महाभारत · अध्याय 5.81
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.81.1
राज्ञस्तु वचनं श्रुत्वा धर्मार्थसहितं हितम् ।
कृष्णा दाशार्हमासीनमब्रवीच्छोककर्शिता ॥ ५.८१.१ ॥
राजाचे धर्म व अर्थयुक्त हितवचन ऐकून शोकाने कृश झालेल्या कृष्णेने बसलेल्या दाशार्हाला म्हटले.
5.81.2
सुता द्रुपदराजस्य स्वसितायतमूर्धजा ।
संपूज्य सहदेवं च सात्यकिं च महारथम् ॥ ५.८१.२ ॥
द्रुपद राजाची कन्या, पांढरे व लांब केस असलेली, सहदेव आणि महारथी सात्यकी यांचा सन्मान करून.
5.81.3
भीमसेनं च संशान्तं दृष्ट्वा परमदुर्मनाः ।
अश्रुपूर्णेक्षणा वाक्यमुवाचेदं मनस्विनी ॥ ५.८१.३ ॥
शांत झालेल्या भीमसेनाला पाहून अत्यंत दुःखी, अश्रूंनी भरलेल्या डोळ्यांची मनस्विनी हे वचन बोलली.
5.81.4
विदितं ते महाबाहो धर्मज्ञ मधुसूदन ।
यथा निकृतिमास्थाय भ्रंशिताः पाण्डवाः सुखात् ॥ ५.८१.४ ॥
हे महाबाहो, धर्मज्ञा, मधुसूदना! कपटाचा आश्रय घेऊन पांडवांना सुखापासून कसे ढकलले गेले हे तुला ठाऊक आहे.
5.81.5
धृतराष्ट्रस्य पुत्रेण सामात्येन जनार्दन ।
यथा च सञ्जयो राज्ञा मन्त्रं रहसि श्रावितः ॥ ५.८१.५ ॥
हे जनार्दना! धृतराष्ट्राच्या पुत्राने अमात्यांसह, आणि राजाने संजयाला एकांतात गुप्त मंत्रणा कशी ऐकवली.
5.81.6
युधिष्ठिरस्य दाशार्ह तच्चापि विदितं तव ।
यथोक्तः सञ्जयश्चैव तच्च सर्वं श्रुतं त्वया ॥ ५.८१.६ ॥
हे दाशार्हा! युधिष्ठिराचे ते सर्वही तुला ठाऊक आहे; संजयाला जे सांगितले गेले ते सर्व तू ऐकले आहेस.
5.81.7
पञ्च नस्तात दीयन्तां ग्रामा इति महाद्युते ।
अविस्थलं वृकस्थलं माकन्दीं वारणावतम् ॥ ५.८१.७ ॥
हे महाद्युते, तात, आम्हाला पाच गावे द्यावीत: अविस्थल, वृकस्थल, माकन्दी आणि वारणावत.
5.81.8
अवसानं महाबाहो कंचिदेकं च पञ्चमम् ।
इति दुर्योधनो वाच्यः सुहृदश्चास्य केशव ॥ ५.८१.८ ॥
हे महाबाहो, एक आणि पाचवे वास्तव्य; असे दुर्योधनाला सांगावे, आणि त्याच्या सुहृदांनाही, हे केशवा.
5.81.9
न चापि ह्यकरोद्वाक्यं श्रुत्वा कृष्ण सुयोधनः ।
युधिष्ठिरस्य दाशार्ह श्रीमतः सन्धिमिच्छतः ॥ ५.८१.९ ॥
हे कृष्णा, सुयोधनाने ऐकूनही वाक्य पाळले नाही; हे दाशार्हा, श्रीमान युधिष्ठिराने सलोखा इच्छिलेले वचन.
5.81.10
अप्रदानेन राज्यस्य यदि कृष्ण सुयोधनः ।
सन्धिमिच्छेन्न कर्तव्यं तत्र गत्वा कथंचन ॥ ५.८१.१० ॥
हे कृष्णा, राज्य न देता सुयोधनाला सलोखा हवा असेल, तर तेथे जाऊन कोणत्याही प्रकारे सलोखा करू नये.
5.81.11
शक्ष्यन्ति हि महाबाहो पाण्डवाः सृञ्जयैः सह ।
धार्तराष्ट्रबलं घोरं क्रुद्धं प्रतिसमासितुम् ॥ ५.८१.११ ॥
हे महाबाहो, पांडव सृंजयांसह धृतराष्ट्रपुत्रांच्या भयानक, क्रुद्ध सैन्याला तोंड देण्यास समर्थ होतील.
5.81.12
न हि साम्ना न दानेन शक्योऽर्थस्तेषु कश्चन ।
तस्मात्तेषु न कर्तव्या कृपा ते मधुसूदन ॥ ५.८१.१२ ॥
साम किंवा दानाने त्यांच्याकडून कोणताही हेतू साध्य होणार नाही; म्हणून, हे मधुसूदना, त्यांच्यावर तुझी कृपा करू नये.
5.81.13
साम्ना दानेन वा कृष्ण ये न शाम्यन्ति शत्रवः ।
योक्तव्यस्तेषु दण्डः स्याज्जीवितं परिरक्षता ॥ ५.८१.१३ ॥
हे कृष्णा, साम किंवा दानाने जे शत्रू शांत होत नाहीत, त्यांच्यावर दंड प्रयोग करावा, जो आपले जीवन रक्षू इच्छितो त्याने.
5.81.14
तस्मात्तेषु महादण्डः क्षेप्तव्यः क्षिप्रमच्युत ।
त्वया चैव महाबाहो पाण्डवैः सह सृञ्जयैः ॥ ५.८१.१४ ॥
म्हणून, हे अच्युता, हे महाबाहो, तू पांडव आणि सृंजयांसह त्यांच्यावर महादंड त्वरित टाकला पाहिजे.
5.81.15
एतत्समर्थं पार्थानां तव चैव यशस्करम् ।
क्रियमाणं भवेत्कृष्ण क्षत्रस्य च सुखावहम् ॥ ५.८१.१५ ॥
हे पार्थांना योग्य आहे आणि तुला यश देणारे आहे. हे कृष्णा, हे केले गेले तर क्षत्रियांसाठीही सुखकारक होईल.
5.81.16
क्षत्रियेण हि हन्तव्यः क्षत्रियो लोभमास्थितः ।
अक्षत्रियो वा दाशार्ह स्वधर्ममनुतिष्ठता ॥ ५.८१.१६ ॥
क्षत्रियाने लोभाने ग्रस्त झालेल्या क्षत्रियाला मारावे; किंवा हे दाशार्हा, अक्षत्रियालाही स्वधर्माचे पालन करणाऱ्याने.
5.81.17
अन्यत्र ब्राह्मणात्तात सर्वपापेष्ववस्थितात् ।
गुरुर्हि सर्ववर्णानां ब्राह्मणः प्रसृताग्रभुक् ॥ ५.८१.१७ ॥
हे तात, सर्व पापांत गुंतलेल्या ब्राह्मणाव्यतिरिक्त; कारण ब्राह्मण हा सर्व वर्णांचा गुरु आहे, जो प्रथम व सर्वाधिक भोजन करतो.
5.81.18
यथाऽवध्ये वध्यमाने भवेद्दोषो जनार्दन ।
स वध्यस्यावधे दृष्ट इति धर्मविदो विदुः ॥ ५.८१.१८ ॥
हे जनार्दना, ज्याला मारू नये त्याला मारल्याने दोष होतो, तसेच ज्याला मारायला हवे त्याला न मारल्यानेही दोष दिसतो, असे धर्मज्ञ जाणतात.
5.81.19
यथा त्वां न स्पृशेदेष दोषः कृष्ण तथा कुरु ।
पाण्डवैः सह दाशर्हैः सृञ्जयैश्च ससैनिकैः ॥ ५.८१.१९ ॥
हे कृष्णा, हा दोष तुला स्पर्श करू नये असे कर — पाण्डव, दाशार्ह, सृंजय आणि त्यांच्या सैन्यासह.
5.81.20
पुनरुक्तं च वक्ष्यामि विश्रम्भेण जनार्दन ।
का तु सीमन्तिनी मादृकं पृथिव्यामस्ति केशव ॥ ५.८१.२० ॥
हे जनार्दना, विश्वासाने मी पुन्हा सांगेन — हे केशवा, पृथ्वीवर माझ्यासारखी स्त्री कोण आहे?
5.81.21
सुता द्रुपदराजस्य वेदिमध्यात्समुत्थिता ।
धृष्टद्युम्नस्य भगिनी तव कृष्ण प्रिया सखी ॥ ५.८१.२१ ॥
यज्ञवेदीच्या मध्यातून उत्पन्न झालेली द्रुपद राजाची कन्या, धृष्टद्युम्नाची भगिनी, हे कृष्णा, तुझी प्रिय सखी.
5.81.22
आजमूढकुलं प्राप्त स्नुषा पाण्डोर्महात्मनः ।
महिषी पाण्डुपुत्राणां पञ्चेन्द्रसमवर्चसाम् ॥ ५.८१.२२ ॥
अजमीढ कुलात आलेली, महात्मा पाण्डूची सून, पाच इंद्रांसमान तेजस्वी पाण्डुपुत्रांची प्रधान राणी.
5.81.23
सुता मे पञ्चभिर्वीरैः पञ्च जाता महारथाः ।
अभिमन्युर्यथा कृष्ण तथा ते तव धर्मतः ॥ ५.८१.२३ ॥
पाच वीरांपासून माझे पाच पुत्र जन्मले, ते महारथी आहेत; हे कृष्णा, अभिमन्यू जसा तुझा आहे, तसेच धर्माने ते तुझे आहेत.
5.81.24
साऽहं केशग्रहं प्राप्ता परिक्लिष्टा सभां गता ।
पश्यतां पाण्डुपुत्राणां त्वयि जीवति केशव ॥ ५.८१.२४ ॥
केसांना धरून, सभेत ओढून आणलेली आणि अत्यंत छळलेली मीच — पाण्डुपुत्र पाहत असताना — हे केशवा, तू जिवंत असताना.
5.81.25
जीवस्तु पाण्डुपुत्रेषु पञ्चालेष्वथ वृष्णिषु ।
दासीभाताऽस्मि पापानां सभामध्ये व्यवस्थिता ॥ ५.८१.२५ ॥
पाण्डुपुत्र, पांचाल आणि वृष्णी जिवंत असतानाही, मी पापी लोकांची दासी-सून बनून सभेच्या मध्यभागी उभी केली गेले आहे.
5.81.26
निरमर्षेष्वचेष्टेषु प्रेक्ष्यमाणेषु पाण्डुषु ।
पाहि मामिति गोविन्द मनसा चिन्तितोसि मे ॥ ५.८१.२६ ॥
क्रोधरहित आणि निश्चेष्ट पाण्डव पाहत असताना, 'हे गोविंदा, माझे रक्षण कर' असे मनात म्हणत मी केवळ तुझेच चिंतन केले.
5.81.27
यत्र मां भगवान्राजा श्वशुरो वाक्यमब्रवीत् ।
वरं वृणीष्व पाञ्चालि वरार्हाऽसि मता मम ॥ ५.८१.२७ ॥
तेव्हा भगवान राजा, माझे सासरे, मला म्हणाले: 'हे पांचाली, वर माग; तू वराला योग्य आहेस असे मला वाटते.'
5.81.28
अदासाः पाण्डवाः सन्तु सरथाः सायुधा इति ।
मयोक्ते यत्र निर्मुक्ता वनवासाय केशव ॥ ५.८१.२८ ॥
'पाण्डव दास न होवोत, रथ आणि शस्त्रांसह राहोत' असे मी म्हटल्यावर, हे केशवा, ते वनवासासाठी मुक्त करण्यात आले.
5.81.29
एवंविधानां दुःखानामभिज्ञोऽसि जनार्दन ।
त्रायस्व पुण्डरीकाक्ष सभर्तृज्ञातिबान्धवान् ॥ ५.८१.२९ ॥
अशा दुःखांची तुला जाणीव आहे, हे जनार्दना. हे पुंडरीकाक्षा, पती, ज्ञाती आणि बांधवांसह आमचे रक्षण कर.
5.81.30
नन्वहं कृष्ण भीष्मस्य धृतराष्ट्रस्य चोभयोः ।
श्नुषा भवामि धर्मेण साऽहं दासीकृता बलात् ॥ ५.८१.३० ॥
हे कृष्णा, मी धर्माने भीष्म आणि धृतराष्ट्र, दोघांचीही सून नाही काय? तरीही मला बळजबरीने दासी केले गेले आहे.
5.81.31
धिक्पार्थस्य धनुष्मत्तां भीमसेनस्य धिग्बलम् ।
यत्र दुर्योधनः कृष्ण मुहूर्तमपि जीवति ॥ ५.८१.३१ ॥
पार्थाच्या धनुर्विद्येला धिक्कार, भीमसेनाच्या बलालाही धिक्कार; कृष्णा, जिथे दुर्योधन क्षणभरही जिवंत आहे.
5.81.32
यदि तेऽहमनुग्राह्या यदि तेऽस्ति कृपा मयि ।
धार्तराष्ट्रेषु वै कोपः सर्वः कृष्ण विधीयताम् ॥ ५.८१.३२ ॥
मी जर तुझ्या कृपेस पात्र असेन, माझ्यावर तुझी दया असेल तर, कृष्णा, धृतराष्ट्राच्या पुत्रांवर तुझा सर्व क्रोध प्रकट कर.
5.81.33
इत्युक्त्वा मृदुसंहारं वृजिनाग्रं सुदर्शनम् ।
सुनीलमसितापाङ्गी सर्वगन्धादिवासितम् ॥ ५.८१.३३ ॥
असे बोलून, मृदु पकडीचे, तीक्ष्ण टोकाचे सुदर्शन चक्र तिने उचलले; ते अत्यंत निळे आणि सर्व सुगंधांनी दरवळणारे होते.
5.81.34
सर्वलक्षणसंपन्नं महाभुजगवर्चसम् ।
केशपक्षं वरारोहा गृह्व वामेन पाणिना ॥ ५.८१.३४ ॥
सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त, महासर्पाच्या तेजाचे, केसांचे पंख असलेले ते चक्र सुंदर कटी असलेल्या तिने डाव्या हाताने धरले.
5.81.35
पद्माक्षी पुण्डरीकाक्षमुपेत्य गजगामिनी ।
अश्रुपूर्णेक्षणा कृष्णा कृष्णं वचनमब्रवीत् ॥ ५.८१.३५ ॥
कमलनयना, गजगामिनी कृष्णा, पुण्डरीकाक्ष कृष्णाजवळ जाऊन, अश्रूंनी भरलेल्या डोळ्यांनी कृष्णाला हे शब्द म्हणाली.
5.81.36
अयं ते पुण्डरीकाक्ष दुःशासनकरोद्धृतः ।
स्मर्तव्यः सर्वकार्येषु परेषां सन्धिमिच्छताम् ॥ ५.८१.३६ ॥
हे पुण्डरीकाक्ष, हे तुझे (केस) — दुःशासनाच्या हाताने ओढले गेलेले. शत्रू संधी इच्छित असतानाही सर्व कार्यांत हे स्मरणात ठेवावे.
5.81.37
यदि भीमार्जुनौ कृष्ण कृपणौ सन्धिकामुकौ ।
पिता मे योत्स्यते वृद्धः सह पुत्रैर्महारथैः ॥ ५.८१.३७ ॥
हे कृष्णा, भीम आणि अर्जुन दीन होऊन सन्धीची इच्छा करत असतील, तर माझे वृद्ध वडील आपल्या महारथी पुत्रांसह युद्ध करतील.
5.81.38
पञ्च चैव महावीर्याः पुत्रा मे मधुसूदन ।
अभिमन्युं पुरस्कृत्य योत्स्यन्ते कुरुभिः सह ॥ ५.८१.३८ ॥
हे मधुसूदना, माझे पाच महापराक्रमी पुत्र अभिमन्यूला पुढे करून कौरवांशी युद्ध करतील.
5.81.39
दुःशासनभुजं श्यामं संछिन्नं पांसुकुण्ठितम् ।
यद्यहं तु न पश्यामि का शान्तिर्हृदयस्य मे ॥ ५.८१.३९ ॥
दुःशासनाचा तो काळा, छाटलेला, धुळीने माखलेला बाहू जर मी पाहिला नाही, तर माझ्या हृदयाला शांती कशी?
5.81.40
त्रयोदश हि वर्षाणि प्रतीक्षन्त्या गतानि मे ।
विधाय हृदये मन्युं प्रदीप्तमिव पावकम् ॥ ५.८१.४० ॥
हृदयात पेटलेल्या अग्नीप्रमाणे क्रोध धारण करून वाट पाहताना माझी तेरा वर्षे उलटली आहेत.
5.81.41
विदीर्यते मे हृदयं भीमवाक्शल्यपीडितम् ।
योऽयमद्य महाबाहुर्धर्ममेवानुपश्यति ॥ ५.८१.४१ ॥
भीमाच्या बाणांसारख्या शब्दांनी पीडित माझे हृदय फाटत आहे; हा महाबाहू आज केवळ धर्माकडेच पाहत आहे.
5.81.42
इत्युक्त्वा बाष्परुद्धेन कण्ठेनायतलोचना ।
रुरोद कृष्णा सोत्कम्पं सस्वरं बाष्पगद्गदम् ॥ ५.८१.४२ ॥
असे बोलून, अश्रूंनी कंठ दाटलेली, विशाल नेत्रांची कृष्णा थरथरत, गद्गद स्वराने अश्रू ढाळत रडली.
5.81.43
स्तनौ पीनायतश्रोणी सहितावभिवर्षती ।
द्रवीभूतमिवात्युष्णं मुञ्चन्ती वारि नेत्रजम् ॥ ५.८१.४३ ॥
पुष्ट आणि विशाल स्तन व मोठी कंबर थरथरत असताना, वितळल्यासारखे अत्यंत उष्ण अश्रू ती डोळ्यांतून वाहवीत होती.
5.81.44
तामुवाच महाबाहुः केशवः परिसान्त्वयन् ।
अचिराद्द्रक्ष्यसे कृष्णे रुदतीर्भरतस्त्रियः ॥ ५.८१.४४ ॥
तेव्हा महाबाहू केशवाने तिचे सांत्वन करीत म्हटले, 'हे कृष्णे, लवकरच तू भरतकुलातील रडणाऱ्या स्त्रिया पाहशील.'
5.81.45
एवं ता भीरु रोस्त्यन्ति निहतज्ञातिबान्धवाः ।
हतमित्रा हतबला येषां क्रुद्धाऽसि भामिनी ॥ ५.८१.४५ ॥
हे भीरु, हे भामिनी, ज्यांचे नातेवाईक व मित्र मारले गेले आहेत, ज्यांचे बळ नष्ट झाले आहे, ज्यांच्यावर तू रागावली आहेस, त्या अशाच रडत आहेत.
5.81.46
अहं च तत्करिष्यामि भीमार्जुनयमैः सह ।
युधिष्ठिरनियोगेन दैवाच्च विधिनिर्मितात् ॥ ५.८१.४६ ॥
मीही ते करीन, भीम, अर्जुन आणि यमांसह, युधिष्ठिराच्या आज्ञेने आणि विधात्याने ठरवलेल्या दैवानुसार.
5.81.47
धार्तराष्ट्राः कालपक्वा न चेच्छृण्वन्ति मे वचः ।
शेष्यन्ते निहता भूमौ श्वसृगालादनीकृताः ॥ ५.८१.४७ ॥
कालाने पिकलेले धृतराष्ट्राचे पुत्र जर माझे बोलणे ऐकणार नाहीत, तर ते मारले जाऊन कुत्रे व कोल्ह्यांचे अन्न होऊन भूमीवर पडून राहतील.
5.81.48
चलेद्धि हिमवाञ्शैलो मेदिनी शतधा भवेत् ।
द्यौः पतेच्च सनक्षत्रा न मे मोघं वचो भवेत् ॥ ५.८१.४८ ॥
हिमालय पर्वत जरी हलला, पृथ्वी शंभर तुकडे झाली, नक्षत्रांसह आकाश जरी कोसळले, तरी माझे वचन व्यर्थ होणार नाही.
5.81.49
शुष्येत्तोयनिधिः कृष्णे न मे मोघं वचो भवेत् ।
सत्यं ते प्रतिजानामि कृष्णे बाष्पो निगृह्यताम् ।
हतामित्राञ्श्रिया युक्तानचिदाद्द्रक्ष्यसे पतीन् ॥ ५.८१.४९ ॥
समुद्र सुकून गेला तरी, हे कृष्णे, माझे शब्द व्यर्थ होणार नाहीत. खरोखर तुला वचन देतो; हे कृष्णे, तुझे अश्रू आवर. शत्रू मारले गेलेले आणि वैभवाने युक्त असे तुझे पती तू लवकरच पाहशील.