महाभारत · अध्याय 5.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.8.1
शल्यः श्रुत्वा तु दूतानां सैन्येन महता वृतः ।
अभ्यात्पाण्डवान्राजन्सह पुत्रैर्महारथैः ॥ ५.८.१ ॥
शल्य दूतांचे बोलणे ऐकून, मोठ्या सैन्याने वेढलेला, हे राजा, आपल्या पुत्रांसह व महारथींसह पांडवांकडे निघाला.
5.8.2
तस्य सेनानिवेशोऽभूदध्वर्धमिव योजनम् ।
तथा हि विपुलां सेनां बिभर्ति स नरर्षभः ॥ ५.८.२ ॥
त्याच्या सैन्याचा तळ जणू एक योजनाच्या अर्ध्या मार्गाइतका पसरलेला होता, कारण तो नरश्रेष्ठ इतके विपुल सैन्य सांभाळत होता.
5.8.3
अक्षौहिणीपती राजन्महावीर्यपराक्रमाः ।
विचित्रकवचाः शूरा विचित्रध्वजकार्मुकाः ॥ ५.८.३ ॥
हे राजा, अक्षौहिणी सेनांचे स्वामी, महान वीर्य व पराक्रम असलेले, विचित्र कवच धारण केलेले शूर, विचित्र ध्वज व धनुष्य असलेले.
5.8.4
विचित्राभरणाः सर्वे विचित्ररथवाहनाः ।
विचित्रस्रग्धराः सर्वे विवित्राम्बरभूषणाः ॥ ५.८.४ ॥
सर्वजण विचित्र अलंकार धारण केलेले, विचित्र रथ व वाहने असलेले, सर्वजण विचित्र माळा घातलेले, विचित्र वस्त्रे व भूषणांनी सजलेले.
5.8.5
स्वदेशवेषाभरणा वीराः शतसहस्रशः ।
तस्य सेनाप्रणेतारो बभूवुः क्षत्रियर्षभाः ॥ ५.८.५ ॥
आपापल्या देशाचा वेष व अलंकार धारण केलेले शेकडो-हजारो वीर; त्याच्या सेनेचे नायक क्षत्रियांमध्ये श्रेष्ठ होते.
5.8.6
व्यथयन्निव भूतानि कम्पयन्निव मेदिनीम् ।
शनैर्विश्रामयन्सेनां स ययौ यत्र पाण्डवः ॥ ५.८.६ ॥
प्राण्यांना पीडा देत आणि पृथ्वी कंपित करत जणू, हळूहळू सैन्याला विश्रांती देत तो जिथे पांडव होता तिथे गेला.
5.8.7
ततो दुर्योधनः श्रुत्वा महात्मानं महारथम् ।
उपायान्तमभिद्रुत्य स्वयमानर्च भरत ॥ ५.८.७ ॥
तेव्हा दुर्योधनाने त्या महात्मा महारथीचे आगमन ऐकून, स्वतः धावत जाऊन त्यांचा सत्कार केला, हे भरता.
5.8.8
कारयामास पूजार्थं तस्य दुर्योधनः सभाः ।
रमणीयेषु देशेषु रत्नचित्राः स्वलङ्कृताः ॥ ५.८.८ ॥
दुर्योधनाने त्यांच्या सत्कारासाठी रमणीय ठिकाणी रत्ने व चित्रे यांनी सजवलेल्या सभा बांधवल्या.
5.8.9
शिल्पिभिर्विविधैश्चैव क्रीडास्तत्र प्रयोजिताः ।
तत्र माल्यानि मांसानि भक्ष्यं पेयं च सत्कृतम् ॥ ५.८.९ ॥
तेथे विविध शिल्पकारांकडून खेळांची व्यवस्था केली होती; तेथे हार, मांस, भक्ष्य व पेये उत्तम प्रकारे तयार केली होती.
5.8.10
कूपाश्च विविधाकारा औदकानि गृहाणि च ।
स ताः सभाः समासाद्य पूज्यमानो यथाऽमरः । ॥ ५.८.१० ॥
विविध आकारांच्या विहिरी आणि जलगृहे होती; त्या सभांमध्ये पोहोचून तो देवासारखा पूजला गेला.
5.8.11
दुर्योधनस्य सचिवैर्देशे देशे समन्ततः ।
आजगाम सभामन्यां देवावसथवर्चसम् । ॥ ५.८.११ ॥
दुर्योधनाच्या मंत्र्यांनी सर्वत्र देशोदेशी देवनिवासासारखी तेजस्वी दुसरी सभा त्यांच्यासाठी उभारली होती.
5.8.12
स तत्र विषयैर्युक्तैः कल्याणैरतिमानुषैः ।
मेनेऽभ्यधिकमात्मानमवमेने पुरन्दरम्। ॥ ५.८.१२ ॥
तेथे अतिमानुष, कल्याणकारी भोगसामग्रींनी युक्त असल्याने त्याने स्वतःला अत्यंत श्रेष्ठ मानले आणि इंद्रालाही तुच्छ लेखले.
5.8.13
पप्रच्छ स ततः प्रेष्यान्प्रहृष्टः क्षत्रियर्षभः ।
युधिष्ठिरस्य पुरुषाः केऽत्र चक्रुः सभा इमाः । ॥ ५.८.१३ ॥
तेव्हा आनंदित झालेल्या क्षत्रियश्रेष्ठाने सेवकांना विचारले, 'युधिष्ठिराच्या या सभा येथे कोणी बनवल्या?'
5.8.14
आनीयन्तां सभाकाराः प्रदेयार्हा हि मे मताः ।
प्रदेयमेषां दास्यामि कुन्तीपुत्रोऽनुमन्यताम्। ॥ ५.८.१४ ॥
'सभा बांधणाऱ्यांना येथे आणा; ते पारितोषिकास पात्र आहेत असे मला वाटते. मी त्यांना पारितोषिक देईन; कुंतीपुत्राने संमती द्यावी.'
5.8.15
ततः प्रहृष्टं राजानं ज्ञात्वा ते सचिवास्तदा ।
दुर्योधनाय तत्सर्वं कथयन्ति स्म विस्मिताः ॥ ५.८.१५ ॥
तेव्हा राजा आनंदित आहे हे जाणून मंत्र्यांनी आश्चर्यचकित होऊन दुर्योधनाला सर्व सांगितले.
5.8.16
संप्रहृष्टो यदा शल्यो दिदित्सुरपि जीवितम् ।
गूढो दुर्योधनस्तत्र दर्शयामास मातुलम् ॥ ५.८.१६ ॥
शल्य अत्यंत आनंदित होऊन प्राणही द्यायला तयार असताना, लपलेल्या दुर्योधनाने तेथे आपल्या मामाला दाखवले.
5.8.17
तं दृष्ट्वा मद्रराजश्च ज्ञात्वा यत्नं च तस्य तम् ।
परिष्वज्याब्रवीत्प्रीत इष्टोऽर्थो ध्रियतामिति ॥ ५.८.१७ ॥
त्याला पाहून आणि त्याचा प्रयत्न जाणून मद्रराज आनंदित झाला आणि त्याला आलिंगन देऊन म्हणाला, 'तुला इष्ट वस्तू मिळो.'
5.8.18
सत्यवाग्भव कल्याण वरो वै मम दीयताम् ।
सर्वसेनाप्रणेता वै भवान्भवितुमर्हति ॥ ५.८.१८ ॥
'हे कल्याणा, सत्यवादी हो; मला एक वर दे — तूच संपूर्ण सेनेचा नायक होण्यास योग्य आहेस.'
5.8.19
यथैव पाण्डवास्तुभ्यं तथैव भवतो ह्यहम् ।
अनुमान्यं च पाल्यं च भक्तं च भज मां विभो ॥ ५.८.१९ ॥
पांडव जसे तुमचे, तसाच मीही तुमचाच आहे. हे विभो, माझा सन्मान करा, माझे रक्षण करा आणि तुमचा भक्त असलेल्या मला कृपा करा.
5.8.20
कृतमित्यब्रवीच्छल्यः किमन्यत्क्रियतामिति ।
कृतमित्येव गान्धारिः प्रत्युवाच पुनःपुनः ॥ ५.८.२० ॥
शल्य म्हणाला, 'झाले', 'आणखी काय करायचे?' गांधारी वारंवार 'झाले' असेच उत्तरली.
5.8.21
गच्छ दुर्योधन पुरं स्वकमेव नरर्षभ ।
अहं गमिष्ये द्रुष्टुं वै युधिष्ठिरमरिंदमम् ॥ ५.८.२१ ॥
हे नरश्रेष्ठ दुर्योधना, तू आपल्या नगरात जा. शत्रूंचे दमन करणाऱ्या युधिष्ठिराला भेटायला मी जाईन.
5.8.22
दृष्ट्वा युधिष्ठिरं राजन्क्षिप्रमेष्ये नराधिप ।
अवश्यं चापि द्रष्टव्यः पाण्डवः पुरुषर्षभः ॥ ५.८.२२ ॥
हे राजा, युधिष्ठिराला भेटून मी लवकरच परत येईन, हे नराधिपा. पुरुषश्रेष्ठ पांडवाला अवश्य भेटायला हवे.
5.8.23
क्षिप्रामागम्यतां राजन्पाण्डवं वीक्ष्य पार्थिव ।
त्वय्यधीनाः स्म राजेन्द्र वरदानं स्मरस्व नः ॥ ५.८.२३ ॥
हे राजा, पांडवाला भेटून लवकर परत या, हे पार्थिवा. हे राजेंद्रा, आम्ही तुमच्यावर अवलंबून आहोत; आम्हाला दिलेला वर आठवा.
5.8.24
क्षिप्रमेष्यामि भद्रं ते गच्छस्व स्वपुरं नृप ।
दृष्ट्वा तु पाण्डवान्राजन्न मिथ्या कर्तुमुत्सहे ॥ ५.८.२४ ॥
लवकरच येईन, तुझे कल्याण असो. हे नृपा, तू आपल्या नगरात जा. हे राजा, पांडवांना भेटल्यावर मी खोटे वागण्याचे धाडस करणार नाही.
5.8.25
पर्यष्वजेतामन्योन्यं शल्यदुर्योधनावुभौ ॥ ५.८.२५ ॥
शल्य आणि दुर्योधन या दोघांनी एकमेकांना आलिंगन दिले.
5.8.26
स तथा शल्यमामन्त्र्य पुरायात्स्वकं पुरम् ।
शल्यो जगाम कौन्तेयानाख्यातुं कर्म तस्य तत् ॥ ५.८.२६ ॥
अशा प्रकारे शल्याची रजा घेऊन दुर्योधन आपल्या नगरात परत गेला; शल्य त्याचे ते कृत्य कुंतीपुत्रांना सांगण्यासाठी गेला.
5.8.27
उपप्लाव्यं स गत्वा तु स्कन्धावारं प्रविश्य च ।
पाण्डवानथ तान्सर्वाञ्शल्यस्तत्र ददर्श ह ॥ ५.८.२७ ॥
शल्य उपप्लव्यात जाऊन छावणीत प्रवेश करून तेथे त्या सर्व पांडवांना पाहिले.
5.8.28
चिरात्तु दृष्ट्वा राजानं मातुलं समितिञ्जयम् ।
आसनेभ्यः समुत्पेतुः सर्वे सहयुधिष्ठिराः ॥ ५.८.२८ ॥
दीर्घकाळानंतर राजा, मामा, युद्धजयी शल्याला पाहून युधिष्ठिरासह सर्वजण आसनांवरून उठले.
5.8.29
तथा भीमार्जुनौ हृष्टौ स्वस्त्रीयौ च यमावुभौ ।
द्रौपदी च सुभद्रा च अभिमन्युश्च भारत ॥ ५.८.२९ ॥
त्याचप्रमाणे भीम आणि अर्जुन आनंदले; बहिणीचे दोन पुत्र जुळे बंधू, द्रौपदी, सुभद्रा आणि अभिमन्यूही आनंदले, हे भारता.
5.8.30
समेत्य च महापाहुं शल्यं पाण्डुसुतस्तदा ।
पाद्यमर्घ्यं च गां चैव प्रतिग्राह्य पुरोधसा ॥ ५.८.३० ॥
महाबाहू शल्याची भेट घेऊन पांडुपुत्राने तेव्हा पुरोहितामार्फत पाद्य, अर्घ्य आणि गाय स्वीकारवली.
5.8.31
कताञ्जलिरदीनात्मा धर्मात्मा शल्यमब्रवीत् ।
स्वागतं तेऽस्तु वै राजन्नेतदासनमास्यताम् ॥ ५.८.३१ ॥
हात जोडून, दैन्यरहित मनाचा धर्मात्मा (युधिष्ठिर) शल्याला म्हणाला — "हे राजा, तुमचे स्वागत असो. हे आसन आहे, बसावे."
5.8.32
ततो न्यषीदच्छल्यश्च काञ्चने परमासने ।
तत्र पाद्यथार्घ्यं च न्यवेदयत पाण्डवः ॥ ५.८.३२ ॥
मग शल्य सोन्याच्या उत्तम आसनावर बसला; तेथे पांडवाने त्याला पाद्य आणि अर्घ्य अर्पण केले.
5.8.33
दुःखस्यैतस्य महतो धार्तराष्ट्रकृतस्य वै ।
अवाप्स्यसि फलं राजन्हत्वा शत्रून्परन्तप ॥ ५.८.३३ ॥
शल्य म्हणाला — "हे परंतपा राजा, धृतराष्ट्राच्या पुत्रांनी केलेल्या या महान दुःखाचे फळ शत्रूंना मारून तुम्हाला मिळेल."
5.8.34
विदितं ते महाराज लोकतन्त्रं नराधिप ।
तस्माल्लोककृतं किञ्चित्तव तात न विद्यते ॥ ५.८.३४ ॥
शल्य म्हणाला — "हे महाराजा, नराधिपा, लोकव्यवहार तुम्हाला ठाऊकच आहे; म्हणून हे तात, लोकांनी केलेले काहीही तुमच्यासाठी उरत नाही."
5.8.35
निवेद्य चार्घ्यं विधिवन्मद्रराजाय भारत ।
कुशलं पाण्डवोऽपृच्छच्छल्यं सर्वसुखावहम् ॥ ५.८.३५ ॥
हे भारता, मद्रराजाला विधिपूर्वक अर्घ्य अर्पण करून, सर्व सुख देणाऱ्या शल्याची पांडवाने खुशाली विचारली.
5.8.36
स तैः परिवृतः सर्वैः पाण्डवैर्धर्मचारिभिः ।
आसने चोपविष्टः स शल्यः पार्थमथाब्रवीत् ॥ ५.८.३६ ॥
धर्माचरण करणाऱ्या सर्व पांडवांनी वेढलेला, आसनावर बसलेला शल्य मग पृथापुत्राला म्हणाला.
5.8.37
कुशलं राजशार्दूल सर्वत्र कुरुनन्दन ।
अरण्यवासाद्दिष्ट्याऽसि विमुक्तो जयतां वर ॥ ५.८.३७ ॥
हे राजशार्दूल, हे कुरुनंदना, सर्वत्र कुशल आहे ना? भाग्याने तू अरण्यवासातून मुक्त झालास, हे विजेत्यांमध्ये श्रेष्ठा.
5.8.38
दुष्करं ते कृतं राजन्निर्जने गहने वने ।
भ्रातृभिः सह कौन्तेय कृष्णाया चानयाऽनघ ॥ ५.८.३८ ॥
हे राजा, निर्जन आणि घनदाट अरण्यात बंधूंसह आणि या कृष्णेसह तू दुष्कर कर्म केलेस, हे कौंतेया, हे निष्पाप.
5.8.39
अज्ञातवासं घोरं च वसता दुष्करं कृतम् ।
दुःखमेव कुतः सौख्यं राज्यभ्रष्टस्य भारत ॥ ५.८.३९ ॥
अज्ञातवासात भयंकर जीवन जगून तू दुष्कर कर्म केलेस. हे भारता, राज्यभ्रष्टाला दुःखच असते, सुख कुठून?
5.8.40
सत्ये तपसि दाने च तव बुद्धिर्युधिष्ठिर ।
क्षमा दमश्चाहिंसा च सत्यं चैव युधिष्ठिर ॥ ५.८.४० ॥
हे युधिष्ठिरा, सत्य, तप आणि दानात तुझी बुद्धी आहे. क्षमा, दम, अहिंसा आणि सत्य हेही, हे युधिष्ठिरा.
5.8.41
अद्भुतश्च पुनर्लोकस्त्वयि राजन्प्रतिष्ठितः ।
मृदुर्वदान्यो ब्रह्मण्यो दान्तो धर्मपरायणः ॥ ५.८.४१ ॥
हे राजा, तुझ्यात पुन्हा एक अद्भुत लोक प्रतिष्ठित आहे. तू मृदू, उदार, ब्राह्मणभक्त, दान्त आणि धर्मपरायण आहेस.
5.8.42
धर्मास्ते विदिता राजन्बहवो लोकसाक्षिकाः ।
सर्वं जगदिदं तात विदितं ते परन्तप ॥ ५.८.४२ ॥
हे राजा, लोकसाक्षी असलेले तुझे अनेक धर्म ज्ञात आहेत. हे तात, हे सर्व जग तुला ज्ञात आहे, हे शत्रुतापना.
5.8.43
मुदितश्च पुनर्लोकस्त्वयि राजन्प्रतिष्ठिते ।
दिष्ट्या कृच्छ्रमिदं राजन्पारितं भरतर्षभ ॥ ५.८.४३ ॥
हे राजा, तू प्रतिष्ठित झाल्यावर लोक पुन्हा आनंदित झाला. हे राजा, सुदैवाने हे कठीण संकट पार पडले, हे भरतश्रेष्ठा.
5.8.44
दिष्ट्या पश्यामि राजेन्द्र धर्मात्मानं सहानुगम् ।
निस्तीर्णदुष्करं राजंस्त्वां धर्मनिचयं प्रभो ॥ ५.८.४४ ॥
सुदैवाने, हे राजेंद्रा, तुला सहपरिवार धर्मात्मा म्हणून मी पाहतो. हे राजा, हे प्रभो, कठीण पार करून तू धर्माचा संचय आहेस.
5.8.45
ततोऽस्याकथयद्राजा दुर्योधनसमागमम् ।
तच्च शुश्रूषितं सर्वं वरदानं च भारत ॥ ५.८.४५ ॥
मग राजाने त्याला दुर्योधनाशी झालेली भेट सांगितली. हे भारता, ते सर्व आणि वरदानही त्याने ऐकले.
5.8.46
सुकृतं ते कृतं राजन्प्रहृष्टेनान्तरात्मना ।
दुर्योधनस्य यद्वीर त्वया वाचा प्रतिश्रुतम् ॥ ५.८.४६ ॥
हे राजा, आनंदित अंतःकरणाने तू चांगले केलेस. हे वीरा, दुर्योधनाला तू वचनाने दिलेले वचन तू पाळलेस.
5.8.47
एकं त्विच्छामि भद्रं ते क्रियमाणं महीपते ।
राजन्नकर्तव्यमपि कर्तुमर्हसि सत्तम ॥ ५.८.४७ ॥
पण एक इच्छितो, हे महीपती, तुझे कल्याण असो, जे केले जात आहे. हे राजा, जे न करण्यासारखे आहे तेही तू करण्यास योग्य आहेस, हे सत्तमा.
5.8.48
मम त्ववेक्षया वीर शृणु विज्ञापयामि ते ।
भवानिह महाराज वासुदेवसमो युधि ॥ ५.८.४८ ॥
पण माझ्या आदराने, हे वीरा, ऐक, मी तुला विनवतो. हे महाराजा, येथे तू युद्धात वासुदेवासमान आहेस.
5.8.49
कर्णार्जुनाभ्यां संप्राप्ते द्वैरथे राजसत्तम ।
कर्णस्य भवता कार्यं सारथ्यं नात्र संशयः ॥ ५.८.४९ ॥
हे राजश्रेष्ठा, कर्ण आणि अर्जुन यांच्यातील द्वैरथ युद्ध प्रसंगी आपणास कर्णाचे सारथ्य करावे लागेल, यात संशय नाही.
5.8.50
तत्र पाल्योऽर्जुनो राजन्यदि मत्प्रियमिच्छसि ।
तेजोवधश्च ते कार्यः सौतेरस्मञ्जयावह्नः ।
अकर्तव्यमपि ह्येतत्कर्मुमर्हसि मातुल ॥ ५.८.५० ॥
हे राजा, जर तुम्हाला माझे प्रिय हवे असेल तर तेथे अर्जुनाचे रक्षण करावे; आणि सूतपुत्राचे तेज नष्ट करणे हे तुमचे कर्तव्य आहे, जे आम्हाला विजय देईल. हे मामा, हे करणे योग्य नसले तरी तुम्ही हे कर्म करायला हवे.
5.8.51
श्रृणु पाण्डव भद्रं ते यद्ब्रवीषि महात्मनः ।
तेजोवधनिमित्तं मां सूतपुत्रस्य सङ्गमे ॥ ५.८.५१ ॥
हे पांडुपुत्रा, तुझे कल्याण असो; महात्म्याविषयी तू जे सांगतोस ते ऐक — युद्धात सूतपुत्राचे तेज नष्ट करण्यासाठी मला (हे करायचे आहे).
5.8.52
अहं तस्य भविष्यामि सङ्घ्रामे सारथिर्ध्रुवम् ।
वासुदेवेन हि समं नित्यं मां सोऽभिमन्यतो ॥ ५.८.५२ ॥
मी युद्धात निश्चितपणे त्याचा सारथी होईन; तो मला नेहमी वासुदेवाप्रमाणे मानतो.
5.8.53
तस्याहं कुरुशार्दूल प्रतीपमहितं वचः ।
ध्रुवं संकथयिष्यामि योद्धुकामस्य संयुगे ॥ ५.८.५३ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, युद्धाची इच्छा करणाऱ्या त्याच्याशी मी निश्चितपणे अप्रिय आणि हानिकारक शब्द बोलेन.
5.8.54
यथा स हृतदर्पश्च हृततेजाश्च पाण्डव ।
भविष्यति सुखं हन्तुं सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ५.८.५४ ॥
हे पांडवा, तो गर्व आणि तेज गमावून सहज मारला जाईल — हे मी तुला खरे सांगतो.
5.8.55
एवमेतत्करिष्यामि यथा तात त्वमात्थ माम् ।
यच्चान्यदपि शक्ष्यामि तत्करिष्यामि ते प्रियम् ॥ ५.८.५५ ॥
हे तात, तू मला सांगितलेस तसेच मी करीन. आणखी जे काही मला करता येईल, तेही तुझ्या प्रिय गोष्टीसाठी करीन.
5.8.56
यच्च दुःखं त्वया प्राप्तं द्यूते वै कृष्णया सह ।
परुषाणि च वाक्यानि सूतपुत्रकृतानि वै ॥ ५.८.५६ ॥
द्यूतात कृष्णेसह तुला जे दुःख प्राप्त झाले, आणि सूतपुत्राने उच्चारलेली कठोर वचनेही.
5.8.57
जटासुरात्परिक्लेशः कीचकाच्च महाद्युते ।
द्रौपद्याऽधिगतं सर्वं दमयन्त्या यथाऽशुभम् ॥ ५.८.५७ ॥
हे महातेजस्वी, जटासुरामुळे झालेला क्लेश आणि कीचकामुळे झालेला त्रास, दमयंतीने जसे अशुभ भोगले तसे द्रौपदीने सर्व भोगले.
5.8.58
सर्वं दुःखमिदं वीर सुखोदर्कं भविष्यति ।
नात्र मन्युस्त्वया कार्यो विधिर्हि बलवत्तरः ॥ ५.८.५८ ॥
हे वीरा, हे सर्व दुःख सुखात परिणत होईल. यावर तू क्रोध करू नकोस, कारण विधी अधिक बलवान आहे.
5.8.59
दुःखानि हि महात्मानः प्राप्नुवन्ति युधिष्ठिर ।
देवैरपि हि दुःखानि प्राप्तानि जगतीपते ॥ ५.८.५९ ॥
हे युधिष्ठिरा, महात्मेही दुःख भोगतात. हे जगत्पती, देवांनाही दुःखे प्राप्त झाली आहेत.
5.8.60
इन्द्रेण श्रूयते राजन्सभार्येण महात्मना ।
अनुभूतं महद्दुःखं देवराजेन भारत ॥ ५.८.६० ॥
हे राजा, महात्मा इंद्राने पत्नीसह मोठे दुःख भोगले असे ऐकले आहे. हे भारता, देवराजाने ते मोठे दुःख भोगले.