મહાભારત · અધ્યાય 5.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.72.1
सञ्जयस्य श्रुतं वाक्यं भवतश्च श्रुतं मया ।
सर्वं जानाम्यभिप्रायं तेषां च भवतश्च यः ॥ ५.७२.१ ॥
સંજયનું વચન મેં સાંભળ્યું છે અને તમારું વચન પણ મેં સાંભળ્યું છે. તેમનો અને તમારો જે અભિપ્રાય છે તે સર્વ હું જાણું છું.
5.72.2
तव धर्माश्रिता बुद्धिस्तेषां वैराश्रया मतिः ।
यदयुद्धेन लभ्येत तत्ते बहुमतं भवेत् ॥ ५.७२.२ ॥
તમારી બુદ્ધિ ધર્મ પર આશ્રિત છે, અને તેમની મતિ વૈર પર આશ્રિત છે. યુદ્ધ વિના જે મળી શકે તે જ તમને અત્યંત માન્ય હોવું જોઈએ.
5.72.3
न चैवं नैष्ठिकं कर्म क्षत्रियस्य विशांपते ।
आहुराश्रमिणः सर्वे न भैक्षं क्षत्रियश्चरेत् ॥ ५.७२.३ ॥
હે રાજન, ક્ષત્રિયનું નૈષ્ઠિક કર્મ આવું નથી. સર્વ આશ્રમીઓ કહે છે કે ક્ષત્રિયે ભિક્ષા ન માગવી.
5.72.4
जयो वधो वा सङ्ग्रामे धात्राऽऽदिष्टः सनातनः ।
स्वधर्मः क्षत्रियस्यैष कार्पण्यं न प्रशत्यते ॥ ५.७२.४ ॥
યુદ્ધમાં જય કે મૃત્યુ — આ વિધાતાએ આદેશેલો સનાતન નિયમ છે. આ જ ક્ષત્રિયનો સ્વધર્મ છે; કાયરતાની પ્રશંસા થતી નથી.
5.72.5
न हि कार्पण्यमास्थाय शक्या वृत्तिर्युधिष्ठिर ।
विक्रमस्व महाबाहो जहि शत्रून्परन्तप ॥ ५.७२.५ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, કાયરતાનો આશ્રય લઈને જીવિકા શક્ય નથી. હે મહાબાહુ, પરાક્રમ બતાવો; શત્રુઓનો વધ કરો, હે પરંતપ.
5.72.6
अतिगृद्धाः कृतस्नेहा दीर्घकालं सहोषिताः ।
कृतमित्राः कृतबला धार्तराष्ट्राः परन्तप ॥ ५.७२.६ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો અત્યંત લોભી છે; લાંબા સમય સુધી સાથે રહીને સ્નેહ બતાવ્યો છે; મિત્રો બનાવ્યા છે અને બળ એકઠું કર્યું છે, હે પરંતપ.
5.72.7
न पर्यायोऽस्ति यत्साम्यं त्वयि कुर्युर्विशांपते ।
बलवत्तां हि मन्यन्ते भीष्मद्रोणकृपादिभिः ॥ ५.७२.७ ॥
હે પ્રજાપતિ, તારી સાથે સમાનતા કરવાનો તેમને કોઈ માર્ગ નથી; ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપ વગેરે તેમને બળવાન માને છે.
5.72.8
यावच्च मार्दवेनैतान्राजन्नुपचरिष्यसि ।
तावदेते हरिष्यन्ति तव राज्यमरिन्दम ॥ ५.७२.८ ॥
હે રાજા, જ્યાં સુધી તું તેમની સાથે મૃદુતાથી વર્તશે ત્યાં સુધી આ લોકો તારું રાજ્ય છીનવી લેશે, હે શત્રુદમન.
5.72.9
नानुक्रोशान्न कार्पण्यान्न च धर्मार्थकारणात् ।
अलं कर्तुं धार्तराष्ट्रस्तव काममरिन्दम ॥ ५.७२.९ ॥
કરુણાથી, દીનતાથી, કે ધર્મ-અર્થના કારણે પણ ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર તારી ઇચ્છા પૂરી કરવા સમર્થ નથી, હે શત્રુદમન.
5.72.10
एतदेव निमित्तं ते धार्तराष्ट्रो यथा त्वयि ।
नान्वतप्यत कोपेन तव कृत्वाऽपि दुष्करम् ॥ ५.७२.१० ॥
આ જ તારું કારણ છે; તારા પ્રત્યે દુષ્કર કાર્ય કર્યા છતાં, ક્રોધને કારણે ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર પસ્તાયો નહીં.
5.72.11
पितामहस्य द्रोणस्य विदुरस्य च धीमतः ।
ब्राह्मणानां च साधूनां राज्ञश्च नगरस्य च ॥ ५.७२.११ ॥
પિતામહ ભીષ્મ, દ્રોણ, બુદ્ધિમાન વિદુર, બ્રાહ્મણો, સાધુઓ, રાજા અને નગર (પ્રત્યે પણ તેણે તેમ જ કર્યું).
5.72.12
पश्यतां कुरुमुख्यानां सर्वेषामेव तत्त्वतः ।
दानशीलं मृदुं दान्तं धर्मशीलमनुव्रतम् ॥ ५.७२.१२ ॥
કુરુશ્રેષ્ઠો સૌ જોતા હતા ત્યારે, ખરેખર, દાનશીલ, મૃદુ, સંયમી, ધર્મશીલ, અનુગામી (એવા તેના પ્રત્યે પણ તેણે તેમ કર્યું).
5.72.13
यत्त्वामुपधिना राजन्द्यूते वञ्चितवांस्तदा ।
न चापत्रपते तेन नृशंसः स्वेन कर्मणा ॥ ५.७२.१३ ॥
હે રાજન્, તે સમયે જુગારમાં કપટથી તને છેતરનાર તે ક્રૂર માણસ પોતાના તે કર્મથી શરમાતો નથી.
5.72.14
तथाशीलसमाचरे राजन्मा प्रणयं कृथाः ।
वध्यास्ते सर्वलोकस्य किं पुनस्तव भारत ॥ ५.७२.१४ ॥
હે રાજન્, એવા આચરણવાળાઓ પર સ્નેહ ન રાખ. તેઓ આખા લોક માટે વધ્ય છે; હે ભારત, તારા માટે તો વળી કેટલા!
5.72.15
वाग्भिस्त्वप्रतिरूपाभिरतुदत्त्वां सहानुजम् ।
श्लाघमानः प्रहृष्टः सन्भ्रातृभिः सह भाषते ॥ ५.७२.१५ ॥
અયોગ્ય વચનો વડે તેણે તને અને તારા નાના ભાઈને પીડા આપી; આનંદમાં પોતાની પ્રશંસા કરતો તે પોતાના ભાઈઓ સાથે બોલે છે.
5.72.16
एतावत्पाण्डवानां हि नास्ति किंचिदिह स्वकम् ।
नामधेयं च गोत्रं च तदप्येषां न शिष्यते ॥ ५.७२.१६ ॥
પાંડવોનું અહીં આટલું પણ પોતાનું કંઈ નથી; તેમનું નામ અને ગોત્ર પણ તેમની પાસે રહેતું નથી.
5.72.17
कालेन महता चैषां भविष्यति पराभवः ।
प्रकृतिं ते भजिष्यन्ति नष्टप्रकृतयो मयि ॥ ५.७२.१७ ॥
મહાન કાળ પછી તેમનો પરાજય થશે; પોતાની પ્રકૃતિ ગુમાવેલા તેઓ મારામાં પોતાની પ્રકૃતિ પ્રાપ્ત કરશે.
5.72.18
दुःशासनेन पापेन तदा द्यूते प्रवर्तिते ।
अनाथवत्तदा देवी द्रौपदी सुदुरात्मना ॥ ५.७२.१८ ॥
ત્યારે પાપી દુઃશાસને જુગાર શરૂ કરાવ્યો, ત્યારે તે અતિ દુષ્ટાત્માએ દેવી દ્રૌપદીને અનાથની જેમ (અપમાનિત કરી).
5.72.19
आकृष्य केशे रुदती सभायां राजसंसदि ।
भीष्मद्रोणप्रमुखतो गौरिति व्याहृता मुहुः ॥ ५.७२.१९ ॥
સભામાં, રાજાઓની પરિષદમાં, રડતાં, વાળ ખેંચીને, ભીષ્મ અને દ્રોણની સામે વારંવાર 'ગાય' કહીને બોલાવાઈ.
5.72.20
भवता वारिताः सर्वे भ्रातरो भीमविक्रमाः ।
धर्मपाशनिबद्धाश्च न किंचित्प्रतिपेदिरे ॥ ५.७२.२० ॥
તમે ભીમપરાક્રમી સર્વ ભાઈઓને રોક્યા; તેઓ ધર્મપાશમાં બંધાયેલા હોવાથી કંઈ પણ પ્રતિકાર કર્યો નહીં.
5.72.21
एताश्चान्याश्च परुषा वाचः स समुदीरयन् ।
श्लाघते ज्ञातिमध्ये स्म त्वयि प्रव्रजिते वनम् ॥ ५.७२.२१ ॥
આ અને બીજાં કઠોર વચનો બોલતાં, તમે વનમાં ગયા પછી તે સગાંઓ વચ્ચે પોતાની પ્રશંસા કરતો હતો.
5.72.22
ये तत्रासन्समानीतास्ते दृष्ट्वा त्वामनागसम् ।
अश्रुकण्ठा रुदन्तश्च सभायामासते सदा ॥ ५.७२.२२ ॥
જેઓ ત્યાં લાવવામાં આવ્યા હતા, તેઓ નિર્દોષ તમને જોઈને આંસુથી રૂંધાયેલા કંઠે રડતાં સભામાં હંમેશાં બેસી રહેતા.
5.72.23
न चैनमभ्यनन्दंस्ते राजानो ब्राह्मणैः सह ।
सर्वे दुर्योधनं तत्र निन्दन्ति स्म सभासदः ॥ ५.७२.२३ ॥
તે રાજાઓ અને બ્રાહ્મણોએ તેને વધાવ્યો નહીં; સભાના સર્વ સભ્યો ત્યાં દુર્યોધનની નિંદા કરતા હતા.
5.72.24
कुलीनस्य च या निन्दा वधो वाऽमित्रकर्शन ।
महागुणो वधो राजन्नु तु निन्दा कुजीविका ॥ ५.७२.२४ ॥
કુલીન પુરુષ માટે નિંદા કે મૃત્યુ — હે શત્રુદમન! હે રાજન્, મૃત્યુ એ મહાન ગુણ છે; પરંતુ નિંદા એ હીન જીવિકા છે.
5.72.25
तदैव निहतो राजन्यदैव निरपत्रपः ।
निन्दितश्च महाराज पृथिव्यां सर्वराजभिः ॥ ५.७२.२५ ॥
હે રાજન, નિર્લજ્જ માણસ તે જ ક્ષણે મરેલો ગણાય છે; હે મહારાજ, પૃથ્વી પરના સર્વ રાજાઓ દ્વારા તે નિંદાય છે.
5.72.26
ईषत्करो वधस्तस्य यस्य चारित्रमीदृशम् ।
प्रस्कुन्देन प्रतिस्तब्धश्छिन्नमूल इव द्रुमः ॥ ५.७२.२६ ॥
જેનું આચરણ આવું છે, તેના માટે વધ થોડી જ અસર કરે છે; તે હઠથી અકડાઈ જાય છે, મૂળ કપાયેલા વૃક્ષ જેવો.
5.72.27
वध्यः सर्प इवानार्यः सर्वलोकस्य दुर्मतिः ।
जह्येन त्वममित्रघ्न मा राजन्विचिकित्सिथाः ॥ ५.७२.२७ ॥
તે અનાર્ય અને દુર્બુદ્ધિ છે; સર્વ લોકને માટે સાપની જેમ વધ કરવા યોગ્ય છે. હે શત્રુઘ્ન, તેને મારી નાખ; હે રાજન, સંકોચ ન કર.
5.72.28
सर्वथा त्वत्क्षमं चैतद्रोचते च ममानघ ।
यत्त्वं पितरि भीष्मे च प्रणिपातं समाचरेः ॥ ५.७२.२८ ॥
હે નિષ્પાપ, આ સર્વથા તને યોગ્ય છે અને મને પણ ગમે છે—તારે પિતા અને ભીષ્મને પ્રણામ કરવા જોઈએ.
5.72.29
अहं तु सर्वलोकस्य गत्वा छेत्स्यामि संशयम् ।
येषामस्ति द्विधाभावो राजन्दुर्योधनं प्रति ॥ ५.७२.२९ ॥
પણ હું સર્વ લોક પાસે જઈને સંશય છેદીશ—હે રાજન, દુર્યોધન વિશે જેમનું મન બે ભાગમાં વહેંચાયું છે તેમનો સંશય.
5.72.30
मध्ये राज्ञामहं तत्र प्रातिपौरुषिकान्गुणान् ।
तव सङ्कीर्तयिष्यामि ये च तस्य व्यतिक्रमाः ॥ ५.७२.३० ॥
ત્યાં રાજાઓની વચ્ચે હું તારા વ્યક્તિગત પૌરુષ ગુણો અને તેના અતિક્રમણો વર્ણવીશ.
5.72.31
ब्रुवतस्तत्र मे वाक्यं धर्मार्थसहितं हितम् ।
निशम्य पार्थिवाः सर्वे नानाजनपदेश्वराः ॥ ५.७२.३१ ॥
ત્યાં મારા ધર્મ અને અર્થથી યુક્ત હિતકારી વચનો બોલતાં, અનેક જનપદોના સ્વામી સર્વ રાજાઓએ સાંભળ્યાં.
5.72.32
त्वयि संप्रतिपत्स्यन्ते धर्मात्मा सत्यवागिति ।
तस्मिंश्चाधिगमिष्यन्ति यथा लोभादवर्तत ॥ ५.७२.३२ ॥
તેઓ તને ધર્માત્મા અને સત્યવાદી તરીકે સ્વીકારશે; અને લોભથી તેણે કેવી રીતે વર્તન કર્યું તે પણ જાણશે.
5.72.33
गर्हयिष्यामि चैवैनं पौरजानपदेष्वपि ।
वृद्धबालानुपादाय चातुर्वर्ण्ये समागते ॥ ५.७२.३३ ॥
નગરવાસીઓ અને ગ્રામવાસીઓ વચ્ચે પણ, વૃદ્ધો અને બાળકોને સાથે લઈને, ચાર વર્ણો એકત્ર થયા હોય ત્યારે હું તેની નિંદા કરીશ.
5.72.34
शमं वै याचमानस्त्वं नाधर्मं तत्र लप्स्यसे ।
कुरून्विगर्हयिष्यन्ति धृतराष्ट्रं च पार्थिवाः ॥ ५.७२.३४ ॥
શાંતિ માગતા તને ત્યાં અધર્મ પ્રાપ્ત નહીં થાય; રાજાઓ કુરુઓની અને ધૃતરાષ્ટ્રની નિંદા કરશે.
5.72.35
तस्मिंल्लोकपरित्यक्ते किं कार्यमवशिष्यते ।
हते दुर्योधने राजन्यदन्यत्क्रियतामिति ॥ ५.७२.३५ ॥
તે લોકથી ત્યજાયેલો હોય ત્યારે, દુર્યોધન મર્યા પછી, હે રાજા, બીજું શું કાર્ય બાકી રહેશે? જે બીજું કરવાનું હોય તે કરવામાં આવે.
5.72.36
यात्वा चाहं कुरून्सर्वान्युष्मदर्थमहापयन् ।
यतिष्ये प्रशमं कर्तुं लक्षयिष्ये च चेष्टितम् ॥ ५.७२.३६ ॥
હું બધા કુરુઓ પાસે જઈને, તમારા માટે તેમનો નાશ ન થવા દઈને, શાંતિ સ્થાપવાનો પ્રયત્ન કરીશ; અને તેમનું વર્તન જોઈશ.
5.72.37
कौरवाणां प्रवृत्तिं च गत्वा युद्धाधिकारिकाम् ।
निशम्य विनिवर्तिष्ये जयाय तव भारत ॥ ५.७२.३७ ॥
કૌરવોની સ્થિતિ અને યુદ્ધ સંબંધી બાબતો જઈને સાંભળીને, હે ભારત, તારા વિજય માટે હું પાછો ફરીશ.
5.72.38
सर्वथा युद्धमेवाहमाशंसापि परैः सह ।
निमित्तानि हि सर्वाणि तथा प्रादुर्भवन्ति मे ॥ ५.७२.३८ ॥
બધી રીતે મને યુદ્ધ જ દેખાય છે; શત્રુઓ સાથે સમાધાનની આશા પણ નથી; મારી સામે બધા શુભાશુભ સંકેતો એ જ રીતે પ્રગટ થઈ રહ્યા છે.
5.72.39
मृगाः शकुन्ताश्च वदन्ति घोरं ।
हस्त्यश्वमुख्येषु निशामुखेषु ।
घोराणि रूपाणि तथैव चाग्नि-
र्वर्णान्बहून्पुष्यति घोररूपान् ॥ ५.७२.३९ ॥
મૃગો અને પક્ષીઓ ભયંકર વાતો કહે છે; હાથી અને ઘોડાના મુખ્ય સ્થાનોમાં, સાંજના સમયે; ભયાનક રૂપો દેખાય છે; તેમ જ અગ્નિ પણ ભયાનક રૂપોના અનેક રંગ બતાવે છે.
5.72.40
मनुष्यलोकक्षयकृत्सुघोरो ।
नो चेदनुप्राप्त इहान्तकः स्यात्।
शस्त्राणि यन्त्रं कवचान्रथांश्च ।
नागान्हयांश्च प्रतिपादयित्वा ॥ ५.७२.४० ॥
આ મનુષ્યલોકનો નાશ કરનાર અતિ ભયંકર કાળ છે; નહીંતર યમ અહીં આવી પહોંચ્યો હોત. શસ્ત્રો, યંત્રો, કવચો, રથો, હાથીઓ અને ઘોડાઓ તૈયાર કરાવીને…
5.72.41
योधाश्च सर्वे कृतनिश्चयास्ते ।
भवन्तु हस्त्यश्वरथेषु यत्ताः।
साङ्ग्रामिकं ते यदुपार्जनीयं ।
सर्वं समग्रं कुरु तन्नरेन्द्र ॥ ५.७२.४१ ॥
બધા યોદ્ધાઓ દૃઢ નિશ્ચય સાથે હાથી, ઘોડા અને રથો પર તૈયાર રહે; તારે જે યુદ્ધસામગ્રી મેળવવાની છે તે બધી સંપૂર્ણ રીતે મેળવી લે, હે નરેન્દ્ર.
5.72.42
दुर्योधनो न ह्यलमद्य दातुं ।
जीवंस्तवैतन्नृपते कथंचित्।
यत्ते पुरस्तादभवत्समृद्धं ।
द्यूते हृतं पाण्डवमुख्य राज्यम् ॥ ५.७२.४२ ॥
હે રાજન, દુર્યોધન આજે તે કોઈ પણ રીતે, જીવતો રહે તો પણ પાછું આપી શકે તેમ નથી. જે સમૃદ્ધ રાજ્ય પહેલાં તમારું હતું, તે જુગારમાં પાંડવોના મુખ્ય પાસેથી છીનવાઈ ગયું હતું.