महाभारत · अध्याय 5.78
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.78.1
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि पाण्डव ।
पाण्डवानां कुरूणां च प्रतिपत्स्ये निरामयम्।
सर्वं त्विदं ममायत्तं बीभत्सो कर्मणोर्द्वयोः ॥ ५.७८.१ ॥
हे महाबाहो पाण्डवा, तू म्हणतोस तसेच होवो. पाण्डव आणि कुरूंचे कल्याण मी साधेन. हे सर्व माझ्या अधीन आहे, हे बीभत्सो, दोन्ही कर्मांच्या अधीन.
5.78.2
क्षेत्रं हि रसवच्छुद्धं कर्मणैवोपपादितम् ।
ऋते वर्षान्न कौन्तेय जातु निर्वर्तयेत्फलम् ॥ ५.७८.२ ॥
हे कौन्तेया, सुपीक आणि शुद्ध शेतही कर्माने तयार केलेले असले तरी पावसाशिवाय कधीही फळ देणार नाही.
5.78.3
तत्र वै पौरुषं ब्रूयुरासेकं यत्र कारितम् ।
तत्र चापि ध्रुवं पश्येच्छोषणं दैवकारितम् ॥ ५.७८.३ ॥
जिथे सिंचन केले जाते तिथे मानवी पुरुषार्थ म्हटले जाते; आणि तिथेच दैवाने घडवलेले शोषणही निश्चितपणे दिसेल.
5.78.4
तदिदं निश्चित्तं बुद्ध्या पूर्वैरपि महात्मभिः ।
दैवे च मानुषे चैव संयुक्तं लोककारणम् ॥ ५.७८.४ ॥
हे पूर्वीच्या महात्म्यांनीही बुद्धीने निश्चित केले आहे: जगाचे कारण दैव आणि मानव या दोहोंनी युक्त आहे.
5.78.5
अहं हि तत्करिष्यामि परं पुरुषकारतः ।
देवं तु न मया शक्यं कर्म कर्तुं कथंचन ॥ ५.७८.५ ॥
मी ते परम पुरुषार्थाने निश्चित करीन; परंतु दैव मला कोणत्याही प्रकारे कर्माने घडवता येणार नाही.
5.78.6
स हि धर्मं च लोकं च त्यक्त्वा चरति दुर्मतिः ।
न हि सन्तप्यते तेन तथारूपेण कर्मणा ॥ ५.७८.६ ॥
तो दुर्मती धर्म आणि लोक दोन्ही सोडून फिरतो; अशा कर्माने तो पश्चात्ताप पावत नाही.
5.78.7
तथापि बुद्धिं पापिष्ठां वर्धयन्त्यस्य मन्त्रिणः ।
शकुनिः सूतपुत्रश्च भ्राता दुःशासनस्तथा ॥ ५.७८.७ ॥
तरीही त्याचे मंत्री त्याची पापी बुद्धी वाढवतात — शकुनी, सूतपुत्र आणि त्याचा भाऊ दुःशासनही तसेच.
5.78.8
स हि त्यागेन राज्यस्य न शमं समुपैष्यति ।
अन्तरेण वधं पार्थ सानुबन्धः सुयोधनः ॥ ५.७८.८ ॥
हे पार्था, राज्याचा त्याग केल्याशिवाय तो शांती मिळवणार नाही; वधाशिवाय अनुयायांसह सुयोधन शांत होणार नाही.
5.78.9
न चापि प्रणिपातेन त्यक्तुमिच्छति धर्मराट् ।
याच्यमानश्च राज्यं स न प्रजास्यति दुर्मतिः ॥ ५.७८.९ ॥
धर्मराज प्रणिपाताने देखील राज्य सोडू इच्छिणार नाही; याचना केली तरी तो दुर्मती राज्य देणार नाही.
5.78.10
न तु मन्ये स तद्वाच्यो यद्युधिष्ठिरशातनम् ।
उक्तं प्रयोजनं यत्तु धर्मराजेन भारत ॥ ५.७८.१० ॥
परंतु युधिष्ठिराचा वध हे त्याला सांगणे योग्य नाही असे मला वाटते; हे भारता, धर्मराजाने सांगितलेला हेतूच (योग्य) आहे.
5.78.11
तथा पापस्तु तत्सर्वं न करिष्यति कौरवः ।
तस्मिंश्चाक्रियमाणेऽसौ लोके वध्यो भविष्यति ॥ ५.७८.११ ॥
तो पापी कौरव ते सर्व करणार नाही; ते न केल्यास तो जगात वध्य ठरेल.
5.78.12
मम चापि स वध्यो हि जगतश्चापि भारत ।
तेन कौमारके यूयं सर्वे विप्रकृताः सदा ॥ ५.७८.१२ ॥
तो माझ्यासाठी आणि जगासाठीही वध्य आहे, हे भारता; कारण बालपणापासून त्याने तुम्हा सर्वांचे सदैव अपकार केले आहेत.
5.78.13
विप्रलुप्तं च वो राज्यं नृशंसेन दुरात्मना ।
न चोपशाम्यते पापः श्रियं दृष्ट्वा युधिष्ठिरे ॥ ५.७८.१३ ॥
क्रूर आणि दुरात्म्याने तुमचे राज्य हिरावून घेतले; युधिष्ठिराची समृद्धी पाहूनही तो पापी शांत होत नाही.
5.78.14
असकृच्चाप्यहं तेन त्वत्कृते पार्थ भेदितः ।
न मया तद्गृहीतं च पापं तस्य चिकीर्षेतम् ॥ ५.७८.१४ ॥
हे पार्था, तुझ्यासाठी त्याने मलाही वारंवार भेद करण्याचा प्रयत्न केला; पण त्याचा पापी हेतू मी स्वीकारला नाही.
5.78.15
जानासि हि महाबाहो त्वमप्यस्य परं मतम् ।
प्रियं चिकीर्षमाणं च धर्मराजस्य मामपि ॥ ५.७८.१५ ॥
हे महाबाहो, त्याचे परम मत तुलाही ठाऊक आहे; धर्मराजाचे प्रिय करू इच्छिणारा मलाही तो ओळखतो.
5.78.16
संजानंस्तस्य चात्मानं मम चैव परं मतम् ।
अजानन्निव मां कस्मादर्जुनाद्याभिशङ्कसे ॥ ५.७८.१६ ॥
त्याचे व माझे परम मत चांगले जाणूनही, मला न ओळखल्यासारखे तू अर्जुनामुळे माझ्यावर का संशय घेतोस?
5.78.17
यच्चापि परमं दिव्यं तच्चाप्यनुगतं त्वया ।
विधानं विहितं पार्थ कथं शर्म भवेत्परैः ॥ ५.७८.१७ ॥
हे पार्था, जे परम दिव्य विधान तू देखील पाळलेस, ते निश्चित केले आहे; मग शत्रूंना शांती कशी लाभेल?
5.78.18
यत्तु वाचा मया शक्यं कर्मणा वाऽपि पाण्डव ।
करिष्ये तदहं पार्थ न त्वाशंसे शमं परैः ॥ ५.७८.१८ ॥
हे पाण्डवा, वाणीने किंवा कर्माने माझ्याकडून जे शक्य आहे ते मी करीन; हे पार्था, शत्रूंशी शांतीची इच्छा मी तुझ्यासाठी करत नाही.
5.78.19
कथं गोहरणे ह्युक्तो नैतच्छर्म तथा हितम् ।
याच्यमानो हि भीष्मेण संवत्सरगतेऽध्वनि ॥ ५.७८.१९ ॥
गोहरणात जे सांगितले गेले ते शांततेसाठी इतके हितकारक कसे होते? एक वर्ष उलटल्यावर वाटेत भीष्मांनी याचना केली तेव्हाही ते शांतता नव्हते.
5.78.20
तदैव ते पराभूता यदा सङ्कल्पितास्त्वया ।
लवशः क्षणशश्चापि न च तुष्टः सुयोधनः ॥ ५.७८.२० ॥
तू जेव्हा संकल्प केलास तेव्हाच तुम्ही पराजित झालात; क्षणोक्षणी आणि तुकड्यातुकड्यानेही. तरीही सुयोधन समाधानी झाला नाही.
5.78.21
सर्वथा तु मया कार्यं धर्मराजस्य शासनम् ।
विभाव्यं तस्य भूयश्च कर्म पापं दुरात्मनः ॥ ५.७८.२१ ॥
सर्व प्रकारे मला धर्मराजाची आज्ञा पाळावी लागेल; आणि त्या दुरात्म्याच्या पापकर्मांचाही पुन्हा विचार करावा लागेल.