महाभारत · अध्याय 5.83
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.83.1
या सा बाल्यात्प्रभृत्यस्मान्पर्यवर्धयताबला ।
उपवासतपःशीला सदा स्वस्त्ययने रता ॥ ५.८३.१ ॥
लहानपणापासून आम्हाला वाढवणारी ती सौम्य माता, उपवास आणि तपश्चर्येत रमलेली होती; सदैव कल्याणकारक विधींमध्ये मग्न असायची.
5.83.2
देवतातिथिपूजासु गुरुशुश्रूषणे रता ।
वत्सला प्रियपुत्रा च माताऽस्माकं जनार्दन ॥ ५.८३.२ ॥
देवता आणि अतिथींच्या पूजेत आणि गुरुजनांच्या सेवेत रमलेली, वात्सल्यमयी, प्रिय पुत्रांची माता आमची माऊली, हे जनार्दना!
5.83.3
सुयोधनभयाद्या नो त्रायतामित्रकर्शन ।
महतो मृत्युसंबाधुद्दुस्तरान्नौरिवार्णवात् ॥ ५.८३.३ ॥
हे शत्रुनिग्रहा! सुयोधनाच्या भयातून, महाभयंकर मृत्यूच्या संकटातून, दुस्तर सागरातून नौकेप्रमाणे तिने आमचे रक्षण करावे.
5.83.4
अस्मत्कृते च सततं यया दुःखानि माधव ।
अनुभूतान्यदुःखार्हां तां स्म पृच्छेरनामयम् ॥ ५.८३.४ ॥
हे माधवा! आमच्यासाठी सतत दुःखे भोगलेली, दुःखाला पात्र नसलेली ती माऊली; तिची खुशाली अवश्य विचार.
5.83.5
भृशमाश्वासयेश्चैनां पुत्रशोकपरिप्लुताम् ।
अभिवाद्य स्वजेथास्त्वं पाण्डवान्परिकीर्तयन् ॥ ५.८३.५ ॥
पुत्रशोकात बुडालेल्या तिला खूप धीर दे; नमस्कार करून पांडवांची नावे घेत तिला अभिवादन कर.
5.83.6
ऊढात्प्रभृति दुःखानि श्वशुराणामरिन्दम ।
निराकाराऽतदर्हा च पश्यन्ती दुःखमश्रुते ॥ ५.८३.६ ॥
हे अरिंदमा! लग्नापासूनच सासऱ्यांमुळे तिला दुःखे; ती त्यास अपात्र असूनही दुःख पाहत दुःख भोगत आहे.
5.83.7
अपि जातु स कालः स्यात्कृष्ण दुःखविपर्ययः ।
यदहं मातरं क्लिष्टां सुखं दद्यामरिन्दम ॥ ५.८३.७ ॥
हे कृष्णा, दुःखाचा तो उलटा काळ कधी येईल का, जेव्हा मी क्लेशित मातेला सुख देऊ शकेन? हे शत्रुदमना!
5.83.8
प्रव्रजन्तोऽनुधावन्तीं कृपणां पुत्रगृद्धिनीम् ।
रुदतीमपहायैनामगच्छाम वयं वनम् ॥ ५.८३.८ ॥
आम्ही प्रस्थान केले तेव्हा पुत्रप्रेमाने व्याकुळ झालेली ती दीन माता आमच्या मागे धावत आली. रडत असलेल्या तिला सोडून आम्ही वनात गेलो.
5.83.9
सा नूनं म्रियते दुःखैः सा चेज्जीवति केशव ।
तथा पुत्राधिभिर्गाढमार्तामर्चय सत्कृत ॥ ५.८३.९ ॥
हे केशवा, ती जिवंत असेल तर दुःखांनी ती नक्कीच मरत असेल. म्हणून पुत्रचिंतांनी खोलवर पीडित झालेल्या त्या मातेचा सत्कारपूर्वक सन्मान करा.
5.83.10
अभिवाद्याऽथ सा कृष्ण त्वया मद्वचवाद्विभो ।
धृतराष्ट्रश्च कौरव्यो राजानश्च वयोधिकाः ॥ ५.८३.१० ॥
हे कृष्णा, हे विभो, माझ्या शब्दानुसार तू तिला वंदन कर; कौरव धृतराष्ट्र आणि वयाने ज्येष्ठ राजांनाही वंदन कर.
5.83.11
भीष्मं द्रोणं कृपं चैव महाराजं च वाह्लिकम् ।
द्रौणिं च सोमदत्तं च सर्वांश्च भरतान्पृथक् ॥ ५.८३.११ ॥
भीष्म, द्रोण, कृप, महाराज वाह्लीक, द्रोणपुत्र अश्वत्थामा, सोमदत्त आणि सर्व भरतवंशीयांना वेगवेगळे वंदन कर.
5.83.12
यथावयो यथास्थानं प्रपद्यस्व जनार्दन ।
विदुरं च महाप्राज्ञं कुरूणां मन्त्रधारिणम्।
अगाधबुद्धिं मर्मज्ञं स्वजेथा मधुसूदन ॥ ५.८३.१२ ॥
हे जनार्दना, वय आणि स्थानानुसार त्यांच्याजवळ जाऊन त्यांना वंदन कर. हे मधुसूदना, कौरवांचा मंत्रधारी, महाप्राज्ञ, अगाध बुद्धीचा, मर्मज्ञ विदुराला ज्येष्ठ बंधू मानून आदर दे.
5.83.13
इत्युक्त्वा केशवं तत्र राजमध्ये युधिष्ठिरः ।
अनुज्ञातो निववृते कृष्णं कृत्वा प्रदक्षिणम् ॥ ५.८३.१३ ॥
असे बोलून तेथे राजांच्या मध्ये युधिष्ठिराने केशवाचा निरोप घेतला; अनुमती मिळाल्यावर कृष्णाला प्रदक्षिणा घालून तो परतला.
5.83.14
व्रजन्नेव तु बीभत्सुः सखायं पुरुषर्षभम् ।
अब्रवीत्परवीरघ्रं दाशार्हमपराजितम् ॥ ५.८३.१४ ॥
निघतानाच बीभत्सु (अर्जुन) आपला सखा, पुरुषांमधील वृषभ, शत्रुवीरांचा संहारक, अपराजित दाशार्ह कृष्ण यांना म्हणाला.
5.83.15
यदस्माकं विभो वृत्तं पुरा वै मन्त्रनिश्चये ।
अर्धराज्यस्य गोविद विदितं सर्वराजसु ॥ ५.८३.१५ ॥
हे विभो, पूर्वी आमच्या मंत्रणेत जे निश्चित झाले होते — अर्ध राज्याविषयी — हे गोविंदा, ते सर्व राजांना ज्ञात आहे.
5.83.16
तच्चेद्दद्यादखङ्गेन सत्कृत्यानवमत्य च ।
प्रियं मे स्यान्महाबाहो मुच्येरन्महतो भयात् ॥ ५.८३.१६ ॥
त्याने ते तलवारीशिवाय, सन्मानाने, अपमान न करता दिले, तर हे महाबाहो, ते मला प्रिय होईल; सर्व मोठ्या भयापासून मुक्त होतील.
5.83.17
अतश्चेदन्यथाकर्ता धार्तराष्ट्रोऽनुपायवित् ।
अन्तं नूनं करिष्यामि क्षत्रियाणां जनार्दन ॥ ५.८३.१७ ॥
म्हणून धृतराष्ट्राचा पुत्र (दुर्योधन) उपाय न जाणता उलट वागला, तर हे जनार्दना, मी निश्चितच क्षत्रियांचा अंत करीन.
5.83.18
एवमुक्ते पाण्डवेन समहृष्यद्वृकोदरः ।
मुहुर्मुहुः क्रोधवशात्प्रावेपत च पाण्डवः ॥ ५.८३.१८ ॥
पांडवाने असे म्हटल्यावर वृकोदर (भीम) अत्यंत हर्षित झाला; क्रोधाच्या वशाने वारंवार कंपित झाला; पांडवही कंपित झाला.
5.83.19
वेपमानश्च कौन्तेयः प्राक्रोशन्महतो रजन् ।
धनञ्जयवचः श्रुत्वा हर्षोत्सिक्तमना भृशम् ॥ ५.८३.१९ ॥
कुंतीपुत्र थरथरत चिडत मोठ्याने ओरडला, हे राजा. धनंजयाचे शब्द ऐकून त्याचे मन अत्यंत हर्षाने भरून गेले.
5.83.20
तस्य तं निनदं श्रुत्वा संप्रावेपन्त धन्विनः ।
वाहनानि च सर्वामि शकृन्मूत्रे प्रमुस्रुवुः ॥ ५.८३.२० ॥
त्याचा तो गर्जनेचा आवाज ऐकून धनुर्धर थरथरले; सर्व वाहने मलमूत्र विसर्जन करू लागली.
5.83.21
इत्युक्त्वा केशवं तत्र तथा चोह्वा विनिश्चयम् ।
अनुज्ञातो निववृते परिष्वज्य जनार्दनम् ॥ ५.८३.२१ ॥
असे केशवाला सांगून, तेथे आपला निश्चय विचारात घेऊन, अनुज्ञा मिळवून, जनार्दनाला आलिंगन देऊन ते परतले.
5.83.22
तेषु राजसु सर्वेषु निवृत्तेषु जनार्दनः ।
तूर्णमभ्यगमद्धृष्टः शैब्यसुग्रीववाहनः ॥ ५.८३.२२ ॥
सर्व राजे परतल्यावर, शैब्य आणि सुग्रीव हे ज्याचे अश्व होते तो जनार्दन आनंदाने वेगाने पुढे गेला.
5.83.23
ते हया वासुदेवस्य दारुकेण प्रचोदिताः ।
पन्थानमाचेमुरिव ग्रसमाना इवाम्बरम् ॥ ५.८३.२३ ॥
दारुकाने प्रेरलेले वासुदेवाचे ते घोडे आकाश गिळत असल्यासारखे मार्गाने धावू लागले.
5.83.24
अथापश्यन्महाबाहुर्ऋषीनध्वनि केशवः ।
ब्राह्या श्रिया दीप्यमानान्स्थितानुभयतः पथि ॥ ५.८३.२४ ॥
तेव्हा महाबाहू केशवाने मार्गाच्या दोन्ही बाजूंना उभे असलेले, ब्राह्म तेजाने झळकणारे ऋषी पाहिले.
5.83.25
सोऽवतीर्य रथात्तूर्णमभिवाद्य जनार्दनः ।
यथावृत्तानृषीन्सर्वानभ्यभाषत पूजयन् ॥ ५.८३.२५ ॥
तो त्वरित रथातून खाली उतरला आणि जनार्दनाने नमस्कार करून, आल्याप्रमाणेच असलेल्या सर्व ऋषींचा सन्मान करत त्यांच्याशी बोलला.
5.83.26
कच्चिल्लोकेषु कुशलं कच्चिद्धर्मः स्वनुष्ठितः ।
ब्राह्मणानां त्रयो वर्णाः कच्चित्तिष्ठन्ति शासने ।
पितृदेवातिथिभ्यश्च कच्चित्पूता स्वनुष्ठिताः ॥ ५.८३.२६ ॥
लोकांमध्ये कुशल आहे ना? धर्माचे नीट पालन होत आहे ना? ब्राह्मणांचे तिन्ही वर्ण शासनात स्थिर आहेत ना? पितर, देव आणि अतिथी यांच्यासाठी पवित्र कर्मे नीट केली जात आहेत ना?
5.83.27
तेभ्यः प्रयुज्य तां पूजां प्रोवाच मधुसूदनः ।
भगवन्तः क्व संसिद्धाः कोऽवधिर्भवतामिह ॥ ५.८३.२७ ॥
त्यांना तो सन्मान अर्पण करून मधुसूदन म्हणाला, "भगवंतहो, सिद्ध असलेले तुम्ही कुठून आला आहात? येथे तुमचे ध्येय काय आहे?"
5.83.28
किं वा कार्यं भगवतामहं किं करवाणि यः ।
केनार्थेनोपप्तंप्राप्ता भगवन्तो महीतलम् ॥ ५.८३.२८ ॥
"भगवंतांचे कार्य काय आहे? मी काय करू शकतो? कोणत्या हेतूने आपण भगवंत या भूतलावर आला आहात?"
5.83.29
एवमुक्ताः केशवेन मुनयः शंसितव्रताः ।
नारदप्रमुखाः सर्वे प्रत्यनन्दन्त केशवम् ॥ ५.८३.२९ ॥
केशवाने असे सांगितल्यावर, प्रशंसित व्रते असलेले नारदप्रमुख सर्व मुनी केशवाचे स्वागत करू लागले.
5.83.30
अधश्शिराः सर्पमाली महर्षिः स हि देवलः ।
अर्वावसुः सुजानुश्च मैत्रेयः शुनको बली ॥ ५.८३.३० ॥
अधोमुख, सर्पमाला धारण करणारे महर्षी देवल, अर्वावसू, सुजानू, मैत्रेय आणि बलवान शुनक.
5.83.31
बको दाल्भ्यः स्थूलशिराः कृष्णद्वैपायनस्तथा ।
आपोदधौम्यो धौम्यश्च आणिमाण्डव्यकौशिकौ ॥ ५.८३.३१ ॥
बक, दाल्भ्य, स्थूलशिरा, कृष्णद्वैपायन तसेच, आपोदधौम्य आणि धौम्य, आणिमाण्डव्य आणि कौशिक.
5.83.32
दामोष्णीषस्त्रिषवणः पर्णादो घटजानुकः ।
मौञ्जायनो वायुभक्षः पाराशर्योऽथ शालिकः ॥ ५.८३.३२ ॥
दामोष्णीष, त्रिषवण, पर्णाद, घटजानुक, मौञ्जायन, वायुभक्ष, पाराशर्य आणि शालिक.
5.83.33
शीलवानशनिर्धाता शून्यपालोऽकृतव्रणः ।
श्वेतकेतुः कहोलश्च रामश्चैव महातपाः ॥ ५.८३.३३ ॥
शीलवान, अशनि, धाता, शून्यपाल, अकृतव्रण, श्वेतकेतु, कहोल आणि महातपस्वी राम हि.
5.83.34
तमब्रवीज्जामदग्न्य उपेत्य मधुसूदनम् ।
परिष्वज्य च गोविन्दं सुरासुरपतेः सखा ॥ ५.८३.३४ ॥
सुरासुरांचा अधिपती (इंद्र) याचा सखा जामदग्न्य जवळ जाऊन मधुसूदन गोविंदास आलिंगन देऊन म्हणाला.
5.83.35
देवर्षयः पुण्यकृतो ब्राह्मणाश्च बहुश्रुताः ।
राजर्षयश्च दाशार्ह मानयन्ति तपस्विनः ॥ ५.८३.३५ ॥
हे दाशार्ह, देवर्षी, पुण्यकर्मी ब्राह्मण, बहुश्रुत, राजर्षी आणि तपस्वी तुझा सन्मान करतात.
5.83.36
दैवासुरस्य द्रुष्टारः पुराणस्य महामते ।
समेत पार्थिवं क्षत्रं दिदृक्षन्तश्च सर्वतः।
सभासदश्च राजानस्त्वां च सत्यं जनार्दनम् ॥ ५.८३.३६ ॥
हे महामते, देवासुर युद्धाचे प्राचीन साक्षी, सर्वत्रून जमलेले क्षत्रिय राजे, सभासद आणि राजे तुला पाहू इच्छितात; तू सत्य जनार्दन आहेस.
5.83.37
एतन्महत्प्रेक्षणीयं द्रुष्टुमिच्छाम केशव ॥ ५.८३.३७ ॥
हे केशवा, हे महान आणि पाहण्याजोगे दृश्य पाहण्याची आम्हाला इच्छा आहे.
5.83.38
धर्मार्थसहिता वाचः श्रोतुमिच्छाम माधव ।
त्वयोच्यमानाः कुरुषु राजमध्ये परन्तप ॥ ५.८३.३८ ॥
हे माधवा, कुरूंमध्ये आणि राजांच्या मध्यभागी तुम्ही बोलणार असलेले धर्म व अर्थयुक्त शब्द ऐकण्याची आम्हाला इच्छा आहे, हे परंतप.
5.83.39
सभायां मधुरा वाचः शुश्रूषन्तस्त्वयेरिताः ।
कुरूणां प्रतिवाचश्च श्रोतुमिच्छाम माधव ॥ ५.८३.३९ ॥
सभेत तुम्ही बोललेली मधुर वचने आणि कुरूंची प्रत्युत्तरे ऐकण्याच्या इच्छेने, हे माधवा, आम्हाला ऐकायचे आहे.
5.83.40
भीष्मद्रोणादयश्चैव विदुरश्च महामतिः ।
त्वं च यादवशार्दूल सभायां वै समेष्यथ ॥ ५.८३.४० ॥
भीष्म, द्रोण इत्यादी, महामती विदुर आणि हे यादवशार्दूला, तुम्हीही सभेत भेटाल.
5.83.41
तव वाक्यानि दिव्यानि तथा तेषां च माधव ।
श्रोतुमिच्छाम गोविन्द सत्यानि च हितानि च।
आपृष्टोऽसि महाबाहो पुनर्द्रक्ष्यामहे वयम् ॥ ५.८३.४१ ॥
हे माधवा, तुमच्या व त्यांच्या दिव्य, सत्य आणि हितकारक वचनांनी ऐकण्याची आम्हाला इच्छा आहे, हे गोविंदा. हे महाबाहो, तुम्हाला विचारले गेले आहे; आम्ही तुम्हाला पुन्हा पाहू.
5.83.42
याह्यविघ्नेन वै वीर द्रक्ष्यामस्त्वां सभागतम् ।
आसीनमासने दिव्ये बलतेजःसमाहितम् ॥ ५.८३.४२ ॥
हे वीरा, निर्विघ्नपणे जा; सभेत आलेले, दिव्य आसनावर बसलेले, बल व तेजाने युक्त तुम्हाला आम्ही पाहू.
5.83.43
प्रयान्तं देवकीपुत्रं परवीररुजो दश ।
महारथा महाबाहुमन्वयुः शस्त्रपाणयः ॥ ५.८३.४३ ॥
शत्रुवीरांना पीडा देणारे दहा महारथी, हाती शस्त्रे घेऊन, निघालेल्या देवकीपुत्र त्या महाबाहूच्या मागे चालले.
5.83.44
पदातीनां सहस्रं च सादिनां च परन्तप ।
भोज्यं च विपुलं राजन्प्रेष्याश्च शतशोपरे ॥ ५.८३.४४ ॥
हे परंतपा, हे राजा, हजार पायदळ व घोडेस्वार, विपुल अन्न आणि शेकडो इतर सेवक (सोबत निघाले).