महाभारत · अध्याय 5.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.73.1
यथायथैव शान्तिः स्यात्कुरूणां मधुसूदन ।
तथातथैव भाषेथा मा स्म युद्धेन भीषयेः ॥ ५.७३.१ ॥
हे मधुसूदना, कौरवांमध्ये ज्या प्रकारे शांती होईल, त्याच प्रकारे बोल; युद्धाने त्यांना भीती दाखवू नकोस.
5.73.2
अमर्षी जातसंरम्भः श्रेयोद्वेषी महामनाः ।
नोग्रं दुर्योधनो वाच्यः साम्नैवेनं समाचरेः ॥ ५.७३.२ ॥
दुर्योधन असहिष्णू, क्रोधाने भरलेला, कल्याणाचा द्वेष करणारा आणि महामनस्क आहे; त्याच्याशी कठोर बोलू नकोस, सामनीतीनेच वागावे.
5.73.3
प्रकृत्या पापसत्वश्च तुल्यचेतास्तु दस्युभिः ।
ऐश्वर्यमदमत्तश्च कृतवैरश्च पाण्डवैः ॥ ५.७३.३ ॥
स्वभावाने पापी, दरोडेखोरांसारखी वृत्ती असलेला, ऐश्वर्याच्या मदाने उन्मत्त आणि पाण्डवांशी वैर धरणारा आहे.
5.73.4
अदीर्घदर्शी निष्ठूरी क्षेप्ता क्रूरपराक्रमः ।
दीर्घमन्युरनेयश्च पापात्मा निकृतिप्रियः ॥ ५.७३.४ ॥
तो अदूरदर्शी, निष्ठुर, निंदक, क्रूर पराक्रमी, दीर्घकाल क्रोध धरणारा, न वळवता येणारा, पापात्मा आणि कपटप्रिय आहे.
5.73.5
म्रियेतापि न भज्येत नैव जह्यात्स्वकं मतम् ।
तादृशेन शमः कृष्ण मन्ये परमदुष्करः ॥ ५.७३.५ ॥
तो मेला तरी वाकणार नाही, आपले मत कधीही सोडणार नाही. हे कृष्णा, अशा माणसाशी शांती अत्यंत कठीण आहे असे मला वाटते.
5.73.6
सुहृदामप्यवाचीनस्त्यक्तधर्मा प्रियानृतः ।
प्रतिहन्त्ये सुहृदां वाचश्चैव मनांसि च ॥ ५.७३.६ ॥
मित्रांविरुद्धही वागणारा, धर्म सोडलेला, गोड खोटे प्रिय असणारा आहे; तो मित्रांचे शब्द आणि मनेही प्रतिहत करतो.
5.73.7
स मन्युवशमापन्नः स्वभावं दुष्टमास्थितः ।
स्वभावात्पापमभ्येति तृणैश्छन्न इवोरगः ॥ ५.७३.७ ॥
क्रोधाच्या वशात सापडून, दुष्ट स्वभावात स्थित झालेला, स्वभावानेच पापाकडे जातो; गवताने झाकलेल्या सापाप्रमाणे.
5.73.8
दुर्योधनो हि यत्सेनः सर्वथा विदितस्तव ।
यच्छीलो यत्स्वभावश्च यद्बलो यत्पराक्रमः ॥ ५.७३.८ ॥
दुर्योधनाची सेना कशी आहे, त्याचे शील, स्वभाव, बल आणि पराक्रम कसे आहेत — हे सर्व तुला पूर्णपणे ठाऊक आहे.
5.73.9
पुरा प्रसन्नाः कुरवः सहपुत्रास्तथा वयम् ।
इन्द्रज्येष्ठा इवाभूम मोदमानाः सबान्धवाः ॥ ५.७३.९ ॥
पूर्वी कुरू, पुत्रांसह, आणि आम्हीही प्रसन्न होतो — जणू इंद्राला पुढे ठेवलेले, बांधवांसह आनंद करणारे.
5.73.10
दुर्योधनस्य क्रोधेन भरता मधुसूदन ।
धक्ष्यन्ते शिशिरापाये वनानीव हुताशनैः ॥ ५.७३.१० ॥
हे मधुसूदना, दुर्योधनाच्या क्रोधाने भरतवंशीय जळून जातील — शिशिर ऋतू संपल्यावर वने अग्नींनी जळावीत तसे.
5.73.11
अष्टादशेमे राजानः प्रख्यात मधुसूदन ।
ये समुच्चिच्छिदुर्ज्ञातीन्सुहृदश्च सबान्धवान् ॥ ५.७३.११ ॥
हे मधुसूदना, हे अठरा प्रख्यात राजे — ज्यांनी आपले जातभाई, मित्र आणि बांधव पूर्णपणे नष्ट केले.
5.73.12
असुराणां समृद्धानां ज्वलतामिव तेजसा ।
पर्यायकाले धर्मस्य प्राप्ते कलिरजायत ॥ ५.७३.१२ ॥
समृद्ध असुरांप्रमाणे, तेजाने प्रज्वलित — धर्माचा पर्यायकाल आला तेव्हा कलि जन्मला.
5.73.13
हैहयानामुदावर्तो नीपानां जनमेजयः ।
बहुलस्तालजङ्घानां कृमीणामुद्धतो वसुः ॥ ५.७३.१३ ॥
हैहयांमध्ये उदावर्त, नीपांमध्ये जनमेजय, तालजंघांमध्ये बहुल, कृमींमध्ये उद्धत आणि वसू.
5.73.14
अजबिन्दुः सुवीराणां सुराष्ट्राणां रुषर्द्धिकः ।
अर्कजश्च बलीहानां चीनानां धौतमूलकः ॥ ५.७३.१४ ॥
सुवीरांमध्ये अजबिंदू, सुराष्ट्रांमध्ये रुषर्द्धिक, बलीहांमध्ये अर्कज आणि चीनांमध्ये धौतमूलक.
5.73.15
हयग्रीवो विदेहानां वरयुश्च महौजसाम् ।
बाहुः सुन्दरवंशानां दीप्ताक्षाणां पुरूरवाः ॥ ५.७३.१५ ॥
विदेहांमध्ये हयग्रीव, महौजसांमध्ये वरयू, सुंदरवंशांमध्ये बाहू आणि दीप्ताक्षांमध्ये पुरूरवा.
5.73.16
सहजश्चेदिमत्स्यानां प्रवीराणां वृषध्वजः ।
धारणश्चन्द्रवत्सानां मुकुटानां विगाहनः ॥ ५.७३.१६ ॥
चेदी व मत्स्यांमध्ये सहज, प्रवीरांमध्ये वृषध्वज, चंद्रवत्सांमध्ये धारण आणि मुकुटांमध्ये विगाहन.
5.73.17
शमश्च नन्दिवेगानामित्येते कुलपांसनाः ।
युगान्ते कृष्ण संभूताः कुलेषु पुरुषाधमाः ॥ ५.७३.१७ ॥
नंदिवेगांमध्ये शम. हे सर्व कुलाला कलंक लावणारे आहेत; कृष्णा, युगाच्या अंती कुलांमध्ये जन्मलेले अधम पुरुष आहेत.
5.73.18
अप्ययं नः कुरूणां स्याद्युगान्ते कालसंभृतः ।
दुर्योधनः कुलाङ्गारो जघन्यः पापपूरुषः ॥ ५.७३.१८ ॥
आमच्या कुरूंमध्येही युगाच्या अंती कालाने निर्माण केलेला हा कुलांगार, अधम, पापी पुरुष दुर्योधन असेल काय?
5.73.19
तस्मान्मृदु शनैर्ब्रूया धर्मार्थसहितं हितम् ।
कामानुबद्धं बहुलं नोग्रमुग्रपराक्रमम् ॥ ५.७३.१९ ॥
म्हणून हळूहळू, मृदू वाणीने, धर्म व अर्थ यांनी युक्त असे हितकारक शब्द बोलावेत; ते इच्छेने भरलेले व विपुल असावेत, उग्र व कठोर नसावेत, उग्रपराक्रमी (दुर्योधनाला).
5.73.20
अपि दुर्योधनं कृष्ण सर्वे वयमधश्चराः ।
नीचैर्भूत्वाऽनुयास्यामो मा स्म नो भरता नशन् ॥ ५.७३.२० ॥
हे कृष्णा, आपण सर्वजण नम्र होऊन, खाली राहून दुर्योधनाच्या मागे जाऊ; आपले भरतवंशी नष्ट होऊ नयेत.
5.73.21
अप्युदासीनवृत्तिः स्याद्यथा नः कुरुभिः सह ।
वासुदेव तथा कार्यं न कुरूननयः स्पृशेत् ॥ ५.७३.२१ ॥
हे वासुदेवा, कुरूंशी आपले वर्तन उदासीनासारखे असावे; कुरूंना कोणतेही अनर्थ स्पर्श करू नये असे करावे.
5.73.22
वाच्यः पितामहो वृद्धो ये च कृष्ण समासदः ।
भ्रातॄणामस्तु सौभ्रात्रं धार्तराष्ट्रः प्रशाम्यताम् ॥ ५.७३.२२ ॥
हे कृष्णा, पितामहांना आणि तेथे जमलेल्या वृद्धांना सांगावे; बंधूंमध्ये सौहार्द असावे; धृतराष्ट्राचा पुत्र शांत होवो.
5.73.23
अहमेतद्ब्रवीम्येवं राजा चैव प्रशंसति ।
अर्जुनो नैव युद्धार्थी भूयसी हि दयाऽर्जुने ॥ ५.७३.२३ ॥
मी असेच सांगतो, आणि राजाही याची प्रशंसा करतो. अर्जुन युद्धाची इच्छा करणारा नाही; अर्जुनामध्ये अधिक दया आहे.