મહાભારત · અધ્યાય 5.81
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.81.1
राज्ञस्तु वचनं श्रुत्वा धर्मार्थसहितं हितम् ।
कृष्णा दाशार्हमासीनमब्रवीच्छोककर्शिता ॥ ५.८१.१ ॥
રાજાનું ધર્મ અને અર્થ સહિતનું હિતવચન સાંભળીને શોકથી કૃશ થયેલી કૃષ્ણાએ બેઠેલા દાશાર્હને કહ્યું.
5.81.2
सुता द्रुपदराजस्य स्वसितायतमूर्धजा ।
संपूज्य सहदेवं च सात्यकिं च महारथम् ॥ ५.८१.२ ॥
દ્રુપદ રાજાની પુત્રી, સફેદ અને લાંબા વાળવાળી, સહદેવ અને મહારથી સાત્યકીનું સન્માન કરીને.
5.81.3
भीमसेनं च संशान्तं दृष्ट्वा परमदुर्मनाः ।
अश्रुपूर्णेक्षणा वाक्यमुवाचेदं मनस्विनी ॥ ५.८१.३ ॥
શાંત થયેલા ભીમસેનને જોઈને અત્યંત દુઃખી, આંસુથી ભરેલી આંખોવાળી મનસ્વિનીએ આ વચન કહ્યું.
5.81.4
विदितं ते महाबाहो धर्मज्ञ मधुसूदन ।
यथा निकृतिमास्थाय भ्रंशिताः पाण्डवाः सुखात् ॥ ५.८१.४ ॥
હે મહાબાહુ, ધર્મજ્ઞ, મધુસૂદન! કપટનો આશ્રય લઈને પાંડવોને સુખથી કેવી રીતે પાડી દેવાયા તે તમે જાણો છો.
5.81.5
धृतराष्ट्रस्य पुत्रेण सामात्येन जनार्दन ।
यथा च सञ्जयो राज्ञा मन्त्रं रहसि श्रावितः ॥ ५.८१.५ ॥
હે જનાર્દન! ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રે અમાત્યો સાથે, અને રાજાએ સંજયને એકાંતમાં ગુપ્ત મંત્રણા કેવી રીતે સંભળાવી.
5.81.6
युधिष्ठिरस्य दाशार्ह तच्चापि विदितं तव ।
यथोक्तः सञ्जयश्चैव तच्च सर्वं श्रुतं त्वया ॥ ५.८१.६ ॥
હે દાશાર્હ! યુધિષ્ઠિરનું તે પણ તમે જાણો છો; સંજયને જે કહેવાયું તે બધું તમે સાંભળ્યું છે.
5.81.7
पञ्च नस्तात दीयन्तां ग्रामा इति महाद्युते ।
अविस्थलं वृकस्थलं माकन्दीं वारणावतम् ॥ ५.८१.७ ॥
હે મહાદ્યુતિ, તાત, અમને પાંચ ગામ આપવામાં આવે: અવિસ્થલ, વૃકસ્થલ, માકન્દી અને વારણાવત.
5.81.8
अवसानं महाबाहो कंचिदेकं च पञ्चमम् ।
इति दुर्योधनो वाच्यः सुहृदश्चास्य केशव ॥ ५.८१.८ ॥
હે મહાબાહુ, એક અને પાંચમું નિવાસ; આ રીતે દુર્યોધનને કહેવું, અને તેના મિત્રોને પણ, હે કેશવ.
5.81.9
न चापि ह्यकरोद्वाक्यं श्रुत्वा कृष्ण सुयोधनः ।
युधिष्ठिरस्य दाशार्ह श्रीमतः सन्धिमिच्छतः ॥ ५.८१.९ ॥
હે કૃષ્ણ, સુયોધને સાંભળીને પણ વચન માન્યું નહીં; હે દાશાર્હ, શ્રીમાન યુધિષ્ઠિરે શાંતિ ઇચ્છેલું વચન.
5.81.10
अप्रदानेन राज्यस्य यदि कृष्ण सुयोधनः ।
सन्धिमिच्छेन्न कर्तव्यं तत्र गत्वा कथंचन ॥ ५.८१.१० ॥
હે કૃષ્ણ, રાજ્ય આપ્યા વિના સુયોધન શાંતિ ઇચ્છે તો ત્યાં જઈને કોઈ પણ રીતે શાંતિ કરવી નહીં.
5.81.11
शक्ष्यन्ति हि महाबाहो पाण्डवाः सृञ्जयैः सह ।
धार्तराष्ट्रबलं घोरं क्रुद्धं प्रतिसमासितुम् ॥ ५.८१.११ ॥
હે મહાબાહુ, પાંડવો સૃંજયો સાથે મળીને ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોની ભયંકર, ક્રોધિત સેનાનો સામનો કરવા સમર્થ થશે.
5.81.12
न हि साम्ना न दानेन शक्योऽर्थस्तेषु कश्चन ।
तस्मात्तेषु न कर्तव्या कृपा ते मधुसूदन ॥ ५.८१.१२ ॥
સામથી કે દાનથી તેમની પાસેથી કોઈ પણ હેતુ સિદ્ધ થઈ શકે તેમ નથી; તેથી, હે મધુસૂદન, તેમના પ્રત્યે તમારે કૃપા કરવી નહીં.
5.81.13
साम्ना दानेन वा कृष्ण ये न शाम्यन्ति शत्रवः ।
योक्तव्यस्तेषु दण्डः स्याज्जीवितं परिरक्षता ॥ ५.८१.१३ ॥
હે કૃષ્ણ, સામ કે દાનથી જે શત્રુઓ શાંત થતા નથી, તેમના પર દંડનો પ્રયોગ કરવો જોઈએ, જે પોતાનું જીવન બચાવવા ઇચ્છે છે તેણે.
5.81.14
तस्मात्तेषु महादण्डः क्षेप्तव्यः क्षिप्रमच्युत ।
त्वया चैव महाबाहो पाण्डवैः सह सृञ्जयैः ॥ ५.८१.१४ ॥
તેથી, હે અચ્યુત, હે મહાબાહુ, તમારે પાંડવો અને સૃંજયો સાથે મળીને તેમના પર મહાદંડ તરત જ વીંઝવો જોઈએ.
5.81.15
एतत्समर्थं पार्थानां तव चैव यशस्करम् ।
क्रियमाणं भवेत्कृष्ण क्षत्रस्य च सुखावहम् ॥ ५.८१.१५ ॥
આ પાર્થો માટે યોગ્ય છે અને તમારા માટે યશ આપનારું છે. હે કૃષ્ણ, આ કરવામાં આવે તો ક્ષત્રિયો માટે પણ સુખદાયક થશે.
5.81.16
क्षत्रियेण हि हन्तव्यः क्षत्रियो लोभमास्थितः ।
अक्षत्रियो वा दाशार्ह स्वधर्ममनुतिष्ठता ॥ ५.८१.१६ ॥
ક્ષત્રિયે લોભમાં સ્થિત ક્ષત્રિયને મારવો જોઈએ; અથવા હે દાશાર્હ, અક્ષત્રિય પણ સ્વધર્મનું પાલન કરનાર દ્વારા.
5.81.17
अन्यत्र ब्राह्मणात्तात सर्वपापेष्ववस्थितात् ।
गुरुर्हि सर्ववर्णानां ब्राह्मणः प्रसृताग्रभुक् ॥ ५.८१.१७ ॥
હે તાત, સર્વ પાપોમાં સ્થિત બ્રાહ્મણ સિવાય; કારણ કે બ્રાહ્મણ સર્વ વર્ણોનો ગુરુ છે, જે સૌથી પહેલાં અને સૌથી વધુ ભોજન કરે છે.
5.81.18
यथाऽवध्ये वध्यमाने भवेद्दोषो जनार्दन ।
स वध्यस्यावधे दृष्ट इति धर्मविदो विदुः ॥ ५.८१.१८ ॥
હે જનાર્દન, જેને મારવો ન જોઈએ તેને મારવામાં દોષ થાય છે, તેમ જેને મારવો જોઈએ તેને ન મારવામાં પણ દોષ દેખાય છે, એમ ધર્મજ્ઞો જાણે છે.
5.81.19
यथा त्वां न स्पृशेदेष दोषः कृष्ण तथा कुरु ।
पाण्डवैः सह दाशर्हैः सृञ्जयैश्च ससैनिकैः ॥ ५.८१.१९ ॥
હે કૃષ્ણ, આ દોષ તને સ્પર્શે નહીં તેવું કરજે — પાંડવો, દાશાર્હો, સૃંજયો અને તેમની સેનાઓ સાથે.
5.81.20
पुनरुक्तं च वक्ष्यामि विश्रम्भेण जनार्दन ।
का तु सीमन्तिनी मादृकं पृथिव्यामस्ति केशव ॥ ५.८१.२० ॥
હે જનાર્દન, વિશ્વાસપૂર્વક હું ફરી કહીશ — હે કેશવ, પૃથ્વી પર મારા જેવી સ્ત્રી કોણ છે?
5.81.21
सुता द्रुपदराजस्य वेदिमध्यात्समुत्थिता ।
धृष्टद्युम्नस्य भगिनी तव कृष्ण प्रिया सखी ॥ ५.८१.२१ ॥
યજ્ઞવેદીના મધ્યમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી દ્રુપદ રાજાની પુત્રી, ધૃષ્ટદ્યુમ્નની બહેન, હે કૃષ્ણ, તારી પ્રિય સખી.
5.81.22
आजमूढकुलं प्राप्त स्नुषा पाण्डोर्महात्मनः ।
महिषी पाण्डुपुत्राणां पञ्चेन्द्रसमवर्चसाम् ॥ ५.८१.२२ ॥
અજમીઢ કુળમાં આવેલી, મહાત્મા પાંડુની પુત્રવધૂ, પાંચ ઇન્દ્રો સમાન તેજસ્વી પાંડુપુત્રોની મુખ્ય રાણી.
5.81.23
सुता मे पञ्चभिर्वीरैः पञ्च जाता महारथाः ।
अभिमन्युर्यथा कृष्ण तथा ते तव धर्मतः ॥ ५.८१.२३ ॥
પાંચ વીરોથી મારા પાંચ પુત્રો જન્મ્યા, તેઓ મહારથીઓ છે; હે કૃષ્ણ, અભિમન્યુ જેમ તારો છે, તેમ ધર્મથી તેઓ પણ તારા છે.
5.81.24
साऽहं केशग्रहं प्राप्ता परिक्लिष्टा सभां गता ।
पश्यतां पाण्डुपुत्राणां त्वयि जीवति केशव ॥ ५.८१.२४ ॥
વાળ પકડાયેલી, સભામાં ઘસડીને લાવવામાં આવેલી અને અતિશય પીડાયેલી તે જ હું છું — પાંડુપુત્રો જોઈ રહ્યા હતા — હે કેશવ, તું જીવતો હતો ત્યારે.
5.81.25
जीवस्तु पाण्डुपुत्रेषु पञ्चालेष्वथ वृष्णिषु ।
दासीभाताऽस्मि पापानां सभामध्ये व्यवस्थिता ॥ ५.८१.२५ ॥
પાંડુપુત્રો, પાંચાલો અને વૃષ્ણિઓ જીવિત હોવા છતાં, હું પાપીઓની દાસી-પુત્રવધૂ બનીને સભાની મધ્યમાં ઊભી કરાઈ છું.
5.81.26
निरमर्षेष्वचेष्टेषु प्रेक्ष्यमाणेषु पाण्डुषु ।
पाहि मामिति गोविन्द मनसा चिन्तितोसि मे ॥ ५.८१.२६ ॥
ક્રોધરહિત અને નિશ્ચેષ્ટ પાંડવો જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે, 'હે ગોવિંદ, મારું રક્ષણ કર' એમ મનમાં હું તમને જ યાદ કરતી હતી.
5.81.27
यत्र मां भगवान्राजा श्वशुरो वाक्यमब्रवीत् ।
वरं वृणीष्व पाञ्चालि वरार्हाऽसि मता मम ॥ ५.८१.२७ ॥
ત્યારે ભગવાન રાજા, મારા સસરા, મને બોલ્યા: 'હે પાંચાલી, વર માગ; તું વરને યોગ્ય છે એમ હું માનું છું.'
5.81.28
अदासाः पाण्डवाः सन्तु सरथाः सायुधा इति ।
मयोक्ते यत्र निर्मुक्ता वनवासाय केशव ॥ ५.८१.२८ ॥
'પાંડવો દાસ ન બનો, રથો અને આયુધો સાથે રહે' એમ મેં કહ્યું ત્યારે, હે કેશવ, તેઓ વનવાસ માટે મુક્ત કરાયા.
5.81.29
एवंविधानां दुःखानामभिज्ञोऽसि जनार्दन ।
त्रायस्व पुण्डरीकाक्ष सभर्तृज्ञातिबान्धवान् ॥ ५.८१.२९ ॥
આવાં દુઃખોને તું સારી રીતે જાણે છે, હે જનાર્દન. હે પુંડરીકાક્ષ, પતિઓ, જ્ઞાતિજનો અને સગાંઓ સહિત અમારું રક્ષણ કર.
5.81.30
नन्वहं कृष्ण भीष्मस्य धृतराष्ट्रस्य चोभयोः ।
श्नुषा भवामि धर्मेण साऽहं दासीकृता बलात् ॥ ५.८१.३० ॥
હે કૃષ્ણ, શું હું ધર્મથી ભીષ્મ અને ધૃતરાષ્ટ્ર બંનેની પુત્રવધૂ નથી? છતાં મને બળજબરીથી દાસી બનાવવામાં આવી છે.
5.81.31
धिक्पार्थस्य धनुष्मत्तां भीमसेनस्य धिग्बलम् ।
यत्र दुर्योधनः कृष्ण मुहूर्तमपि जीवति ॥ ५.८१.३१ ॥
પાર્થની ધનુર્વિદ્યાને ધિક્કાર, ભીમસેનના બળને પણ ધિક્કાર; કૃષ્ણ, જ્યાં દુર્યોધન એક ક્ષણ પણ જીવે છે.
5.81.32
यदि तेऽहमनुग्राह्या यदि तेऽस्ति कृपा मयि ।
धार्तराष्ट्रेषु वै कोपः सर्वः कृष्ण विधीयताम् ॥ ५.८१.३२ ॥
જો હું તારી કૃપાને પાત્ર હોઉં, જો મારા પર તારી કરુણા હોય, તો કૃષ્ણ, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો પર તારો સઘળો ક્રોધ વર્ષાવ.
5.81.33
इत्युक्त्वा मृदुसंहारं वृजिनाग्रं सुदर्शनम् ।
सुनीलमसितापाङ्गी सर्वगन्धादिवासितम् ॥ ५.८१.३३ ॥
આમ કહીને, કોમળ પકડવાળું, તીક્ષ્ણ કિનારીવાળું સુદર્શન ચક્ર તેણે ઉપાડ્યું; તે અત્યંત ઘેરું વાદળી અને સર્વ સુગંધોથી સુવાસિત હતું.
5.81.34
सर्वलक्षणसंपन्नं महाभुजगवर्चसम् ।
केशपक्षं वरारोहा गृह्व वामेन पाणिना ॥ ५.८१.३४ ॥
સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત, મહાસર્પના તેજવાળા, વાળની પાંખવાળા તે ચક્રને સુંદર કટિવાળી સ્ત્રીએ ડાબા હાથે પકડ્યું.
5.81.35
पद्माक्षी पुण्डरीकाक्षमुपेत्य गजगामिनी ।
अश्रुपूर्णेक्षणा कृष्णा कृष्णं वचनमब्रवीत् ॥ ५.८१.३५ ॥
કમલનયની, ગજગામિની કૃષ્ણા, પુંડરીકાક્ષ કૃષ્ણ પાસે જઈને, આંસુથી ભરેલી આંખે કૃષ્ણને આ વચન કહ્યું.
5.81.36
अयं ते पुण्डरीकाक्ष दुःशासनकरोद्धृतः ।
स्मर्तव्यः सर्वकार्येषु परेषां सन्धिमिच्छताम् ॥ ५.८१.३६ ॥
હે પુંડરીકાક્ષ, આ તારું (વાળ) છે — દુઃશાસનના હાથે ખેંચાયેલું. શત્રુઓ સંધિ ઇચ્છે ત્યારે પણ સર્વ કાર્યોમાં આ યાદ રાખવું.
5.81.37
यदि भीमार्जुनौ कृष्ण कृपणौ सन्धिकामुकौ ।
पिता मे योत्स्यते वृद्धः सह पुत्रैर्महारथैः ॥ ५.८१.३७ ॥
હે કૃષ્ણ, જો ભીમ અને અર્જુન દીન બનીને સંધિની ઇચ્છા રાખતા હોય, તો મારા વૃદ્ધ પિતા તેમના મહારથી પુત્રો સાથે યુદ્ધ કરશે.
5.81.38
पञ्च चैव महावीर्याः पुत्रा मे मधुसूदन ।
अभिमन्युं पुरस्कृत्य योत्स्यन्ते कुरुभिः सह ॥ ५.८१.३८ ॥
હે મધુસૂદન, મારા પાંચ મહાપરાક્રમી પુત્રો અભિમન્યુને આગળ રાખીને કૌરવો સાથે યુદ્ધ કરશે.
5.81.39
दुःशासनभुजं श्यामं संछिन्नं पांसुकुण्ठितम् ।
यद्यहं तु न पश्यामि का शान्तिर्हृदयस्य मे ॥ ५.८१.३९ ॥
દુઃશાસનનો તે કાળો, કપાયેલો, ધૂળથી ઝાંખો બાહુ જો હું ન જોઉં, તો મારા હૃદયને શાંતિ ક્યાંથી?
5.81.40
त्रयोदश हि वर्षाणि प्रतीक्षन्त्या गतानि मे ।
विधाय हृदये मन्युं प्रदीप्तमिव पावकम् ॥ ५.८१.४० ॥
હૃદયમાં પ્રજ્વલિત અગ્નિ જેવો ક્રોધ ધારણ કરીને પ્રતીક્ષા કરતાં મારાં તેર વર્ષ વીતી ગયાં છે.
5.81.41
विदीर्यते मे हृदयं भीमवाक्शल्यपीडितम् ।
योऽयमद्य महाबाहुर्धर्ममेवानुपश्यति ॥ ५.८१.४१ ॥
ભીમના બાણ જેવા શબ્દોથી પીડાયેલું મારું હૃદય ફાટી રહ્યું છે; આ મહાબાહુ આજે માત્ર ધર્મને જ જુએ છે.
5.81.42
इत्युक्त्वा बाष्परुद्धेन कण्ठेनायतलोचना ।
रुरोद कृष्णा सोत्कम्पं सस्वरं बाष्पगद्गदम् ॥ ५.८१.४२ ॥
આમ કહીને, આંસુથી રૂંધાયેલા કંઠવાળી, વિશાળ નેત્રોવાળી કૃષ્ણા કંપતી, ગદ્ગદ સ્વરે આંસુ સાથે રડી પડી.
5.81.43
स्तनौ पीनायतश्रोणी सहितावभिवर्षती ।
द्रवीभूतमिवात्युष्णं मुञ्चन्ती वारि नेत्रजम् ॥ ५.८१.४३ ॥
પુષ્ટ અને વિશાળ સ્તનો તથા મોટા નિતંબ કંપતા હતા, જાણે ઓગળી ગયેલા હોય તેવા અતિ ગરમ આંસુ તે આંખોમાંથી વહાવી રહી હતી.
5.81.44
तामुवाच महाबाहुः केशवः परिसान्त्वयन् ।
अचिराद्द्रक्ष्यसे कृष्णे रुदतीर्भरतस्त्रियः ॥ ५.८१.४४ ॥
ત્યારે મહાબાહુ કેશવે તેને આશ્વાસન આપતાં કહ્યું: 'હે કૃષ્ણે, શીઘ્ર તું ભરતવંશની રડતી સ્ત્રીઓને જોઈશ.'
5.81.45
एवं ता भीरु रोस्त्यन्ति निहतज्ञातिबान्धवाः ।
हतमित्रा हतबला येषां क्रुद्धाऽसि भामिनी ॥ ५.८१.४५ ॥
હે ભીરુ, હે ભામિની, જેમના સ્વજનો અને મિત્રો માર્યા ગયા છે, જેમનું બળ નષ્ટ થયું છે, જેમના પર તું ક્રોધિત છે, તેઓ આ રીતે જ રડી રહી છે.
5.81.46
अहं च तत्करिष्यामि भीमार्जुनयमैः सह ।
युधिष्ठिरनियोगेन दैवाच्च विधिनिर्मितात् ॥ ५.८१.४६ ॥
હું પણ તે કરીશ, ભીમ, અર્જુન અને યમો સાથે, યુધિષ્ઠિરની આજ્ઞાથી અને વિધાતાએ રચેલા દૈવથી.
5.81.47
धार्तराष्ट्राः कालपक्वा न चेच्छृण्वन्ति मे वचः ।
शेष्यन्ते निहता भूमौ श्वसृगालादनीकृताः ॥ ५.८१.४७ ॥
કાળથી પાકેલા ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો જો મારું વચન નહીં સાંભળે, તો તેઓ મરાઈને શ્વાન અને શિયાળનો આહાર બની ભૂમિ પર પડી રહેશે.
5.81.48
चलेद्धि हिमवाञ्शैलो मेदिनी शतधा भवेत् ।
द्यौः पतेच्च सनक्षत्रा न मे मोघं वचो भवेत् ॥ ५.८१.४८ ॥
હિમાલય પર્વત ડગમગે, પૃથ્વી સો ટુકડા થઈ જાય, નક્ષત્રો સહિત આકાશ પડે, તોપણ મારું વચન વ્યર્થ નહીં જાય.
5.81.49
शुष्येत्तोयनिधिः कृष्णे न मे मोघं वचो भवेत् ।
सत्यं ते प्रतिजानामि कृष्णे बाष्पो निगृह्यताम् ।
हतामित्राञ्श्रिया युक्तानचिदाद्द्रक्ष्यसे पतीन् ॥ ५.८१.४९ ॥
સમુદ્ર સુકાઈ જાય તો પણ, હે કૃષ્ણે, મારું વચન વ્યર્થ નહીં થાય. ખરેખર તને વચન આપું છું; હે કૃષ્ણે, તારાં આંસુ રોકી લે. શત્રુઓ હણાયેલા અને ઐશ્વર્યથી યુક્ત એવા તારા પતિઓને તું શીઘ્ર જોઈશ.