మహాభారతం · అధ్యాయం 5.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.90.1
अथोपगम्य विदुरमपराह्णे जनार्दनः ।
पितृष्वसारं स पृथामभ्यगच्छदरिन्दमः ॥ ५.९०.१ ॥
అప్పుడు మధ్యాహ్నం తరువాత శత్రువులను అణచే జనార్దనుడు విదురుని సమీపించి, తన మేనత్త పృథ వద్దకు వెళ్లాడు.
5.90.2
सा दृष्ट्वा कृष्णमायान्तं प्रसन्नादित्यवर्चसम् ।
कण्ठे गृहीत्वा प्राक्रोशत्स्मरन्ती तनयान्पृथा ॥ ५.९०.२ ॥
స్వచ్ఛమైన సూర్యునిలా తేజస్సుతో వస్తున్న కృష్ణుని చూసి, పృథ అతని మెడను పట్టుకుని, తన కొడుకులను స్మరిస్తూ ఏడ్చింది.
5.90.3
तेषां सत्ववतां मध्ये गोविन्दं सहचारिणम् ।
चिरस्य दृष्ट्वा वार्ष्णेयं बाष्पमाहारयत्मृथा ॥ ५.९०.३ ॥
ఆ బలవంతులైన వారి మధ్య, చాలా కాలం తర్వాత తన సహచరుడైన గోవిందుడు, వార్ష్ణేయుడిని చూసి పృథ కన్నీరు కార్చింది.
5.90.4
साऽब्रवीत्कृष्णमासीनं कृतातिथ्यं युधां पतिम् ।
बाष्पगद्गदपूर्णेन मुखेन परिशुष्यता ॥ ५.९०.४ ॥
అతిథి సత్కారం పొంది కూర్చున్న యోధుల ప్రభువైన కృష్ణునితో ఆమె, కన్నీటితో గద్గదమైన, ఎండిపోతున్న నోటితో ఇలా అంది.
5.90.5
एते बाल्यान्प्रभृत्येव गुरुशुश्रूषणे रताः ।
परस्परस्य सुहृदः संमताः समचेतसः।
निकृत्या भ्रंशिता राज्याञ्जनार्हा निर्जनं गताः ॥ ५.९०.५ ॥
వీరు చిన్నతనం నుండే పెద్దలకు సేవ చేయడంలో నిమగ్నులై, ఒకరికొకరు మిత్రులై, గౌరవనీయులై, సమమనస్కులై ఉన్నారు. కపటంతో రాజ్యాన్ని కోల్పోయి, ప్రజల గౌరవానికి అర్హులైనా నిర్జన ప్రదేశానికి వెళ్లారు.
5.90.6
विनीतक्रोधहर्षाश्च ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः ।
त्यक्त्वा प्रियमुखे पार्था रुदतीमपहाय माम् ॥ ५.९०.६ ॥
కోపాన్ని, సంతోషాన్ని అదుపులో ఉంచినవారు, బ్రాహ్మణ భక్తులు, సత్యవాదులు అయిన పార్థులు—ఓ ప్రియముఖా!—ఏడుస్తున్న నన్ను విడిచి వెళ్లిపోయారు.
5.90.7
अहार्षुश्च वनं यान्तः समूलं हृदयं मम ।
अतदर्हा महात्मानः कथं केशव पाण्डवाः ॥ ५.९०.७ ॥
అడవికి వెళ్తూ వారు నా హృదయాన్ని వేరుతో సహా అపహరించారు. ఓ కేశవా, ఆ మహాత్మ పాండవులు అందుకు అర్హులు కారు.
5.90.8
ऊषुर्महावने तात सिंहव्याघ्रगजाकुले ।
बाला विहीनाः पित्रा ते मया सततलालिताः ॥ ५.९०.८ ॥
ప్రియమైనవాడా, సింహాలు, పులులు, ఏనుగులతో నిండిన ఆ మహారణ్యంలో వారు నివసించారు — తండ్రి లేని ఆ బాలురు, నేను ఎల్లప్పుడూ లాలించి పెంచినవారు.
5.90.9
अपश्यन्तश्च पितरौ कथमुषूर्महावने ।
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैर्भृदङ्गैर्वेणुनिस्वनैः ॥ ५.९०.९ ॥
తల్లిదండ్రులను చూడకుండా వారు ఆ మహారణ్యంలో ఎలా నివసించారు? శంఖ దుందుభుల ధ్వని, మృదంగ వేణు నాదాలు అక్కడ లేవే.
5.90.10
पाण्डवाः समबोध्यन्त बाल्यात्प्रभृति केशव ।
ये स्म वारणशब्देन हयानां हेषितेन च ॥ ५.९०.१० ॥
ఓ కేశవా, పాండవులు బాల్యం నుండి ఏనుగుల ఘీంకారాలు, గుర్రాల సకిలింపులతో మేల్కొల్పబడ్డారు.
5.90.11
रथेनेमिनिनादैश्च व्यबोध्यन्त तदा गृहे ।
शङ्खभेरीनिनादेन वेणुवीणानुनादिना ॥ ५.९०.११ ॥
అప్పుడు ఇంటిలో రథ చక్రాల ధ్వనులు, శంఖ భేరీ నాదాలు, వేణు వీణా ప్రతిధ్వనులతో వారు మేల్కొల్పబడేవారు.
5.90.12
पुण्याहघोषमिश्रेण पूज्यमाना द्विजातिभिः ।
वस्त्रै रत्नैरलङ्कारैः पूजयन्तो द्विजन्मनः ॥ ५.९०.१२ ॥
పుణ్యాహ ఘోషలతో కలిసి, ద్విజులచే గౌరవించబడుతూ, వస్త్రాలు రత్నాలు ఆభరణాలతో ద్విజులను సత్కరిస్తూ.
5.90.13
गीर्भिर्मङ्गलयुक्ताभिर्ब्राह्मणानां महात्मनाम् ।
अर्चितैरर्चनार्हैश्च स्तुवद्भिरभिनन्दिताः ॥ ५.९०.१३ ॥
మహాత్ములైన బ్రాహ్మణుల మంగళ వచనాలతో, పూజనీయులైన వారిచే స్తుతించబడి, వారు సంతోషపెట్టబడ్డారు.
5.90.14
प्रासादाग्नेष्वबोध्यन्त राङ्खवाजिनशायिनः ।
क्रूरं च निनदं श्रुत्वा श्वापदानां महावने ॥ ५.९०.१४ ॥
రాజభవనపు అగ్నుల చెంత, జింకచర్మంపై, రగ్గులపై పడుకున్నవారు మేల్కొన్నారు; మహారణ్యంలో క్రూర మృగాల భీకర ధ్వని విని.
5.90.15
न स्मोपयान्ति निद्रां ते नतदर्हा जनार्दन ।
भेरीमृदङ्गनिनदैः शङ्खवैणवनिस्वनैः ॥ ५.९०.१५ ॥
ఓ జనార్దనా! వారు నిద్రను పొందరు; వారు అందుకు అర్హులు కారు. భేరీ, మృదంగ ధ్వనులతో, శంఖ, వేణు స్వరాలతో.
5.90.16
स्त्रीणां गीतनिनादैश्च मधुरैर्मधुसूदन ।
वन्दिमागधसूतैश्च स्तुवद्भिर्बोधिताः कथम् ॥ ५.९०.१६ ॥
ఓ మధుసూదనా! స్త్రీల మధుర గీత ధ్వనులతో, వందులు, మాగధులు, సూతులు స్తుతిస్తూ మేల్కొలపగా వారెలా (మేల్కొంటారు)?
5.90.17
महावनेष्वबोध्यन्त श्वापदानां रुतेन च ।
ह्रीमात्सत्यधृतिर्दान्तो भूतानामनुकम्पिता ॥ ५.९०.१७ ॥
మహారణ్యాలలో వన్యమృగాల ధ్వనితో మేల్కొన్నారు. సిగ్గుగలవారు, సత్యధృతి కలవారు, దాంతులు, ప్రాణులపై దయ కలవారు.
5.90.18
कामद्वेषौ वशे कृत्वा सतां वर्त्मानुवर्तते ।
अम्बरीषस्य मान्धातुर्ययातेर्नहुषस्य च ॥ ५.९०.१८ ॥
కామద్వేషాలను వశపరచుకుని, సజ్జనుల మార్గాన్ని అనుసరిస్తాడు; అంబరీషుడు, మాంధాత, యయాతి, నహుషుల వలె.
5.90.19
भरतस्य दिलीपस्य शिबेरौशीनरस्य च ।
राजर्षीणां पुराणानां धुरं धत्ते दुरुद्वहाम् ॥ ५.९०.१९ ॥
భరతుడు, దిలీపుడు, శిబి, ఉశీనరుని కుమారుడు అనే పురాతన రాజర్షుల భారమైన బాధ్యతను అతడు మోస్తాడు.
5.90.20
शीलवृत्तोपसंपन्नोः धर्मज्ञः सत्यसङ्गरः ।
राजा सर्वगुणोपेतस्त्रौलोक्यस्यापि यो भवेत् ॥ ५.९०.२० ॥
శీలవృత్తములతో కూడినవాడు, ధర్మజ్ఞుడు, సత్యప్రతిజ్ఞుడు, సర్వగుణసంపన్నుడు అయిన రాజు, మూడు లోకాలకూ ప్రభువు కాగలవాడు.
5.90.21
अजातशत्रुर्धर्मात्मा शुद्धजाम्बूनदप्रभः ।
श्रेष्ठः कुरुषु सर्वेषु धर्मतः श्रुतवृत्ततः ।
प्रियदर्शो दीर्घभुजः कथं कृष्ण युधिष्ठिरः ॥ ५.९०.२१ ॥
అజాతశత్రువు, ధర్మాత్ముడు, శుద్ధ బంగారు కాంతి గలవాడు, కురువులందరిలో శ్రేష్ఠుడు, ధర్మంలో, విద్యలో, నడవడిలో శ్రేష్ఠుడు, ప్రియదర్శనుడు, దీర్ఘబాహువు — ఓ కృష్ణా, యుధిష్ఠిరుడు ఎలా ఉంటాడు?
5.90.22
यः स नागायुतप्राणो वातरंहा महाबलः ।
सामर्षः पाण्डवो नित्यं प्रियो भ्रातुः प्रियंकरः ॥ ५.९०.२२ ॥
పదివేల ఏనుగుల ప్రాణబలం గలవాడు, వాయువేగుడు, మహాబలుడు, రోషంతో నిండినవాడు — ఆ పాండవుడు ఎల్లప్పుడూ తన సోదరునికి ప్రియుడు, ప్రియాన్ని చేసేవాడు.
5.90.23
कीचकस्य तु सज्ञातेर्यो हन्ता मधुसूदन ।
शूरः क्रोधवशानां च हिडिम्बस्य बकस्य च ॥ ५.९०.२३ ॥
కీచకుని బంధువులను సంహరించినవాడు, ఓ మధుసూదనా, శూరుడు, క్రోధవశులైన హిడింబుని, బకుని సంహరించినవాడూ అతడే.
5.90.24
पराक्रमे शक्रसमो मातरिश्वसमो बले ।
महेश्वरसमः क्रोधे भीमः प्रहरतां वरः ॥ ५.९०.२४ ॥
పరాక్రమంలో ఇంద్రునితో సమానుడు, బలంలో వాయువుతో సమానుడు, క్రోధంలో మహేశ్వరునితో సమానుడు — భీముడు ప్రహరించేవారిలో శ్రేష్ఠుడు.
5.90.25
क्रोधं बलममर्षं च यो निधाय परंतपः ।
जितात्मा पाण्डवोऽमर्षी भ्रातुस्तिष्ठति शासने ॥ ५.९०.२५ ॥
శత్రువులను దహించే ఆ పాండవుడు, కోపాన్ని, బలాన్ని, అమర్షాన్ని నిగ్రహించి, ఆత్మనిగ్రహంతో, సోదరుని ఆజ్ఞలో నిలిచి ఉన్నాడు.
5.90.26
तेजोराशिं महात्मानं वरिष्ठमभितौजसम् ।
भीमं प्रदर्शनेनापि भीमसेनं जनार्दन ॥ ५.९०.२६ ॥
ఓ జనార్దనా, తేజోరాశి, మహాత్ముడు, శ్రేష్ఠుడు, అత్యంత ఓజస్వి అయిన భీముడిని, భీమసేనుడిని, అతని దర్శనంతోనే (గుర్తించు).
5.90.27
तं ममाचक्ष्व वार्ष्णेय कथमद्य वृकोदरः ।
आस्ते परिघबाहुः स मध्यमः पाण्डवो बली ॥ ५.९०.२७ ॥
ఓ వార్ష్ణేయా, ఈ రోజు ఆ వృకోదరుడు ఎలా ఉన్నాడో నాకు చెప్పు. పరిఘలాంటి బాహువులు గల ఆ మధ్యముడైన బలవంతుడైన పాండవుడు ఎలా ఉన్నాడు?
5.90.28
अर्जुनेनार्जुनो यः स कृष्ण बाहुसहस्रिणा ।
द्विबाहुः स्पर्धते नित्यमतीतेनापि केशव ॥ ५.९०.२८ ॥
ఓ కృష్ణా, అర్జునునితో పోటీపడే అర్జునుడు అతడే. వేయి బాహువులు గల వానితో రెండు బాహువులు గలవాడు ఎల్లప్పుడూ పోటీపడతాడు — ఓ కేశవా, గతించినవానితో కూడా.
5.90.29
क्षिपत्येकेन वेगेन पञ्चबाणशतानि यः ।
इष्वस्त्रे सदृशो राज्ञः कार्तवीर्यस्य पाण्डवः ॥ ५.९०.२९ ॥
ఒకే వేగంతో ఐదు వందల బాణాలు వదిలేవాడు, విలువిద్యలో రాజు కార్తవీర్యునితో సమానుడైన ఆ పాండవుడు.
5.90.30
तेजसाऽऽदित्यसदृशो महर्षिसदृशो दमे ।
क्षमया पृथिवीतुल्यो महेन्द्रसमविक्रमः ॥ ५.९०.३० ॥
తేజస్సులో ఆదిత్యునితో సమానుడు, దమంలో మహర్షితో సమానుడు, క్షమలో పృథివితో సమానుడు, పరాక్రమంలో మహేంద్రునితో సమానుడు.
5.90.31
आधिराज्यं महद्दीप्तं प्रथितं मधुसूदन ।
आहृतं येन वीर्येण कुरूणां सर्वराजसु ॥ ५.९०.३१ ॥
ఓ మధుసూదనా, కురువులు ఏ పరాక్రమంతో సర్వ రాజులపై మహత్తరమైన, తేజోమయమైన, ప్రసిద్ధమైన ఆధిరాజ్యాన్ని పొందారో.
5.90.32
यस्य बाहुबलं सर्वे पाण्डवाः पर्युपासते ।
स सर्वरथिनां श्रेष्ठः पाण्डवः सत्यविक्रमः ॥ ५.९०.३२ ॥
ఎవరి బాహుబలాన్ని పాండవులందరూ ఆశ్రయిస్తారో, ఆయన సర్వ రథికులలో శ్రేష్ఠుడు, సత్య పరాక్రమశాలి పాండవుడు.
5.90.33
यं गत्वाऽभिमुखः सङ्ख्ये न जीवन्तश्चिदाव्रजेत् ।
यो जेता सर्वभूतानामजेयो जिष्णुरच्युत ॥ ५.९०.३३ ॥
యుద్ధంలో ఎవరికి ఎదురుగా వెళ్లి సజీవంగా తిరిగిరావడం కూడా సాధ్యం కాదో, సర్వ ప్రాణులను జయించినవాడు, అజేయుడు, విజయశీలుడు — ఓ అచ్యుతా.
5.90.34
योऽपाश्रयः पाण्डवानां देवानामिव वासवः ।
स ते भ्राता सखा चैव कथमद्य धनञ्जयः ॥ ५.९०.३४ ॥
పాండవులకు ఆశ్రయమైనవాడు, దేవతలకు వాసవుడు (ఇంద్రుడు) వలె — ఆయనే నీ సోదరుడు, స్నేహితుడు ధనంజయుడు; ఈ రోజు ఎలా ఉన్నాడు?
5.90.35
दयावान्सर्वभूतेषु ह्रीनिषेवो महास्रवित् ।
मृदुश्च सुकुमारश्च धार्मिकश्च प्रियश्च मे ॥ ५.९०.३५ ॥
సర్వ ప్రాణులపై దయగలవాడు, లజ్జాశీలుడు, మహా శాస్త్రజ్ఞుడు, మృదువు, సుకుమారుడు, ధార్మికుడు, నాకు ప్రియుడు.
5.90.36
सहदेवो महेष्वासः शूरः समितिशोभनः ।
भ्रातृणां कृष्ण शुश्रूषुर्धर्मार्थकुशलो युवा ॥ ५.९०.३६ ॥
సహదేవుడు, మహా ధనుర్ధరుడు, శూరుడు, సభలోనూ యుద్ధంలోనూ శోభించువాడు — ఓ కృష్ణా, సోదరులకు సేవ చేయడంలో నిరతుడు, ధర్మార్థ కుశలుడు, యువకుడు.
5.90.37
सदैव सहदेवस्य भ्रातरो मधुसूदन ।
वृत्तं कल्याणवृत्तस्य पूजयन्ति महात्मनः ॥ ५.९०.३७ ॥
మధుసూదనా, సహదేవుని సోదరులు ఎల్లప్పుడూ మంచి ప్రవర్తన కలిగిన ఆ మహాత్ముని ప్రవర్తనను గౌరవిస్తారు.
5.90.38
ज्येष्ठोपचायिनं वीरं सहदेवं युधां पतिम् ।
शुश्रूषुं मम वार्ष्णेय माद्रीपुत्रं प्रचक्ष्व मे ॥ ५.९०.३८ ॥
అన్న సేవ చేసేవాడు, వీరుడు, యోధుల ప్రభువు, నా సేవకుడు అయిన సహదేవుని, వార్ష్ణేయా, మాద్రి పుత్రుని నాకు వివరించు.
5.90.39
सुकुमारो युवा शूरो दर्शनीयश्च पाण्डवः ।
भ्रातॄणां चैव सर्वेषां प्रियः प्राणो बहिश्चरः ॥ ५.९०.३९ ॥
సుకుమారుడు, యువకుడు, శూరుడు, చూడముచ్చటైన ఆ పాండవుడు అందరు సోదరులకూ ప్రియుడు; వారి బయట సంచరించే ప్రాణం వంటివాడు.
5.90.40
चित्रयोधी च नकुलो महेष्वासो महाबलः ।
कच्चित्स कुशली कृष्ण वत्सो मम सुखैधितः ॥ ५.९०.४० ॥
చిత్రయోధి, మహాధనుర్ధరుడు, మహాబలుడు నకులుడు — కృష్ణా, అతడు క్షేమంగా ఉన్నాడా? సుఖంలో పెరిగిన నా కుమారుడు?
5.90.41
सुखोचितमदुःखार्हं सुकुमारं महारथम् ।
अपि जातु महाबाहो पश्येयं नकुलं पुनः ॥ ५.९०.४१ ॥
సుఖానికి తగినవాడు, దుఃఖానికి అర్హుడు కానివాడు, సుకుమారుడు, మహారథుడు నకులుడిని — ఓ మహాబాహూ, నేను మళ్ళీ ఎప్పుడైనా చూడగలనా?
5.90.42
पक्ष्मसंपातजे काले नकुलेन विनाकृता ।
न लभामि धृतिं वीर साऽद्य जीवामि पश्य माम् ॥ ५.९०.४२ ॥
కనురెప్ప పాటు సమయమైనా నకులుడు లేకుండా నేను ధైర్యాన్ని పొందలేను; వీరా, ఆ నేను ఈ రోజు బ్రతికి ఉన్నాను — నన్ను చూడు.
5.90.43
सर्वैः पुत्रैः प्रियतरा द्रौपदी मे जनार्दन ।
कुलीना रूपसंपन्ना सर्वैः समुदिता गुणैः ॥ ५.९०.४३ ॥
జనార్దనా, ద్రౌపది నాకు మా కొడుకులందరికంటే మిక్కిలి ప్రియమైనది. ఆమె కులీనురాలు, రూపసంపన్నురాలు, అన్ని గుణాలతో నిండినది.
5.90.44
पुत्रलोकात्पतिलोकं वृण्वाना सत्यवादिनी ।
प्रियान्पुत्रान्परित्यज्य पाण्डवाननुरुध्यते ॥ ५.९०.४४ ॥
పుత్రలోకం కంటే పతిలోకాన్ని ఎన్నుకున్న సత్యవాదిని ద్రౌపది, తన ప్రియ కుమారులను విడిచి పాండవులనే అనుసరిస్తోంది.
5.90.45
महाभिजनसंपन्ना सर्वकामैः सुपूजिता ।
ईश्वरी सर्वकल्याणी द्रौपदी कथमच्युत ॥ ५.९०.४५ ॥
అచ్యుతా, గొప్ప వంశంలో జన్మించి, అన్ని కోరికలతో బాగా గౌరవింపబడిన, ఈశ్వరి, సర్వమంగళ అయిన ద్రౌపది ఎలా (ఇలా అయింది)?
5.90.46
पतिभिः पञ्चभिः शूरैरग्निकल्पैः प्रहारिभिः ।
उपपन्ना महेष्वासैर्द्रौपदी दुःखभागिनी ॥ ५.९०.४६ ॥
అగ్నితుల్యులు, ప్రహరించే శక్తి కలిగిన ఐదుగురు శూర పతులను కలిగిన, మహా ధనుర్ధరుల భార్య అయిన ద్రౌపది దుఃఖానికి భాగినిగా మారింది.
5.90.47
चतुर्दशमिदं वर्षं यन्नापश्यमरिन्दम ।
पुत्रादिभिः परिद्यूनां द्रौपदीं सत्यवादिनीम् ॥ ५.९०.४७ ॥
అరిందమా, ఇది పదునాలుగవ సంవత్సరం; కుమారులతో కృశించిన సత్యవాదిని ద్రౌపదిని నేను చూడలేదు.
5.90.48
न नूनं कर्मभिः पुण्यैरश्रुते पुरुषः सुखम् ।
द्रौपदी चेत्तथावृत्ता नाश्रुते सुखमव्ययम् ॥ ५.९०.४८ ॥
నిశ్చయంగా, పుణ్యకర్మల వల్ల మనిషి సుఖాన్ని పొందడు; ద్రౌపదికి ఇలా జరిగితే, ఆమె అక్షయ సుఖాన్ని పొందలేదు.
5.90.49
न प्रियो मम कृष्णाया बीभत्सुर्न युधिष्ठिरः ।
भीमसेनो यमौ वापि यदपश्यं सभागताम् ॥ ५.९०.४९ ॥
సభకు తీసుకురాబడిన కృష్ణను నేను చూసినప్పుడు, కృష్ణకు ప్రియులుగా బీభత్సుడు, యుధిష్ఠిరుడు, భీమసేనుడు లేదా ఇద్దరు యమలు ఎవరూ కనిపించలేదు.
5.90.50
न मे दुःखतरं किंचिद्भूतपूर्वं ततोऽधिकम् ।
स्त्रीधर्मिणीं द्रौपदीं यच्छ्वशुराणां समीपगाम् ॥ ५.९०.५० ॥
దీనికంటే అధికమైన దుఃఖం నాకు ఇంతకు ముందెన్నడూ కలగలేదు — పతివ్రత అయిన ద్రౌపది మామల సమీపానికి తీసుకురాబడినప్పుడు.
5.90.51
आनायितामनार्येण क्रोधलोभानुवर्तिना ।
सर्वे प्रैक्षन्त कुरव एकवस्त्रां सभागताम् ॥ ५.९०.५१ ॥
కోపం, లోభాలను అనుసరించే అనార్యుడి చేత తీసుకురాబడి, ఒకే వస్త్రంతో సభకు వచ్చిన ఆమెను కురువులందరూ చూశారు.
5.90.52
तत्रैव धृतराष्ट्रश्च महाराजश्च बाह्लिकः ।
कृपश्च कसोमदत्तश्च निर्विष्णाः कुरवस्तथा ॥ ५.९०.५२ ॥
అక్కడే ధృతరాష్ట్రుడు, మహారాజు, బాహ్లికుడు, కృపుడు, సోమదత్తుడు ఉన్నారు; కురువులు కూడా అలాగే దుఃఖంలో మునిగి ఉన్నారు.
5.90.53
तस्यां संसदि सर्वेषां क्षत्तारं पूजयाम्यहम् ।
वृत्तेन हि भवत्यार्यो न धनेन न विद्यया ॥ ५.९०.५३ ॥
ఆ సభలో అందరిలో నేను క్షత్తను (విదురుడిని) గౌరవిస్తాను; ఎందుకంటే నడవడితోనే ఒకడు ఆర్యుడవుతాడు, ధనంతో కాదు, విద్యతో కాదు.
5.90.54
तस्य कृष्ण महाबुद्धेर्गम्भीरस्य महात्मनः ।
क्षत्तुःक शीलमलङ्कारो लोकान्विष्टभ्य तिष्ठति ॥ ५.९०.५४ ॥
ఓ కృష్ణా! ఆ మహాబుద్ధిమంతుడు, గంభీరుడు, మహాత్ముడైన క్షత్తు (విదురుడు) యొక్క శీలమే అతని అలంకారం; అది లోకాలను ధరించి నిలిచి ఉంది.
5.90.55
सा शोकार्ता च हृष्टा च दृष्ट्वा गोविन्दमागतम् ।
नानाविधानि दुःखानि सर्वाण्येवान्वकीर्तयम् ॥ ५.९०.५५ ॥
శోకంతో పీడితురాలై, సంతోషంతో కూడి, వచ్చిన గోవిందుని చూసి ఆమె తన అనేక రకాల దుఃఖాలన్నింటినీ వివరించింది.
5.90.56
पूर्वैराचरितं यत्तत्कुराजभिररिन्दम ।
अक्षद्यूतं मृगवधः कच्चिदेषां सुखावहम् ॥ ५.९०.५६ ॥
శత్రుదమనా, పూర్వులు ఆచరించిన, కురురాజులు చేసిన పాచికాట, మృగవధ వారికి సుఖాన్ని కలిగించేవేమో.
5.90.57
तन्मां दहति यत्कृष्णा सभायां कुरुसन्निधौ ।
धार्तराष्ट्रैः परिक्लिष्टा यथा न कुशलं तथा ॥ ५.९०.५७ ॥
కురువుల సమక్షంలో సభలో కృష్ణ (ద్రౌపది) ధృతరాష్ట్ర కుమారులచే హింసింపబడినది నన్ను దహింపజేస్తుంది; అది మంచిగా జరగలేదు.
5.90.58
निर्वासनं च नगरात्प्रव्रज्या च परन्तप ।
नानाविधानां दुःखानामावासोऽस्मि जनार्दन ॥ ५.९०.५८ ॥
శత్రువులను పీడించేవాడా, నగరం నుండి బహిష్కారం, ప్రవ్రజ్య (అరణ్యవాసం); జనార్దనా, నేను అనేక రకాల దుఃఖాలకు నివాసంగా ఉన్నాను.
5.90.59
अज्ञातचर्या बालानामवरोधश्च माधव ।
न मे क्लेशतमं तत्स्यात्पुत्रैः सह परन्तप ॥ ५.९०.५९ ॥
మాధవా, గుర్తుపట్టబడకుండా జీవించడం, పిల్లల నిర్బంధం; శత్రువులను పీడించేవాడా, కుమారులతో కలిసి ఉండటం నాకు అత్యంత క్లేశకరంగా ఉండదు.
5.90.60
दुर्योधनेन निकृता वर्षमद्य चतुर्दशम् ।
दुःखादपि सुखं नः स्याद्यदि पुण्यफलक्षयः ॥ ५.९०.६० ॥
దుర్యోధనుడిచే మోసగింపబడిన మనకు ఈ రోజు పదునాలుగవ సంవత్సరం; పుణ్యఫలం క్షీణించినట్లైతే, దుఃఖం నుండి కూడా మనకు సుఖం కలగవచ్చు.
5.90.61
न मे विशेपो जात्वासीद्धार्तराष्ट्रेषु पाण्डवैः ।
तेन सत्येन कृष्ण त्वां हतामित्रं श्रिया वृतम् ।
अस्माद्विमुक्तं सङ्ग्रामात्पश्येयं पाण्डवैः सह ॥ ५.९०.६१ ॥
పాండవులకు, ధృతరాష్ట్ర పుత్రులకు మధ్య నాకెప్పుడూ భేదం లేదు. ఆ సత్యంపై, కృష్ణా, శత్రువులను సంహరించే, సంపదతో నిండిన నిన్ను అడుగుతున్నాను: ఈ యుద్ధం నుండి విముక్తుడనై పాండవులతో కలిసి చూడాలి.
5.90.62
नैव शक्याः पराजेतुं सर्वं ह्येषां तथाविधम् ।
पितरं त्वेव गर्हेयं नात्मानं न सुयोधनम् ॥ ५.९०.६२ ॥
వారిని జయించడం సాధ్యం కాదు, ఎందుకంటే వారికి అంతా అలాంటిదే. కానీ నేను తండ్రినే నిందిస్తాను; నన్ను గానీ సుయోధనుణ్ణి గానీ కాదు.
5.90.63
येनाहं कुन्तिभोजाय धनं वृत्तैरिवार्पिता ।
बालां मामार्यकस्तुभ्यं क्रीडन्तीं कन्दुहस्तिकां ॥ ५.९०.६३ ॥
బంతితో ఆడుకుంటున్న బాలికనైన నన్ను, ధనంలా, భాగ్యవశంగా కుంతిభోజునికి ఇచ్చినవాడు (తండ్రి).
5.90.64
अदात्तु कुन्तिभोजाय सखा सख्ये महात्मने ।
साऽहं पित्रा च निकृता श्वशुरैश्च परन्तप।
अत्यन्तदुःखिता कृष्ण किं जीवितफलं मम ॥ ५.९०.६४ ॥
మిత్రుడు (శూరసేనుడు) తన మిత్రురాలిని మహాత్ముడైన కుంతిభోజునికి ఇచ్చాడు. తండ్రిచేతను, మామల చేతను మోసగింపబడినదాన్ని, ఓ శత్రుభయంకరా. కృష్ణా, అత్యంత దుఃఖితనైన నాకు ఈ జీవితఫలం ఏమిటి?
5.90.65
यन्मां वागब्रवीन्नक्तं सूतके सव्यसाचिनः ।
पुत्रस्ते पृथिवीं जेता यशश्चास्य दिवं स्पृशेत् । ॥ ५.९०.६५ ॥
సవ్యసాచి (అర్జునుడు) జననగృహంలో రాత్రి నాతో పలికిన వాక్కు: 'నీ కుమారుడు భూమిని జయించేవాడౌతాడు; అతని కీర్తి స్వర్గాన్ని తాకుతుంది.'
5.90.66
हत्वा कुरून्महाजन्ये राज्यं प्राप्य धनञ्जयः ।
भ्रातृभिः सह कौन्तेयस्त्रीन्मेधानाहरिष्यति ॥ ५.९०.६६ ॥
మహాజన్యంలో కురువులను చంపి, రాజ్యాన్ని పొంది, కౌంతేయుడు ధనంజయుడు సోదరులతో కలిసి మూడు మేధయాగాలను చేస్తాడు.
5.90.67
नाहं तामभ्यसूयामि नमो धर्माय वेधसे ।
कृष्णाय महते नित्यं धर्मो धारयति प्रजाः ॥ ५.९०.६७ ॥
నేను ఆమెను నిందించను; ధర్మానికి, సృష్టికర్తకు నమస్కారం. మహాత్ముడైన కృష్ణునికి ఎల్లప్పుడూ నమస్కారం; ధర్మమే ప్రజలను ధరిస్తుంది.
5.90.68
धर्मश्चेदस्ति वार्ष्णेय यथा वागभ्यभाषत ।
त्वं चापि तत्तथा कृष्ण सर्वं संपादयिष्यसि ॥ ५.९०.६८ ॥
వార్ష్ణేయా, ధర్మం ఉంటే, వాక్కు చెప్పినట్లుగా, కృష్ణా, నీవు కూడా అన్నింటినీ అలాగే నెరవేరుస్తావు.
5.90.69
न मां माधव वैधव्यं नार्थनाशो न वैरिता ।
तथा शोकाय दहति यथा पुत्रैर्विना भवः ॥ ५.९०.६९ ॥
ఓ మాధవా, వైధవ్యం, ధననష్టం, శత్రుత్వం నన్ను అంతగా దహించవు; పుత్రులు లేని జీవితం దహించినట్లు.
5.90.70
याऽहं गाण्डीवधन्वानं सर्वशस्त्रभृतां वरम् ।
धनञ्जयं न पश्यामि का शान्तिर्हृदयस्य मे।
इतश्चतुर्दशं वर्षं यन्नापश्यं युधिष्ठिरम् ॥ ५.९०.७० ॥
గాండీవ ధనువును ధరించిన, ఆయుధధారులలో శ్రేష్ఠుడైన ధనంజయుడిని నేను చూడనప్పుడు, నా హృదయానికి శాంతి ఎక్కడిది? ఈ పద్నాలుగో సంవత్సరం నుండి యుధిష్ఠిరుడిని నేను చూడలేదు.
5.90.71
धनञ्जयं च गोविन्द यमौ तं च वृकोदरम् ।
जीवनाशं प्रनष्टानां श्राद्धं कुर्वन्ति मानवाः ॥ ५.९०.७१ ॥
ఓ గోవిందా, ధనంజయుడిని, ఆ కవలలను, వృకోదరుడిని — జీవితం నశించినవారిగా ప్రజలు శ్రాద్ధం చేస్తున్నారు.
5.90.72
अर्थतस्ते मम मृतास्तेषां चाहं जनार्दना ।
ब्रूया माधव राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् ॥ ५.९०.७२ ॥
జనార్దనా, వారు నాకు నిజంగా మృతులే; నేను కూడా వారికి మృతుడినే. మాధవా, ధర్మాత్ముడైన రాజు యుధిష్ఠిరునితో చెప్పు.
5.90.73
भूयांस्ते हीयते धर्मो मा पुत्रक वृथा कृथाः ।
पराश्रया वासुदेव या जीवति घिगस्तु ताम् ॥ ५.९०.७३ ॥
నీ ధర్మం చాలా తగ్గిపోతుంది; కుమారా, వ్యర్థంగా చేయకు. వాసుదేవా, ఇతరులపై ఆధారపడి జీవించే ఆ జీవితానికి ధిక్కారం.
5.90.74
वृत्तेः कार्पण्यलब्धाया अप्रतिष्ठैव ज्यायसी ।
अथो धनञ्जयं ब्रूया नित्योद्युक्तं वृकोदरम् ॥ ५.९०.७४ ॥
కార్పణ్యం వల్ల లభించిన ప్రవర్తనతో వచ్చే అప్రతిష్ఠే గొప్పది. తరువాత ధనంజయునితో, నిత్యం సిద్ధంగా ఉన్న వృకోదరునితో చెప్పు.
5.90.75
यदर्थं क्षत्रिया सूते तस्य कालोऽयमागतः ।
अस्मिंश्चेदागते काले मिथ्या चातिक्रमिष्यति ॥ ५.९०.७५ ॥
ఏ ప్రయోజనం కోసం క్షత్రియులు జన్మిస్తారో, దానికి కాలం ఇదిగో వచ్చింది. ఈ కాలం వచ్చి వ్యర్థంగా గడిచిపోతే...
5.90.76
लोकसंभाविताः संतः सुनृशंसं करिष्यथ ।
नृशंसेन च वो युक्तांस्त्यजेयं शाश्वतीः समाः ॥ ५.९०.७६ ॥
లోకంలో గౌరవింపబడిన సజ్జనులారా, మీరు అత్యంత క్రూరమైన పని చేస్తారు. క్రూరత్వంతో కూడిన మిమ్ములను నేను శాశ్వత సంవత్సరాల పాటు విడిచిపెడతాను.
5.90.77
काले हि समनुप्राप्ते त्यक्तव्यमपि जीवनम् ।
माद्रीपुत्रौ च व्यक्तव्यौ क्षत्रधर्मरतौ सदा ॥ ५.९०.७७ ॥
కాలం వచ్చినప్పుడు జీవితాన్ని కూడా త్యజించాలి. క్షత్రధర్మంలో ఎల్లప్పుడూ ఆనందించే మాద్రి కుమారులు ప్రకటితులు కావాలి.
5.90.78
विक्रमेणार्जितान्भोगान्वृणीतं जीवितादपि ।
विक्रमाधिगता ह्यर्थाः क्षत्रधर्मेण जीवतः ॥ ५.९०.७८ ॥
పరాక్రమంతో సంపాదించిన భోగాలను ప్రాణం కంటే కూడా ఎంచుకో; పరాక్రమంతో పొందిన సంపదలు క్షత్రధర్మంతో జీవించే వానికే చెందుతాయి.
5.90.79
मनो मनुष्यस्य सदा प्रीणन्ति पुरुषोत्तम ।
गत्वा ब्रूहि महाबाहो सर्वशस्त्रभृतां वरम् ॥ ५.९०.७९ ॥
పురుషోత్తమా, మనిషి మనసును ఎల్లప్పుడూ సంతోషపెట్టేవి ఇవే. మహాబాహూ, వెళ్లి ఆయుధధారులలో శ్రేష్ఠుడికి చెప్పు.
5.90.80
अर्जुनं पाण्डवं वीरं द्रौपद्याः पदवीं चर ।
विदितौ हि तवात्यन्तं क्रुद्धौ तौ तु यथान्तकौ ॥ ५.९०.८० ॥
వీరుడైన పాండవుడు అర్జునుని వద్దకు వెళ్లి ద్రౌపది మార్గాన్ని అనుసరించు. ఆ ఇద్దరు కోపించినప్పుడు యముల వంటివారని నీకు బాగా తెలుసు.
5.90.81
भीमार्जुनौ नयेतां हि देवानपि परां गतिम् ।
तयोश्चैतदवज्ञानं यत्सा कृष्णा सभां गता ॥ ५.९०.८१ ॥
భీముడు, అర్జునుడు దేవతలను కూడా పరమ గతికి చేర్చగలరు. వారిని అవమానించడమే కదా, కృష్ణ సభకు వెళ్లవలసి వచ్చింది.
5.90.82
दुःशासतश्च कर्णश्च परुषाण्यभ्यभाषताम् ।
दुर्योधनो भीमसेनमभ्यगच्छन्मनस्विनम् ॥ ५.९०.८२ ॥
దుశ్శాసనుడు, కర్ణుడు కఠినమైన మాటలు పలికారు; దుర్యోధనుడు ధైర్యవంతుడైన భీమసేనుని వద్దకు వెళ్ళాడు.
5.90.83
पश्यतां कुरुमुख्यानां तस्य द्रक्ष्यति यत्फलम् ।
न हि वैरं समासाद्य प्रशाम्यति वृकोदरः ॥ ५.९०.८३ ॥
కురు ప్రముఖులు చూస్తుండగా అతడు తన కర్మ ఫలాన్ని చూస్తాడు. శత్రుత్వం ఏర్పడితే వృకోదరుడు శాంతించడు.
5.90.84
सुचिरादपि भीमस्य न हि वैरं प्रशाम्यति ।
यावदन्तं न नयति शात्रवाञ्चत्रुकर्शनः ॥ ५.९०.८४ ॥
చాలా కాలం తర్వాత కూడా భీముని వైరం శాంతించదు; శత్రువులను అంతం చేసే వరకు, శత్రువులను అణచువాడు అతడు.
5.90.85
न दुःखं राज्यहरणं न च द्यूते पराजयः ।
प्रव्राजनं तु पुत्राणां न मे तद्दुःखकारणम् ॥ ५.९०.८५ ॥
రాజ్యాపహరణం దుఃఖం కాదు, జూదంలో ఓటమీ కాదు; కానీ కుమారుల బహిష్కారం నాకు ఆ దుఃఖానికి కారణం కాదు.
5.90.86
यत्तु सा बृहती श्यामा एकवस्त्रा सभां गता ।
अशृणोत्परुषा वाचः किं नु दुःखतरं ततः ॥ ५.९०.८६ ॥
కానీ ఆ విశాలమైన, నల్లని వర్ణ కలిగిన ఆమె ఒకే వస్త్రంతో సభకు వెళ్లి కఠినమైన మాటలు విన్నదే — దానికంటే ఇంకా దుఃఖకరమైనది ఏముంటుంది?
5.90.87
स्त्रीधर्मिणी वरारोहा क्षत्रधर्मरता सदा ।
नाभ्यगच्छत्तदा नाथं कृष्णा नाथवती सती ॥ ५.९०.८७ ॥
స్త్రీ ధర్మం పాటించే, సుందరమైన నడుము కలిగిన, ఎల్లప్పుడూ క్షత్రధర్మంలో నిమగ్నమైన ఆమె — నాథుడు ఉన్నప్పటికీ, అప్పుడు కృష్ణ తన నాథుని దగ్గరకు వెళ్లలేదు; ఆమె పతివ్రత.
5.90.88
यस्या मम सपुत्रायास्त्वं नाथो मधुसूदन ।
रामश्च बलिनां श्रेष्ठः प्रद्युम्नश्च महारथः ॥ ५.९०.८८ ॥
నాకు, నా కుమారులకు నీవే నాథుడవు, మధుసూదనా; బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు, మహారథుడైన ప్రద్యుమ్నుడు కూడా ఉన్నారు.
5.90.89
साऽहमेवंविधं दुःखं सहेयं पुरुषोत्तम ।
भीमे जीवति दुर्धर्षे विजये चापलायिनि ॥ ५.९०.८९ ॥
పురుషోత్తమా, దుర్ధర్షుడైన భీముడు బ్రతికి ఉండగా, పారిపోని విజయుడూ ఉండగా — నేను ఇలాంటి దుఃఖాన్ని భరించగలను.
5.90.90
तत आश्वासयामास पुत्राधिभिरभिप्लुताम् ।
पितृष्वसारं शोचन्तीं शौरिः पार्थसखः पृथाम् ॥ ५.९०.९० ॥
అప్పుడు కుమారుల చింతలతో కుంగిపోయి దుఃఖిస్తున్న తన అత్త పృథను, పార్థుల మిత్రుడైన శౌరి (కృష్ణుడు) ఓదార్చాడు.
5.90.91
का नु सीमन्तिनी त्वादृग्लोकेष्वस्ति पितृष्वसः ।
शूरस्य राज्ञो दुहिता आजमीढकुलं गता ॥ ५.९०.९१ ॥
అత్తా! లోకాలలో మీలాంటి సాధ్వి ఎవరున్నారు? శూర రాజు కుమార్తెగా అజమీఢ కులంలో అడుగుపెట్టిన వారు మీరు.
5.90.92
महाकुलीना भवती ह्रदाद्ध्रदमिवागता ।
ईश्वरी सर्वकल्याणी भर्त्रा परमपूजिता ॥ ५.९०.९२ ॥
మీరు మహాకులీనులు; ఒక సరస్సు నుండి మరొక సరస్సుకు వెళ్లినట్లు ఈ కులంలోకి వచ్చారు. భర్తచేత అత్యంత గౌరవింపబడిన మీరు సర్వమంగళప్రదురాలైన ఇల్లాలు.
5.90.93
वीरसूर्वीरपत्नी त्वं सर्वैः समुदिता गुणैः ।
मुखदुःखे महाप्राज्ञे त्वादृशी सोढुमर्हति ॥ ५.९०.९३ ॥
మీరు వీరులకు తల్లి, వీరుని భార్య; సర్వ గుణాలతో కూడినవారు. మహాప్రాజ్ఞురాలా, సుఖదుఃఖాలను భరించగలది మీలాంటి వారే.
5.90.94
निद्रातन्द्रे क्रोधहर्षौ क्षुत्पिपासे हिमातपौ ।
एतानि पार्था निर्जित्य नित्यं वीरसुखे रताः ॥ ५.९०.९४ ॥
నిద్ర, బద్ధకం, కోపం, ఆనందం, ఆకలి, దాహం, చలి, ఎండ — వీటిని జయించి పార్థులు ఎల్లప్పుడూ వీరుల సుఖంలో ఆనందిస్తారు.
5.90.95
त्यक्तग्राम्यसुखाः पार्था नित्यं वीरसुखप्रियाः ।
न तु स्वल्पेन तुष्येयुर्महोत्साहा महाबलाः ॥ ५.९०.९५ ॥
లౌకిక సుఖాలను త్యజించి, ఎల్లప్పుడూ వీరుల సుఖాన్ని ప్రేమించే పార్థులు, స్వల్పంతో తృప్తి చెందరు; వారు మహోత్సాహం, మహాబలం కలవారు.
5.90.96
अन्तं धीरा निषेवन्ते मध्यं ग्राम्यसुखप्रियाः ।
उत्तमांश्च परिक्लेशान्भोगांश्चातीव मानुषान् ॥ ५.९०.९६ ॥
ధీరులు అంతాన్ని ఆశ్రయిస్తారు; గ్రామ్య సుఖాలను ప్రియంగా భావించేవారు మధ్యాన్ని. ఉత్తమ క్లేశాలను, అతి మానుష భోగాలను కూడా (వారు స్వీకరిస్తారు).
5.90.97
अन्तेषु रेमिरे धीरा न ते मध्येषु रेमिरे ।
अन्तप्राप्तिं सुखं प्राहुर्दुःखमन्तरमन्तयोः ॥ ५.९०.९७ ॥
ధీరులు అంతాలలో ఆనందిస్తారు; మధ్యలో వారు ఆనందించరు. అంతాన్ని పొందడమే సుఖమని వారు చెబుతారు; రెండు అంతాల మధ్య అంతరమే దుఃఖం.
5.90.98
अभिवादयन्ति भवतीं पाण्डवाः सह कृष्णया ।
आत्मानं ते कुशलिनं निवेद्याहुरनामयम् ॥ ५.९०.९८ ॥
పాండవులు కృష్ణతో కలిసి మీకు నమస్కరిస్తున్నారు; తమ కుశలాన్ని తెలియజేసి, అనామయులమని చెబుతున్నారు.
5.90.99
अरोगान्सर्वसिद्धार्थान्क्षिप्रं द्रक्ष्यसि पाण्डवान् ।
ईश्वरान्सर्वलोकस्य हतामित्राञ्श्रिया वृतान् ॥ ५.९०.९९ ॥
మీరు త్వరలోనే పాండవులను చూస్తారు — రోగరహితులు, అన్ని కార్యాలు సిద్ధించినవారు, సర్వలోకాలకు ప్రభువులు, శత్రువులను సంహరించినవారు, శ్రీతో ఆవృతులైనవారు.
5.90.100
एवमाश्वासिता कुन्ती प्रत्युवाच जनार्दनम् ।
पुत्राधिभिरभिध्वस्ता निगृह्याबुद्धिजं तमः ॥ ५.९०.१०० ॥
ఇలా ఓదార్చబడిన కుంతి జనార్దనునికి బదులిచ్చింది. కుమారుల చింతలచే పీడితురాలై, అజ్ఞానం వల్ల పుట్టిన ఆ చీకటిని అణచుకొని.
5.90.101
यद्यत्तेषां महाबाहो पथ्यं स्यान्मधुसूदन ।
यथायथा त्वं मन्येथाः कुर्याः कृष्ण तथातथा ॥ ५.९०.१०१ ॥
ఓ మహాబాహూ, మధుసూదనా, వారికి ఏది ఏది హితమో, కృష్ణా, నీవు ఎలా ఎలా భావిస్తావో అలా అలాగే చెయ్యి.
5.90.102
अविलोपेन धर्मस्य अनिकृत्या परन्तप ।
प्रभावज्ञाऽस्मि ते कृष्ण सत्यस्याभिजनस्य च ॥ ५.९०.१०२ ॥
పరంతపా కృష్ణా, ధర్మాన్ని భంగం చేయకుండా, కపటం లేకుండా, నీ ప్రభావాన్ని, సత్యాన్ని, ఉత్తమ కులాన్ని నేను ఎరుగుదును.
5.90.103
व्यवस्थायां च मित्रेषु बुद्धिविक्रमयोस्तथा ।
त्वमेव नः कुले धर्मस्त्वं सत्यं त्वं तपो महत् ॥ ५.९०.१०३ ॥
మిత్రుల మధ్య వ్యవస్థలో, బుద్ధిలో పరాక్రమంలో, మన కులంలో నీవే ధర్మం, నీవే సత్యం, నీవే గొప్ప తపస్సు.
5.90.104
त्वं त्राता त्वं महद्ब्रह्म त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ।
यथैवात्थ तथैवैतत्त्वयि सत्यं भविष्यति ॥ ५.९०.१०४ ॥
నీవే రక్షకుడవు, నీవే మహా బ్రహ్మము, నీలోనే సర్వమూ నిలిచి ఉంది. నీవు చెప్పినట్లే ఇది నీలో సత్యమవుతుంది.
5.90.105
कुरूणां पाण्डवानां च लोकानां चापराजित ।
सर्वस्यैतस्य वार्ष्णेय गतिस्त्वमसि माधव।
प्रभावो बुद्धिवीर्यं च तादृशं तव केशव ॥ ५.९०.१०५ ॥
అపరాజితా, కురువులకు, పాండవులకు, సమస్త లోకాలకు, వృష్ణి వంశజా మాధవా, నీవే ఆశ్రయము. కేశవా, నీ ప్రభావము, బుద్ధి, వీర్యము అటువంటివి.
5.90.106
तामामन्त्र्य च गोविन्दः कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम् ।
प्रातिष्ठत महाबाहुर्दुर्योधनगृहान्प्रति ॥ ५.९०.१०६ ॥
ఆమెకు వీడ్కోలు చెప్పి, ఆమెకు ప్రదక్షిణం చేసి, మహాబాహువైన గోవిందుడు దుర్యోధనుని గృహాల వైపు బయలుదేరాడు.