महाभारत · अध्याय 5.84
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.84.1
कथं प्रयातो दाशार्हो महात्मा मधुसूदनः ।
कानि वा व्रजतस्तस्य निमित्तानि महौजसः ॥ ५.८४.१ ॥
महात्मा दाशार्ह मधुसूदन कसे निघाले? त्या महातेजस्वी जाताना कोणती अपशकुने झाली?
5.84.2
तस्य प्रयाणे यान्यसन्निमित्तानि महात्मनः ।
तानि मे श्रृणु सर्वाणि दैवान्यौत्पातिकानि च ॥ ५.८४.२ ॥
त्या महात्म्याच्या प्रयाणात जी जी शकुने झाली, ती सर्व दैवी व उत्पातसूचक होती; ती माझ्याकडून ऐक.
5.84.3
अनभ्रेऽशनिनिर्घोषः सविद्युत्समजायत ।
अन्वगेव च पर्जन्यः प्रावर्षद्विघने भृशम् ॥ ५.८४.३ ॥
ढगांविना वज्रगर्जना व विजा यांसह उत्पन्न झाल्या; नंतर दाट मेघ अत्यंत धो धो पाऊस पाडू लागला.
5.84.4
प्रत्यगूहुर्महानद्यः प्राङ्मुखाः सिन्धुसप्तमाः ।
विपरिता दिशः सर्वा न प्राज्ञायत किंचन ॥ ५.८४.४ ॥
सिंधू ज्यांत सातवी आहे अशा महानद्या पूर्वेकडे तोंड करून उलट वाहू लागल्या; सर्व दिशा विपरीत झाल्या, काहीच ओळखू येईना.
5.84.5
प्राज्वलन्नग्नयो राजन्पृथिवी समकम्पत ।
उदपानाश्च कुम्भाश्च प्रासिञ्चञ्शतशो जलम् ॥ ५.८४.५ ॥
हे राजा, अग्नी पेटले, पृथ्वी पूर्ण हादरली; विहिरी व घागरी शेकडो वेळा पाणी सांडू लागल्या.
5.84.6
तमःसंवृतमप्यासीत्सर्वं जगदिदं तथा ।
न दिशो नादिशो राजन्प्रज्ञायन्तेस्म रेणुना ॥ ५.८४.६ ॥
हे सर्व जगत अंधाराने व्यापले; हे राजा, धुळीमुळे दिशा किंवा उपदिशा ओळखता येईनात.
5.84.7
प्रादुरासीन्महाञ्छब्दः खेशरीरमदृश्यत ।
सर्वेषु राजन्देशेषु तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ५.८४.७ ॥
हे राजा, महान ध्वनी उठला; आकाशात एक देह दिसला. सर्व देशांत ते अद्भुतासारखे झाले.
5.84.8
प्रामथ्नाद्धास्तिनपुरं वातो दक्षिणपश्चिमः ।
आरुजन्गणशो वृक्षान्परुषोऽशनिनिःस्वनः ॥ ५.८४.८ ॥
दक्षिण-पश्चिमेकडून एक प्रचंड वारा हस्तिनापुराला हलवून गेला. तो कठोर होता, वज्रासारख्या गर्जनेने वृक्ष समूहाने मोडत होता.
5.84.9
यत्रयत्र च वार्ष्णेयो वर्तते पथि भारत ।
तत्रतत्र सुखो वायुः सर्वं चासीत्प्रदक्षिणम् ॥ ५.८४.९ ॥
हे भारता, वार्ष्णेय वाटेने जिथे जिथे जात होता तिथे तिथे वारा सुखद होता; सर्व काही प्रदक्षिणा घालणारे झाले.
5.84.10
ववर्ष पुष्पवर्षं च कमलानि च भूरिशः ।
समश्च पन्था निर्दुःखो व्यपेतकुशकण्टकः ॥ ५.८४.१० ॥
फुलांचा वर्षाव झाला आणि पुष्कळ कमळेही पडली. मार्ग सपाट, दुःखरहित झाला; कुश गवत आणि काटे दूर झाले.
5.84.11
संस्तुतो ब्राह्मणैर्गीर्भिस्तत्रतत्र सहस्रशः ।
अर्च्यते मधुपर्कैश्च वसुभिश्च वसुप्रदः ॥ ५.८४.११ ॥
ब्राह्मणांनी शब्दांनी स्तुती केलेला, जागोजागी हजारो वेळा मधुपर्क आणि धनाने पूजिला जाई; तो धन देणारा होता.
5.84.12
तं किरन्ति महात्मानं वन्यैः पुष्पैः सुगन्धिभिः ।
स्त्रियः पथि समागम्य सर्वभूतहिते रतम् ॥ ५.८४.१२ ॥
सर्व प्राण्यांच्या हितात रमलेल्या त्या महात्म्यावर वाटेत एकत्र येऊन स्त्रिया सुगंधी रानफुले उधळतात.
5.84.13
स शालिभवनं रम्यं सर्वसस्यसमाचितम् ।
सुख परमधर्मिष्ठमभ्यगाद्भरतर्षभ ॥ ५.८४.१३ ॥
ते धान्यकोठारांनी भरलेल्या, सर्व पिकांनी समृद्ध, रमणीय, परम धर्मिष्ठ प्रदेशात सुखाने पोहोचले, हे भरतश्रेष्ठा.
5.84.14
पश्यन्बहुपशून्ग्रामान्रम्यान्हृदयतोपणान् ।
पुराणि च व्यतिकामन्राष्ट्राणि विविधानि च ॥ ५.८४.१४ ॥
पुष्कळ गुरांनी भरलेली, मनाला आनंद देणारी रमणीय गावे पाहत, नगरे आणि विविध राष्ट्रे ओलांडत.
5.84.15
नित्यं हृष्टाः सुमनसो भारतैरभिरक्षिताः ।
नोद्विग्नाः परचक्राणां व्यसनानामकोविदाः ॥ ५.८४.१५ ॥
भरतांनी उत्तम रक्षण केलेले ते नेहमी आनंदी व प्रसन्नमनाचे होते; शत्रुसैन्यांमुळे चिंताग्रस्त नव्हते आणि संकटांशी अपरिचित होते.
5.84.16
उपप्लाव्यादथागम्य जनाः पुरनिवासिनः ।
यथ्यतिष्ठन्त सहिता विष्वक्सेनदिदृक्षया ॥ ५.८४.१६ ॥
नंतर उपप्लाव्यातून आलेले नगरवासी विष्वक्सेनाला पाहण्याच्या इच्छेने एकत्र उभे राहिले.
5.84.17
ते तु सर्वे समायान्तमग्निमिद्धमिव प्रभुम् ।
अर्चयामासुरर्चार्हं देशातिथिमुपस्थितम् ॥ ५.८४.१७ ॥
ते सर्व येणाऱ्या, प्रज्वलित अग्नीसारख्या तेजस्वी प्रभूला, पूजनीय देशातिथी म्हणून उपस्थित झाल्यावर आदर करू लागले.
5.84.18
वृकस्थलं समासाद्य केशवः परवीरहा ।
प्रकीर्णरश्मावादित्ये व्योम्नि वै लोहितायति ॥ ५.८४.१८ ॥
वृकस्थळी पोहोचलेले, शत्रुवीरांचा संहार करणारे केशव, सूर्यकिरणे विखुरलेली असताना आणि आकाश तांबूस होत असताना.
5.84.19
ततो ह्यनुचरान्सर्वानुवाच मधुसूदनः ।
युधिष्ठिरस्य कार्यार्थमिह वत्स्यामहे वयम् ॥ ५.८४.१९ ॥
तेव्हा मधुसूदन आपल्या सर्व अनुचरांना म्हणाले, "युधिष्ठिराच्या कार्यासाठी आपण येथे राहू."
5.84.20
तस्य तन्मतमाज्ञाय चक्रुरावसथं नराः ।
क्षणेन चान्नपानानि ररावन्ति समार्जयन् ॥ ५.८४.२० ॥
त्यांचा तो निर्णय जाणून माणसांनी निवासस्थान तयार केले; क्षणात अन्नपाण्याची व्यवस्था केली.
5.84.21
अवतीर्य रथात्तूर्णं कृत्वा शौचं यथाविधि ।
रथमोचनमादिश्य सन्ध्यामुपविवेश ह ॥ ५.८४.२१ ॥
रथातून त्वरेने उतरून, विधिवत शौच करून, रथ सोडण्याची आज्ञा देऊन ते संध्येला बसले.
5.84.22
दारुकोऽपि हयान्मुक्त्वा परिचर्य च शास्त्रतः ।
मुमोच सर्वं योक्तादि मुक्त्वा चैतानवासृजत् ॥ ५.८४.२२ ॥
दारुकानेही घोडे सोडून शास्त्रानुसार त्यांची सेवा केली; जू वगैरे सर्व सोडून त्यांना मोकळे केले.
5.84.23
तस्मिन्ग्रामे प्रधानास्तु य आसन्ब्राह्मणा नृप ।
आर्याः कुलीना ह्रीमन्तो ब्राह्मीं वृत्तिमनुष्ठिताः ॥ ५.८४.२३ ॥
हे राजा, त्या गावातील जे प्रमुख ब्राह्मण होते — आर्य, कुलीन, लज्जाळू, ब्राह्मण वृत्तीने जगणारे.
5.84.24
तेऽभिगम्य महात्मानं हृषीकेशमरिन्दमम् ।
पूजां चक्रुर्यथान्यायमाशीर्मङ्गलसंयुताम् ॥ ५.८४.२४ ॥
ते महात्मा, शत्रुदमन हृषीकेशाजवळ जाऊन, न्यायानुसार आशीर्वाद आणि मंगल वचनांसह त्यांची पूजा केली.
5.84.25
ते पूजयित्वा दाशार्हं सर्वलोकेषु पूजितम् ।
न्यवेदयन्त वेश्मानि गुणवन्ति महात्मने ॥ ५.८४.२५ ॥
सर्व लोकांत पूजित अशा दाशार्हाचा सत्कार करून त्यांनी त्या महात्म्याला उत्तम निवासस्थाने अर्पण केली.
5.84.26
तान्प्रभुः कृतमित्युक्ता सत्कृत्य च यथार्हतः ।
अभ्येत्य चैषां वेश्मानि पुनरायात्सहैव तैः ॥ ५.८४.२६ ॥
'कार्य झाले' असे सांगून प्रभूने यथोचित सत्कार केला आणि त्यांच्या निवासस्थानी जाऊन त्यांच्याबरोबरच परत आला.
5.84.27
सुमृष्टं भोजयित्वा च ब्राह्मणांस्तत्र केशवः ।
भुक्ता च सह तैः सर्वैरवसत्तां क्षपां सुखम् ॥ ५.८४.२७ ॥
तेथे केशवाने ब्राह्मणांना उत्तम भोजन घातले; नंतर त्या सर्वांसह भोजन करून त्या रात्री तो सुखाने तेथेच राहिला.