महाभारत · अध्याय 5.82
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.82.1
कुरूणामद्य सर्वेषां भवान्सुहृदनुत्तमः ।
संबन्धी दयितो नित्यमुभयोः पक्षयोरपि ॥ ५.८२.१ ॥
आज आपण सर्व कुरूंचे सर्वोत्तम हितचिंतक आहात; दोन्ही पक्षांचे सदैव प्रिय नातेवाईक आहात.
5.82.2
पाण्डवैर्धार्तराष्ट्राणां प्रतिपाद्यमनामयम् ।
समर्थः प्रशमं चैव कर्तुमर्हसि केशव ॥ ५.८२.२ ॥
पांडवांच्या वतीने धृतराष्ट्राच्या पुत्रांना कल्याणकारी शांती प्रस्तावित करायची आहे; हे केशवा, आपण समर्थ आहात, शांती प्रस्थापित करणे आपले कर्तव्य आहे.
5.82.3
त्वमित्तः पुण्डरीकाक्ष सुयोधनममर्षणम् ।
शान्त्यर्थं भ्रातरं ब्रूया यत्तद्वाच्यममित्रहन् ॥ ५.८२.३ ॥
हे कमलनयना, इथून आपण शांतीसाठी अमर्षी सुयोधन बंधूंना जे सांगायचे ते सांगा; हे शत्रुहंता.
5.82.4
त्वया धर्मार्थयुक्तं चेदुक्तं शिवमनामयम् ।
हितं नादास्यते बालो दिष्टस्य वशमेष्यति ॥ ५.८२.४ ॥
आपण धर्म व अर्थयुक्त, कल्याणकारी आणि हितकारक बोललात तरी मूर्ख ते स्वीकारणार नाही; तो दैवाच्या स्वाधीन होईल.
5.82.5
धर्म्यमस्मद्धितं चैव कुरूणां यदनामयम् ।
एष यास्यामि राजानं धृतराष्ट्रमभीप्सया ॥ ५.८२.५ ॥
जे धर्मसंमत, आमच्या हिताचे आणि कौरवांचे कल्याणकारक आहे, त्याच इच्छेने मी हा राजा धृतराष्ट्राकडे जाईन.
5.82.6
ततो व्यपेते तमसि सूर्ये विमल उद्गते ।
मैत्रे मुहूर्ते संप्राप्ते मद्वर्चिषि दिवाकरे ॥ ५.८२.६ ॥
तेव्हा अंधार दूर झाला, निर्मल सूर्य उगवला, मैत्र मुहूर्त आला, आपल्या तेजाने दिवाकर उदय पावला असता.
5.82.7
कौमुदे मासि रेवत्यां शरदन्ते हिमागमे ।
स्फीतसस्यसुखे काले कल्यः सत्ववतां वरः ॥ ५.८२.७ ॥
कौमुद महिन्यात, रेवती नक्षत्रात, शरदाच्या अखेरीस आणि हेमंताच्या आगमनाच्या वेळी, पिके भरभरून असताना सुखकर काळात, सामर्थ्यवानांमध्ये श्रेष्ठ (कृष्ण) कल्याणकारी होता.
5.82.8
मङ्गल्याः पुण्यनिर्घोषा वाचः श्रृण्वंश्च सूनृताः ।
ब्राह्मणानां प्रतीतानामृषीणामिव वासवः ॥ ५.८२.८ ॥
मंगलमय, पुण्यध्वनी असलेली, सत्य आणि गोड वाणी ऐकत, जसे इंद्र प्रसिद्ध ब्राह्मण आणि ऋषींचे बोल ऐकतो.
5.82.9
कृत्वा पौर्वाह्णिकं कृत्यं स्नातः शुचिरलङ्कृतः ।
उपतस्थे विवस्वन्तं पावकं च जनार्दनः ॥ ५.८२.९ ॥
पूर्वाह्नीचे कर्तव्य पूर्ण करून, स्नान करून, शुचिर्भूत व अलंकृत होऊन जनार्दनाने सूर्य व अग्नीची उपासना केली.
5.82.10
ऋषभं पृष्ठ आलभ्य ब्राह्मणानभिवाद्य च ।
अग्निं प्रदक्षिणं कृत्वा पश्यन्कल्याणमग्रतः ॥ ५.८२.१० ॥
वृषभाच्या पाठीला स्पर्श करून, ब्राह्मणांना नमस्कार करून, अग्नीची प्रदक्षिणा करून, समोर शुभ चिन्हे पाहत.
5.82.11
तत्प्रतिज्ञाय वचनं पाण्डवस्य जनार्दनः ।
शिनेर्नप्तारमासीनमभ्यभाषत सात्यकिम् ॥ ५.८२.११ ॥
पांडवाचे ते वचन मान्य करून जनार्दनाने बसलेल्या शिनीच्या नातू सात्यकीशी संभाषण केले.
5.82.12
रथ आरोप्यतां शङ्खश्चक्रं च गदया सह ।
उपासङ्गाश्च शक्त्यश्च सर्वप्रहरणानि च ॥ ५.८२.१२ ॥
रथावर शंख, चक्र आणि गदेसह भाते, शक्ती आणि सर्व शस्त्रे चढवावीत.
5.82.13
दुर्योधनश्च दुष्टात्मा कर्णश्च सहसौबलः ।
न च शत्रुरवज्ञेयो दुर्बलोऽपि बलीयसा ॥ ५.८२.१३ ॥
दुष्टात्मा दुर्योधन आणि सौबलासह कर्ण; शत्रू दुर्बल असला तरी बलवानाने त्याची अवहेलना करू नये.
5.82.14
ततस्तन्मतमाज्ञाय केशवस्य पुनःसराः ।
प्रसस्त्नुर्योजयिष्यन्तो रथं चक्रगदाभृतः ॥ ५.८२.१४ ॥
तेव्हा केशवाचे ते मत जाणून, चक्र आणि गदा धारण करणारे रथ जोडण्यासाठी पुढे गेले.
5.82.15
तं दीप्तमिव कालाग्निमाकाशगमिवाशुगम् ।
सूर्यचन्द्रप्रकाशाभ्यां चक्राभ्यां समलङ्कृतम् ॥ ५.८२.१५ ॥
ते प्रज्वलित कालाग्नीसारखे, आकाशात जाणाऱ्या वेगवान वाहनासारखे होते; सूर्य-चंद्रप्रकाशासारख्या दोन चक्रांनी अलंकृत होते.
5.82.16
अर्धचन्द्रैश्च चन्द्रैश्च मत्स्यैः समृगपक्षिभिः ।
पुष्पैश्च विविधैश्चित्रं मणिरत्नैश्च सर्वशः ॥ ५.८२.१६ ॥
अर्धचंद्र, चंद्र, मासे, मृग व पक्षी, विविध फुले आणि मणिरत्नांनी सर्वत्र विचित्र.
5.82.17
तरुणादित्यसङ्काशं बृहन्तं चारुदर्शनम् ।
मणिहेमविचित्राङ्गं सुध्वजं सुपताकिनम् ॥ ५.८२.१७ ॥
नवोदित सूर्यासारखा, विशाल, पाहण्यास सुंदर; मणी व सुवर्णाने विचित्र अंगे असलेला; सुंदर ध्वज व सुंदर पताका असलेला.
5.82.18
सूपस्करमनाधृष्यं वैयाघ्रपरिवारणम् ।
यशोघ्नं प्रत्यमित्राणां यदूनां नन्दिवर्धनम् ॥ ५.८२.१८ ॥
उत्तम सज्ज, अजिंक्य, व्याघ्रचर्माने वेढलेला; शत्रूंचे यश नष्ट करणारा; यादवांचा आनंद वाढवणारा.
5.82.19
वाजिभिः शैब्यसुग्रीवमेधपुष्पबलाहकैः ।
स्नातैः संपादयामासुः संपन्नैः सर्वसंपदा ॥ ५.८२.१९ ॥
शैब्य, सुग्रीव, मेघपुष्प आणि बलाहक या घोड्यांना स्नान घालून, सर्व वैभवाने सज्ज करून त्यांनी तयार केले.
5.82.20
महिमानं तु कृष्णस्य भूय एवाभिवर्धयन् ।
सुघोषः पतगेन्द्रेण ध्वजेन युयुजे रथः ॥ ५.८२.२० ॥
कृष्णाचे वैभव अधिकच वाढवत सुघोष रथाला पक्षिराज गरुडाचा ध्वज जोडला गेला.
5.82.21
तं मेरुशिखरप्रख्यं मेघदुन्दुभिनिस्वनम् ।
आरुरोह रथं सौरिर्विमानमिव कामगम् ॥ ५.८२.२१ ॥
मेरुशिखरासारख्या, मेघ व दुंदुभीप्रमाणे गर्जणाऱ्या त्या रथावर शूरपुत्र कृष्ण इच्छेनुसार चालणाऱ्या विमानात बसावे तसे आरूढ झाला.
5.82.22
ततः सात्यकिमारोप्य प्रययौ पुरुषोत्तमः ।
पृथिवीं चान्तरिक्षं च रथघोषेण नादयन् ॥ ५.८२.२२ ॥
मग पुरुषोत्तमाने सात्यकीला रथात घेऊन प्रयाण केले; रथाच्या घोषाने पृथ्वी व आकाश निनादत.
5.82.23
व्यपोढाभ्रस्ततः कालः क्षणेन समपद्यत ।
शिवश्चानुववौ वायुः प्रशान्तमभवद्रजः ॥ ५.८२.२३ ॥
तेव्हा ढग विरून गेले; क्षणार्धात हवामान अनुकूल झाले; शुभ वारा मागून वाहू लागला आणि धूळ शांत झाली.
5.82.24
प्रदक्षिणानुलोमाश्च मङ्गल्या मृगपक्षिणः ।
प्रयाणे वासुदेवस्य बभूवुरनुयायिनः ॥ ५.८२.२४ ॥
वासुदेवाच्या प्रयाणात उजवीकडे फिरणारे, अनुकूल आणि मंगलमय पशुपक्षी त्यांच्या मागे चालू लागले.
5.82.25
मङ्गल्यार्थप्रदैः शब्दैरन्ववर्तन्त सर्वशः ।
सारसाः शतपत्राश्च हंसाश्च मधुसूदनम् ॥ ५.८२.२५ ॥
मंगलमय अर्थ देणाऱ्या शब्दांसह सारस, शतपत्र पक्षी आणि हंस सर्व बाजूंनी मधुसूदनाच्या मागे चालले.
5.82.26
मन्त्राहुतिमहाहोमैर्हूयमानश्च पावकः ।
प्रदक्षिणशिखो भूत्वा विधूमः समपद्यत ॥ ५.८२.२६ ॥
मंत्राहुतींच्या महाहोमात आहुती दिली जाणारा अग्नी उजवीकडे वळणाऱ्या ज्वाळांसह धूरविरहित झाला.
5.82.27
वसिष्ठो वामदेवश्च भूरिद्युम्नो गयः क्रथः ।
शुकनारदवाल्मीका मरुत्तः कुशिको भृगुः ॥ ५.८२.२७ ॥
वसिष्ठ, वामदेव, भूरिद्युम्न, गय, क्रथ, शुक, नारद, वाल्मीकी, मरुत्त, कुशिक आणि भृगु.
5.82.28
देवब्रह्मर्षयश्चैव कृष्णं यदुसुखावहम् ।
प्रदक्षिणमवर्तन्त सहिता वासवानुजम् ॥ ५.८२.२८ ॥
देव आणि ब्रह्मर्षी यादवांना सुख देणाऱ्या, वासवाच्या धाकट्या भावा कृष्णाभोवती एकत्र प्रदक्षिणा घालू लागले.
5.82.29
एवमेतैर्महाभागैर्महर्षिगणसाधुभिः ।
पूजितः प्रययौ कृष्णः कुरूणां सदनं प्रति ॥ ५.८२.२९ ॥
अशा प्रकारे या महाभाग्यवान, साधू महर्षिगणांनी पूजलेला कृष्ण कुरुंच्या निवासस्थानाकडे निघाला.
5.82.30
देवताभ्यो नमस्कृत्य ब्राह्मणान्स्वस्ति वाच्य च ।
प्रययौ पुण्डरीकाक्षः सात्यकेन सहाच्युतः ॥ ५.८२.३० ॥
देवतांना नमस्कार करून आणि ब्राह्मणांना स्वस्ति म्हणून कमलनयन अच्युत सात्यकीसह निघाला.
5.82.31
तं प्रयान्तमनुप्रायात्कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
भीमसेनार्जुनौ चोभौ माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ॥ ५.८२.३१ ॥
जाणाऱ्या त्याच्या पाठोपाठ कुंतीपुत्र युधिष्ठिर गेला; भीमसेन आणि अर्जुन दोघेही, आणि माद्रीचे दोन पुत्र पांडवही.
5.82.32
चेकितानश्च विक्रान्तो धृष्टकेतुश्च चेदिपः ।
द्रुपदः काशिराजश्च शिखण्डी च महारथः ॥ ५.८२.३२ ॥
पराक्रमी चेकितान, चेदींचा राजा धृष्टकेतू, द्रुपद, काशीराज आणि महारथी शिखंडी;
5.82.33
धृष्टद्युम्नः सपुत्रश्च विराटः केकयैः सह ।
संसाधनार्थं प्रययुः क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभम् ॥ ५.८२.३३ ॥
पुत्रासह धृष्टद्युम्न आणि केकयांसह विराट, क्षत्रियांत श्रेष्ठ अशाकडे सैन्य जमविण्यासाठी क्षत्रिय गेले.
5.82.34
ततोऽनुव्रज्य गोविन्दं धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
राज्ञां सकाशे द्युतिमानुवाचेदं वचस्तदा ॥ ५.८२.३४ ॥
मग गोविंदाच्या पाठोपाठ जाऊन धर्मराज युधिष्ठिर, राजांसमोर, तेजस्वी होऊन तेव्हा हे वचन बोलले.
5.82.35
यो वै न कामान्न भयान्न लोभान्नार्थकारणात् ।
अन्यायमनुवर्तेत स्थिरबुद्धिरलोलुपः ॥ ५.८२.३५ ॥
जो इच्छेने, भयाने, लोभाने किंवा धनासाठीही अन्यायाचे अनुसरण करत नाही, तोच स्थिरबुद्धी आणि लोभरहित आहे.
5.82.36
धर्मज्ञो धृतिमान्प्राज्ञः सर्वभूतेषु केशवः ।
ईश्वरः सर्वभूतानां देवदेवः सनातनः ॥ ५.८२.३६ ॥
धर्म जाणणारा, धैर्यवान, प्रज्ञावान केशव सर्व भूतांमध्ये आहे; तो सर्व भूतांचा ईश्वर, देवांचा देव, सनातन आहे.
5.82.37
तं सर्वगुणसंपन्नं श्रीवत्सकृतलक्षणम् ।
संरिष्वज्य कौन्तेयः सन्देष्टुमुपचक्रमे ॥ ५.८२.३७ ॥
सर्वगुणसंपन्न, श्रीवत्स चिन्हाने अंकित अशा त्याला आलिंगन देऊन कौंतेय (अर्जुन) बोलू लागला.