ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 5.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.71.1
प्रयाते सञ्जये साधौ कौरवान्प्रति वै तदा ।
किं चक्रुः पाण्डवास्तत्र मम पूर्वपितामहाः ॥ ५.७१.१ ॥
ਸਾਧੂ ਸੰਜਯ ਕੌਰਵਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਕੀ ਕੀਤਾ, ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜੋ?
5.71.2
एतत्सर्वं द्विजश्रेष्ठ विस्तरं मम सत्तम ।
कथयस्व प्रयत्नेन श्रोतुमिच्छामि पण्डित ॥ ५.७१.२ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਸੱਤਮ, ਹੇ ਪੰਡਿਤ, ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ, ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੁਣਾਓ; ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
5.71.3
सञ्जये प्रतियाते तु धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
अर्जुनं भीमसेनं च माद्रीपुत्रौ च भारत ॥ ५.७१.३ ॥
ਸੰਜਯ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ, ਅਰਜੁਨ, ਭੀਮਸੇਨ ਅਤੇ ਮਾਦਰੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਭਾਰਤ!
5.71.4
विराटं द्रुपदं चैव केकयानां महारथान् ।
अब्रुवीदुपसङ्गम्य शङ्खचक्रगदाधरम् ।
अभियाचामहे गत्वा प्रयातुं कुरुसंसदम् ॥ ५.७१.४ ॥
ਵਿਰਾਟ, ਦ੍ਰੁਪਦ ਅਤੇ ਕੇਕਯਾਂ ਦੇ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ, ਸ਼ੰਖ-ਚੱਕਰ-ਗਦਾਧਾਰੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਅਸੀਂ ਕੁਰੂ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।'
5.71.5
यथा भीष्मेण द्रोणेन बाह्लीकेन च धीमता ।
अन्यैश्च कुरुभिः सार्धं न युध्येमहि संयुगे ॥ ५.७१.५ ॥
ਭੀਸ਼ਮ, ਦਰੋਣ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਬਾਹਲੀਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਰੂਆਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲੜੀਏ।
5.71.6
एष नः प्रथमः कल्प एतन्निश्रेय उत्तमम् ।
एवमुक्ताः सुमनसस्तेऽभिजग्मुर्जनार्दनम् ॥ ५.७१.६ ॥
ਇਹ ਸਾਡਾ ਪਹਿਲਾ ਉਪਾਅ ਹੈ, ਇਹੀ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਜਨਾਰਦਨ ਕੋਲ ਗਏ।
5.71.7
पाण्डवैः सह राजानो मरुत्वन्त इवामराः ।
तदा च दुःसहाः सर्वे सदस्यास्ते नरर्षभाः ॥ ५.७१.७ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਮਰੁਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਸਨ। ਉਦੋਂ ਉਸ ਸਭਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਅਜਿੱਤ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਨ।
5.71.8
जनार्दनं समासाद्य कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
अब्रवीत्परवीरध्नं दाशार्हं पाण्डुनन्दनः ॥ ५.७१.८ ॥
ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਜਨਾਰਦਨ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵੈਰੀ-ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾਸ਼ਾਰ੍ਹ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੇ।
5.71.9
अयं स कालः संप्राप्तो मित्राणां मित्रवत्सल ।
न च त्वदन्यं पश्यामि यो न आपत्सु तारयेत् ॥ ५.७१.९ ॥
ਹੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲਾ ਸਕੇ।
5.71.10
त्वां हि माधवमाश्रित्य निर्भया मोघदर्पितम् ।
धार्तराष्ट्रं सहामात्यं स्वयं समनुयुङ्क्ष्महे ॥ ५.७१.१० ॥
ਮਾਧਵ, ਤੇਰਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਅਰਥ ਹੰਕਾਰੀ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਅਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਾਂਗੇ।
5.71.11
यथा हि सर्वास्वापत्सु पासि वृष्णीनरिन्दम् ।
तथा ते पाण्डवा रक्ष्याः पाह्यस्मान्महतो भयात् ॥ ५.७१.११ ॥
ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਕੁਲ ਦੇ ਨਰੇਂਦਰ! ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਇਸ ਮਹਾਨ ਭੈ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾ।
5.71.12
अयमस्मि महाबाहो ब्रूहि यत्ते विवक्षितम् ।
करिष्यामि हि तत्सर्वं यत्त्वं वक्ष्यसि भारत ॥ ५.७१.१२ ॥
ਇਹ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਿ। ਹੇ ਭਾਰਤ! ਤੂੰ ਜੋ ਵੀ ਕਹੇਂਗਾ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਾਂਗਾ।
5.71.13
श्रुतं ते धृतराष्ट्रस्य सपुत्रस्य चिकीर्षितम् ।
एतद्धि सकलं कृष्ण सञ्जयो मां यदब्रवीत् ॥ ५.७१.१३ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਜੋ ਇਰਾਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੂੰ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਸੰਜੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਹੈ।
5.71.14
मृदुपूर्वं साममिश्रं सममुग्रं च माधव ।
न कतृं न्यायमास्थाय गर्हिताश्च ततो वयम् ॥ ५.७१.१४ ॥
ਹੇ ਮਾਧਵ, ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਾਮ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ, ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਉਪਾਅ ਵੀ ਅਸੀਂ ਅਪਣਾਏ; ਪਰ ਨਿਆਂ ਦਾ ਰਾਹ ਅਪਣਾਉਣ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਨਿੰਦਿਆ ਗਏ।
5.71.15
तन्मतं धृतराष्ट्रस्य सोऽस्यात्मा विवृतान्तरः ।
यथोक्तं दूत आचष्टे वध्यः स्यादन्यथा ब्रुवन् ॥ ५.७१.१५ ॥
ਇਹੀ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਮਤ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਮਨ ਸਾਫ਼ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੂਤ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵੱਖਰਾ ਬੋਲਣ ਤੇ ਉਹ ਵਧ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦਾ।
5.71.16
अप्रदानेन राज्यस्य शान्तिमस्मासु मार्गति ।
लुब्धः पापेन मनसा चरन्नसममात्मनः ॥ ५.७१.१६ ॥
ਰਾਜ ਨਾ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਲੋਭੀ ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਅਨਿਆਏ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।
5.71.17
यत्तद्द्वादशवर्षाणि वनेषु ह्युषिता वयम् ।
छद्मना शरदं चैकां धृतराष्ट्रस्य शासनात् ॥ ५.७१.१७ ॥
ਅਸੀਂ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹੇ; ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਛਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵੀ ਬਿਤਾਇਆ।
5.71.18
स्थाता नः समये तस्मिन्धृतराष्ट्र इति प्रभो ।
नाहास्म समयं कृष्ण तद्धि नो ब्राह्मणा विदुः ॥ ५.७१.१८ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, "ਉਸ ਸਮੇਂ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਸਾਡਾ ਗਵਾਹ ਰਹੇਗਾ" ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਕਰਾਰ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
5.71.19
गृद्धो राजा धृतराष्ट्रः स्वधर्मं नानुपश्यति ।
वश्यत्वात्पुत्रगृद्धित्वान्मन्दस्यान्वेति शासनं ॥ ५.७१.१९ ॥
ਲੋਭੀ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੂਰਖ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
5.71.20
सुयोधनमते तिष्ठन्राजाऽस्मासु जनार्दन ।
मिथ्याचरति लुब्धः संश्चरन्हि प्रियमात्मनः ॥ ५.७१.२० ॥
ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਸੁਯੋਧਨ ਦੀ ਮਤ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦਾ ਰਾਜਾ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਝੂਠਾ ਵਰਤਾਓ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੋਭੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਹੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।
5.71.21
इतो दुःखतरं किं नु यदहं मातरं ततः ।
संविधातुं न शक्नोमि मित्राणां वा जनार्दन ॥ ५.७१.२१ ॥
ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁੱਖ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ?
5.71.22
काशिभिश्चेदिपाञ्चालैर्मत्स्यैश्च मधुसूदन ।
भवता चैव नाथेन पञ्च ग्रामा वृता मया ॥ ५.७१.२२ ॥
ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਕਾਸ਼ੀਆਂ, ਚੇਦੀਆਂ, ਪਾਂਚਾਲਾਂ, ਮਤਸਿਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਡਾ ਨਾਥ ਮੰਨ ਕੇ ਮੈਂ ਪੰਜ ਪਿੰਡ ਮੰਗੇ ਹਨ।
5.71.23
अविस्थलं वृकस्थलं माकन्दी वारणावतम् ।
अवसानं च गोविन्द कंचिदेवात्र पञ्चम् ॥ ५.७१.२३ ॥
ਅਵਿਸਥਲ, ਵ੍ਰਿਕਸਥਲ, ਮਾਕੰਦੀ, ਵਾਰਣਾਵਤ, ਅਤੇ ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਅਵਸਾਨ; ਇੱਥੇ ਪੰਜਵਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ।
5.71.24
पञ्च नस्तात दीयन्तां ग्रामा वा नगराणि वा ।
वसेम सहिता येषु मा च नो भरता नशन् ॥ ५.७१.२४ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਸਾਨੂੰ ਪੰਜ ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ, ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇਕੱਠੇ ਵੱਸ ਸਕੀਏ, ਅਤੇ ਭਰਤ ਵੰਸ਼ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ।
5.71.25
न च तानपि दुष्टात्मा धार्तराष्ट्रोऽनुमन्यते ।
स्वाम्यमात्मनि मत्वाऽसावतो दुःखतरं नु किं ॥ ५.७१.२५ ॥
ਦੁਸ਼ਟ-ਆਤਮਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਵੀ ਮੰਨਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਾਲਕੀ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁੱਖਦਾਈ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?
5.71.26
कुले जातस्य वृद्धस्य परवित्तेषु गृद्ध्यतः ।
लोभः प्रज्ञानमाहन्ति प्रज्ञा हन्ति हता ह्रियं ॥ ५.७१.२६ ॥
ਉੱਚੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦਾ ਜੇ ਪਰਾਏ ਧਨ ਉੱਤੇ ਲੋਭ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਲਾਲਚ ਉਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਨਸ਼ਟ ਹੋਈ ਬੁੱਧੀ ਲੱਜਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
5.71.27
ह्रीर्हता बाधते धर्मं धर्मो हन्ति हतः श्रियम् ।
श्रीर्हता पुरुषं हन्ति पुरुषस्याधं वधः ॥ ५.७१.२७ ॥
ਨਸ਼ਟ ਹੋਈ ਲੱਜਾ ਧਰਮ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀ ਹੈ; ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਧਰਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਨਸ਼ਟ ਹੋਈ ਸ਼੍ਰੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
5.71.28
अधनाद्धि निवर्तन्ते ज्ञातयः सुहृदो द्विजाः ।
अपुष्पादफलाद्वृक्षाद्यथा कृष्ण पतत्रिणः ॥ ५.७१.२८ ॥
ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਨਿਰਧਨ ਤੋਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਰਹਿਤ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ।
5.71.29
एतच्च मरणं तात उन्मत्तपतितादिव ।
ज्ञातयो विनिवर्तन्ते प्रेतसत्वादिवासवः ॥ ५.७१.२९ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ; ਪਾਗਲ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗੇ ਬੰਦੇ ਤੋਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰੇਤ ਵਰਗੇ ਬੰਦੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
5.71.30
नातः पापीयसीं कांचिदवस्थां शम्बरोऽब्रवीत् ।
यत्र नैवाऽद्य न प्रातर्भोजनं प्रतिदृश्यते ॥ ५.७१.३० ॥
ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਪੀ ਹਾਲਤ ਸ਼ੰਬਰ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕਹੀ; ਜਿੱਥੇ ਅੱਜ ਵੀ ਅਤੇ ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ ਵੀ ਭੋਜਨ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
5.71.31
धनमाहुः परं धर्मं धने सर्वं प्रतिष्ठितम् ।
जीवन्ति धनिनो लोके मृता ये त्वधना नराः ॥ ५.७१.३१ ॥
ਧਨ ਨੂੰ ਪਰਮ ਧਰਮ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਧਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਧਨੀ ਲੋਕ ਜੀਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਨਿਰਧਨ ਮਨੁੱਖ ਹਨ ਉਹ ਮੁਰਦਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹਨ।
5.71.32
ये धनादपकर्षन्ति नरं स्वबलमास्थिताः ।
ते धर्ममर्थं कामं च प्रमथ्नन्ति नरं च तम् ॥ ५.७१.३२ ॥
ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਬਲ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਤਿੰਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
5.71.33
एतामवस्थां प्राप्यैके मरणं वव्रिरे जनाः ।
ग्रामायैके वनायैके नाशायैके प्रवव्रजुः ॥ ५.७१.३३ ॥
ਇਸ ਹਾਲਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਮੌਤ ਨੂੰ ਚੁਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਪਿੰਡ ਵੱਲ, ਕੁਝ ਜੰਗਲ ਵੱਲ, ਕੁਝ ਨਾਸ਼ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
5.71.34
उन्मादमेके पुष्यन्ति यान्त्यन्ये द्विषतां वशम् ।
दास्यमेके च गच्छन्ति परेषामर्थहेतुना ॥ ५.७१.३४ ॥
ਕੁਝ ਲੋਕ ਪਾਗਲਪਨ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਧਨ ਲਈ ਗੁਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
5.71.35
आपदेवास्य मरणात्पुरुषस्य गरीयसी ।
श्रियो विनाशस्तद्ध्यस्य निमित्तं धर्मकामयोः ॥ ५.७१.३५ ॥
ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਮੌਤ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਆਫ਼ਤ ਇਹੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
5.71.36
यदस्य धर्म्यं मरणं शाश्वतं लोकवर्त्मवत् ।
समन्तात्सर्वभूतानां न तदत्येति कश्चन ॥ ५.७१.३६ ॥
ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਮੌਤ ਧਰਮ-ਅਨੁਸਾਰ, ਸਦੀਵੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਹ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
5.71.37
न तथा बाध्यते कृष्ण प्रकृत्या निर्धनो जनः ।
यथा भद्रां श्रियं प्राप्य तया हीनः सुखैधितः ॥ ५.७१.३७ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਸੁਭਾਵਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਰੀਬ ਮਨੁੱਖ ਉਨਾ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿੰਨਾ ਸ਼ੁਭ ਦੌਲਤ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਕੇ ਸੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਲਿਆ ਮਨੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
5.71.38
स तदाऽऽत्मापराधेन संप्राप्तो व्यसनं महत् ।
सेन्द्रान्गर्हयते देवान्नात्मानं च कथंचन ॥ ५.७१.३८ ॥
ਉਹ ਤਦੋਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਗਲਤੀ ਕਾਰਨ ਵੱਡੀ ਬਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
5.71.39
न चास्य सर्वशास्राणि प्रभवन्ति निबर्हणे ।
सोऽभिक्रुध्याति भृत्यानां सुहृदश्चाभ्यसूयति ॥ ५.७१.३९ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਸ ਕੋਲ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਉਹ ਨੌਕਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
5.71.40
तत्तदा मन्युरेवैति स भूयः संप्रमुह्यति ।
स मोहवशमापन्नः क्रूरं कर्म निषेवते ॥ ५.७१.४० ॥
ਤਦੋਂ ਉਹੀ ਕ੍ਰੋਧ ਮੁੜ ਉਸ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਫਿਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਮਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੋਹ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਕਰੂਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
5.71.41
पापकर्मतया चैव सङ्करं तेन पुष्यति ।
सङ्करो नरकायैव सा काष्ठा पापकर्मणाम् ॥ ५.७१.४१ ॥
ਪਾਪ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਕਾਰਨ ਉਹ ਉਸੇ ਨਾਲ ਸੰਕਰ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ; ਸੰਕਰ ਨਰਕ ਲਈ ਹੀ ਹੈ; ਉਹੀ ਪਾਪ ਕਰਮੀਆਂ ਦੀ ਪਰਮ ਸੀਮਾ ਹੈ।
5.71.42
न चेत्प्रबुध्यते कृष्ण नरकायैव गच्छति ।
तस्य प्रबोधः प्रज्ञैव प्रज्ञाचक्षुस्तरिष्यति ॥ ५.७१.४२ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੇ ਉਹ ਜਾਗਦਾ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਰਕ ਵੱਲ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਜਾਗਣਾ ਪ੍ਰਗਿਆ ਹੀ ਹੈ; ਪ੍ਰਗਿਆ-ਚਕ੍ਸ਼ੁ ਵਾਲਾ ਪਾਰ ਹੋਵੇਗਾ।
5.71.43
प्रज्ञालाभे हि पुरुषः शास्त्राण्येवान्ववेक्षते ।
शास्त्रनिष्ठः पुनर्धर्मं तस्य ह्रीरङ्गमुत्तमम् ॥ ५.७१.४३ ॥
ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਹੀ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਨਿਸ਼ਠ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਧਰਮ ਨੂੰ (ਜਾਣਦਾ ਹੈ); ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਮ ਅੰਗ ਲਾਜ ਹੈ।
5.71.44
ह्रीमान्हि पापं प्रद्वेष्टि तस्य श्रीरभिवर्धते ।
श्रीमान्स यावद्भवति तावद्भवति पूरुषः ॥ ५.७१.४४ ॥
ਲਾਜਵੰਤ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਪੁਰਸ਼ (ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ)।
5.71.45
धर्मनित्यः प्रशान्तात्मा कार्ययोगवहः सदा ।
नाधर्मे कुरुते बुद्धिं न च पापे प्रवर्तते ॥ ५.७१.४५ ॥
ਜੋ ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਸਥਿਰ, ਸ਼ਾਂਤ-ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
5.71.46
अह्रीको वा विमूढो वा नैव स्त्री न पुनः पुमान् ।
नास्याधिकारो धर्मेऽस्ति यथा शूद्रस्तथैव सः ॥ ५.७१.४६ ॥
ਜੋ ਨਿਰਲੱਜ ਜਾਂ ਮੋਹਗ੍ਰਸਤ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਇਸਤਰੀ ਹੈ ਨਾ ਪੁਰਸ਼; ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਹੈ।
5.71.47
ह्रीमानवति देवांश्च पितॄनात्मानमेव च ।
तेनामृतत्वं व्रजति सा काष्ठा पुण्यकर्मणाम् ॥ ५.७१.४७ ॥
ਲਾਜਵੰਤ ਮਨੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਪੁੰਨ-ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸਿਖਰ ਹੈ।
5.71.48
तदिदं मयि ते दृष्टं प्रत्यक्षं मधुसूदन ।
यथा राज्यात्परिभ्रष्टो वसामि वसतीरिमाः ॥ ५.७१.४८ ॥
ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ! ਇਹ ਸਭ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਵੇਖਿਆ ਹੈ; ਰਾਜ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਵਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹਾਂ।
5.71.49
ते वयं न श्रियं हातुमलं न्यायेन केनचित् ।
अत्र नो यतमानानां वधश्चेदपि साधु तत् ॥ ५.७१.४९ ॥
ਨਿਆਂਪੂਰਵਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਉਸ ਰਾਜ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਸਾਡਾ ਮਰਨਾ ਵੀ ਭਲਾ ਹੈ।
5.71.50
तत्र नः प्रथमः कल्पो यद्वयं ते च माधव ।
प्रशान्ताः समभूताश्च श्रियं तामश्रुवीमहि ॥ ५.७१.५० ॥
ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਾਡਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਹ ਇਹ ਹੈ: ਅਸੀਂ ਤੇ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਮਾਧਵ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਈਏ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ।
5.71.51
तत्रैषा परमा काष्ठा रौद्रकर्मक्षयोदया ।
यद्वयं कौरवान्हत्वा तानि राष्ट्राण्यवाप्नुमः ॥ ५.७१.५१ ॥
ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਰਮ ਹੱਦ ਹੈ — ਭਿਆਨਕ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਦੈ ਹੋਣ ਵਾਲੀ: ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੌਰਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ।
5.71.52
ये पुनः स्युरसंबद्धा अनार्याः कृष्ण शत्रवः ।
तेषामप्यवधः कार्यः किंपुनर्ये स्युरीदृशाः ॥ ५.७१.५२ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਸੰਬੰਧ-ਰਹਿਤ ਅਨਾਰਿਆ ਵੈਰੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਐਸਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕੀ ਆਖਣਾ!
5.71.53
ज्ञातयश्चैव भूयिष्ठाः सहाया गुरवश्च नः ।
तेषां वधोऽतिपापीयान्किं नु युद्धेऽस्ति शोभनम् ॥ ५.७१.५३ ॥
ਸਾਡੇ ਬਹੁਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਸਹਾਇਕ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਧ ਅਤਿ ਪਾਪੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੀ ਭਲਾ ਹੈ?
5.71.54
पापः क्षत्रियधर्मोऽयं वयं च क्षत्रबन्धवः ।
स नः स्वधर्मोऽधर्मो वा वृत्तिरन्या विगर्हिता ॥ ५.७१.५४ ॥
ਇਹ ਖੱਤਰੀ ਧਰਮ ਪਾਪੀ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਖੱਤਰੀ ਭਰਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਸਾਡਾ ਸਵਧਰਮ ਹੈ ਜਾਂ ਅਧਰਮ — ਹੋਰ ਜੀਵਿਕਾ ਨਿੰਦਿਤ ਹੈ।
5.71.55
शूद्रः करोति शुश्रूषां वैश्मा वै पण्यजीविकाः ।
वयं वधेन जीवामः कपालं ब्राह्मणैर्वृतम् ॥ ५.७१.५५ ॥
ਸ਼ੂਦਰ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵੈਸ਼ ਵਪਾਰ ਨਾਲ ਜੀਂਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਵਧ ਨਾਲ ਜੀਂਦੇ ਹਾਂ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਕੋਲ ਭਿੱਖਿਆ-ਪਾਤਰ ਹੈ।
5.71.56
क्षत्रियः क्षत्रियं हन्ति मत्स्यो मत्स्येन जीवति ।
श्वा श्वानं हन्ति दाशार्ह पश्य धर्मो यथागतः ॥ ५.७१.५६ ॥
ਖੱਤਰੀ ਖੱਤਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਮੱਛੀ ਮੱਛੀ ਨਾਲ ਜੀਂਦੀ ਹੈ, ਕੁੱਤਾ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦਾਸ਼ਾਰਹ, ਵੇਖੋ, ਧਰਮ ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਹੈ ਉਵੇਂ ਹੀ ਹੈ।
5.71.57
युद्धे कृष्ण कलिर्नित्यं प्राणाः सीदन्ति संयुगे ।
बलं तु नीतिमाधाय युध्ये जयपराजयौ ॥ ५.७१.५७ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਕਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਬਲ ਤੇ ਨੀਤੀ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਲੜੀਏ—ਜਿੱਤ ਜਾਂ ਹਾਰ ਜੋ ਵੀ ਹੋਵੇ।
5.71.58
नात्मच्छन्देन भूतानां जीवितं मरणं तथा ।
नाप्यकाले सुखं प्राप्यं दुःखं वाऽपि यदूत्तम ॥ ५.७१.५८ ॥
ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਤੇ ਮਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਬੇਵਕਤ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਹੇ ਯਦੂਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।
5.71.59
एको ह्यपि बहून्हन्ति घ्नन्त्येकं बहवोऽप्युत ।
शूरं कापुरुषो हन्ति अयशस्वी यशस्विनम् ॥ ५.७१.५९ ॥
ਇੱਕ ਹੀ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤੇ ਵੀ ਇੱਕ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਕਾਇਰ ਸੂਰਮੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਅਯਸ਼ਸਵੀ ਯਸ਼ਸਵੀ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।
5.71.60
जयो नैवोभयोर्दृष्टो नोभयोश्च पराजयः ।
तथैवापचयो दृष्टो व्यपयाने क्षयव्ययौ ॥ ५.७१.६० ॥
ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਜਿੱਤ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਹਾਰ; ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਾਟਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਵਿੱਚ ਨਾਸ਼ ਤੇ ਖ਼ਰਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
5.71.61
सर्वथा वृजिनं युद्धं को ध्नन्न प्रतिहन्यते ।
हतस्य च हृषीकेश समौ जयपराजयौ ॥ ५.७१.६१ ॥
ਜੰਗ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਪ ਭਰੀ ਹੈ; ਕੌਣ ਮਾਰ ਕੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ? ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਮਰੇ ਹੋਏ ਲਈ ਜਿੱਤ ਤੇ ਹਾਰ ਬਰਾਬਰ ਹਨ।
5.71.62
पराजयश्च मरणान्मन्ये नैव विशिष्यते ।
यस्य स्याद्विजयः कृष्ण तस्यप्यपचयो ध्रुवम् ॥ ५.७१.६२ ॥
ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਮੌਤ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੀ ਨਹੀਂ; ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜਿਸਦੀ ਜਿੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਸਦਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
5.71.63
अन्ततो दयितं ध्नन्ति केचिदप्यपरे जनाः ।
तस्याङ्गबलहीनस्य पुत्रान्भ्रातॄनपश्यतः ॥ ५.७१.६३ ॥
ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ। ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਬਲ ਤੋਂ ਹੀਣ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੇ।
5.71.64
निर्वेदो जीविते कृष्ण सर्वतश्चोपजायते ।
ये ह्येव धीरा ह्रीमन्त आर्याः करुणवेदिनः ॥ ५.७१.६४ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਤੀ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਵਿਰਾਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਧੀਰ, ਸ਼ਰਮੀਲੇ, ਆਰਿਆ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
5.71.65
त एव युद्धे हन्यन्ते यवीयान्मुच्यते जनः ।
हत्वाऽप्यनुशयो नित्यं परानपि जनार्दन ॥ ५.७१.६५ ॥
ਉਹੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਨੀਚ ਮਨੁੱਖ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵੀ ਸਦਾ ਪਛਤਾਵਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
5.71.66
अनुबद्धश्च पापोऽत्र शेषश्चाप्यवशिष्यते ।
शेषो हि बलमासाद्य न शेषमनुशेषयेत् ॥ ५.७१.६६ ॥
ਇੱਥੇ ਪਾਪ ਚਿੰਬੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬਾਕੀ ਬਚਿਆ ਵੀ ਬਚਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਬਲ ਪਾ ਕੇ ਬਾਕੀ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਨਾ ਰਹਿਣ ਦੇਵੇ।
5.71.67
सर्वोच्छेदे च यतते वैरस्यान्तविधित्सया ।
जयो वैरं प्रसृजति दुःखमास्ते पराजितः ॥ ५.७१.६७ ॥
ਸਭ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਰ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਜਿੱਤ ਵੈਰ ਨੂੰ ਹੀ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
5.71.68
सुखं प्रशान्तः स्वपिति हित्वा जयपराजयौ ।
जातवैरश्च पुरुषो दुःखं स्वपिति नित्यदा ॥ ५.७१.६८ ॥
ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ ਉਹ ਜਿੱਤ-ਹਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੌਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੈਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸੌਂਦਾ ਹੈ।
5.71.69
अनिर्वृत्तेन मनसा ससर्प इव वेश्मनि ।
उत्सादयति यः सर्वं यशसा स विमुच्यते ॥ ५.७१.६९ ॥
ਅਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਉਖਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
5.71.70
अकीर्तिं सर्वभूतेषु शाश्वतीं स नियच्छति ।
न हि वैराणि शाम्यन्ति दीर्घकालधृतान्यपि ॥ ५.७१.७० ॥
ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਬਦਨਾਮੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਵੈਰ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
5.71.71
आख्यातारश्च विद्यन्ते पुमांश्चेद्विद्यते कुले ।
न चापि वैरं वैरेण केशव व्युपशाम्यति ॥ ५.७१.७१ ॥
ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ! ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੇ ਕੋਈ ਪੁਰਖ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਵੈਰ ਵੈਰ ਨਾਲ ਕਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
5.71.72
हविषाऽग्निर्यथा कृष्ण भूय एवाभिवर्धते ।
अतोऽन्यथा नास्ति शान्तिर्नित्यमन्तरमन्ततः ॥ ५.७१.७२ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ! ਘਿਓ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਹੋਰ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ; ਇਸ ਲਈ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ — ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵਿੱਥ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
5.71.73
अन्तरं लिप्समानानामयं दोषो निरन्तरः ।
पौरुषे यो हि बलवानाधिर्हृदयबाधनः।
तस्य त्यागेन वा शान्तिर्मरणेनापि वा भवेत् ॥ ५.७१.७३ ॥
ਪਾੜਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨੁਕਸ ਲਗਾਤਾਰ ਹੈ। ਪੌਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪ੍ਰਬਲ ਮਾਨਸਿਕ ਪੀੜਾ ਦਿਲ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਤਿਆਗ ਨਾਲ ਜਾਂ ਮੌਤ ਨਾਲ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
5.71.74
अथवा मूलघातेन द्विषतां मधुसूदन ।
फलनिर्वृत्तिरिद्धा स्यात्तन्नृशंसतरं भवेत् ॥ ५.७१.७४ ॥
ਜਾਂ ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਬੇਰਹਿਮ ਹੋਵੇਗਾ।
5.71.75
या तु त्यागेन शान्तिः स्यात्तदृते वध एव सः ।
संशयाच्च समुच्छेदाद्द्विषतामात्मनस्तथा ॥ ५.७१.७५ ॥
ਪਰ ਤਿਆਗ ਨਾਲ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵਧ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਉਹ ਸ਼ੱਕ ਤੋਂ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਪੂਰੇ ਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
5.71.76
न च त्यक्तुं तदिच्छामो न चेच्छामः कुलक्षयम् ।
अत्र या प्रणिपातेन शान्तिः सैव गरीयसी ॥ ५.७१.७६ ॥
ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਲ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਣਿਪਾਤ ਨਾਲ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।
5.71.77
सर्वथा यतमानानामयुद्धमभिकाङ्क्षताम् ।
सान्त्वे प्रतिहते युद्धं प्रसिद्धं नापराक्रमः ॥ ५.७१.७७ ॥
ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਯੁੱਧ ਬਿਨਾਂ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਸਾਂਤਵਨਾ ਨਾਕਾਮ ਹੋਣ ਤੇ ਯੁੱਧ ਹੋਣਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਹ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ।
5.71.78
प्रतिघातेन सान्त्वस्य दारुणं संप्रवर्तते ।
तच्छुनामिव संपाते पण्डितैरुपलक्षितम् ॥ ५.७१.७८ ॥
ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਘਾਤ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਨਤੀਜਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਟੱਕਰ ਵਾਂਗ; ਇਹ ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।
5.71.79
लाङ्गूलचालनं क्ष्वेडा प्रतिवाचो विवर्तनम् ।
दन्तदर्शनमारावस्ततो युद्धं प्रवर्तते ॥ ५.७१.७९ ॥
ਪੂਛ ਹਿਲਾਉਣਾ, ਗੁੱਰਾਉਣਾ, ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਚੀਕਣਾ, ਮੁੜਨਾ, ਦੰਦ ਦਿਖਾਉਣੇ, ਦਹਾੜਨਾ — ਤਦ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
5.71.80
तत्र यो बलवान्कृष्ण जित्वा सोत्ति तदामिषम् ।
एवमेव मनुष्येषु विशेषो नास्ति कश्चन ॥ ५.७१.८० ॥
ਉੱਥੇ ਜੋ ਬਲਵਾਨ ਹੈ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਉਹ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।
5.71.81
सर्वथा त्वेतदुचितं दुर्बलेषु बलीयसाम् ।
अनादरो विरोधश्च प्रणिपाती हि दुर्बलः ॥ ५.७१.८१ ॥
ਬਲਵਾਨਾਂ ਲਈ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਣਾ ਸਰਵਥਾ ਠੀਕ ਹੈ — ਨਿਰਾਦਰ ਤੇ ਵਿਰੋਧ। ਕਮਜ਼ੋਰ ਲਈ ਤਾਂ ਨਿਮਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਹੀ ਠੀਕ ਹੈ।
5.71.82
पिता राजा च वृद्धश्च सर्वथा मानमर्हति ।
तस्मान्मान्यश्च पूज्यश्च धृतराष्ट्रो जनार्दन ॥ ५.७१.८२ ॥
ਪਿਤਾ, ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ — ਇਹ ਸਰਵਥਾ ਆਦਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਮਾਣਯੋਗ ਅਤੇ ਪੂਜਨੀਕ ਹਨ।
5.71.83
पुत्रस्नेहश्च बलवान्धृतराष्ट्रस्य माधव ।
स पुत्रवशमापन्नः प्रणिपातं प्रहास्यति ॥ ५.७१.८३ ॥
ਹੇ ਮਾਧਵ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ-ਪਿਆਰ ਬਲਵਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਪੈ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ।
5.71.84
तत्र किं मन्यसे कृष्ण प्राप्तकालमनन्तरम् ।
कथमर्थाच्च धर्माच्च न हीयेमहि माधव ॥ ५.७१.८४ ॥
ਇਸ ਬਾਰੇ ਤੂੰ ਕੀ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ? ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਕੀ ਹੋਵੇ? ਹੇ ਮਾਧਵ, ਅਸੀਂ ਅਰਥ ਅਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਡਿੱਗਣੋਂ ਬਚੀਏ?
5.71.85
ईदृशेऽत्यर्थकृच्छ्रेऽस्मिन्कमन्यं मधुसूदन ।
उपसंप्रष्टुमर्हामि त्वामृते पुरुषोत्तम ॥ ५.७१.८५ ॥
ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਅਜਿਹੀ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਾਂ, ਹੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ?
5.71.86
प्रियश्च प्रियकामश्च गतिज्ञः सर्वकर्मणाम् ।
को हि कृष्णास्ति नस्त्वादृक्सर्वनिश्चयवित्सुहृत् ॥ ५.७१.८६ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰਾ, ਸਾਡਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ ਮਿੱਤਰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ?
5.71.87
एवमुक्तः प्रत्युवाच धर्मराजं जनार्दनः ।
उभयोरेव वामर्थे यास्यामि कुरुसंसदम् ॥ ५.७१.८७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹੀ ਮੈਂ ਕੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂਗਾ।"
5.71.88
शमं तत्र लभेयं चेद्युष्मदर्थमहापयन् ।
पुण्यं मे सुमहद्राजंश्चरितं स्यान्महाफलम् ॥ ५.७१.८८ ॥
ਉੱਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਾਂ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਹਿੱਤ ਗੁਆਏ ਬਿਨਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੇਰਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।
5.71.89
मोचयेयं मृत्युपाशात्संरब्धान्कुरुसृञ्जयान् ।
पाण्डवान्धार्तराष्ट्रांश्च सर्वां च पृथिवीमिमाम् ॥ ५.७१.८९ ॥
ਮੌਤ ਦੇ ਫੰਦੇ ਤੋਂ ਮੈਂ ਗੁੱਸੇ ਭਰੇ ਕੁਰੂਆਂ ਤੇ ਸ੍ਰੰਜਯਾਂ ਨੂੰ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਇਸ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੁਡਾ ਦਿਆਂਗਾ।
5.71.90
न ममैतन्मतं कृष्ण यत्त्वं यायाः कुरून्प्रति ।
सुयोधनः सूक्तमपि न करिष्यति ते वचः ॥ ५.७१.९० ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਤੂੰ ਕੁਰੂਆਂ ਕੋਲ ਜਾਵੇਂ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਰਾਇ ਨਹੀਂ। ਸੁਯੋਧਨ ਤੇਰੇ ਚੰਗੇ ਬੋਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇਗਾ।
5.71.91
समेतं पार्थिवं क्षत्रं दुर्योधनवशानुगम् ।
तेषां मध्यावतरणं तव कृष्ण न रोचये ॥ ५.७१.९१ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਉਸ ਖੱਤਰੀ ਸਮੂਹ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੇਰਾ ਜਾਣਾ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ।
5.71.92
न हि नः प्रीणयेद्द्रव्यं न देवत्वं कुतः सुखम् ।
न च सर्वामरैश्वर्यं तव द्रोहेण माधव ॥ ५.७१.९२ ॥
ਹੇ ਮਾਧਵ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਧ੍ਰੋਹ ਕਰਕੇ ਮਿਲਿਆ ਧਨ ਸਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ; ਦੇਵਤਾਪਣ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਸੁਖ ਤਾਂ ਕਿੱਥੋਂ; ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਐਸ਼ਵਰਜ ਵੀ ਨਹੀਂ।
5.71.93
जानाम्येतां महाराज धार्तराष्ट्रस्य पापताम् ।
अवाच्यास्तु भविष्यामः सर्वलोके महीक्षितां ॥ ५.७१.९३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਇਹ ਪਾਪ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਫਿਰ ਵੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਹਾਂਗੇ।
5.71.94
न चापि मम पर्याप्ताः सहिताः सर्वपार्थिवाः ।
क्रुद्धस्य संयुगे स्थातुं सिंहस्येवेतरे मृगाः । ॥ ५.७१.९४ ॥
ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਟਿਕਣ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਰ ਹਿਰਨ।
5.71.95
अथ चेत्ते प्रवर्तेरन्मयि किंचिदसांप्रतम् ।
निर्दहेयं कुरून्सर्वानिति मे धीयते मतिः ॥ ५.७१.९५ ॥
ਜੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਅਣਉਚਿਤ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਕੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿਆਂਗਾ, ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਹੈ।
5.71.96
न जातु गमनं पार्थ भवेत्तत्र निरर्थकम् ।
अर्थप्राप्तिः कदाचित्स्यादन्ततो वाप्यवाच्यता ॥ ५.७१.९६ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉੱਥੇ ਜਾਣਾ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ; ਕਦੇ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
5.71.97
एवमुक्तः प्रत्युवाच धर्मराजो जनार्दनम् ।
भातॄणां समवेतानां सकाशे पुरुषोत्तमम् ॥ ५.७१.९७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
5.71.98
यत्तुभ्यं रोचते कृष्ण स्वस्ति प्राप्नुहि कौरवान् ।
कृतार्थं स्वस्तिमन्तं त्वां द्रक्ष्यामि पुनरागतम् ॥ ५.७१.९८ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ ਉਹੀ ਕਰ। ਕੌਰਵਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਕਲਿਆਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ। ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਕਰਕੇ ਕਲਿਆਣ ਸਹਿਤ ਵਾਪਸ ਆਏ ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਫਿਰ ਵੇਖਾਂਗਾ।
5.71.99
विष्वक्सेन कुरून्गत्वा भरताञ्शमयन्प्रभो ।
यथा सर्वे सुमनसः सह स्याम सुचेतसः ॥ ५.७१.९९ ॥
ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਭਰਤਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ; ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿ ਸਕੀਏ।
5.71.100
भ्राता चासि सखा चासि बीभत्सोर्मम च प्रियः ।
सौहृदेनाविशङ्ख्योऽसि स्वस्ति प्राप्नुहि भूतये ॥ ५.७१.१०० ॥
ਤੂੰ ਭਰਾ ਵੀ ਹੈਂ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਵੀ ਹੈਂ; ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਸਨੇਹ ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਵਧਾਰੇ ਲਈ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ।
5.71.101
अस्मान्वेत्थ परान्वेत्थ वेत्थार्थान्वेत्थ भाषितुम् ।
यद्यदस्मद्धितं कृष्ण तत्तद्वाच्यः सुयोधनः ॥ ५.७१.१०१ ॥
ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਬੋਲਣਾ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਜੋ ਜੋ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸੁਯੋਧਨ ਨੂੰ ਆਖੀਂ।
5.71.102
यद्यद्धर्मेण संयुक्तमुपपद्येद्धितं वचः ।
तत्तत्केशव भाषेथाः सान्त्वं वा यदि वेतरत् ॥ ५.७१.१०२ ॥
ਜੋ ਜੋ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਗੱਲ ਢੁਕਦੀ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਉਹੀ ਕਹੀਂ; ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਾਂਤਵਨਾ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੀ।