ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 5.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.71.1
प्रयाते सञ्जये साधौ कौरवान्प्रति वै तदा ।
किं चक्रुः पाण्डवास्तत्र मम पूर्वपितामहाः ॥ ५.७१.१ ॥
ସାଧୁ ସଞ୍ଜୟ କୌରବମାନଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଚାଲିଯିବା ପରେ ସେତେବେଳେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେଠାରେ କ'ଣ କଲେ, ମୋ ପୂର୍ବ ପିତାମହଗଣ?
5.71.2
एतत्सर्वं द्विजश्रेष्ठ विस्तरं मम सत्तम ।
कथयस्व प्रयत्नेन श्रोतुमिच्छामि पण्डित ॥ ५.७१.२ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ସତ୍ତମ, ହେ ପଣ୍ଡିତ, ଏ ସବୁ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ କୁହନ୍ତୁ; ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
5.71.3
सञ्जये प्रतियाते तु धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
अर्जुनं भीमसेनं च माद्रीपुत्रौ च भारत ॥ ५.७१.३ ॥
ସଞ୍ଜୟ ଫେରିଗଲା ପରେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଅର୍ଜୁନ, ଭୀମସେନ ଓ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର, ହେ ଭାରତ!
5.71.4
विराटं द्रुपदं चैव केकयानां महारथान् ।
अब्रुवीदुपसङ्गम्य शङ्खचक्रगदाधरम् ।
अभियाचामहे गत्वा प्रयातुं कुरुसंसदम् ॥ ५.७१.४ ॥
ବିରାଟ, ଦ୍ରୁପଦ ଓ କେକୟମାନଙ୍କ ମହାରଥୀମାନଙ୍କୁ, ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ସେ କହିଲେ: 'କୌରବ ସଭାକୁ ଯିବାକୁ ଆମେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛୁ।'
5.71.5
यथा भीष्मेण द्रोणेन बाह्लीकेन च धीमता ।
अन्यैश्च कुरुभिः सार्धं न युध्येमहि संयुगे ॥ ५.७१.५ ॥
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବାହ୍ଲୀକ ଓ ଅନ୍ୟ କୌରବମାନଙ୍କ ସହିତ ଆମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେପରି ନ ଲଢ଼ୁ।
5.71.6
एष नः प्रथमः कल्प एतन्निश्रेय उत्तमम् ।
एवमुक्ताः सुमनसस्तेऽभिजग्मुर्जनार्दनम् ॥ ५.७१.६ ॥
ଏହା ଆମର ପ୍ରଥମ ଉପାୟ, ଏହା ପରମ ମଙ୍ଗଳ। ଏପରି କୁହାଗଲେ ପ୍ରସନ୍ନମନା ସେମାନେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
5.71.7
पाण्डवैः सह राजानो मरुत्वन्त इवामराः ।
तदा च दुःसहाः सर्वे सदस्यास्ते नरर्षभाः ॥ ५.७१.७ ॥
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ରାଜାମାନେ ମରୁତ୍ମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ସେହି ସଭାର ସମସ୍ତ ସଭ୍ୟ ଦୁର୍ଜୟ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ।
5.71.8
जनार्दनं समासाद्य कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
अब्रवीत्परवीरध्नं दाशार्हं पाण्डुनन्दनः ॥ ५.७१.८ ॥
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଶତ୍ରୁବୀରଙ୍କ ସଂହାରକ ଦାଶାର୍ହଙ୍କୁ କହିଲେ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ସେହି ପୁତ୍ର।
5.71.9
अयं स कालः संप्राप्तो मित्राणां मित्रवत्सल ।
न च त्वदन्यं पश्यामि यो न आपत्सु तारयेत् ॥ ५.७१.९ ॥
ହେ ମିତ୍ରବତ୍ସଳ! ସେହି ସମୟ ଆସିଛି। ତୁମ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କାହାକୁ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ ଯିଏ ଆପଦରୁ ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବ।
5.71.10
त्वां हि माधवमाश्रित्य निर्भया मोघदर्पितम् ।
धार्तराष्ट्रं सहामात्यं स्वयं समनुयुङ्क्ष्महे ॥ ५.७१.१० ॥
ମାଧବ, ତୁମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ନିର୍ଭୟ ହୋଇ, ବ୍ୟର୍ଥ ଗର୍ବୀ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରକୁ ତାଙ୍କ ଅମାତ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଆମେ ନିଜେ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିବା।
5.71.11
यथा हि सर्वास्वापत्सु पासि वृष्णीनरिन्दम् ।
तथा ते पाण्डवा रक्ष्याः पाह्यस्मान्महतो भयात् ॥ ५.७१.११ ॥
ବୃଷ୍ଣିବଂଶର ନରେନ୍ଦ୍ର! ତୁମେ ଯେପରି ସବୁ ଆପଦରେ ରକ୍ଷା କରିଥାଅ, ସେହିପରି ତୁମ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର; ଏହି ମହାଭୟରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।
5.71.12
अयमस्मि महाबाहो ब्रूहि यत्ते विवक्षितम् ।
करिष्यामि हि तत्सर्वं यत्त्वं वक्ष्यसि भारत ॥ ५.७१.१२ ॥
ଏହି ମୁଁ ଅଛି, ହେ ମହାବାହୁ! ତୁମ ମନରେ ଯାହା କହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ତାହା କୁହ। ହେ ଭାରତ! ତୁମେ ଯାହା କହିବ ତାହା ସବୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିବି।
5.71.13
श्रुतं ते धृतराष्ट्रस्य सपुत्रस्य चिकीर्षितम् ।
एतद्धि सकलं कृष्ण सञ्जयो मां यदब्रवीत् ॥ ५.७१.१३ ॥
ହେ କୃଷ୍ଣ, ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା, ତାହା ତୁମେ ଶୁଣିଛ। ସଞ୍ଜୟ ମୋତେ ସେ ସବୁ କହିଛନ୍ତି।
5.71.14
मृदुपूर्वं साममिश्रं सममुग्रं च माधव ।
न कतृं न्यायमास्थाय गर्हिताश्च ततो वयम् ॥ ५.७१.१४ ॥
ହେ ମାଧବ, ମୃଦୁରୁ ଆରମ୍ଭ, ସାମସହ ମିଶ୍ରିତ, ସମ ଓ ଉଗ୍ର ଉପାୟ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଅବଲମ୍ବନ କରିଥିଲୁ; କିନ୍ତୁ ନ୍ୟାୟପଥ ଗ୍ରହଣ କରିବାରୁ ଆମେ ନିନ୍ଦିତ ହେଲୁ।
5.71.15
तन्मतं धृतराष्ट्रस्य सोऽस्यात्मा विवृतान्तरः ।
यथोक्तं दूत आचष्टे वध्यः स्यादन्यथा ब्रुवन् ॥ ५.७१.१५ ॥
ଏହା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ମତ; ତାଙ୍କ ଅନ୍ତର ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି। ଦୂତ କହିଥିବା ଭଳି ସେ କହୁଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟଥା କହିଥିଲେ ସେ ବଧ୍ୟ ହୋଇଥାଆନ୍ତେ।
5.71.16
अप्रदानेन राज्यस्य शान्तिमस्मासु मार्गति ।
लुब्धः पापेन मनसा चरन्नसममात्मनः ॥ ५.७१.१६ ॥
ରାଜ୍ୟ ନ ଦେଇ ସେ ଆମଠାରୁ ଶାନ୍ତି ଖୋଜୁଛନ୍ତି; ଲୋଭୀ ଓ ପାପୀ ମନରେ ସେ ନିଜ ପାଇଁ ଅନ୍ୟାୟପୂର୍ବକ ଆଚରଣ କରୁଛନ୍ତି।
5.71.17
यत्तद्द्वादशवर्षाणि वनेषु ह्युषिता वयम् ।
छद्मना शरदं चैकां धृतराष्ट्रस्य शासनात् ॥ ५.७१.१७ ॥
ଆମେ ବାର ବର୍ଷ ବନରେ ରହିଲୁ; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଛଳରେ ଏକ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ କାଟିଲୁ।
5.71.18
स्थाता नः समये तस्मिन्धृतराष्ट्र इति प्रभो ।
नाहास्म समयं कृष्ण तद्धि नो ब्राह्मणा विदुः ॥ ५.७१.१८ ॥
ହେ ପ୍ରଭୁ, "ସେହି ସମୟରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମର ସାକ୍ଷୀ ରହିବେ" ଏପରି କୌଣସି ଚୁକ୍ତି ଆମେ କରିନଥିଲୁ; ହେ କୃଷ୍ଣ, ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
5.71.19
गृद्धो राजा धृतराष्ट्रः स्वधर्मं नानुपश्यति ।
वश्यत्वात्पुत्रगृद्धित्वान्मन्दस्यान्वेति शासनं ॥ ५.७१.१९ ॥
ଲୋଭୀ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ନିଜ ଧର୍ମକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ। ବଶବର୍ତ୍ତୀ ହେବା ଓ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ହେତୁ ସେ ମୂର୍ଖର ଆଦେଶ ମାନନ୍ତି।
5.71.20
सुयोधनमते तिष्ठन्राजाऽस्मासु जनार्दन ।
मिथ्याचरति लुब्धः संश्चरन्हि प्रियमात्मनः ॥ ५.७१.२० ॥
ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ସୁଯୋଧନଙ୍କ ମତରେ ରହୁଥିବା ରାଜା ଆମ ପ୍ରତି ମିଥ୍ୟା ଆଚରଣ କରନ୍ତି। ଲୋଭୀ ହୋଇ ସେ ନିଜର ପ୍ରିୟ ବିଷୟ ହିଁ ଖୋଜି ବୁଲନ୍ତି।
5.71.21
इतो दुःखतरं किं नु यदहं मातरं ततः ।
संविधातुं न शक्नोमि मित्राणां वा जनार्दन ॥ ५.७१.२१ ॥
ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଏଥିରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦ କ'ଣ ହୋଇପାରେ ଯେ ମୁଁ ମାତା ଓ ମିତ୍ରମାନଙ୍କର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିପାରୁ ନାହିଁ?
5.71.22
काशिभिश्चेदिपाञ्चालैर्मत्स्यैश्च मधुसूदन ।
भवता चैव नाथेन पञ्च ग्रामा वृता मया ॥ ५.७१.२२ ॥
ହେ ମଧୁସୂଦନ, କାଶୀ, ଚେଦି, ପାଞ୍ଚାଳ ଓ ମତ୍ସ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କୁ ଆମର ନାଥ ଭାବି ମୁଁ ପାଞ୍ଚଟି ଗ୍ରାମ ମାଗିଛି।
5.71.23
अविस्थलं वृकस्थलं माकन्दी वारणावतम् ।
अवसानं च गोविन्द कंचिदेवात्र पञ्चम् ॥ ५.७१.२३ ॥
ଅବିସ୍ଥଳ, ବୃକସ୍ଥଳ, ମାକନ୍ଦୀ, ବାରଣାବତ, ଓ ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ଅବସାନ; ଏଠାରେ ପଞ୍ଚମ କିଛି।
5.71.24
पञ्च नस्तात दीयन्तां ग्रामा वा नगराणि वा ।
वसेम सहिता येषु मा च नो भरता नशन् ॥ ५.७१.२४ ॥
ହେ ତାତ, ଆମକୁ ପାଞ୍ଚଟି ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ନଗର ଦିଆଯାଉ; ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ଏକତ୍ର ବାସ କରିପାରିବା, ଏବଂ ଭରତବଂଶ ଯେପରି ନଷ୍ଟ ନହୁଏ।
5.71.25
न च तानपि दुष्टात्मा धार्तराष्ट्रोऽनुमन्यते ।
स्वाम्यमात्मनि मत्वाऽसावतो दुःखतरं नु किं ॥ ५.७१.२५ ॥
ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ସେମାନଙ୍କୁ ତାହା ମଧ୍ୟ ଅନୁମତି ଦିଏ ନାହିଁ। ନିଜକୁ ପ୍ରଭୁ ଭାବୁଥିବା ତା ପାଇଁ ଏଥିରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦ କ'ଣ ହେବ?
5.71.26
कुले जातस्य वृद्धस्य परवित्तेषु गृद्ध्यतः ।
लोभः प्रज्ञानमाहन्ति प्रज्ञा हन्ति हता ह्रियं ॥ ५.७१.२६ ॥
ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମିତ ବୃଦ୍ଧ ଯଦି ପରର ଧନରେ ଲୋଭ କରେ, ତେବେ ଲୋଭ ତାହାର ପ୍ରଜ୍ଞାକୁ ନଷ୍ଟ କରେ; ନଷ୍ଟ ପ୍ରଜ୍ଞା ଲଜ୍ଜାକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।
5.71.27
ह्रीर्हता बाधते धर्मं धर्मो हन्ति हतः श्रियम् ।
श्रीर्हता पुरुषं हन्ति पुरुषस्याधं वधः ॥ ५.७१.२७ ॥
ନଷ୍ଟ ଲଜ୍ଜା ଧର୍ମକୁ ବାଧା ଦିଏ; ନଷ୍ଟ ଧର୍ମ ଶ୍ରୀକୁ ନଷ୍ଟ କରେ; ନଷ୍ଟ ଶ୍ରୀ ମଣିଷକୁ ନଷ୍ଟ କରେ; ମଣିଷର ବିନାଶରେ ଏହା ଅଧା।
5.71.28
अधनाद्धि निवर्तन्ते ज्ञातयः सुहृदो द्विजाः ।
अपुष्पादफलाद्वृक्षाद्यथा कृष्ण पतत्रिणः ॥ ५.७१.२८ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜଗଣ, ନିର୍ଧନ ଲୋକଠାରୁ ଜ୍ଞାତି ଓ ମିତ୍ରମାନେ ଦୂରେଇ ଯାଆନ୍ତି; ହେ କୃଷ୍ଣ, ଫୁଲ ଓ ଫଳହୀନ ଗଛରୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ଉଡ଼ିଯିବା ପରି।
5.71.29
एतच्च मरणं तात उन्मत्तपतितादिव ।
ज्ञातयो विनिवर्तन्ते प्रेतसत्वादिवासवः ॥ ५.७१.२९ ॥
ହେ ତାତ, ଏହା ମୃତ୍ୟୁ ପରି; ଉନ୍ମତ୍ତ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକଠାରୁ ଜ୍ଞାତିମାନେ ଦୂରେଇ ଯାଆନ୍ତି, ପ୍ରେତସମାନ ଲୋକଠାରୁ ପ୍ରାଣ ଦୂରେଇ ଯାଏ ପରି।
5.71.30
नातः पापीयसीं कांचिदवस्थां शम्बरोऽब्रवीत् ।
यत्र नैवाऽद्य न प्रातर्भोजनं प्रतिदृश्यते ॥ ५.७१.३० ॥
ଏଥିରୁ ଅଧିକ ପାପମୟ ଅବସ୍ଥା ଶମ୍ବର କହି ନାହାଁନ୍ତି; ଯେଉଁଠି ଆଜି କିମ୍ବା କାଲି ସକାଳେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
5.71.31
धनमाहुः परं धर्मं धने सर्वं प्रतिष्ठितम् ।
जीवन्ति धनिनो लोके मृता ये त्वधना नराः ॥ ५.७१.३१ ॥
ଧନକୁ ପରମ ଧର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଧନରେ ହିଁ ସବୁକିଛି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଜଗତରେ ଧନୀମାନେ ବଞ୍ଚନ୍ତି; ଯେଉଁ ନିର୍ଧନ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସେମାନେ ମୃତ ସମାନ।
5.71.32
ये धनादपकर्षन्ति नरं स्वबलमास्थिताः ।
ते धर्ममर्थं कामं च प्रमथ्नन्ति नरं च तम् ॥ ५.७१.३२ ॥
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ବଳର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଧନରୁ ବଞ୍ଚିତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେହି ମନୁଷ୍ୟର ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ତିନିଟିକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି।
5.71.33
एतामवस्थां प्राप्यैके मरणं वव्रिरे जनाः ।
ग्रामायैके वनायैके नाशायैके प्रवव्रजुः ॥ ५.७१.३३ ॥
ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚି କେତେକ ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁକୁ ବରଣ କରନ୍ତି; କେତେକ ଗାଁ ପାଇଁ, କେତେକ ବନ ପାଇଁ, କେତେକ ବିନାଶ ପାଇଁ ବାହାରି ଯାଆନ୍ତି।
5.71.34
उन्मादमेके पुष्यन्ति यान्त्यन्ये द्विषतां वशम् ।
दास्यमेके च गच्छन्ति परेषामर्थहेतुना ॥ ५.७१.३४ ॥
କେତେକ ଉନ୍ମାଦକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବଶରେ ଯାଆନ୍ତି; କେତେକ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଧନ ପାଇଁ ଦାସତ୍ୱରେ ପଡ଼ନ୍ତି।
5.71.35
आपदेवास्य मरणात्पुरुषस्य गरीयसी ।
श्रियो विनाशस्तद्ध्यस्य निमित्तं धर्मकामयोः ॥ ५.७१.३५ ॥
ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ବିପଦ ଏହା; କାରଣ ତା'ର ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟର ବିନାଶ ହିଁ ତା'ର ଧର୍ମ ଓ କାମର ବିନାଶର କାରଣ ହୁଏ।
5.71.36
यदस्य धर्म्यं मरणं शाश्वतं लोकवर्त्मवत् ।
समन्तात्सर्वभूतानां न तदत्येति कश्चन ॥ ५.७१.३६ ॥
ଏହାର ପାଇଁ ଯାହା ଧର୍ମସମ୍ମତ, ଶାଶ୍ୱତ ଏବଂ ଜଗତର ପଥ ପରି, ସେହି ମୃତ୍ୟୁକୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
5.71.37
न तथा बाध्यते कृष्ण प्रकृत्या निर्धनो जनः ।
यथा भद्रां श्रियं प्राप्य तया हीनः सुखैधितः ॥ ५.७१.३७ ॥
ହେ କୃଷ୍ଣ, ସ୍ୱଭାବତଃ ଦରିଦ୍ର ମଣିଷ ସେତେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯେତେ ଶୁଭ ସମ୍ପଦ ପାଇ ତାଠାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ ସୁଖରେ ବଢ଼ିଥିବା ମଣିଷ ହୁଏ।
5.71.38
स तदाऽऽत्मापराधेन संप्राप्तो व्यसनं महत् ।
सेन्द्रान्गर्हयते देवान्नात्मानं च कथंचन ॥ ५.७१.३८ ॥
ସେ ସେତେବେଳେ ନିଜ ଦୋଷରୁ ମହା ବିପଦରେ ପଡ଼େ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ; କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦିଏ ନାହିଁ।
5.71.39
न चास्य सर्वशास्राणि प्रभवन्ति निबर्हणे ।
सोऽभिक्रुध्याति भृत्यानां सुहृदश्चाभ्यसूयति ॥ ५.७१.३९ ॥
ତାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ସମର୍ଥ ହୁଏ ନାହିଁ; ସେ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରେ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଈର୍ଷା କରେ।
5.71.40
तत्तदा मन्युरेवैति स भूयः संप्रमुह्यति ।
स मोहवशमापन्नः क्रूरं कर्म निषेवते ॥ ५.७१.४० ॥
ସେତେବେଳେ ସେହି କ୍ରୋଧ ପୁନର୍ବାର ତା ପାଖକୁ ଆସେ; ସେ ପୁନର୍ବାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ; ମୋହର ବଶରେ ପଡ଼ି ସେ କ୍ରୂର କର୍ମ କରେ।
5.71.41
पापकर्मतया चैव सङ्करं तेन पुष्यति ।
सङ्करो नरकायैव सा काष्ठा पापकर्मणाम् ॥ ५.७१.४१ ॥
ପାପକର୍ମର ସ୍ଥିତି ହେତୁ ସେ ତାହାରିଥିରେ ସଙ୍କରକୁ ପୋଷଣ କରେ; ସଙ୍କର ନରକ ପାଇଁ ହିଁ; ତାହା ହିଁ ପାପକର୍ମୀମାନଙ୍କର ଚରମ ସୀମା।
5.71.42
न चेत्प्रबुध्यते कृष्ण नरकायैव गच्छति ।
तस्य प्रबोधः प्रज्ञैव प्रज्ञाचक्षुस्तरिष्यति ॥ ५.७१.४२ ॥
ହେ କୃଷ୍ଣ, ସେ ଯଦି ଜାଗ୍ରତ ନ ହୁଏ ତେବେ ନରକକୁ ହିଁ ଯାଏ; ତାହାର ଜାଗରଣ ପ୍ରଜ୍ଞା ହିଁ; ପ୍ରଜ୍ଞାଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଜଣେ ପାର ହେବ।
5.71.43
प्रज्ञालाभे हि पुरुषः शास्त्राण्येवान्ववेक्षते ।
शास्त्रनिष्ठः पुनर्धर्मं तस्य ह्रीरङ्गमुत्तमम् ॥ ५.७१.४३ ॥
ପ୍ରଜ୍ଞା ଲାଭ ହେଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରସବୁ ହିଁ ଅନୁଶୀଳନ କରେ। ଶାସ୍ତ୍ରନିଷ୍ଠ ହୋଇ ସେ ପୁନର୍ବାର ଧର୍ମକୁ (ଜାଣେ); ତାହାର ଉତ୍ତମ ଅଙ୍ଗ ହେଉଛି ଲଜ୍ଜା।
5.71.44
ह्रीमान्हि पापं प्रद्वेष्टि तस्य श्रीरभिवर्धते ।
श्रीमान्स यावद्भवति तावद्भवति पूरुषः ॥ ५.७१.४४ ॥
ଲଜ୍ଜାଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି ପାପକୁ ଘୃଣା କରେ; ତାହାର ଶ୍ରୀ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ସେ ଶ୍ରୀମାନ ଥିବାଯାଏ ସେ ପୁରୁଷ (ରହେ)।
5.71.45
धर्मनित्यः प्रशान्तात्मा कार्ययोगवहः सदा ।
नाधर्मे कुरुते बुद्धिं न च पापे प्रवर्तते ॥ ५.७१.४५ ॥
ଯିଏ ସର୍ବଦା ଧର୍ମରେ ନିତ୍ୟ ସ୍ଥିର, ଶାନ୍ତାତ୍ମା ଏବଂ କର୍ତ୍ତବ୍ୟଯୋଗ ବହନକାରୀ, ସେ ଅଧର୍ମରେ ବୁଦ୍ଧି ଲଗାଏ ନାହିଁ କି ପାପରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
5.71.46
अह्रीको वा विमूढो वा नैव स्त्री न पुनः पुमान् ।
नास्याधिकारो धर्मेऽस्ति यथा शूद्रस्तथैव सः ॥ ५.७१.४६ ॥
ଯିଏ ନିର୍ଲଜ୍ଜ କିମ୍ବା ମୋହଗ୍ରସ୍ତ, ସେ ନା ସ୍ତ୍ରୀ ନା ପୁରୁଷ; ଧର୍ମରେ ତାହାର ଅଧିକାର ନାହିଁ, ଶୂଦ୍ର ପରି ସେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।
5.71.47
ह्रीमानवति देवांश्च पितॄनात्मानमेव च ।
तेनामृतत्वं व्रजति सा काष्ठा पुण्यकर्मणाम् ॥ ५.७१.४७ ॥
ଲଜ୍ଜାଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେବତା, ପିତୃଗଣ ଓ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ରକ୍ଷା କରେ। ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ସେ ଅମରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏହା ପୁଣ୍ୟକର୍ମର ପରାକାଷ୍ଠା।
5.71.48
तदिदं मयि ते दृष्टं प्रत्यक्षं मधुसूदन ।
यथा राज्यात्परिभ्रष्टो वसामि वसतीरिमाः ॥ ५.७१.४८ ॥
ହେ ମଧୁସୂଦନ! ଏ ସବୁ ଆପଣ ମୋ ଭିତରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖିଛନ୍ତି; ରାଜ୍ୟରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇ ମୁଁ ଏହି ବାସସ୍ଥାନରେ ବାସ କରୁଛି।
5.71.49
ते वयं न श्रियं हातुमलं न्यायेन केनचित् ।
अत्र नो यतमानानां वधश्चेदपि साधु तत् ॥ ५.७१.४९ ॥
ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଆମେ ସେହି ରାଜଲକ୍ଷ୍ମୀ ଛାଡ଼ିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହଁ। ଏଠାରେ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଆମର ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଭଲ।
5.71.50
तत्र नः प्रथमः कल्पो यद्वयं ते च माधव ।
प्रशान्ताः समभूताश्च श्रियं तामश्रुवीमहि ॥ ५.७१.५० ॥
ସେଥିରେ ଆମର ପ୍ରଥମ ପଥ ଏହା: ଆମେ ଓ ତୁମେ, ହେ ମାଧବ, ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଏକତ୍ର ହୋଇ ସେହି ରାଜଲକ୍ଷ୍ମୀ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା।
5.71.51
तत्रैषा परमा काष्ठा रौद्रकर्मक्षयोदया ।
यद्वयं कौरवान्हत्वा तानि राष्ट्राण्यवाप्नुमः ॥ ५.७१.५१ ॥
ସେଥିରେ ଏହା ପରମ ସୀମା — ଭୟଙ୍କର କର୍ମର ନାଶରୁ ଉଦୟ ହେଉଥିବା: ଆମେ କୌରବମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି ସେହି ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା।
5.71.52
ये पुनः स्युरसंबद्धा अनार्याः कृष्ण शत्रवः ।
तेषामप्यवधः कार्यः किंपुनर्ये स्युरीदृशाः ॥ ५.७१.५२ ॥
ହେ କୃଷ୍ଣ, ଯେଉଁ ସମ୍ପର୍କହୀନ ଅନାର୍ଯ୍ୟ ଶତ୍ରୁ, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବଧ କରିବା ଉଚିତ; ଏପରି ଲୋକଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆଉ କଣ କହିବା!
5.71.53
ज्ञातयश्चैव भूयिष्ठाः सहाया गुरवश्च नः ।
तेषां वधोऽतिपापीयान्किं नु युद्धेऽस्ति शोभनम् ॥ ५.७१.५३ ॥
ଆମର ଅଧିକାଂଶ ଜ୍ଞାତି, ସହାୟକ ଏବଂ ଗୁରୁଜନ; ସେମାନଙ୍କ ବଧ ଅତି ପାପମୟ। ତେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୁଭ କଣ ଅଛି?
5.71.54
पापः क्षत्रियधर्मोऽयं वयं च क्षत्रबन्धवः ।
स नः स्वधर्मोऽधर्मो वा वृत्तिरन्या विगर्हिता ॥ ५.७१.५४ ॥
ଏହି କ୍ଷତ୍ରିୟଧର୍ମ ପାପମୟ; ଆମେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ। ତାହା ଆମର ସ୍ୱଧର୍ମ ନା ଅଧର୍ମ — ଅନ୍ୟ ଜୀବିକା ନିନ୍ଦିତ।
5.71.55
शूद्रः करोति शुश्रूषां वैश्मा वै पण्यजीविकाः ।
वयं वधेन जीवामः कपालं ब्राह्मणैर्वृतम् ॥ ५.७१.५५ ॥
ଶୂଦ୍ର ସେବା କରେ, ବୈଶ୍ୟମାନେ ବାଣିଜ୍ୟରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଆମେ ବଧ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଭିକ୍ଷାପାତ୍ର ଅଛି।
5.71.56
क्षत्रियः क्षत्रियं हन्ति मत्स्यो मत्स्येन जीवति ।
श्वा श्वानं हन्ति दाशार्ह पश्य धर्मो यथागतः ॥ ५.७१.५६ ॥
କ୍ଷତ୍ରିୟ କ୍ଷତ୍ରିୟକୁ ମାରେ, ମାଛ ମାଛରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରେ, କୁକୁର କୁକୁରକୁ ମାରେ। ହେ ଦାଶାର୍ହ, ଦେଖ, ଧର୍ମ ଯେପରି ଆସିଛି ସେପରି ଅଛି।
5.71.57
युद्धे कृष्ण कलिर्नित्यं प्राणाः सीदन्ति संयुगे ।
बलं तु नीतिमाधाय युध्ये जयपराजयौ ॥ ५.७१.५७ ॥
ହେ କୃଷ୍ଣ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସର୍ବଦା କଳି ରହେ; ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରାଣ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ତଥାପି ବଳ ଓ ନୀତି ଧାରଣ କରି ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା—ଜୟ କି ପରାଜୟ ଯାହା ହେଉ।
5.71.58
नात्मच्छन्देन भूतानां जीवितं मरणं तथा ।
नाप्यकाले सुखं प्राप्यं दुःखं वाऽपि यदूत्तम ॥ ५.७१.५८ ॥
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଜୀବନ ଓ ମରଣ ସେମାନଙ୍କ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ହୁଏ ନାହିଁ; ଅକାଳରେ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ମିଳେ ନାହିଁ, ହେ ଯଦୁଶ୍ରେଷ୍ଠ।
5.71.59
एको ह्यपि बहून्हन्ति घ्नन्त्येकं बहवोऽप्युत ।
शूरं कापुरुषो हन्ति अयशस्वी यशस्विनम् ॥ ५.७१.५९ ॥
ଜଣେ ହିଁ ବହୁଙ୍କୁ ମାରେ, ଏବଂ ବହୁ ଜଣଙ୍କୁ ମାରନ୍ତି। କାପୁରୁଷ ଶୂରକୁ ମାରେ, ଅଯଶସ୍ବୀ ଯଶସ୍ବୀକୁ ମାରେ।
5.71.60
जयो नैवोभयोर्दृष्टो नोभयोश्च पराजयः ।
तथैवापचयो दृष्टो व्यपयाने क्षयव्ययौ ॥ ५.७१.६० ॥
ଉଭୟ ପକ୍ଷର ଜୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ଉଭୟ ପକ୍ଷର ପରାଜୟ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ସେହିପରି କ୍ଷୟ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ପଛକୁ ଫେରିବାରେ କ୍ଷୟ ଓ ବ୍ୟୟ ହୁଏ।
5.71.61
सर्वथा वृजिनं युद्धं को ध्नन्न प्रतिहन्यते ।
हतस्य च हृषीकेश समौ जयपराजयौ ॥ ५.७१.६१ ॥
ଯୁଦ୍ଧ ସବୁ ପ୍ରକାରେ ପାପମୟ; କିଏ ହତ୍ୟା କରି ପ୍ରତିଫଳରେ ନିହତ ହୁଏ ନାହିଁ? ହେ ହୃଷୀକେଶ, ମୃତ ପାଇଁ ଜୟ ଓ ପରାଜୟ ସମାନ।
5.71.62
पराजयश्च मरणान्मन्ये नैव विशिष्यते ।
यस्य स्याद्विजयः कृष्ण तस्यप्यपचयो ध्रुवम् ॥ ५.७१.६२ ॥
ମୋ ମତରେ ପରାଜୟ ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହେଁ; ହେ କୃଷ୍ଣ, ଯାହାର ବିଜୟ ହୁଏ ତାହାରିଓ ନିଶ୍ଚୟ କ୍ଷୟ ହୁଏ।
5.71.63
अन्ततो दयितं ध्नन्ति केचिदप्यपरे जनाः ।
तस्याङ्गबलहीनस्य पुत्रान्भ्रातॄनपश्यतः ॥ ५.७१.६३ ॥
ଶେଷରେ କେତେକ ଲୋକ ନିଜ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ। ଅଙ୍ଗବଳହୀନ, ପୁତ୍ର ଓ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ନ ଦେଖୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର।
5.71.64
निर्वेदो जीविते कृष्ण सर्वतश्चोपजायते ।
ये ह्येव धीरा ह्रीमन्त आर्याः करुणवेदिनः ॥ ५.७१.६४ ॥
ହେ କୃଷ୍ଣ, ଜୀବନ ପ୍ରତି ସବୁ ଦିଗରୁ ବିରକ୍ତି ଜନ୍ମେ। ଯେଉଁମାନେ ଧୀର, ଲଜ୍ଜାଶୀଳ, ଆର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ କରୁଣା ବୁଝନ୍ତି।
5.71.65
त एव युद्धे हन्यन्ते यवीयान्मुच्यते जनः ।
हत्वाऽप्यनुशयो नित्यं परानपि जनार्दन ॥ ५.७१.६५ ॥
ସେମାନେ ହିଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହୁଅନ୍ତି, ଓ ନୀଚ ବ୍ୟକ୍ତି ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ହେ ଜନାର୍ଦନ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ମଧ୍ୟ ସର୍ବଦା ଅନୁତାପ ରହେ।
5.71.66
अनुबद्धश्च पापोऽत्र शेषश्चाप्यवशिष्यते ।
शेषो हि बलमासाद्य न शेषमनुशेषयेत् ॥ ५.७१.६६ ॥
ଏଠାରେ ପାପ ଲାଗିରହେ, ଏବଂ ଅବଶିଷ୍ଟ ମଧ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହେ। ଅବଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି ବଳ ପାଇ ଅବଶିଷ୍ଟକୁ ଅବଶିଷ୍ଟ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
5.71.67
सर्वोच्छेदे च यतते वैरस्यान्तविधित्सया ।
जयो वैरं प्रसृजति दुःखमास्ते पराजितः ॥ ५.७१.६७ ॥
ସମସ୍ତଙ୍କ ବିନାଶରେ ଯିଏ ରତ ରହେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁତାର ଅନ୍ତ କରିବାର ଇଚ୍ଛାରେ ଯତ୍ନ କରେ, ତାର ଜୟ ଶତ୍ରୁତାକୁ ହିଁ ଜନ୍ମ ଦିଏ; ପରାଜିତ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି ରହେ।
5.71.68
सुखं प्रशान्तः स्वपिति हित्वा जयपराजयौ ।
जातवैरश्च पुरुषो दुःखं स्वपिति नित्यदा ॥ ५.७१.६८ ॥
ଯିଏ ଶାନ୍ତ, ସେ ଜୟ-ପରାଜୟ ଛାଡ଼ି ସୁଖରେ ଶୋଏ; କିନ୍ତୁ ଯାହାର ମନରେ ଶତ୍ରୁତା ଜନ୍ମିଛି, ସେ ମଣିଷ ସଦା ଦୁଃଖରେ ଶୋଏ।
5.71.69
अनिर्वृत्तेन मनसा ससर्प इव वेश्मनि ।
उत्सादयति यः सर्वं यशसा स विमुच्यते ॥ ५.७१.६९ ॥
ଅଶାନ୍ତ ମନରେ, ଘରର ସାପ ପରି, ଯିଏ ସବୁକିଛି ଉତ୍ପାଟନ କରେ, ସେ ଯଶ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
5.71.70
अकीर्तिं सर्वभूतेषु शाश्वतीं स नियच्छति ।
न हि वैराणि शाम्यन्ति दीर्घकालधृतान्यपि ॥ ५.७१.७० ॥
ସେ ସବୁ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଶାଶ୍ୱତ ଅପକୀର୍ତ୍ତି ପାଏ; କାରଣ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରିଥିବା ଶତ୍ରୁତା ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
5.71.71
आख्यातारश्च विद्यन्ते पुमांश्चेद्विद्यते कुले ।
न चापि वैरं वैरेण केशव व्युपशाम्यति ॥ ५.७१.७१ ॥
ହେ କେଶବ! କୁଳରେ ଯଦି କୌଣସି ପୁରୁଷ ଥାଏ, ତେବେ କହିବାକୁ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଥାଆନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଶତ୍ରୁତା ଶତ୍ରୁତାରେ କେବେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
5.71.72
हविषाऽग्निर्यथा कृष्ण भूय एवाभिवर्धते ।
अतोऽन्यथा नास्ति शान्तिर्नित्यमन्तरमन्ततः ॥ ५.७१.७२ ॥
ହେ କୃଷ୍ଣ! ଘିଅରେ ଅଗ୍ନି ଯେପରି ଅଧିକ ଜଳେ, ସେପରି; ଅତଏବ ଅନ୍ୟଥା ଶାନ୍ତି ନାହିଁ — ଶେଷରେ ସର୍ବଦା ଅନ୍ତର ହିଁ ରହେ।
5.71.73
अन्तरं लिप्समानानामयं दोषो निरन्तरः ।
पौरुषे यो हि बलवानाधिर्हृदयबाधनः।
तस्य त्यागेन वा शान्तिर्मरणेनापि वा भवेत् ॥ ५.७१.७३ ॥
ଅନ୍ତର ଇଚ୍ଛୁକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଦୋଷ ନିରନ୍ତର। ପୌରୁଷରେ ଯେଉଁ ପ୍ରବଳ ମାନସିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୃଦୟକୁ ପୀଡ଼ା ଦିଏ, ତାହାର ତ୍ୟାଗ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁରେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ହୋଇପାରେ।
5.71.74
अथवा मूलघातेन द्विषतां मधुसूदन ।
फलनिर्वृत्तिरिद्धा स्यात्तन्नृशंसतरं भवेत् ॥ ५.७१.७४ ॥
ଅଥବା ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମୂଳରେ ଆଘାତ କଲେ ଫଳପ୍ରାପ୍ତି ଦେଖାଯାଇପାରେ; ତାହା ଅଧିକ ନିଷ୍ଠୁର ହେବ।
5.71.75
या तु त्यागेन शान्तिः स्यात्तदृते वध एव सः ।
संशयाच्च समुच्छेदाद्द्विषतामात्मनस्तथा ॥ ५.७१.७५ ॥
କିନ୍ତୁ ତ୍ୟାଗରୁ ଯେଉଁ ଶାନ୍ତି ହୁଏ, ତାହା ବଧ ବିନା ହୁଏ ନାହିଁ; ତାହା ସଂଶୟରୁ ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ଓ ନିଜର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଚ୍ଛେଦରୁ ଆସେ।
5.71.76
न च त्यक्तुं तदिच्छामो न चेच्छामः कुलक्षयम् ।
अत्र या प्रणिपातेन शान्तिः सैव गरीयसी ॥ ५.७१.७६ ॥
ଆମେ ତାହା ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହୁଁ, ନା କୁଳକ୍ଷୟ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ। ଏଠାରେ ପ୍ରଣିପାତରେ ଯେଉଁ ଶାନ୍ତି ହୁଏ, ତାହା ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
5.71.77
सर्वथा यतमानानामयुद्धमभिकाङ्क्षताम् ।
सान्त्वे प्रतिहते युद्धं प्रसिद्धं नापराक्रमः ॥ ५.७१.७७ ॥
ସବୁ ପ୍ରକାରେ ଯତ୍ନ କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଯୁଦ୍ଧ ବିନା ଇଚ୍ଛୁକମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ସାନ୍ତ୍ୱନା ବିଫଳ ହେଲେ ଯୁଦ୍ଧ ହେବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତାହା ପରାକ୍ରମର ଅଭାବ ନୁହେଁ।
5.71.78
प्रतिघातेन सान्त्वस्य दारुणं संप्रवर्तते ।
तच्छुनामिव संपाते पण्डितैरुपलक्षितम् ॥ ५.७१.७८ ॥
ସାନ୍ତ୍ୱନାର ପ୍ରତିଘାତରେ ଭୟଙ୍କର ପରିଣାମ ଆସେ; କୁକୁରମାନଙ୍କ ସଂଘର୍ଷରେ ଯେପରି ହୁଏ; ଏହା ପଣ୍ଡିତମାନେ ଦେଖିଛନ୍ତି।
5.71.79
लाङ्गूलचालनं क्ष्वेडा प्रतिवाचो विवर्तनम् ।
दन्तदर्शनमारावस्ततो युद्धं प्रवर्तते ॥ ५.७१.७९ ॥
ଲାଞ୍ଜ ହଲାଇବା, ଗର୍ଜ୍ଜନ, ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତରରେ ଚିତ୍କାର, ଫେରିବା, ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇବା, ହୁଙ୍କାର — ତା'ପରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
5.71.80
तत्र यो बलवान्कृष्ण जित्वा सोत्ति तदामिषम् ।
एवमेव मनुष्येषु विशेषो नास्ति कश्चन ॥ ५.७१.८० ॥
ସେଠାରେ ଯେ ବଳବାନ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ସେ ଜିଣି ସେହି ଶିକାର ଖାଏ। ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କୌଣସି ବିଶେଷ ପାର୍ଥକ୍ୟ ନାହିଁ।
5.71.81
सर्वथा त्वेतदुचितं दुर्बलेषु बलीयसाम् ।
अनादरो विरोधश्च प्रणिपाती हि दुर्बलः ॥ ५.७१.८१ ॥
ବଳବାନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ବଳମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଏହା ସର୍ବଥା ଉଚିତ — ଅନାଦର ଓ ବିରୋଧ। ଦୁର୍ବଳ ପାଇଁ ନମ୍ର ପ୍ରଣାମ ହିଁ ଉଚିତ।
5.71.82
पिता राजा च वृद्धश्च सर्वथा मानमर्हति ।
तस्मान्मान्यश्च पूज्यश्च धृतराष्ट्रो जनार्दन ॥ ५.७१.८२ ॥
ପିତା, ରାଜା ଓ ବୃଦ୍ଧ — ସେମାନେ ସର୍ବଥା ସମ୍ମାନର ଯୋଗ୍ୟ। ତେଣୁ ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ମାନ୍ୟ ଓ ପୂଜ୍ୟ।
5.71.83
पुत्रस्नेहश्च बलवान्धृतराष्ट्रस्य माधव ।
स पुत्रवशमापन्नः प्रणिपातं प्रहास्यति ॥ ५.७१.८३ ॥
ହେ ମାଧବ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କର ପୁତ୍ରସ୍ନେହ ପ୍ରବଳ। ସେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବଶରେ ପଡ଼ି ପ୍ରଣାମ ତ୍ୟାଗ କରିବ।
5.71.84
तत्र किं मन्यसे कृष्ण प्राप्तकालमनन्तरम् ।
कथमर्थाच्च धर्माच्च न हीयेमहि माधव ॥ ५.७१.८४ ॥
ଏ ବିଷୟରେ ତୁମେ କ'ଣ ଭାବୁଛ, ହେ କୃଷ୍ଣ? ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ କାର୍ଯ୍ୟ କ'ଣ? ହେ ମାଧବ, ଅର୍ଥ ଓ ଧର୍ମରୁ ଆମେ କିପରି ଭ୍ରଷ୍ଟ ନ ହେବୁ?
5.71.85
ईदृशेऽत्यर्थकृच्छ्रेऽस्मिन्कमन्यं मधुसूदन ।
उपसंप्रष्टुमर्हामि त्वामृते पुरुषोत्तम ॥ ५.७१.८५ ॥
ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଏପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର ସମୟରେ ତୁମ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କାହା ସହିତ ପରାମର୍ଶ କରିବି, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ?
5.71.86
प्रियश्च प्रियकामश्च गतिज्ञः सर्वकर्मणाम् ।
को हि कृष्णास्ति नस्त्वादृक्सर्वनिश्चयवित्सुहृत् ॥ ५.७१.८६ ॥
ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମ ପରି ପ୍ରିୟ, ଆମ ହିତ ଇଚ୍ଛୁକ, ସବୁ କର୍ମର ଗତି ଜାଣିଥିବା, ସବୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ବୁଝିଥିବା ସୁହୃଦ ଆମ ପାଇଁ ଆଉ କିଏ ଅଛି?
5.71.87
एवमुक्तः प्रत्युवाच धर्मराजं जनार्दनः ।
उभयोरेव वामर्थे यास्यामि कुरुसंसदम् ॥ ५.७१.८७ ॥
ଏପରି କୁହାଯିବାରୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଉଭୟ ପକ୍ଷର ହିତ ପାଇଁ ହିଁ ମୁଁ କୁରୁସଭାକୁ ଯିବି।"
5.71.88
शमं तत्र लभेयं चेद्युष्मदर्थमहापयन् ।
पुण्यं मे सुमहद्राजंश्चरितं स्यान्महाफलम् ॥ ५.७१.८८ ॥
ସେଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ପାଇପାରିଲେ, ଆପଣଙ୍କ ହିତ ନଷ୍ଟ ନ କରି, ହେ ରାଜନ୍, ତାହା ମୋର ମହା ପୁଣ୍ୟ କର୍ମ ଓ ମହାଫଳଦାୟୀ ହେବ।
5.71.89
मोचयेयं मृत्युपाशात्संरब्धान्कुरुसृञ्जयान् ।
पाण्डवान्धार्तराष्ट्रांश्च सर्वां च पृथिवीमिमाम् ॥ ५.७१.८९ ॥
ମୃତ୍ୟୁ-ପାଶରୁ ମୁଁ କ୍ରୁଦ୍ଧ କୁରୁ ଓ ସୃଞ୍ଜୟମାନଙ୍କୁ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ଏହି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ମୁକ୍ତ କରିବି।
5.71.90
न ममैतन्मतं कृष्ण यत्त्वं यायाः कुरून्प्रति ।
सुयोधनः सूक्तमपि न करिष्यति ते वचः ॥ ५.७१.९० ॥
ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ କୁରୁମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ମୋ ମତ ନୁହେଁ। ସୁଯୋଧନ ତୁମ ଭଲ କଥା ମଧ୍ୟ ମାନିବ ନାହିଁ।
5.71.91
समेतं पार्थिवं क्षत्रं दुर्योधनवशानुगम् ।
तेषां मध्यावतरणं तव कृष्ण न रोचये ॥ ५.७१.९१ ॥
ହେ କୃଷ୍ଣ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ବଶରେ ଚାଲୁଥିବା ରାଜାମାନଙ୍କ ସମବେତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ସମୂହ ମଧ୍ୟରେ ତୁମର ପ୍ରବେଶ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ।
5.71.92
न हि नः प्रीणयेद्द्रव्यं न देवत्वं कुतः सुखम् ।
न च सर्वामरैश्वर्यं तव द्रोहेण माधव ॥ ५.७१.९२ ॥
ହେ ମାଧବ, ତୁମ ପ୍ରତି ଦ୍ରୋହ କରି ପ୍ରାପ୍ତ ଧନ ଆମକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବ ନାହିଁ; ଦେବତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ସୁଖ ତ ଦୂରର କଥା; ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
5.71.93
जानाम्येतां महाराज धार्तराष्ट्रस्य पापताम् ।
अवाच्यास्तु भविष्यामः सर्वलोके महीक्षितां ॥ ५.७१.९३ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରର ଏହି ପାପ ମୁଁ ଜାଣେ; ତଥାପି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆମେ ନିନ୍ଦାରହିତ ରହିବା।
5.71.94
न चापि मम पर्याप्ताः सहिताः सर्वपार्थिवाः ।
क्रुद्धस्य संयुगे स्थातुं सिंहस्येवेतरे मृगाः । ॥ ५.७१.९४ ॥
କ୍ରୁଦ୍ଧ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଠିଆ ହେବାକୁ ଏକତ୍ର ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ରାଜା ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହନ୍ତି; ସିଂହ ସାମନାରେ ଅନ୍ୟ ହରିଣ ପରି।
5.71.95
अथ चेत्ते प्रवर्तेरन्मयि किंचिदसांप्रतम् ।
निर्दहेयं कुरून्सर्वानिति मे धीयते मतिः ॥ ५.७१.९५ ॥
ସେମାନେ ମୋ ପ୍ରତି କିଛି ଅନୁଚିତ ଆଚରଣ କଲେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ କୁରୁଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କରିଦେବି—ଏହା ମୋ ମନର ସ୍ଥିର ସଂକଳ୍ପ।
5.71.96
न जातु गमनं पार्थ भवेत्तत्र निरर्थकम् ।
अर्थप्राप्तिः कदाचित्स्यादन्ततो वाप्यवाच्यता ॥ ५.७१.९६ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ସେଠାକୁ ଯିବା କଦାପି ନିରର୍ଥକ ହେବ ନାହିଁ; କେବେ କେବେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୋଇପାରେ, ଏବଂ ଶେଷରେ ନିନ୍ଦାରୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା ମିଳିପାରେ।
5.71.97
एवमुक्तः प्रत्युवाच धर्मराजो जनार्दनम् ।
भातॄणां समवेतानां सकाशे पुरुषोत्तमम् ॥ ५.७१.९७ ॥
ଏପରି କୁହାଯିବା ପରେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏକତ୍ରିତ ଭାଇମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
5.71.98
यत्तुभ्यं रोचते कृष्ण स्वस्ति प्राप्नुहि कौरवान् ।
कृतार्थं स्वस्तिमन्तं त्वां द्रक्ष्यामि पुनरागतम् ॥ ५.७१.९८ ॥
ହେ କୃଷ୍ଣ, ଯାହା ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗେ ତାହା କର। କୌରବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କଲ୍ୟାଣ ପ୍ରାପ୍ତ କର। କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରି କଲ୍ୟାଣ ସହିତ ଫେରି ଆସିଥିବା ତୁମକୁ ମୁଁ ପୁଣି ଦେଖିବି।
5.71.99
विष्वक्सेन कुरून्गत्वा भरताञ्शमयन्प्रभो ।
यथा सर्वे सुमनसः सह स्याम सुचेतसः ॥ ५.७१.९९ ॥
ହେ ବିଷ୍ୱକ୍ସେନ, ହେ ପ୍ରଭୋ, କୁରୁ ଓ ଭରତମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କର; ଯେପରି ଆମେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରସନ୍ନ ମନରେ ଓ ଶୁଭ ଚିତ୍ତରେ ଏକତ୍ର ରହିପାରିବା।
5.71.100
भ्राता चासि सखा चासि बीभत्सोर्मम च प्रियः ।
सौहृदेनाविशङ्ख्योऽसि स्वस्ति प्राप्नुहि भूतये ॥ ५.७१.१०० ॥
ତୁମେ ଭାଇ ଓ ସଖା ମଧ୍ୟ; ଅର୍ଜୁନ ଓ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ। ତୁମ ସ୍ନେହ ପ୍ରତି ସନ୍ଦେହ କରାଯାଇ ନ ପାରେ; କଲ୍ୟାଣ ଓ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ କୁଶଳ ପ୍ରାପ୍ତ କର।
5.71.101
अस्मान्वेत्थ परान्वेत्थ वेत्थार्थान्वेत्थ भाषितुम् ।
यद्यदस्मद्धितं कृष्ण तत्तद्वाच्यः सुयोधनः ॥ ५.७१.१०१ ॥
ତୁମେ ଆମକୁ ଜାଣ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଜାଣ, କାର୍ଯ୍ୟମାନ ଜାଣ, ଏବଂ କଥା କହିବାର ରୀତି ମଧ୍ୟ ଜାଣ। ହେ କୃଷ୍ଣ, ଆମ ପାଇଁ ଯାହା ହିତକର ତାହା ସୁଯୋଧନଙ୍କୁ କହିବ।
5.71.102
यद्यद्धर्मेण संयुक्तमुपपद्येद्धितं वचः ।
तत्तत्केशव भाषेथाः सान्त्वं वा यदि वेतरत् ॥ ५.७१.१०२ ॥
ଯାହା ଧର୍ମ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଏବଂ ହିତକର ବାକ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ହେ କେଶବ, ତାହା ହିଁ କହିବ; ତାହା ସାନ୍ତ୍ୱନାମୂଳକ ହେଉ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଥା ହେଉ।