મહાભારત · અધ્યાય 5.83
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.83.1
या सा बाल्यात्प्रभृत्यस्मान्पर्यवर्धयताबला ।
उपवासतपःशीला सदा स्वस्त्ययने रता ॥ ५.८३.१ ॥
બાળપણથી અમને ઉછેરનારી તે કોમળ માતા, ઉપવાસ અને તપમાં રત રહેતી હતી; સદા મંગલ વિધિઓમાં લીન રહેતી.
5.83.2
देवतातिथिपूजासु गुरुशुश्रूषणे रता ।
वत्सला प्रियपुत्रा च माताऽस्माकं जनार्दन ॥ ५.८३.२ ॥
દેવતાઓ અને અતિથિઓની પૂજામાં, ગુરુજનોની સેવામાં રત રહેનારી, વાત્સલ્યમયી, પ્રિય પુત્રોવાળી અમારી માતા, હે જનાર્દન!
5.83.3
सुयोधनभयाद्या नो त्रायतामित्रकर्शन ।
महतो मृत्युसंबाधुद्दुस्तरान्नौरिवार्णवात् ॥ ५.८३.३ ॥
હે શત્રુદમન! સુયોધનના ભયથી, મહા મૃત્યુના સંકટથી, દુસ્તર સાગરમાંથી નૌકાની જેમ તે અમને બચાવે.
5.83.4
अस्मत्कृते च सततं यया दुःखानि माधव ।
अनुभूतान्यदुःखार्हां तां स्म पृच्छेरनामयम् ॥ ५.८३.४ ॥
હે માધવ! અમારા કારણે સતત દુઃખો ભોગવનારી, દુઃખને યોગ્ય ન હોવા છતાં, તેના કુશળ-ક્ષેમ અવશ્ય પૂછજો.
5.83.5
भृशमाश्वासयेश्चैनां पुत्रशोकपरिप्लुताम् ।
अभिवाद्य स्वजेथास्त्वं पाण्डवान्परिकीर्तयन् ॥ ५.८३.५ ॥
પુત્રશોકમાં ડૂબેલી તેને ખૂબ આશ્વાસન આપજે; વંદન કરીને પાંડવોનાં નામ લઈને તેને અભિવાદન કરજે.
5.83.6
ऊढात्प्रभृति दुःखानि श्वशुराणामरिन्दम ।
निराकाराऽतदर्हा च पश्यन्ती दुःखमश्रुते ॥ ५.८३.६ ॥
હે અરિંદમ! લગ્ન પછીથી જ સસરાઓના કારણે તેને દુઃખો; તે તેને યોગ્ય ન હોવા છતાં, દુઃખને જોતી દુઃખ ભોગવે છે.
5.83.7
अपि जातु स कालः स्यात्कृष्ण दुःखविपर्ययः ।
यदहं मातरं क्लिष्टां सुखं दद्यामरिन्दम ॥ ५.८३.७ ॥
હે કૃષ્ણ, દુઃખનો એ ઊલટો કાળ કદી આવશે ખરો, જ્યારે હું દુઃખી માતાને સુખ આપી શકું? હે શત્રુદમન!
5.83.8
प्रव्रजन्तोऽनुधावन्तीं कृपणां पुत्रगृद्धिनीम् ।
रुदतीमपहायैनामगच्छाम वयं वनम् ॥ ५.८३.८ ॥
અમે પ્રસ્થાન કર્યું ત્યારે પુત્રોમાં આસક્ત એ દીન માતા અમારી પાછળ દોડી આવી. રડતી એવી તેને છોડીને અમે વનમાં ગયા.
5.83.9
सा नूनं म्रियते दुःखैः सा चेज्जीवति केशव ।
तथा पुत्राधिभिर्गाढमार्तामर्चय सत्कृत ॥ ५.८३.९ ॥
હે કેશવ, જો તે જીવતી હોય તો દુઃખોથી ચોક્કસ મરી રહી હશે. તેથી પુત્રોની ચિંતાથી અત્યંત પીડાતી એ માતાનો આદરપૂર્વક સત્કાર કરો.
5.83.10
अभिवाद्याऽथ सा कृष्ण त्वया मद्वचवाद्विभो ।
धृतराष्ट्रश्च कौरव्यो राजानश्च वयोधिकाः ॥ ५.८३.१० ॥
હે કૃષ્ણ, હે વિભો, મારા કહેવાથી તું તેને વંદન કર; કૌરવ ધૃતરાષ્ટ્ર અને વયે મોટા રાજાઓને પણ વંદન કર.
5.83.11
भीष्मं द्रोणं कृपं चैव महाराजं च वाह्लिकम् ।
द्रौणिं च सोमदत्तं च सर्वांश्च भरतान्पृथक् ॥ ५.८३.११ ॥
ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપ, મહારાજ વાહ્લીક, દ્રોણપુત્ર અશ્વત્થામા, સોમદત્ત તથા સર્વ ભરતવંશીઓને અલગ અલગ વંદન કર.
5.83.12
यथावयो यथास्थानं प्रपद्यस्व जनार्दन ।
विदुरं च महाप्राज्ञं कुरूणां मन्त्रधारिणम्।
अगाधबुद्धिं मर्मज्ञं स्वजेथा मधुसूदन ॥ ५.८३.१२ ॥
હે જનાર્દન, વય અને સ્થાન પ્રમાણે તેમની પાસે જઈને વંદન કર. હે મધુસૂદન, કૌરવોના મંત્રધારી, મહાપ્રાજ્ઞ, અગાધ બુદ્ધિવાળા, મર્મજ્ઞ વિદુરને મોટા ભાઈ ગણીને આદર આપ.
5.83.13
इत्युक्त्वा केशवं तत्र राजमध्ये युधिष्ठिरः ।
अनुज्ञातो निववृते कृष्णं कृत्वा प्रदक्षिणम् ॥ ५.८३.१३ ॥
આમ કહીને ત્યાં રાજાઓની વચ્ચે યુધિષ્ઠિરે કેશવની રજા લીધી; અનુમતિ મેળવીને કૃષ્ણની પ્રદક્ષિણા કરીને તે પાછા ફર્યા.
5.83.14
व्रजन्नेव तु बीभत्सुः सखायं पुरुषर्षभम् ।
अब्रवीत्परवीरघ्रं दाशार्हमपराजितम् ॥ ५.८३.१४ ॥
જતાં જ બીભત્સુ (અર્જુન) પોતાના મિત્ર, પુરુષોમાં વૃષભ, શત્રુવીરોનો સંહાર કરનાર, અપરાજિત દાશાર્હ કૃષ્ણને બોલ્યા.
5.83.15
यदस्माकं विभो वृत्तं पुरा वै मन्त्रनिश्चये ।
अर्धराज्यस्य गोविद विदितं सर्वराजसु ॥ ५.८३.१५ ॥
હે વિભુ, પહેલાં આપણી મંત્રણામાં જે નિશ્ચય થયો હતો — અર્ધા રાજ્ય વિશે — હે ગોવિંદ, તે બધા રાજાઓને જાણીતું છે.
5.83.16
तच्चेद्दद्यादखङ्गेन सत्कृत्यानवमत्य च ।
प्रियं मे स्यान्महाबाहो मुच्येरन्महतो भयात् ॥ ५.८३.१६ ॥
જો તે તે તલવાર વગર, સન્માનપૂર્વક, અપમાન કર્યા વિના આપે, તો હે મહાબાહો, તે મને પ્રિય થશે; સૌ મોટા ભયથી મુક્ત થશે.
5.83.17
अतश्चेदन्यथाकर्ता धार्तराष्ट्रोऽनुपायवित् ।
अन्तं नूनं करिष्यामि क्षत्रियाणां जनार्दन ॥ ५.८३.१७ ॥
તેથી ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર (દુર્યોધન) ઉપાય ન જાણીને ઊલટું કરશે, તો હે જનાર્દન, હું ચોક્કસ ક્ષત્રિયોનો અંત લાવીશ.
5.83.18
एवमुक्ते पाण्डवेन समहृष्यद्वृकोदरः ।
मुहुर्मुहुः क्रोधवशात्प्रावेपत च पाण्डवः ॥ ५.८३.१८ ॥
પાંડવે એમ કહેતાં વૃકોદર (ભીમ) અત્યંત હર્ષિત થયા; ક્રોધના વશે વારંવાર કંપ્યા; પાંડવ પણ કંપ્યા.
5.83.19
वेपमानश्च कौन्तेयः प्राक्रोशन्महतो रजन् ।
धनञ्जयवचः श्रुत्वा हर्षोत्सिक्तमना भृशम् ॥ ५.८३.१९ ॥
કુંતીપુત્ર ધ્રૂજતાં મોટેથી પોકાર્યો, હે રાજન્. ધનંજયના વચન સાંભળીને તેમનું મન અત્યંત હર્ષથી ઉભરાયું.
5.83.20
तस्य तं निनदं श्रुत्वा संप्रावेपन्त धन्विनः ।
वाहनानि च सर्वामि शकृन्मूत्रे प्रमुस्रुवुः ॥ ५.८३.२० ॥
તેમની એ ગર્જના સાંભળીને ધનુર્ધરો ધ્રૂજી ઉઠ્યા; બધાં વાહનો મળમૂત્ર ત્યજવા લાગ્યાં.
5.83.21
इत्युक्त्वा केशवं तत्र तथा चोह्वा विनिश्चयम् ।
अनुज्ञातो निववृते परिष्वज्य जनार्दनम् ॥ ५.८३.२१ ॥
આ પ્રમાણે કેશવને કહીને, ત્યાં પોતાના નિશ્ચયનો વિચાર કરીને, અનુમતિ મેળવીને, જનાર્દનને આલિંગન આપીને તેઓ પાછા ફર્યા.
5.83.22
तेषु राजसु सर्वेषु निवृत्तेषु जनार्दनः ।
तूर्णमभ्यगमद्धृष्टः शैब्यसुग्रीववाहनः ॥ ५.८३.२२ ॥
બધા રાજાઓ પાછા ફર્યા પછી, શૈબ્ય અને સુગ્રીવ જેમના અશ્વ હતા તે જનાર્દન હર્ષથી ઝડપથી આગળ વધ્યા.
5.83.23
ते हया वासुदेवस्य दारुकेण प्रचोदिताः ।
पन्थानमाचेमुरिव ग्रसमाना इवाम्बरम् ॥ ५.८३.२३ ॥
દારુકે પ્રેરેલા વાસુદેવના તે અશ્વો આકાશને ગળી જતા હોય તેમ માર્ગ પર દોડ્યા.
5.83.24
अथापश्यन्महाबाहुर्ऋषीनध्वनि केशवः ।
ब्राह्या श्रिया दीप्यमानान्स्थितानुभयतः पथि ॥ ५.८३.२४ ॥
ત્યારે મહાબાહુ કેશવે માર્ગની બંને બાજુએ ઊભેલા, બ્રાહ્મ તેજથી ચમકતા ઋષિઓને જોયા.
5.83.25
सोऽवतीर्य रथात्तूर्णमभिवाद्य जनार्दनः ।
यथावृत्तानृषीन्सर्वानभ्यभाषत पूजयन् ॥ ५.८३.२५ ॥
તે તરત જ રથ પરથી ઊતર્યો અને જનાર્દને પ્રણામ કરીને, જેવા આવ્યા હતા તેવા જ રહેલા સર્વ ઋષિઓને પૂજીને વાત કરી.
5.83.26
कच्चिल्लोकेषु कुशलं कच्चिद्धर्मः स्वनुष्ठितः ।
ब्राह्मणानां त्रयो वर्णाः कच्चित्तिष्ठन्ति शासने ।
पितृदेवातिथिभ्यश्च कच्चित्पूता स्वनुष्ठिताः ॥ ५.८३.२६ ॥
લોકોમાં કુશળ છે ને? ધર્મનું સારી રીતે પાલન થાય છે ને? બ્રાહ્મણોના ત્રણેય વર્ણો શાસનમાં સ્થિર છે ને? પિતૃઓ, દેવો અને અતિથિઓ પ્રત્યેના પવિત્ર કર્મો સારી રીતે થાય છે ને?
5.83.27
तेभ्यः प्रयुज्य तां पूजां प्रोवाच मधुसूदनः ।
भगवन्तः क्व संसिद्धाः कोऽवधिर्भवतामिह ॥ ५.८३.२७ ॥
તેમને તે પૂજા અર્પણ કરીને મધુસૂદને કહ્યું, "ભગવંતો, સિદ્ધ એવા આપ ક્યાંથી આવ્યા છો? અહીં આપનું ધ્યેય શું છે?"
5.83.28
किं वा कार्यं भगवतामहं किं करवाणि यः ।
केनार्थेनोपप्तंप्राप्ता भगवन्तो महीतलम् ॥ ५.८३.२८ ॥
"ભગવંતોનું કાર્ય શું છે? હું શું કરી શકું? કયા હેતુથી આપ ભગવંતો આ ભૂતલ પર આવ્યા છો?"
5.83.29
एवमुक्ताः केशवेन मुनयः शंसितव्रताः ।
नारदप्रमुखाः सर्वे प्रत्यनन्दन्त केशवम् ॥ ५.८३.२९ ॥
કેશવે આમ કહેતાં, નારદ મુખ્ય સર્વ મુનિઓ, જેમનાં વ્રતો પ્રશંસિત હતાં, તેમણે કેશવનું સ્વાગત કર્યું.
5.83.30
अधश्शिराः सर्पमाली महर्षिः स हि देवलः ।
अर्वावसुः सुजानुश्च मैत्रेयः शुनको बली ॥ ५.८३.३० ॥
અધોમુખ, સર્પમાળા ધારણ કરનાર મહર્ષિ દેવલ, અર્વાવસુ, સુજાનુ, મૈત્રેય અને બળવાન શુનક.
5.83.31
बको दाल्भ्यः स्थूलशिराः कृष्णद्वैपायनस्तथा ।
आपोदधौम्यो धौम्यश्च आणिमाण्डव्यकौशिकौ ॥ ५.८३.३१ ॥
બક, દાલ્ભ્ય, સ્થૂલશિરા, કૃષ્ણદ્વૈપાયન તથા, આપોદધૌમ્ય અને ધૌમ્ય, આણિમાંડવ્ય અને કૌશિક.
5.83.32
दामोष्णीषस्त्रिषवणः पर्णादो घटजानुकः ।
मौञ्जायनो वायुभक्षः पाराशर्योऽथ शालिकः ॥ ५.८३.३२ ॥
દામોષ્ણીષ, ત્રિષવણ, પર્ણાદ, ઘટજાનુક, મૌંજાયન, વાયુભક્ષ, પારાશર્ય અને શાલિક.
5.83.33
शीलवानशनिर्धाता शून्यपालोऽकृतव्रणः ।
श्वेतकेतुः कहोलश्च रामश्चैव महातपाः ॥ ५.८३.३३ ॥
શીલવાન, અશનિ, ધાતા, શૂન્યપાલ, અકૃતવ્રણ, શ્વેતકેતુ, કહોળ અને મહાતપસ્વી રામ પણ.
5.83.34
तमब्रवीज्जामदग्न्य उपेत्य मधुसूदनम् ।
परिष्वज्य च गोविन्दं सुरासुरपतेः सखा ॥ ५.८३.३४ ॥
સુરાસુરના સ્વામી (ઇન્દ્ર)ના મિત્ર જામદગ્ન્યે પાસે જઈને મધુસૂદન ગોવિંદને આલિંગન આપીને તેમને કહ્યું.
5.83.35
देवर्षयः पुण्यकृतो ब्राह्मणाश्च बहुश्रुताः ।
राजर्षयश्च दाशार्ह मानयन्ति तपस्विनः ॥ ५.८३.३५ ॥
હે દાશાર્હ, દેવર્ષિઓ, પુણ્યકર્મી બ્રાહ્મણો, બહુશ્રુતો, રાજર્ષિઓ અને તપસ્વીઓ તમારું સન્માન કરે છે.
5.83.36
दैवासुरस्य द्रुष्टारः पुराणस्य महामते ।
समेत पार्थिवं क्षत्रं दिदृक्षन्तश्च सर्वतः।
सभासदश्च राजानस्त्वां च सत्यं जनार्दनम् ॥ ५.८३.३६ ॥
હે મહામતિ, દેવાસુર સંગ્રામના પ્રાચીન સાક્ષીઓ, ચારે દિશાઓથી એકત્ર થયેલા ક્ષત્રિય રાજાઓ, સભાસદો અને રાજાઓ તમને જોવા ઇચ્છે છે; તમે સત્ય જનાર્દન છો.
5.83.37
एतन्महत्प्रेक्षणीयं द्रुष्टुमिच्छाम केशव ॥ ५.८३.३७ ॥
હે કેશવ, આ મહાન અને જોવા લાયક દૃશ્ય જોવાની અમારી ઇચ્છા છે.
5.83.38
धर्मार्थसहिता वाचः श्रोतुमिच्छाम माधव ।
त्वयोच्यमानाः कुरुषु राजमध्ये परन्तप ॥ ५.८३.३८ ॥
હે માધવ, કુરુઓ અને રાજાઓની મધ્યે તમે કહેલા ધર્મ અને અર્થથી યુક્ત વચનો સાંભળવાની અમારી ઇચ્છા છે, હે પરંતપ.
5.83.39
सभायां मधुरा वाचः शुश्रूषन्तस्त्वयेरिताः ।
कुरूणां प्रतिवाचश्च श्रोतुमिच्छाम माधव ॥ ५.८३.३९ ॥
સભામાં તમે કહેલા મધુર વચનો અને કુરુઓના પ્રત્યુત્તરો સાંભળવાની ઇચ્છાથી, હે માધવ, અમે સાંભળવા ઇચ્છીએ છીએ.
5.83.40
भीष्मद्रोणादयश्चैव विदुरश्च महामतिः ।
त्वं च यादवशार्दूल सभायां वै समेष्यथ ॥ ५.८३.४० ॥
ભીષ્મ, દ્રોણ વગેરે, મહામતિ વિદુર અને હે યાદવશાર્દૂલ, તમે પણ સભામાં મળશો.
5.83.41
तव वाक्यानि दिव्यानि तथा तेषां च माधव ।
श्रोतुमिच्छाम गोविन्द सत्यानि च हितानि च।
आपृष्टोऽसि महाबाहो पुनर्द्रक्ष्यामहे वयम् ॥ ५.८३.४१ ॥
હે માધવ, તમારા અને તેમના દિવ્ય, સત્ય અને હિતકારી વચનો સાંભળવાની ઇચ્છા છે, હે ગોવિંદ. હે મહાબાહો, તમને પૂછવામાં આવ્યું છે; અમે તમને ફરી જોઈશું.
5.83.42
याह्यविघ्नेन वै वीर द्रक्ष्यामस्त्वां सभागतम् ।
आसीनमासने दिव्ये बलतेजःसमाहितम् ॥ ५.८३.४२ ॥
હે વીર, વિઘ્ન વિના જાઓ; સભામાં આવેલા, દિવ્ય આસન પર બેઠેલા, બળ અને તેજથી યુક્ત તમને અમે જોઈશું.
5.83.43
प्रयान्तं देवकीपुत्रं परवीररुजो दश ।
महारथा महाबाहुमन्वयुः शस्त्रपाणयः ॥ ५.८३.४३ ॥
શત્રુવીરોને પીડનારા દસ મહારથીઓ, હાથમાં શસ્ત્રો લઈને, પ્રયાણ કરતા દેવકીપુત્ર તે મહાબાહુની પાછળ ચાલ્યા.
5.83.44
पदातीनां सहस्रं च सादिनां च परन्तप ।
भोज्यं च विपुलं राजन्प्रेष्याश्च शतशोपरे ॥ ५.८३.४४ ॥
હે પરંતપ, હે રાજન, હજાર પગપાળા સૈનિકો અને ઘોડેસવારો, પુષ્કળ ભોજન અને સેંકડો અન્ય સેવકો (સાથે ચાલ્યા).