Mahābhārata · Adhyāya 5.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.90.1
अथोपगम्य विदुरमपराह्णे जनार्दनः ।
पितृष्वसारं स पृथामभ्यगच्छदरिन्दमः ॥ ५.९०.१ ॥
Entonces, por la tarde, Janārdana, el domador de enemigos, fue a ver a Vidura y luego se acercó a Pṛthā, la hermana de su padre.
5.90.2
सा दृष्ट्वा कृष्णमायान्तं प्रसन्नादित्यवर्चसम् ।
कण्ठे गृहीत्वा प्राक्रोशत्स्मरन्ती तनयान्पृथा ॥ ५.९०.२ ॥
Al ver a Kṛṣṇa acercarse, radiante como el sol claro, Pṛthā lo tomó por el cuello y lloró recordando a sus hijos.
5.90.3
तेषां सत्ववतां मध्ये गोविन्दं सहचारिणम् ।
चिरस्य दृष्ट्वा वार्ष्णेयं बाष्पमाहारयत्मृथा ॥ ५.९०.३ ॥
Entre aquellos de corazón fuerte, al ver tras largo tiempo a Govinda, su compañero, el descendiente de Vṛṣṇi, Pṛthā derramó lágrimas.
5.90.4
साऽब्रवीत्कृष्णमासीनं कृतातिथ्यं युधां पतिम् ।
बाष्पगद्गदपूर्णेन मुखेन परिशुष्यता ॥ ५.९०.४ ॥
Ella habló a Kṛṣṇa, señor de los guerreros, que estaba sentado tras haber sido honrado como huésped, con la boca llena de sollozos y reseca.
5.90.5
एते बाल्यान्प्रभृत्येव गुरुशुश्रूषणे रताः ।
परस्परस्य सुहृदः संमताः समचेतसः।
निकृत्या भ्रंशिता राज्याञ्जनार्हा निर्जनं गताः ॥ ५.९०.५ ॥
Desde la infancia estos se dedicaron a servir a sus mayores, fueron amigos entre sí, respetados y de ánimo igual. Privados del reino por engaño, aunque dignos del honor del pueblo, fueron a un lugar desolado.
5.90.6
विनीतक्रोधहर्षाश्च ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः ।
त्यक्त्वा प्रियमुखे पार्था रुदतीमपहाय माम् ॥ ५.९०.६ ॥
Los hijos de Pṛthā, que dominaban la ira y la alegría, devotos de los brahmanes y veraces —¡oh tú de rostro amable!— me dejaron atrás, llorando.
5.90.7
अहार्षुश्च वनं यान्तः समूलं हृदयं मम ।
अतदर्हा महात्मानः कथं केशव पाण्डवाः ॥ ५.९०.७ ॥
Al marchar hacia el bosque, se llevaron mi corazón de raíz. ¡Oh Keśava, cómo merecían esto los magnánimos Pāṇḍavas!
5.90.8
ऊषुर्महावने तात सिंहव्याघ्रगजाकुले ।
बाला विहीनाः पित्रा ते मया सततलालिताः ॥ ५.९०.८ ॥
Querido, en aquel gran bosque lleno de leones, tigres y elefantes habitaron aquellos niños privados de su padre, a quienes yo siempre había mimado.
5.90.9
अपश्यन्तश्च पितरौ कथमुषूर्महावने ।
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैर्भृदङ्गैर्वेणुनिस्वनैः ॥ ५.९०.९ ॥
Sin ver a sus padres, ¿cómo vivieron en aquel gran bosque, donde no había el estruendo de caracolas y tambores, ni el sonido de mṛdaṅgas y flautas?
5.90.10
पाण्डवाः समबोध्यन्त बाल्यात्प्रभृति केशव ।
ये स्म वारणशब्देन हयानां हेषितेन च ॥ ५.९०.१० ॥
Desde la infancia, oh Keśava, los Pāṇḍava despertaban con el barrito de los elefantes y el relincho de los caballos.
5.90.11
रथेनेमिनिनादैश्च व्यबोध्यन्त तदा गृहे ।
शङ्खभेरीनिनादेन वेणुवीणानुनादिना ॥ ५.९०.११ ॥
Entonces, en el palacio, se despertaban con el estruendo de las ruedas de los carros, el clamor de caracolas y tambores, y el eco de flautas y laúdes.
5.90.12
पुण्याहघोषमिश्रेण पूज्यमाना द्विजातिभिः ।
वस्त्रै रत्नैरलङ्कारैः पूजयन्तो द्विजन्मनः ॥ ५.९०.१२ ॥
Mezclados con las proclamas auspiciosas del puṇyāha, honrados por los dvija y honrando a los dvija con vestidos, joyas y adornos.
5.90.13
गीर्भिर्मङ्गलयुक्ताभिर्ब्राह्मणानां महात्मनाम् ।
अर्चितैरर्चनार्हैश्च स्तुवद्भिरभिनन्दिताः ॥ ५.९०.१३ ॥
Fueron alabados con palabras auspiciosas de los brahmanes magnánimos, y saludados con gozo por quienes merecían honor, que los alababan.
5.90.14
प्रासादाग्नेष्वबोध्यन्त राङ्खवाजिनशायिनः ।
क्रूरं च निनदं श्रुत्वा श्वापदानां महावने ॥ ५.९०.१४ ॥
Quienes yacían sobre mantas y pieles de ciervo junto a los fuegos del palacio despertaron, al oír los crueles aullidos de las fieras en el gran bosque.
5.90.15
न स्मोपयान्ति निद्रां ते नतदर्हा जनार्दन ।
भेरीमृदङ्गनिनदैः शङ्खवैणवनिस्वनैः ॥ ५.९०.१५ ॥
Oh Janārdana, ellos no llegan a dormir, pues no son dignos de ello, entre los sonidos de tambores, mṛdaṅgas, caracolas y flautas.
5.90.16
स्त्रीणां गीतनिनादैश्च मधुरैर्मधुसूदन ।
वन्दिमागधसूतैश्च स्तुवद्भिर्बोधिताः कथम् ॥ ५.९०.१६ ॥
Oh Madhusūdana, ¿cómo eran despertados por los dulces cantos de las mujeres y por los bardos, panegiristas y aurigas que los alababan?
5.90.17
महावनेष्वबोध्यन्त श्वापदानां रुतेन च ।
ह्रीमात्सत्यधृतिर्दान्तो भूतानामनुकम्पिता ॥ ५.९०.१७ ॥
En los grandes bosques eran despertados por los gritos de las fieras: modestos, firmes en la verdad y la resolución, dueños de sí, compasivos con los seres.
5.90.18
कामद्वेषौ वशे कृत्वा सतां वर्त्मानुवर्तते ।
अम्बरीषस्य मान्धातुर्ययातेर्नहुषस्य च ॥ ५.९०.१८ ॥
Habiendo sometido el deseo y el odio, sigue el camino de los buenos, como lo hicieron Ambarīṣa, Māndhātṛ, Yayāti y Nahuṣa.
5.90.19
भरतस्य दिलीपस्य शिबेरौशीनरस्य च ।
राजर्षीणां पुराणानां धुरं धत्ते दुरुद्वहाम् ॥ ५.९०.१९ ॥
Él lleva la carga, difícil de sobrellevar, de los antiguos reyes sabios: Bharata, Dilīpa, Śibi y el hijo de Uśīnara.
5.90.20
शीलवृत्तोपसंपन्नोः धर्मज्ञः सत्यसङ्गरः ।
राजा सर्वगुणोपेतस्त्रौलोक्यस्यापि यो भवेत् ॥ ५.९०.२० ॥
Un rey dotado de buena conducta y carácter, que conoce el dharma, mantiene votos verdaderos y posee todas las virtudes, podría ser señor incluso de los tres mundos.
5.90.21
अजातशत्रुर्धर्मात्मा शुद्धजाम्बूनदप्रभः ।
श्रेष्ठः कुरुषु सर्वेषु धर्मतः श्रुतवृत्ततः ।
प्रियदर्शो दीर्घभुजः कथं कृष्ण युधिष्ठिरः ॥ ५.९०.२१ ॥
Ajātaśatru, de naturaleza justa, resplandeciente como oro puro, el mejor de todos los kurus en dharma, saber y conducta, agradable a la vista, de brazos largos: ¿cómo es Yudhiṣṭhira, oh Kṛṣṇa?
5.90.22
यः स नागायुतप्राणो वातरंहा महाबलः ।
सामर्षः पाण्डवो नित्यं प्रियो भ्रातुः प्रियंकरः ॥ ५.९०.२२ ॥
Aquel cuya fuerza vital equivale a la de diez mil elefantes, veloz como el viento, de gran poder, lleno de indignación: ese pāṇḍava es siempre querido por su hermano y hace lo que le agrada.
5.90.23
कीचकस्य तु सज्ञातेर्यो हन्ता मधुसूदन ।
शूरः क्रोधवशानां च हिडिम्बस्य बकस्य च ॥ ५.९०.२३ ॥
Aquel que dio muerte a los parientes de Kīcaka, oh Madhusūdana, el héroe que también mató a los iracundos Hiḍimba y Baka.
5.90.24
पराक्रमे शक्रसमो मातरिश्वसमो बले ।
महेश्वरसमः क्रोधे भीमः प्रहरतां वरः ॥ ५.९०.२४ ॥
Igual a Indra en valor, igual al dios del viento en fuerza, igual a Maheśvara en cólera: Bhīma es el mejor de los que golpean.
5.90.25
क्रोधं बलममर्षं च यो निधाय परंतपः ।
जितात्मा पाण्डवोऽमर्षी भ्रातुस्तिष्ठति शासने ॥ ५.९०.२५ ॥
Aquel Pāṇḍava, abrasador de enemigos, habiendo depuesto la ira, la fuerza y la impaciencia, dueño de sí mismo aunque impaciente, permanece bajo la orden de su hermano.
5.90.26
तेजोराशिं महात्मानं वरिष्ठमभितौजसम् ।
भीमं प्रदर्शनेनापि भीमसेनं जनार्दन ॥ ५.९०.२६ ॥
Oh Janārdana, a Bhīma, masa de esplendor, magnánimo, el mejor, de vigor sobresaliente, Bhīmasena: reconócelo incluso por su apariencia.
5.90.27
तं ममाचक्ष्व वार्ष्णेय कथमद्य वृकोदरः ।
आस्ते परिघबाहुः स मध्यमः पाण्डवो बली ॥ ५.९०.२७ ॥
Dime, oh descendiente de Vṛṣṇi, ¿cómo está hoy Vṛkodara? Aquel Pāṇḍava del medio, poderoso, de brazos como barras: ¿cómo se encuentra?
5.90.28
अर्जुनेनार्जुनो यः स कृष्ण बाहुसहस्रिणा ।
द्विबाहुः स्पर्धते नित्यमतीतेनापि केशव ॥ ५.९०.२८ ॥
Aquel Arjuna que compite con Arjuna: oh Kṛṣṇa, el de dos brazos siempre compite con el de mil brazos, oh Keśava, incluso con el que ya pasó.
5.90.29
क्षिपत्येकेन वेगेन पञ्चबाणशतानि यः ।
इष्वस्त्रे सदृशो राज्ञः कार्तवीर्यस्य पाण्डवः ॥ ५.९०.२९ ॥
Aquel que dispara quinientas flechas con un solo impulso, el Pāṇḍava igual al rey Kārtavīrya en el arte del arco.
5.90.30
तेजसाऽऽदित्यसदृशो महर्षिसदृशो दमे ।
क्षमया पृथिवीतुल्यो महेन्द्रसमविक्रमः ॥ ५.९०.३० ॥
Igual al sol en esplendor, igual a un gran sabio en dominio de sí, igual a la tierra en paciencia, de valor igual al de Mahendra.
5.90.31
आधिराज्यं महद्दीप्तं प्रथितं मधुसूदन ।
आहृतं येन वीर्येण कुरूणां सर्वराजसु ॥ ५.९०.३१ ॥
Oh Madhusūdana, con qué valor los Kurus obtuvieron el gran, resplandeciente y renombrado imperio sobre todos los reyes.
5.90.32
यस्य बाहुबलं सर्वे पाण्डवाः पर्युपासते ।
स सर्वरथिनां श्रेष्ठः पाण्डवः सत्यविक्रमः ॥ ५.९०.३२ ॥
Aquel en cuyo poder de brazos confían todos los Pāṇḍavas, ese Pāṇḍava, el mejor de todos los aurigas, de valor verdadero.
5.90.33
यं गत्वाऽभिमुखः सङ्ख्ये न जीवन्तश्चिदाव्रजेत् ।
यो जेता सर्वभूतानामजेयो जिष्णुरच्युत ॥ ५.९०.३३ ॥
Contra quien, cara a cara en la batalla, apenas regresan con vida — aquel que vence a todos los seres, invencible, el vencedor — oh Acyuta.
5.90.34
योऽपाश्रयः पाण्डवानां देवानामिव वासवः ।
स ते भ्राता सखा चैव कथमद्य धनञ्जयः ॥ ५.९०.३४ ॥
Aquel que es refugio de los Pāṇḍavas, como Vāsava lo es de los dioses — ese Dhanañjaya, tu hermano y amigo: ¿cómo está ahora?
5.90.35
दयावान्सर्वभूतेषु ह्रीनिषेवो महास्रवित् ।
मृदुश्च सुकुमारश्च धार्मिकश्च प्रियश्च मे ॥ ५.९०.३५ ॥
Compasivo con todos los seres, modesto, gran conocedor de las escrituras, gentil y delicado, justo, y querido para mí.
5.90.36
सहदेवो महेष्वासः शूरः समितिशोभनः ।
भ्रातृणां कृष्ण शुश्रूषुर्धर्मार्थकुशलो युवा ॥ ५.९०.३६ ॥
Sahadeva, gran arquero, héroe, adornado en la asamblea y en la batalla — oh Kṛṣṇa, dedicado al servicio de sus hermanos, diestro en dharma y artha, joven.
5.90.37
सदैव सहदेवस्य भ्रातरो मधुसूदन ।
वृत्तं कल्याणवृत्तस्य पूजयन्ति महात्मनः ॥ ५.९०.३७ ॥
Oh Madhusūdana, los hermanos de Sahadeva siempre honran la conducta de aquel magnánimo de buena conducta.
5.90.38
ज्येष्ठोपचायिनं वीरं सहदेवं युधां पतिम् ।
शुश्रूषुं मम वार्ष्णेय माद्रीपुत्रं प्रचक्ष्व मे ॥ ५.९०.३८ ॥
Descríbeme a Sahadeva, el héroe que sirve a su hermano mayor, señor de los guerreros, devoto a mí, oh Vārṣṇeya, hijo de Mādrī.
5.90.39
सुकुमारो युवा शूरो दर्शनीयश्च पाण्डवः ।
भ्रातॄणां चैव सर्वेषां प्रियः प्राणो बहिश्चरः ॥ ५.९०.३९ ॥
El delicado, joven, valiente y agradable Pāṇḍava es querido por todos sus hermanos: el aliento de vida que se mueve fuera de ellos.
5.90.40
चित्रयोधी च नकुलो महेष्वासो महाबलः ।
कच्चित्स कुशली कृष्ण वत्सो मम सुखैधितः ॥ ५.९०.४० ॥
¿Está bien Nakula —diestro en diversas formas de combate, gran arquero, de gran fuerza—, oh Kṛṣṇa? ¿Mi hijo, criado en la comodidad?
5.90.41
सुखोचितमदुःखार्हं सुकुमारं महारथम् ।
अपि जातु महाबाहो पश्येयं नकुलं पुनः ॥ ५.९०.४१ ॥
Nakula, digno de comodidad y no de dolor, delicado y gran auriga — oh de poderosos brazos, ¿lo veré alguna vez de nuevo?
5.90.42
पक्ष्मसंपातजे काले नकुलेन विनाकृता ।
न लभामि धृतिं वीर साऽद्य जीवामि पश्य माम् ॥ ५.९०.४२ ॥
Sin Nakula no encuentro sosiego ni por el tiempo que tarda en caer un párpado. Oh héroe, yo, que entonces era, vivo hoy — mírame.
5.90.43
सर्वैः पुत्रैः प्रियतरा द्रौपदी मे जनार्दन ।
कुलीना रूपसंपन्ना सर्वैः समुदिता गुणैः ॥ ५.९०.४३ ॥
Oh Janārdana, Draupadī me es más querida que todos mis hijos. Es de noble linaje, dotada de belleza y poseedora de todas las virtudes.
5.90.44
पुत्रलोकात्पतिलोकं वृण्वाना सत्यवादिनी ।
प्रियान्पुत्रान्परित्यज्य पाण्डवाननुरुध्यते ॥ ५.९०.४४ ॥
Eligiendo el mundo de sus esposos antes que el de sus hijos, la veraz Draupadī abandona a sus queridos hijos y sigue a los Pāṇḍavas.
5.90.45
महाभिजनसंपन्ना सर्वकामैः सुपूजिता ।
ईश्वरी सर्वकल्याणी द्रौपदी कथमच्युत ॥ ५.९०.४५ ॥
Oh Acyuta, ¿cómo llegó Draupadī —nacida de gran linaje, bien honrada en todos sus deseos, señora, portadora de todo bien— a este estado?
5.90.46
पतिभिः पञ्चभिः शूरैरग्निकल्पैः प्रहारिभिः ।
उपपन्ना महेष्वासैर्द्रौपदी दुःखभागिनी ॥ ५.९०.४६ ॥
Unida a cinco esposos heroicos, ardientes como el fuego y de golpe certero, esposa de grandes arqueros, Draupadī se ha convertido en partícipe del dolor.
5.90.47
चतुर्दशमिदं वर्षं यन्नापश्यमरिन्दम ।
पुत्रादिभिः परिद्यूनां द्रौपदीं सत्यवादिनीम् ॥ ५.९०.४७ ॥
Oh domador de enemigos, este es el decimocuarto año en que no he visto a la veraz Draupadī, consumida junto a sus hijos y los demás.
5.90.48
न नूनं कर्मभिः पुण्यैरश्रुते पुरुषः सुखम् ।
द्रौपदी चेत्तथावृत्ता नाश्रुते सुखमव्ययम् ॥ ५.९०.४८ ॥
Ciertamente, un hombre no alcanza la felicidad por sus obras meritorias; y si Draupadī ha llegado a tal estado, entonces no alcanza la felicidad imperecedera.
5.90.49
न प्रियो मम कृष्णाया बीभत्सुर्न युधिष्ठिरः ।
भीमसेनो यमौ वापि यदपश्यं सभागताम् ॥ ५.९०.४९ ॥
Cuando vi a Kṛṣṇā traída a la asamblea, ninguno de ellos parecía querido para ella: ni Bībhatsu (Arjuna), ni Yudhiṣṭhira, ni Bhīmasena, ni siquiera los gemelos.
5.90.50
न मे दुःखतरं किंचिद्भूतपूर्वं ततोऽधिकम् ।
स्त्रीधर्मिणीं द्रौपदीं यच्छ्वशुराणां समीपगाम् ॥ ५.९०.५० ॥
Nada antes me ha causado un dolor mayor que esto: que Draupadī, fiel a su deber de esposa, fuera llevada cerca de sus suegros.
5.90.51
आनायितामनार्येण क्रोधलोभानुवर्तिना ।
सर्वे प्रैक्षन्त कुरव एकवस्त्रां सभागताम् ॥ ५.९०.५१ ॥
Traída por el innoble que sigue la ira y la codicia, entró en la asamblea vestida con una sola prenda, y todos los Kurus la miraron.
5.90.52
तत्रैव धृतराष्ट्रश्च महाराजश्च बाह्लिकः ।
कृपश्च कसोमदत्तश्च निर्विष्णाः कुरवस्तथा ॥ ५.९०.५२ ॥
Allí estaban Dhṛtarāṣṭra, el gran rey, Bāhlika, Kṛpa y Somadatta; y los Kurus también estaban abatidos de igual modo.
5.90.53
तस्यां संसदि सर्वेषां क्षत्तारं पूजयाम्यहम् ।
वृत्तेन हि भवत्यार्यो न धनेन न विद्यया ॥ ५.९०.५३ ॥
En esa asamblea, entre todos ellos, honro al Kṣattṛ (Vidura); pues por la conducta, y no por la riqueza ni por el saber, se hace noble un hombre.
5.90.54
तस्य कृष्ण महाबुद्धेर्गम्भीरस्य महात्मनः ।
क्षत्तुःक शीलमलङ्कारो लोकान्विष्टभ्य तिष्ठति ॥ ५.९०.५४ ॥
Oh Kṛṣṇa, el carácter de aquel Kṣattṛ (Vidura), de gran mente, profundo y magnánimo, es su adorno, y se sostiene sustentando los mundos.
5.90.55
सा शोकार्ता च हृष्टा च दृष्ट्वा गोविन्दमागतम् ।
नानाविधानि दुःखानि सर्वाण्येवान्वकीर्तयम् ॥ ५.९०.५५ ॥
Afligida por el dolor y a la vez alegre, al ver llegar a Govinda, relató todas sus diversas penas.
5.90.56
पूर्वैराचरितं यत्तत्कुराजभिररिन्दम ।
अक्षद्यूतं मृगवधः कच्चिदेषां सुखावहम् ॥ ५.९०.५६ ॥
Oh domador de enemigos, lo que practicaron los antepasados, los reyes kurus, el juego de dados y la caza de ciervos, quizás les trajo felicidad.
5.90.57
तन्मां दहति यत्कृष्णा सभायां कुरुसन्निधौ ।
धार्तराष्ट्रैः परिक्लिष्टा यथा न कुशलं तथा ॥ ५.९०.५७ ॥
Lo que me quema es cómo Kṛṣṇā, atormentada en la asamblea ante los kurus por los hijos de Dhṛtarāṣṭra, fue tratada; no fue bien.
5.90.58
निर्वासनं च नगरात्प्रव्रज्या च परन्तप ।
नानाविधानां दुःखानामावासोऽस्मि जनार्दन ॥ ५.९०.५८ ॥
Oh atormentador de enemigos, el destierro de la ciudad y la partida al exilio; oh Janārdana, me he convertido en morada de diversas penas.
5.90.59
अज्ञातचर्या बालानामवरोधश्च माधव ।
न मे क्लेशतमं तत्स्यात्पुत्रैः सह परन्तप ॥ ५.९०.५९ ॥
Oh Mādhava, vivir sin ser reconocida y el encierro de los niños; oh atormentador de enemigos, eso no sería para mí el mayor dolor, estar junto a los hijos.
5.90.60
दुर्योधनेन निकृता वर्षमद्य चतुर्दशम् ।
दुःखादपि सुखं नः स्याद्यदि पुण्यफलक्षयः ॥ ५.९०.६० ॥
Agraviados por Duryodhana, hoy es el decimocuarto año; si se ha agotado el fruto del mérito, incluso del dolor podría venirnos la felicidad.
5.90.61
न मे विशेपो जात्वासीद्धार्तराष्ट्रेषु पाण्डवैः ।
तेन सत्येन कृष्ण त्वां हतामित्रं श्रिया वृतम् ।
अस्माद्विमुक्तं सङ्ग्रामात्पश्येयं पाण्डवैः सह ॥ ५.९०.६१ ॥
Nunca hubo distinción para mí entre los Pāṇḍavas y los hijos de Dhṛtarāṣṭra. Por esa verdad, oh Kṛṣṇa, te digo a ti, matador de enemigos y colmado de gloria: liberado de esta batalla, que pueda verlos junto a los Pāṇḍavas.
5.90.62
नैव शक्याः पराजेतुं सर्वं ह्येषां तथाविधम् ।
पितरं त्वेव गर्हेयं नात्मानं न सुयोधनम् ॥ ५.९०.६२ ॥
No es posible vencerlos, pues todo lo suyo es de tal clase. Pero yo culparía al propio padre, no a mí mismo ni a Suyodhana.
5.90.63
येनाहं कुन्तिभोजाय धनं वृत्तैरिवार्पिता ।
बालां मामार्यकस्तुभ्यं क्रीडन्तीं कन्दुहस्तिकां ॥ ५.९०.६३ ॥
Fue el padre quien me entregó, niña que jugaba con una pelota, a Kuntibhoja como si fuera una riqueza, como por suerte del destino.
5.90.64
अदात्तु कुन्तिभोजाय सखा सख्ये महात्मने ।
साऽहं पित्रा च निकृता श्वशुरैश्च परन्तप।
अत्यन्तदुःखिता कृष्ण किं जीवितफलं मम ॥ ५.९०.६४ ॥
Su amigo (Śūrasena) entregó a su amiga al magnánimo Kuntibhoja. He sido agraviada por mi padre y por mis suegros, oh abrasador de enemigos. Oh Kṛṣṇa, estoy en extremo afligida: ¿qué fruto tiene para mí esta vida?
5.90.65
यन्मां वागब्रवीन्नक्तं सूतके सव्यसाचिनः ।
पुत्रस्ते पृथिवीं जेता यशश्चास्य दिवं स्पृशेत् । ॥ ५.९०.६५ ॥
La voz que me habló de noche en la cámara del parto de Savyasācin (Arjuna): 'Tu hijo será el conquistador de la tierra, y su fama tocará el cielo.'
5.90.66
हत्वा कुरून्महाजन्ये राज्यं प्राप्य धनञ्जयः ।
भ्रातृभिः सह कौन्तेयस्त्रीन्मेधानाहरिष्यति ॥ ५.९०.६६ ॥
Tras matar a los Kurus en la gran matanza y obtener el reino, Dhanañjaya, hijo de Kuntī, junto con sus hermanos, realizará tres sacrificios.
5.90.67
नाहं तामभ्यसूयामि नमो धर्माय वेधसे ।
कृष्णाय महते नित्यं धर्मो धारयति प्रजाः ॥ ५.९०.६७ ॥
No la culpo. Homenaje al Dharma y al Creador. Siempre homenaje al gran Kṛṣṇa, pues el Dharma sostiene a los seres.
5.90.68
धर्मश्चेदस्ति वार्ष्णेय यथा वागभ्यभाषत ।
त्वं चापि तत्तथा कृष्ण सर्वं संपादयिष्यसि ॥ ५.९०.६८ ॥
Oh descendiente de Vṛṣṇi, si existe el dharma, tal como se dijo, también tú, oh Kṛṣṇa, lo cumplirás todo.
5.90.69
न मां माधव वैधव्यं नार्थनाशो न वैरिता ।
तथा शोकाय दहति यथा पुत्रैर्विना भवः ॥ ५.९०.६९ ॥
Oh Mādhava, ni la viudez, ni la pérdida de riquezas, ni la enemistad me queman de tal modo con el dolor como la existencia sin hijos.
5.90.70
याऽहं गाण्डीवधन्वानं सर्वशस्त्रभृतां वरम् ।
धनञ्जयं न पश्यामि का शान्तिर्हृदयस्य मे।
इतश्चतुर्दशं वर्षं यन्नापश्यं युधिष्ठिरम् ॥ ५.९०.७० ॥
Cuando no veo a Dhanañjaya, el portador del arco Gāṇḍīva, el mejor de todos los portadores de armas, ¿dónde está la paz para mi corazón? Desde este decimocuarto año no he visto a Yudhiṣṭhira.
5.90.71
धनञ्जयं च गोविन्द यमौ तं च वृकोदरम् ।
जीवनाशं प्रनष्टानां श्राद्धं कुर्वन्ति मानवाः ॥ ५.९०.७१ ॥
Oh Govinda, Dhanañjaya, los gemelos y aquel Vṛkodara — la gente celebra el rito fúnebre por ellos como si su vida se hubiera perdido.
5.90.72
अर्थतस्ते मम मृतास्तेषां चाहं जनार्दना ।
ब्रूया माधव राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् ॥ ५.९०.७२ ॥
Janārdana, ellos están verdaderamente muertos para mí, y yo para ellos. Oh Mādhava, dile al rey Yudhiṣṭhira, de alma justa.
5.90.73
भूयांस्ते हीयते धर्मो मा पुत्रक वृथा कृथाः ।
पराश्रया वासुदेव या जीवति घिगस्तु ताम् ॥ ५.९०.७३ ॥
Tu dharma se reduce grandemente; hijo mío, no actúes en vano. Oh Vāsudeva, maldita sea la vida que vive dependiendo de otros.
5.90.74
वृत्तेः कार्पण्यलब्धाया अप्रतिष्ठैव ज्यायसी ।
अथो धनञ्जयं ब्रूया नित्योद्युक्तं वृकोदरम् ॥ ५.९०.७४ ॥
La deshonra nacida de una conducta obtenida por miseria es ciertamente mayor. Luego dile a Dhanañjaya, y a Vṛkodara, siempre dispuesto.
5.90.75
यदर्थं क्षत्रिया सूते तस्य कालोऽयमागतः ।
अस्मिंश्चेदागते काले मिथ्या चातिक्रमिष्यति ॥ ५.९०.७५ ॥
Ha llegado el tiempo para aquello por lo que nacen los kṣatriyas. Si este tiempo llega y se pierde en vano...
5.90.76
लोकसंभाविताः संतः सुनृशंसं करिष्यथ ।
नृशंसेन च वो युक्तांस्त्यजेयं शाश्वतीः समाः ॥ ५.९०.७६ ॥
Oh buenos hombres honrados en el mundo, cometeréis una acción sumamente cruel. Unidos a la crueldad, os abandonaría por años eternos.
5.90.77
काले हि समनुप्राप्ते त्यक्तव्यमपि जीवनम् ।
माद्रीपुत्रौ च व्यक्तव्यौ क्षत्रधर्मरतौ सदा ॥ ५.९०.७७ ॥
Cuando el tiempo ha llegado, incluso la vida debe abandonarse. Y los dos hijos de Mādrī, siempre deleitados en el dharma del kṣatriya, deben manifestarse.
5.90.78
विक्रमेणार्जितान्भोगान्वृणीतं जीवितादपि ।
विक्रमाधिगता ह्यर्थाः क्षत्रधर्मेण जीवतः ॥ ५.९०.७८ ॥
Elige los goces conquistados con valor incluso por encima de la vida, pues las riquezas logradas con valor pertenecen a quien vive según el deber del guerrero.
5.90.79
मनो मनुष्यस्य सदा प्रीणन्ति पुरुषोत्तम ।
गत्वा ब्रूहि महाबाहो सर्वशस्त्रभृतां वरम् ॥ ५.९०.७९ ॥
Estas son las cosas que siempre alegran la mente del hombre, oh el mejor de los hombres. Ve, oh de brazos poderosos, y dile al primero de todos los portadores de armas.
5.90.80
अर्जुनं पाण्डवं वीरं द्रौपद्याः पदवीं चर ।
विदितौ हि तवात्यन्तं क्रुद्धौ तौ तु यथान्तकौ ॥ ५.९०.८० ॥
Ve al héroe Arjuna, el Pāṇḍava, y sigue el camino de Draupadī. Bien sabes que esos dos, cuando se enojan, son como los mismos dioses de la muerte.
5.90.81
भीमार्जुनौ नयेतां हि देवानपि परां गतिम् ।
तयोश्चैतदवज्ञानं यत्सा कृष्णा सभां गता ॥ ५.९०.८१ ॥
Bhīma y Arjuna podrían llevar incluso a los dioses al estado supremo. Y este desprecio hacia ellos es que Kṛṣṇā fuera llevada a la asamblea.
5.90.82
दुःशासतश्च कर्णश्च परुषाण्यभ्यभाषताम् ।
दुर्योधनो भीमसेनमभ्यगच्छन्मनस्विनम् ॥ ५.९०.८२ ॥
Duḥśāsana y Karṇa pronunciaron palabras duras, y Duryodhana se acercó al magnánimo Bhīmasena.
5.90.83
पश्यतां कुरुमुख्यानां तस्य द्रक्ष्यति यत्फलम् ।
न हि वैरं समासाद्य प्रशाम्यति वृकोदरः ॥ ५.९०.८३ ॥
Mientras los principales kurus miran, él verá el fruto de su acción. Pues una vez despertada la enemistad, Vṛkodara no se apacigua.
5.90.84
सुचिरादपि भीमस्य न हि वैरं प्रशाम्यति ।
यावदन्तं न नयति शात्रवाञ्चत्रुकर्शनः ॥ ५.९०.८४ ॥
Ni siquiera después de mucho tiempo se apacigua la enemistad de Bhīma, hasta que lleva a sus enemigos a su fin, él, el domador de enemigos.
5.90.85
न दुःखं राज्यहरणं न च द्यूते पराजयः ।
प्रव्राजनं तु पुत्राणां न मे तद्दुःखकारणम् ॥ ५.९०.८५ ॥
La pérdida del reino no es dolor, ni tampoco la derrota en el juego de dados; pero el destierro de los hijos no es para mí la causa de ese dolor.
5.90.86
यत्तु सा बृहती श्यामा एकवस्त्रा सभां गता ।
अशृणोत्परुषा वाचः किं नु दुःखतरं ततः ॥ ५.९०.८६ ॥
Pero aquella mujer de cuerpo amplio y piel oscura, que fue a la asamblea con una sola prenda y oyó palabras duras — ¿qué podría ser más doloroso que eso?
5.90.87
स्त्रीधर्मिणी वरारोहा क्षत्रधर्मरता सदा ।
नाभ्यगच्छत्तदा नाथं कृष्णा नाथवती सती ॥ ५.९०.८७ ॥
Aquella mujer, observante del deber femenino, de hermosas caderas, siempre entregada al deber de los guerreros — Kṛṣṇā, aunque tenía protector, entonces no acudió a su protector, ella, la esposa fiel.
5.90.88
यस्या मम सपुत्रायास्त्वं नाथो मधुसूदन ।
रामश्च बलिनां श्रेष्ठः प्रद्युम्नश्च महारथः ॥ ५.९०.८८ ॥
Tú eres el protector de mí y de mis hijos, oh Madhusūdana; y también Rāma, el mejor de los fuertes, y Pradyumna, el gran auriga.
5.90.89
साऽहमेवंविधं दुःखं सहेयं पुरुषोत्तम ।
भीमे जीवति दुर्धर्षे विजये चापलायिनि ॥ ५.९०.८९ ॥
Yo podría soportar tal dolor, oh el mejor de los hombres, mientras viva el invencible Bhīma, y Vijaya, que nunca huye.
5.90.90
तत आश्वासयामास पुत्राधिभिरभिप्लुताम् ।
पितृष्वसारं शोचन्तीं शौरिः पार्थसखः पृथाम् ॥ ५.९०.९० ॥
Entonces Śauri (Kṛṣṇa), amigo de los Pārtha, consoló a su tía Pṛthā, abrumada por la angustia por sus hijos y afligida.
5.90.91
का नु सीमन्तिनी त्वादृग्लोकेष्वस्ति पितृष्वसः ।
शूरस्य राज्ञो दुहिता आजमीढकुलं गता ॥ ५.९०.९१ ॥
Tía, ¿quién en los mundos es una mujer noble como tú, hija del rey Śūra que entró en el linaje de Ajamīḍha?
5.90.92
महाकुलीना भवती ह्रदाद्ध्रदमिवागता ।
ईश्वरी सर्वकल्याणी भर्त्रा परमपूजिता ॥ ५.९०.९२ ॥
Eres de una noble familia, llegaste como de un lago a otro. Señora de toda bendición, muy honrada por tu esposo.
5.90.93
वीरसूर्वीरपत्नी त्वं सर्वैः समुदिता गुणैः ।
मुखदुःखे महाप्राज्ञे त्वादृशी सोढुमर्हति ॥ ५.९०.९३ ॥
Eres madre de héroes y esposa de un héroe, dotada de todas las virtudes. Oh gran sabia, una mujer como tú es digna de soportar gozo y dolor.
5.90.94
निद्रातन्द्रे क्रोधहर्षौ क्षुत्पिपासे हिमातपौ ।
एतानि पार्था निर्जित्य नित्यं वीरसुखे रताः ॥ ५.९०.९४ ॥
Habiendo vencido el sueño y la pereza, la ira y la alegría, el hambre y la sed, el frío y el calor, los Pārtha siempre se deleitan en el gozo de los héroes.
5.90.95
त्यक्तग्राम्यसुखाः पार्था नित्यं वीरसुखप्रियाः ।
न तु स्वल्पेन तुष्येयुर्महोत्साहा महाबलाः ॥ ५.९०.९५ ॥
Habiendo renunciado a los placeres mundanos y amando siempre el gozo de los héroes, los Pārtha no se contentarían con poco; son de gran energía y gran fuerza.
5.90.96
अन्तं धीरा निषेवन्ते मध्यं ग्राम्यसुखप्रियाः ।
उत्तमांश्च परिक्लेशान्भोगांश्चातीव मानुषान् ॥ ५.९०.९६ ॥
Los firmes se entregan a los extremos, mientras que quienes aman los placeres de la aldea se quedan en el término medio; aceptan las mayores penurias y también los goces más humanos.
5.90.97
अन्तेषु रेमिरे धीरा न ते मध्येषु रेमिरे ।
अन्तप्राप्तिं सुखं प्राहुर्दुःखमन्तरमन्तयोः ॥ ५.९०.९७ ॥
Los firmes se deleitan en los extremos, no en el medio. Dicen que alcanzar el fin es la felicidad, y que la distancia entre los dos extremos es el sufrimiento.
5.90.98
अभिवादयन्ति भवतीं पाण्डवाः सह कृष्णया ।
आत्मानं ते कुशलिनं निवेद्याहुरनामयम् ॥ ५.९०.९८ ॥
Los Pāṇḍavas, junto con Kṛṣṇā, os saludan con respeto; habiendo comunicado que están bien, dicen que se encuentran sin enfermedad.
5.90.99
अरोगान्सर्वसिद्धार्थान्क्षिप्रं द्रक्ष्यसि पाण्डवान् ।
ईश्वरान्सर्वलोकस्य हतामित्राञ्श्रिया वृतान् ॥ ५.९०.९९ ॥
Pronto veréis a los Pāṇḍavas: libres de enfermedad, con todos sus propósitos cumplidos, señores de todos los mundos, con sus enemigos abatidos y rodeados de gloria.
5.90.100
एवमाश्वासिता कुन्ती प्रत्युवाच जनार्दनम् ।
पुत्राधिभिरभिध्वस्ता निगृह्याबुद्धिजं तमः ॥ ५.९०.१०० ॥
Así consolada, Kuntī respondió a Janārdana, abrumada por la preocupación por sus hijos, reprimiendo la oscuridad nacida de la necedad.
5.90.101
यद्यत्तेषां महाबाहो पथ्यं स्यान्मधुसूदन ।
यथायथा त्वं मन्येथाः कुर्याः कृष्ण तथातथा ॥ ५.९०.१०१ ॥
Lo que sea provechoso para ellos, oh de poderosos brazos, Madhusūdana; como tú juzgues, Kṛṣṇa, así haz.
5.90.102
अविलोपेन धर्मस्य अनिकृत्या परन्तप ।
प्रभावज्ञाऽस्मि ते कृष्ण सत्यस्याभिजनस्य च ॥ ५.९०.१०२ ॥
¡Oh abrasador de enemigos, Kṛṣṇa! Sin violar el dharma y sin engaño, conozco tu poder, la verdad y tu noble linaje.
5.90.103
व्यवस्थायां च मित्रेषु बुद्धिविक्रमयोस्तथा ।
त्वमेव नः कुले धर्मस्त्वं सत्यं त्वं तपो महत् ॥ ५.९०.१०३ ॥
En la resolución de disputas entre amigos, y en sabiduría y valor, tú solo eres el dharma de nuestra familia, tú solo eres la verdad, tú solo eres la gran austeridad.
5.90.104
त्वं त्राता त्वं महद्ब्रह्म त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ।
यथैवात्थ तथैवैतत्त्वयि सत्यं भविष्यति ॥ ५.९०.१०४ ॥
Tú eres el protector, tú eres el gran Brahman, en ti todo está establecido. Tal como has dicho, así será verdad en ti.
5.90.105
कुरूणां पाण्डवानां च लोकानां चापराजित ।
सर्वस्यैतस्य वार्ष्णेय गतिस्त्वमसि माधव।
प्रभावो बुद्धिवीर्यं च तादृशं तव केशव ॥ ५.९०.१०५ ॥
¡Oh invencible! Tú eres el refugio de los Kurus, de los Pāṇḍavas y de todos los mundos, ¡oh Mādhava, descendiente de Vṛṣṇi! Oh Keśava, tal es tu poder, tu sabiduría y tu fuerza.
5.90.106
तामामन्त्र्य च गोविन्दः कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम् ।
प्रातिष्ठत महाबाहुर्दुर्योधनगृहान्प्रति ॥ ५.९०.१०६ ॥
Tras despedirse de ella y haberla circunvalado dejándola a su derecha, el de poderosos brazos Govinda partió hacia las casas de Duryodhana.