মহাভারত · অধ্যায় 5.79
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.79.1
उक्तं बहुविधं वाक्यं धर्मराजेन माधव ।
धर्मज्ञेन वदान्येन श्रुतं चैव हि तत्त्वया ॥ ५.७९.१ ॥
হে মাধব, ধর্মজ্ঞ ও বদান্য ধর্মরাজ বহুবিধ কথা বলেছেন, আর আপনিও তা শুনেছেন।
5.79.2
मतमाज्ञाय राज्ञश्च भीमसेनेन माधव ।
संशमो बाहुवीर्य च ख्यापितं माधवात्मनः ॥ ५.७९.२ ॥
হে মাধব, রাজার মত ও ভীমসেনের মত জেনে; সন্ধি ও বাহুবলের কথা আপনি ঘোষণা করেছেন।
5.79.3
तथैव फाल्गुनेनापि यदुक्तं तत्त्वया श्रुतम् ।
आत्मनश्च मतं वीर कथितं भवताऽसकृत् ॥ ५.७९.३ ॥
হে বীর, তেমনি ফাল্গুন যা বলেছেন তাও আপনি শুনেছেন; আর আপনার নিজের মতও আপনি বারবার বলেছেন।
5.79.4
सर्वमेतदतिक्रम्य श्रुत्वा परमतं भवान् ।
यत्प्राप्तकालं मन्येथास्तत्कुर्याः पुरुषोत्तम ॥ ५.७९.४ ॥
হে পুরুষোত্তম, এসব অতিক্রম করে, অন্যের মত শুনে, যা সময়োপযোগী বলে আপনি মনে করেন তাই করুন।
5.79.5
तस्मिंरतस्मिन्निमित्ते हि मतं भवति केशव ।
प्राप्तकालं मनुष्येण क्षमं कार्यमरिन्दम ॥ ५.७९.५ ॥
হে কেশব, প্রতিটি পরিস্থিতিতে মানুষের মত তাই হয়; হে অরিন্দম, মানুষ সময়োপযোগী উচিত কাজই করবে।
5.79.6
अन्यथा चिन्तितो ह्यर्थः पुनर्भवति सोऽन्यथा ।
अनित्यमतयो लोके नराः पुरुषसत्तम ॥ ५.७९.६ ॥
হে পুরুষসত্তম, যা ভাবা হয়েছে তা অন্যরকম হয়ে যায়, আবার তা অন্যরকম হয়; জগতে মানুষের মত অনিত্য।
5.79.7
अन्यथाबुद्धयो ह्यासन्नस्मासु वनवासिषु ।
अदृश्येष्वन्यथा कृष्ण दृश्येषु पुनरन्यथा ॥ ५.७९.७ ॥
হে কৃষ্ণ, বনবাসী আমাদের প্রতি তাদের মন অদৃশ্য থাকাকালে এক রকম ছিল, আর দৃশ্যমান হলে আবার অন্য রকম হত।
5.79.8
अस्माकमपि वार्ष्णेय वने विचरतां तदा ।
न तथा प्रणयो राज्ये यथा संप्रति वर्तते ॥ ५.७९.८ ॥
হে বার্ষ্ণেয়, তখন বনে বিচরণকারী আমাদের প্রতিও এখন রাজ্যে যেমন স্নেহ রয়েছে তেমন ছিল না।
5.79.9
निवृत्तवनवासान्नः श्रुत्वा वीर समागताः ।
अक्षौहिण्यो हि सप्ते मास्त्वत्प्रसादाज्जनार्दन ॥ ५.७९.९ ॥
হে বীর, আমরা বনবাস থেকে ফিরেছি শুনে সাত অক্ষৌহিণী সেনা সমবেত হয়েছে; হে জনার্দন, তোমার অনুগ্রহে।
5.79.10
इमान्हि पुरुषव्याघ्रानचिन्त्यबलपौरुषात् ।
आत्तशस्त्रान्रणे दृष्ट्वा न व्यथेदिह कः पुमान् ॥ ५.७९.१० ॥
অচিন্তনীয় বল ও পৌরুষসম্পন্ন, রণে অস্ত্রধারী এই পুরুষব্যাঘ্রদের দেখে এখানে কোন পুরুষ ব্যথিত না হবে?
5.79.11
स भवान्कुरुमध्ये तं सान्त्वपूर्वं भयोत्तरम् ।
ब्रूयाद्वाक्यं यथा मन्दो न व्यथेत सुयोधनः ॥ ५.७९.११ ॥
অতএব আপনি কুরুদের মাঝে তাকে প্রথমে সান্ত্বনামূলক ও শেষে ভয়সূচক বাক্য বলবেন, যাতে মূঢ় সুযোধন ব্যথিত না হয়।
5.79.12
युधिष्ठिरं भीमसेनं बीभत्सुं चापराचितम् ।
सहदेवं च मां चैव त्वां च रामं च केशव ॥ ५.७९.१२ ॥
হে কেশব, যুধিষ্ঠির, ভীমসেন, অপরাজিত বীভৎসু, সহদেব, আমাকে, তোমাকে এবং রামকে —
5.79.13
सात्यकिं च महावीर्यं विराटं च महात्मजम् ।
द्रुपदं च महामात्यं धृष्टद्युम्नं च माधव ॥ ५.७९.१३ ॥
সাত্যকি ও মহাবীর্য, বিরাট ও মহাত্মার পুত্র, দ্রুপদ ও মহামাত্য, এবং ধৃষ্টদ্যুম্ন, হে মাধব।
5.79.14
काशिराजं च विक्रान्तं धृष्टकेतुं च चेदिपम् ।
मांसशोणितभृन्मर्त्यः प्रतियुध्येत को युधि ॥ ५.७९.१४ ॥
কাশীরাজ, বিক্রান্ত ধৃষ্টকেতু, এবং চেদিপতি — মাংস ও রক্তধারী কোন মর্ত্য যুদ্ধে তাঁদের প্রতিরোধ করবে?
5.79.15
स भवान्गमनादेव साधयिष्यत्यसंशयम् ।
इष्टमर्थं महाबाहो धर्मराजस्य केवलम् ॥ ५.७९.१५ ॥
হে মহাবাহু, আপনার গমনমাত্রেই তিনি নিঃসন্দেহে ধর্মরাজের অভীষ্ট কার্যটিই সিদ্ধ করবেন।
5.79.16
विदुरश्चैव भीष्मश्च द्रोणश्च सहबाह्लिकः ।
श्रेयः समर्था विज्ञातुमुच्यमानास्त्वयाऽनघ ॥ ५.७९.१६ ॥
বিদুর, ভীষ্ম, দ্রোণ, বাহ্লিকের সঙ্গে — হে অনঘ, আপনি বললে তাঁরা শ্রেয় বুঝতে সমর্থ।
5.79.17
ते चैनमनुनेष्यन्ति धृतराष्ट्रं जनाधिपम् ।
तं च पापसमाचारं सहामात्यं सुयोधनम् ॥ ५.७९.१७ ॥
তাঁরা তাঁকে — জনাধিপ ধৃতরাষ্ট্রকে রাজি করাবেন; আর পাপাচারী সুযোধনকে তাঁর মন্ত্রীদের সঙ্গে।
5.79.18
श्रोता चार्थस्य विदुरस्त्वं च वक्ता जनार्दन ।
कमिवार्थं निवर्तन्तं स्थापयेतां न वर्त्मनि ॥ ५.७९.१८ ॥
বিদুর শ্রোতা হবেন, আর আপনি বক্তা, হে জনার্দন — ফিরে যাওয়া কার্যকে কেন তাঁরা পথে ফেরাবেন না?