महाभारत · अध्याय 5.74
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.74.1
एतछ्रुत्वा महाबाहुः केशवः प्रहसन्निव ।
अभूतपूर्वं भीमस्य मार्दवोपहितं वचः ॥ ५.७४.१ ॥
हे ऐकून महाबाहू केशव जणू हसत भीमाचे कोमलतेने भरलेले, पूर्वी कधीही न ऐकलेले वचन ऐकत होते.
5.74.2
गिरेरिव लघुत्वं तच्छीतत्वमिव पावके ।
मत्वा रामानुजः शौरिः शार्ङ्गधन्वा वृकोदरम् ॥ ५.७४.२ ॥
पर्वताला हलकेपणा आणि अग्नीला शीतलता असावी तसे ते मानून रामाचे धाकटे बंधू, शार्ङ्गधनुर्धारी शौरी वृकोदराकडे पाहू लागले.
5.74.3
सन्तेजसंस्तदा वाग्भिर्भातरिश्वेव पावकम् ।
उवाच भीममासीनं कृपयाऽभिपरिप्लुतम् ॥ ५.७४.३ ॥
तेव्हा तेजस्वी, वाऱ्याने अग्नीशी बोलावे तसे, करुणेने भरलेल्या, बसलेल्या भीमाशी शब्दांनी बोलले.
5.74.4
त्वमन्यदा भीमसेन युद्धमेव प्रशंससि ।
वधामिनन्दिनः क्रूरान्धार्तराष्ट्रन्मिमर्दिषुः ॥ ५.७४.४ ॥
हे भीमसेना! इतर वेळी तू युद्धाचीच स्तुती करतोस; क्रूर धृतराष्ट्रपुत्रांना चिरडण्याची इच्छा धरून, त्यांच्या वधात आनंद मानत.
5.74.5
न च स्वपिषि जागर्षि न्युब्जः शेषे परन्तप ।
घोरामशान्तां रुशतीं सदा वाचं प्रभाषसे ॥ ५.७४.५ ॥
तू झोपत नाहीस, जागतही नाहीस; उपडा पडून राहतोस, हे शत्रुतापका! नेहमी भयानक, अशांत, कठोर वाणी बोलतोस.
5.74.6
निःश्वसन्नग्निवत्तेन सन्तप्तः स्वेन मन्युना ।
अप्रशान्तमना भीम सधूम इव पावकः ॥ ५.७४.६ ॥
अग्नीप्रमाणे उसासे टाकत, स्वतःच्या क्रोधाने तप्त, अशांत मनाचा हे भीमा! तू धुरासह असलेल्या अग्नीसारखा आहेस.
5.74.7
एकान्ते निःश्वसञ्शेपे भारार्त इव दुर्बलः ।
अपि त्वां केचिदुन्मत्तं मन्यन्तेऽतद्विदो जनाः ॥ ५.७४.७ ॥
एकांतात उसासे टाकत, ओझ्याने पीडित दुर्बलासारखा तू पडून राहतोस. सत्य न जाणणारे काही लोक तुला वेडा समजत असतील.
5.74.8
आरुज्य वृक्षान्निर्मूलान्गजः परिरुजन्निव ।
निघ्नन्पद्भिः क्षितिं भीम निष्टनन्परिधावसि ॥ ५.७४.८ ॥
हे भीमा, झाडे मुळापासून उखडून मोडणाऱ्या हत्तीसारखा, पायांनी धरणी तुडवत, कण्हत तू धावत सुटतोस.
5.74.9
नास्मिञ्जने न रमसे रहः क्षिपसि पाण्डव ।
नान्यं निशि दिवा चापि कदाचिदभिनन्दसि ॥ ५.७४.९ ॥
हे पाण्डवा, या लोकांमध्ये तुला रमावेसे वाटत नाही; एकांतात स्वतःला झोकून देतोस. रात्री किंवा दिवसा कधीही तू दुसऱ्या कशातही आनंद घेत नाहीस.
5.74.10
अकस्मात्स्मयमानश्च रहस्यास्से रुदन्निव ।
जान्वोर्मूर्धानमाधाय चिरमास्ते प्रमीलितः ॥ ५.७४.१० ॥
अचानक हसत, जणू रडत असल्यासारखा एकांतात तू बसतोस. गुडघ्यांवर डोके टेकवून, डोळे मिटून बराच वेळ राहतोस.
5.74.11
भ्रुकिटिं च पुनः कुर्वन्नोष्ठौ च विदशन्निव ।
अभीक्ष्णं दृश्यसे भीम सर्वं तन्मन्युकारितम् ॥ ५.७४.११ ॥
हे भीमा, भुवया पुन्हा पुन्हा आकसून, ओठ चावत तू वारंवार दिसतोस. ते सर्व रागामुळेच घडते.
5.74.12
यथा तपुरस्तात्सविता दृश्यते शुक्रमुच्चरन् ।
यथा च पश्चान्निर्मुक्तो ध्रुवं पर्येति रश्मिवान् ॥ ५.७४.१२ ॥
उष्ण सूर्य तेजाने उगवताना पूर्वेस दिसतो, आणि नंतर मुक्त होऊन किरणांसह निश्चितपणे फिरतो, त्याप्रमाणे (तू आहेस).
5.74.13
तथा सत्यं ब्रवीम्येतन्नास्ति तस्य व्यतिक्रमः ।
हन्ताहं गदयाभ्येत्य दुर्योधनममर्पणम् ॥ ५.७४.१३ ॥
मी सत्य सांगतो, त्याचे याचे उल्लंघन नाही. गदा घेऊन जवळ जाऊन मी असहिष्णू दुर्योधनाचा वध करीन.
5.74.14
इति स्म मध्ये भ्रातृणां सत्येनालभसे वदाम् ।
तस्य ते प्रशमे बुद्धिर्ध्रियतेऽद्य परन्तप ॥ ५.७४.१४ ॥
बंधूंमध्ये असे सत्याच्या नावाने तू बोलतोस. हे शत्रुतापना, आज तुझी बुद्धी शांततेकडे स्थिरावत आहे.
5.74.15
अहो युद्धाभिकाङ्क्षाणां युद्धकाल उपस्थिते ।
चेतांसि विप्रतीपानि यत्त्वां भीभीम विन्दति ॥ ५.७४.१५ ॥
अरेरे, युद्धाची इच्छा असणाऱ्यांना युद्धकाल आल्यावर मने विपरीत होतात. हे भयंकरा, ते तुला ग्रासत आहे.
5.74.16
अहो पार्थ निमित्तानि विपरीतानि पश्यसि ।
स्वप्नान्ते जागरान्ते च तस्मात्प्रशममिच्छसि ॥ ५.७४.१६ ॥
अरेरे पार्था, झोपेच्या अखेरीस आणि जागरणाच्या अखेरीस तू विपरीत शकुन पाहतोस. म्हणूनच तू शांती इच्छितोस.
5.74.17
अहो नाशंससे किंचित्पुंस्त्वं क्लीब इवात्मनि ।
कश्मलेनाभिपन्नोऽसि तेन ते विकृतं मनः ॥ ५.७४.१७ ॥
अरेरे, तू स्वतःमध्ये काहीही आशा ठेवत नाहीस, पौरुषहीन नपुंसकासारखा झाला आहेस. मूर्च्छेने ग्रासलेला आहेस, त्यामुळे तुझे मन विकृत झाले आहे.
5.74.18
उद्वेपते ते हृदयं मनस्ते प्रतिसीदति ।
ऊरुस्तम्भगृहीतोऽसि तस्मात्प्रशममिच्छसि ॥ ५.७४.१८ ॥
तुझे हृदय थरथरत आहे, मन खचत आहे. मांड्यांच्या जडतेने ग्रासलेला आहेस, म्हणूनच तू शांती इच्छितोस.
5.74.19
अनित्यं किल मर्त्यस्य पार्थ चित्तं चलाचलम् ।
वातवेगप्रचलिता अष्ठीला शाल्मलेरिव ॥ ५.७४.१९ ॥
हे पार्था, मर्त्य मानवाचे चित्त निश्चितच अनित्य व चंचल असते, वाऱ्याच्या वेगाने हलणाऱ्या शाल्मलीच्या फळांप्रमाणे.
5.74.20
तवैषा विकृता बुद्धिर्गवां वागिव मानुषी ।
मनांसि पाण्डुपुत्राणां मञ्जयत्यप्लवानिव ॥ ५.७४.२० ॥
तुझी ही विकृत बुद्धी गाईंच्या बोलण्यासारखी मानवी भासते; होडीविना बुडणाऱ्यांप्रमाणे ती पाण्डुपुत्रांची मने बुडवत आहे.
5.74.21
इदं मे महादाश्चर्यं पर्वतस्येव सर्पणम् ।
यदीदृशं प्रभाषेथा भीमसेनासमं वचः ॥ ५.७४.२१ ॥
हे माझ्यासाठी मोठे आश्चर्य आहे की पर्वत हलावा तसे तू भीमसेनासारखे असे बोलत आहेस.
5.74.22
स दृष्ट्वा स्वानि कर्माणि कुले जन्म च भारत ।
उत्तिष्ठस्व विषादं मा कृथा वीर स्थिरो भव ॥ ५.७४.२२ ॥
हे भारता, आपली कर्मे आणि कुळातील आपला जन्म आठवून घे; उठ, विषाद करू नकोस; हे वीरा, स्थिर हो.
5.74.23
न चैतदनुरूपं ते यत्ते ग्लानिररिन्दम ।
यदोजसा न लभते क्षत्रियो न तदश्रुते ॥ ५.७४.२३ ॥
हे शत्रुदमना, तुला ही ग्लानी शोभत नाही; जे क्षत्रिय आपल्या ओजाने मिळवत नाही, ते त्याला मिळत नाही.