของทุรโยธน์
5.71.92
न हि नः प्रीणयेद्द्रव्यं न देवत्वं कुतः सुखम् ।
न च सर्वामरैश्वर्यं तव द्रोहेण माधव ॥ ५.७१.९२ ॥
ข้าแต่พระมาธวะ ทรัพย์สมบัติที่ได้มาด้วยการทรยศต่อพระองค์จะไม่ทำให้พวกเรายินดี เทวภาพก็เช่นกัน ยิ่งกว่านั้นความสุข และอำนาจปกครองเหนือเหล่าอมรทั้งปวงก็ไม่ทำให้ยินดีเช่นกัน
5.71.93
जानाम्येतां महाराज धार्तराष्ट्रस्य पापताम् ।
अवाच्यास्तु भविष्यामः सर्वलोके महीक्षितां ॥ ५.७१.९३ ॥
ข้าแต่มหาราชา ข้าพเจ้ารู้ถึงความชั่วร้ายของบุตรธฤตราษฎร์นี้ แต่ในบรรดาผู้ปกครองแผ่นดินทั้งหมดในโลก พวกเราจะเป็นผู้ไม่ถูกตำหนิ
5.71.94
न चापि मम पर्याप्ताः सहिताः सर्वपार्थिवाः ।
क्रुद्धस्य संयुगे स्थातुं सिंहस्येवेतरे मृगाः । ॥ ५.७१.९४ ॥
แม้กษัตริย์ทั้งปวงที่มาชุมนุมรวมกันก็ไม่อาจเทียบข้าพเจ้าได้ เมื่อข้าพเจ้าโกรธเกรี้ยวในการรบ ดุจดังเหล่ากวางไม่อาจต้านทานราชสีห์ได้
5.71.95
अथ चेत्ते प्रवर्तेरन्मयि किंचिदसांप्रतम् ।
निर्दहेयं कुरून्सर्वानिति मे धीयते मतिः ॥ ५.७१.९५ ॥
หากพวกเขาประพฤติสิ่งใดที่ไม่เหมาะสมต่อข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจะเผาชาวกุรุทั้งปวง นี่คือความตั้งมั่นที่ฝังแน่นอยู่ในใจของข้าพเจ้า
5.71.96
न जातु गमनं पार्थ भवेत्तत्र निरर्थकम् ।
अर्थप्राप्तिः कदाचित्स्यादन्ततो वाप्यवाच्यता ॥ ५.७१.९६ ॥
ข้าแต่ปารถะ การเสด็จไปที่นั่นจะไม่ไร้ประโยชน์เลย บางครั้งจุดหมายอาจสำเร็จ และในที่สุดก็อาจพ้นจากการถูกตำหนิได้
5.71.97
एवमुक्तः प्रत्युवाच धर्मराजो जनार्दनम् ।
भातॄणां समवेतानां सकाशे पुरुषोत्तमम् ॥ ५.७१.९७ ॥
เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้น พระธรรมราชา (ยุธิษฐิระ) จึงตอบพระชนารทนะ บุรุษผู้ประเสริฐสุด ต่อหน้าพี่น้องที่มาชุมนุมกัน
5.71.98
यत्तुभ्यं रोचते कृष्ण स्वस्ति प्राप्नुहि कौरवान् ।
कृतार्थं स्वस्तिमन्तं त्वां द्रक्ष्यामि पुनरागतम् ॥ ५.७१.९८ ॥
ข้าแต่พระกฤษณะ สิ่งใดที่ทรงพอพระทัย ก็จงทำเถิด จงเสด็จไปหาชาวเการพและรับความปลอดภัย เมื่อสำเร็จจุดประสงค์และกลับมาโดยปลอดภัยแล้ว ข้าพเจ้าจะได้พบพระองค์อีกครั้ง
5.71.99
विष्वक्सेन कुरून्गत्वा भरताञ्शमयन्प्रभो ।
यथा सर्वे सुमनसः सह स्याम सुचेतसः ॥ ५.७१.९९ ॥
ข้าแต่พระวิษวักเสนะ ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ขอทรงเสด็จไปหาชาวกุรุและภรตะ และทำให้พวกเขาสงบ เพื่อที่พวกเราทั้งหมดจะได้อยู่ร่วมกันด้วยจิตใจที่เบิกบานและเป็นมิตร
5.71.100
भ्राता चासि सखा चासि बीभत्सोर्मम च प्रियः ।
सौहृदेनाविशङ्ख्योऽसि स्वस्ति प्राप्नुहि भूतये ॥ ५.७१.१०० ॥
พระองค์ทั้งเป็นพี่ชายและเป็นมิตร และเป็นที่รักของอรชุนและของข้าพเจ้า ความรักใคร่ของพระองค์ไม่อาจสงสัยได้ ขอให้ทรงได้รับความปลอดภัยเพื่อความเจริญรุ่งเรือง
5.71.101
अस्मान्वेत्थ परान्वेत्थ वेत्थार्थान्वेत्थ भाषितुम् ।
यद्यदस्मद्धितं कृष्ण तत्तद्वाच्यः सुयोधनः ॥ ५.७१.१०१ ॥
ท่านรู้จักพวกเรา ท่านรู้จักผู้อื่น ท่านรู้ความหมายทั้งหลาย และท่านรู้วิธีกล่าว กฤษณะ สิ่งใดก็ตามที่เป็นประโยชน์แก่พวกเรา ท่านควรกล่าวสิ่งนั้นแก่สุโยธน์
5.71.102
यद्यद्धर्मेण संयुक्तमुपपद्येद्धितं वचः ।
तत्तत्केशव भाषेथाः सान्त्वं वा यदि वेतरत् ॥ ५.७१.१०२ ॥
ถ้อยคำใดก็ตามที่ประกอบด้วยธรรมและเหมาะแก่ประโยชน์ของพวกเรา โอ้ เกศวะ ท่านควรกล่าวถ้อยคำเหล่านั้น ไม่ว่าจะเป็นถ้อยคำปลอบโยนหรือไม่ก็ตาม