ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 5.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.90.1
अथोपगम्य विदुरमपराह्णे जनार्दनः ।
पितृष्वसारं स पृथामभ्यगच्छदरिन्दमः ॥ ५.९०.१ ॥
ਫਿਰ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਰਿੰਦਮ ਜਨਾਰਦਨ ਵਿਦੁਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਭੂਆ ਪ੍ਰਿਥਾ ਕੋਲ ਗਏ।
5.90.2
सा दृष्ट्वा कृष्णमायान्तं प्रसन्नादित्यवर्चसम् ।
कण्ठे गृहीत्वा प्राक्रोशत्स्मरन्ती तनयान्पृथा ॥ ५.९०.२ ॥
ਸਾਫ਼ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਿਥਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਰਦਨ ਫੜੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਰੋਈ।
5.90.3
तेषां सत्ववतां मध्ये गोविन्दं सहचारिणम् ।
चिरस्य दृष्ट्वा वार्ष्णेयं बाष्पमाहारयत्मृथा ॥ ५.९०.३ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸਾਥੀ ਗੋਵਿੰਦ, ਵਾਰਸ਼ਣੇਯ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਈਆਂ।
5.90.4
साऽब्रवीत्कृष्णमासीनं कृतातिथ्यं युधां पतिम् ।
बाष्पगद्गदपूर्णेन मुखेन परिशुष्यता ॥ ५.९०.४ ॥
ਮਹਿਮਾਨ-ਨਵਾਜ਼ੀ ਪਾ ਕੇ ਬੈਠੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਉਹ ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਸੁੱਕੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਬੋਲੀ।
5.90.5
एते बाल्यान्प्रभृत्येव गुरुशुश्रूषणे रताः ।
परस्परस्य सुहृदः संमताः समचेतसः।
निकृत्या भ्रंशिता राज्याञ्जनार्हा निर्जनं गताः ॥ ५.९०.५ ॥
ਇਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਮਾਣਯੋਗ ਅਤੇ ਸਮ-ਚਿੱਤ ਸਨ। ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋ ਕੇ, ਲੋਕ-ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਹ ਸੁੰਨਸਾਨ ਬਨ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ।
5.90.6
विनीतक्रोधहर्षाश्च ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः ।
त्यक्त्वा प्रियमुखे पार्था रुदतीमपहाय माम् ॥ ५.९०.६ ॥
ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਭਗਤ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਪਾਰਥ—ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਮੁਖ ਵਾਲੇ!—ਰੋਂਦੀ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਗਏ।
5.90.7
अहार्षुश्च वनं यान्तः समूलं हृदयं मम ।
अतदर्हा महात्मानः कथं केशव पाण्डवाः ॥ ५.९०.७ ॥
ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਜੜ੍ਹ ਸਮੇਤ ਖੋਹ ਲਿਆ। ਹੇ ਕੇਸਵ, ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਂਡਵ ਇਸ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਨ।
5.90.8
ऊषुर्महावने तात सिंहव्याघ्रगजाकुले ।
बाला विहीनाः पित्रा ते मया सततलालिताः ॥ ५.९०.८ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਸ਼ੇਰਾਂ, ਬਾਘਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਸ ਮਹਾਵਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਹੇ — ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣੇ ਉਹ ਬਾਲਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਦਾ ਲਾਡ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਸੀ।
5.90.9
अपश्यन्तश्च पितरौ कथमुषूर्महावने ।
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैर्भृदङ्गैर्वेणुनिस्वनैः ॥ ५.९०.९ ॥
ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਦਿਆਂ ਉਹ ਉਸ ਮਹਾਵਨ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਰਹੇ? ਸ਼ੰਖ, ਦੁੰਦੁਭੀ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਅਤੇ ਬੰਸਰੀ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਸਨ।
5.90.10
पाण्डवाः समबोध्यन्त बाल्यात्प्रभृति केशव ।
ये स्म वारणशब्देन हयानां हेषितेन च ॥ ५.९०.१० ॥
ਹੇ ਕੇਸਵ, ਪਾਂਡਵ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਚਿੰਘਾੜ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਹਿਣਕਾਰ ਨਾਲ ਜਾਗਦੇ ਸਨ।
5.90.11
रथेनेमिनिनादैश्च व्यबोध्यन्त तदा गृहे ।
शङ्खभेरीनिनादेन वेणुवीणानुनादिना ॥ ५.९०.११ ॥
ਤਦ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਥ-ਪਹੀਆਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ, ਸ਼ੰਖ-ਭੇਰੀ ਦੀ ਗੂੰਜ ਅਤੇ ਬੰਸਰੀ-ਵੀਣਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਧੁਨੀ ਨਾਲ ਉਹ ਜਾਗਦੇ ਸਨ।
5.90.12
पुण्याहघोषमिश्रेण पूज्यमाना द्विजातिभिः ।
वस्त्रै रत्नैरलङ्कारैः पूजयन्तो द्विजन्मनः ॥ ५.९०.१२ ॥
ਪੁੰਨਿਆਹ ਦੇ ਮੰਗਲ ਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਵਸਤਰ ਰਤਨ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।
5.90.13
गीर्भिर्मङ्गलयुक्ताभिर्ब्राह्मणानां महात्मनाम् ।
अर्चितैरर्चनार्हैश्च स्तुवद्भिरभिनन्दिताः ॥ ५.९०.१३ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਮੰਗਲਮਈ ਬਾਣੀ ਨਾਲ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।
5.90.14
प्रासादाग्नेष्वबोध्यन्त राङ्खवाजिनशायिनः ।
क्रूरं च निनदं श्रुत्वा श्वापदानां महावने ॥ ५.९०.१४ ॥
ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਕੋਲ, ਕੰਬਲ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗਛਾਲ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਜਾਗ ਪਏ; ਮਹਾਵਨ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜ ਸੁਣ ਕੇ।
5.90.15
न स्मोपयान्ति निद्रां ते नतदर्हा जनार्दन ।
भेरीमृदङ्गनिनदैः शङ्खवैणवनिस्वनैः ॥ ५.९०.१५ ॥
ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ! ਉਹ ਨੀਂਦ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਭੇਰੀ ਤੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਵੇਣੂ ਦੇ ਸੁਰ ਨਾਲ।
5.90.16
स्त्रीणां गीतनिनादैश्च मधुरैर्मधुसूदन ।
वन्दिमागधसूतैश्च स्तुवद्भिर्बोधिताः कथम् ॥ ५.९०.१६ ॥
ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ! ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਮਧੁਰ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ, ਵੰਦੀ, ਮਾਗਧ ਤੇ ਸੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਜਗਾਏ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ (ਜਾਗਦੇ ਹਨ)?
5.90.17
महावनेष्वबोध्यन्त श्वापदानां रुतेन च ।
ह्रीमात्सत्यधृतिर्दान्तो भूतानामनुकम्पिता ॥ ५.९०.१७ ॥
ਮਹਾਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਜਾਗ ਪਏ। ਲੱਜਾਵਾਨ, ਸੱਚ ਤੇ ਧੀਰਜ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ, ਸੰਜਮੀ, ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ।
5.90.18
कामद्वेषौ वशे कृत्वा सतां वर्त्मानुवर्तते ।
अम्बरीषस्य मान्धातुर्ययातेर्नहुषस्य च ॥ ५.९०.१८ ॥
ਕਾਮ ਤੇ ਦ੍ਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਜਨਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਅੰਬਰੀਸ਼, ਮਾਂਧਾਤਾ, ਯਯਾਤੀ ਤੇ ਨਹੁਸ਼ ਵਾਂਗ।
5.90.19
भरतस्य दिलीपस्य शिबेरौशीनरस्य च ।
राजर्षीणां पुराणानां धुरं धत्ते दुरुद्वहाम् ॥ ५.९०.१९ ॥
ਭਰਤ, ਦਿਲੀਪ, ਸ਼ਿਬਿ ਅਤੇ ਉਸ਼ੀਨਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਔਖਾ ਭਾਰ ਉਹ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ।
5.90.20
शीलवृत्तोपसंपन्नोः धर्मज्ञः सत्यसङ्गरः ।
राजा सर्वगुणोपेतस्त्रौलोक्यस्यापि यो भवेत् ॥ ५.९०.२० ॥
ਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਆਚਰਣ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸੱਚੇ ਪ੍ਰਣ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਾਜਾ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸਵਾਮੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
5.90.21
अजातशत्रुर्धर्मात्मा शुद्धजाम्बूनदप्रभः ।
श्रेष्ठः कुरुषु सर्वेषु धर्मतः श्रुतवृत्ततः ।
प्रियदर्शो दीर्घभुजः कथं कृष्ण युधिष्ठिरः ॥ ५.९०.२१ ॥
ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਧਰਮ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਆਚਰਣ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨ, ਲੰਮੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ — ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਕਿਵੇਂ ਹੈ?
5.90.22
यः स नागायुतप्राणो वातरंहा महाबलः ।
सामर्षः पाण्डवो नित्यं प्रियो भ्रातुः प्रियंकरः ॥ ५.९०.२२ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਬਲ ਹੈ, ਜੋ ਹਵਾ ਵਰਗਾ ਵੇਗਵਾਨ, ਮਹਾਬਲੀ ਅਤੇ ਰੋਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ — ਉਹ ਪਾਂਡਵ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਅਤੇ ਭਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
5.90.23
कीचकस्य तु सज्ञातेर्यो हन्ता मधुसूदन ।
शूरः क्रोधवशानां च हिडिम्बस्य बकस्य च ॥ ५.९०.२३ ॥
ਕੀਚਕ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦਾ ਜੋ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈ, ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਜੋ ਸੂਰਾ ਹੈ, ਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ ਹਿਡਿੰਬ ਅਤੇ ਬਕ ਦਾ ਵੀ ਉਹੀ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈ।
5.90.24
पराक्रमे शक्रसमो मातरिश्वसमो बले ।
महेश्वरसमः क्रोधे भीमः प्रहरतां वरः ॥ ५.९०.२४ ॥
ਪਰਾਕਰਮ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ, ਬਲ ਵਿੱਚ ਵਾਯੂ ਵਰਗਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਰਗਾ — ਭੀਮ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।
5.90.25
क्रोधं बलममर्षं च यो निधाय परंतपः ।
जितात्मा पाण्डवोऽमर्षी भ्रातुस्तिष्ठति शासने ॥ ५.९०.२५ ॥
ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪਾਂਡਵ ਗੁੱਸੇ, ਬਲ ਅਤੇ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ, ਆਤਮ-ਸੰਜਮੀ ਹੋ ਕੇ, ਭਰਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।
5.90.26
तेजोराशिं महात्मानं वरिष्ठमभितौजसम् ।
भीमं प्रदर्शनेनापि भीमसेनं जनार्दन ॥ ५.९०.२६ ॥
ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਤੇਜ ਦੇ ਪੁੰਜ, ਮਹਾਤਮਾ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਅਤਿ ਓਜਸਵੀ ਭੀਮ ਨੂੰ, ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ, ਉਸਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਛਾਣੋ।
5.90.27
तं ममाचक्ष्व वार्ष्णेय कथमद्य वृकोदरः ।
आस्ते परिघबाहुः स मध्यमः पाण्डवो बली ॥ ५.९०.२७ ॥
ਹੇ ਵਾਰਸ਼ਣੇਯ, ਅੱਜ ਉਹ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ ਕਿਵੇਂ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਪਰਿਘ ਵਰਗੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਵਿਚਕਾਰਲਾ, ਬਲਵਾਨ ਪਾਂਡਵ ਕਿਵੇਂ ਹੈ?
5.90.28
अर्जुनेनार्जुनो यः स कृष्ण बाहुसहस्रिणा ।
द्विबाहुः स्पर्धते नित्यमतीतेनापि केशव ॥ ५.९०.२८ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਅਰਜੁਨ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਰਜੁਨ ਉਹੀ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਦੋ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ ਸਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਬੀਤੇ ਹੋਏ ਨਾਲ ਵੀ।
5.90.29
क्षिपत्येकेन वेगेन पञ्चबाणशतानि यः ।
इष्वस्त्रे सदृशो राज्ञः कार्तवीर्यस्य पाण्डवः ॥ ५.९०.२९ ॥
ਇੱਕੋ ਵੇਗ ਨਾਲ ਪੰਜ ਸੌ ਤੀਰ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ, ਧਨੁਰਵਿੱਦਿਆ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਕਾਰਤਵੀਰਿਆ ਵਰਗਾ ਉਹ ਪਾਂਡਵ।
5.90.30
तेजसाऽऽदित्यसदृशो महर्षिसदृशो दमे ।
क्षमया पृथिवीतुल्यो महेन्द्रसमविक्रमः ॥ ५.९०.३० ॥
ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਆਦਿਤਯ ਵਰਗਾ, ਦਮ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਵਰਗਾ, ਖਿਮਾ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਵਰਗਾ, ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਵਰਗਾ।
5.90.31
आधिराज्यं महद्दीप्तं प्रथितं मधुसूदन ।
आहृतं येन वीर्येण कुरूणां सर्वराजसु ॥ ५.९०.३१ ॥
ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਕੁਰੂਆਂ ਨੇ ਜਿਸ ਪਰਾਕਰਮ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ, ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਧਿਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
5.90.32
यस्य बाहुबलं सर्वे पाण्डवाः पर्युपासते ।
स सर्वरथिनां श्रेष्ठः पाण्डवः सत्यविक्रमः ॥ ५.९०.३२ ॥
ਜਿਸ ਦੀ ਬਾਹੂ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸੱਚੇ ਪਰਾਕਰਮ ਵਾਲਾ ਪਾਂਡਵ ਹੈ।
5.90.33
यं गत्वाऽभिमुखः सङ्ख्ये न जीवन्तश्चिदाव्रजेत् ।
यो जेता सर्वभूतानामजेयो जिष्णुरच्युत ॥ ५.९०.३३ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਜਿਊਂਦੇ ਮੁੜਨਾ ਵੀ ਕਠਿਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਜੇਤੂ, ਅਜਿੱਤ, ਵਿਜੇਤਾ ਹੈ — ਹੇ ਅਚਯੁਤ।
5.90.34
योऽपाश्रयः पाण्डवानां देवानामिव वासवः ।
स ते भ्राता सखा चैव कथमद्य धनञ्जयः ॥ ५.९०.३४ ॥
ਜੋ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) — ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਧਨੰਜਯ ਹੈ; ਅੱਜ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹੈ?
5.90.35
दयावान्सर्वभूतेषु ह्रीनिषेवो महास्रवित् ।
मृदुश्च सुकुमारश्च धार्मिकश्च प्रियश्च मे ॥ ५.९०.३५ ॥
ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ, ਲਜਾਵੰਤ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਸਤਰਗਿਆਤਾ, ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਸੁਕੁਮਾਰ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
5.90.36
सहदेवो महेष्वासः शूरः समितिशोभनः ।
भ्रातृणां कृष्ण शुश्रूषुर्धर्मार्थकुशलो युवा ॥ ५.९०.३६ ॥
ਸਹਦੇਵ, ਮਹਾਨ ਧਨੁੱਖਧਾਰੀ, ਸੂਰਮਾ, ਸਭਾ ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਭਦਾ — ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਜਵਾਨ।
5.90.37
सदैव सहदेवस्य भ्रातरो मधुसूदन ।
वृत्तं कल्याणवृत्तस्य पूजयन्ति महात्मनः ॥ ५.९०.३७ ॥
ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਸਹਦੇਵ ਦੇ ਭਰਾ ਸਦਾ ਉਸ ਭਲੇ ਆਚਰਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਆਚਰਣ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
5.90.38
ज्येष्ठोपचायिनं वीरं सहदेवं युधां पतिम् ।
शुश्रूषुं मम वार्ष्णेय माद्रीपुत्रं प्रचक्ष्व मे ॥ ५.९०.३८ ॥
ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਵੀਰ, ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮੇਰੇ ਸੇਵਕ ਸਹਦੇਵ, ਹੇ ਵਾਰਸ਼ਣੇਯ, ਮਾਦਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮੈਨੂੰ ਕਰੋ।
5.90.39
सुकुमारो युवा शूरो दर्शनीयश्च पाण्डवः ।
भ्रातॄणां चैव सर्वेषां प्रियः प्राणो बहिश्चरः ॥ ५.९०.३९ ॥
ਸੁਕੁਮਾਰ, ਜਵਾਨ, ਸੂਰਮਾ, ਦੇਖਣ ਯੋਗ ਉਹ ਪਾਂਡਵ ਸਾਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਾਹਰ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ।
5.90.40
चित्रयोधी च नकुलो महेष्वासो महाबलः ।
कच्चित्स कुशली कृष्ण वत्सो मम सुखैधितः ॥ ५.९०.४० ॥
ਵਿਚਿੱਤਰ ਯੋਧਾ, ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ, ਮਹਾਬਲੀ ਨਕੁਲ — ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਕੀ ਉਹ ਕੁਸ਼ਲ ਹੈ? ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਪਲਿਆ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ?
5.90.41
सुखोचितमदुःखार्हं सुकुमारं महारथम् ।
अपि जातु महाबाहो पश्येयं नकुलं पुनः ॥ ५.९०.४१ ॥
ਸੁਖ ਦੇ ਯੋਗ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਅਯੋਗ, ਸੁਕੁਮਾਰ, ਮਹਾਰਥੀ ਨਕੁਲ ਨੂੰ — ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਕੀ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਫਿਰ ਕਦੇ ਵੇਖ ਸਕਾਂਗੀ?
5.90.42
पक्ष्मसंपातजे काले नकुलेन विनाकृता ।
न लभामि धृतिं वीर साऽद्य जीवामि पश्य माम् ॥ ५.९०.४२ ॥
ਪਲਕ ਝਪਕਣ ਜਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਨਕੁਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਧੀਰਜ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀ; ਹੇ ਵੀਰ, ਉਹ ਮੈਂ ਅੱਜ ਜਿਉਂਦੀ ਹਾਂ — ਮੈਨੂੰ ਵੇਖੋ।
5.90.43
सर्वैः पुत्रैः प्रियतरा द्रौपदी मे जनार्दन ।
कुलीना रूपसंपन्ना सर्वैः समुदिता गुणैः ॥ ५.९०.४३ ॥
ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਕੁਲੀਨ, ਰੂਪਵਤੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
5.90.44
पुत्रलोकात्पतिलोकं वृण्वाना सत्यवादिनी ।
प्रियान्पुत्रान्परित्यज्य पाण्डवाननुरुध्यते ॥ ५.९०.४४ ॥
ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਲੋਂ ਪਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚੁਣਨ ਵਾਲੀ ਸੱਚਬੋਲੀ ਦ੍ਰੌਪਦੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।
5.90.45
महाभिजनसंपन्ना सर्वकामैः सुपूजिता ।
ईश्वरी सर्वकल्याणी द्रौपदी कथमच्युत ॥ ५.९०.४५ ॥
ਹੇ ਅਚੁਤ, ਉੱਚੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਪੂਜਿਤ, ਈਸ਼ਵਰੀ ਅਤੇ ਸਰਬ-ਮੰਗਲਾ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਕਿਵੇਂ (ਇਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੀ)?
5.90.46
पतिभिः पञ्चभिः शूरैरग्निकल्पैः प्रहारिभिः ।
उपपन्ना महेष्वासैर्द्रौपदी दुःखभागिनी ॥ ५.९०.४६ ॥
ਅੱਗ ਵਰਗੇ, ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਸੂਰਮੇ ਪਤੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੁੱਖ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣੀ ਹੈ।
5.90.47
चतुर्दशमिदं वर्षं यन्नापश्यमरिन्दम ।
पुत्रादिभिः परिद्यूनां द्रौपदीं सत्यवादिनीम् ॥ ५.९०.४७ ॥
ਹੇ ਅਰਿੰਦਮ, ਇਹ ਚੌਦ੍ਹਵਾਂ ਸਾਲ ਹੈ; ਪੁੱਤਰਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈ ਸੱਚਬੋਲੀ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ।
5.90.48
न नूनं कर्मभिः पुण्यैरश्रुते पुरुषः सुखम् ।
द्रौपदी चेत्तथावृत्ता नाश्रुते सुखमव्ययम् ॥ ५.९०.४८ ॥
ਯਕੀਨਨ, ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੁੱਖ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ; ਜੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨਾਲ ਇਵੇਂ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਖੁੱਟ ਸੁੱਖ ਨਹੀਂ ਪਾ ਰਹੀ।
5.90.49
न प्रियो मम कृष्णाया बीभत्सुर्न युधिष्ठिरः ।
भीमसेनो यमौ वापि यदपश्यं सभागताम् ॥ ५.९०.४९ ॥
ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਬੀਭਤਸੁ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਭੀਮਸੇਨ ਜਾਂ ਜੁੜਵਾਂ ਯਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸਦਾ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ।
5.90.50
न मे दुःखतरं किंचिद्भूतपूर्वं ततोऽधिकम् ।
स्त्रीधर्मिणीं द्रौपदीं यच्छ्वशुराणां समीपगाम् ॥ ५.९०.५० ॥
ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁੱਖਦਾਈ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਈ — ਪਤੀਬ੍ਰਤਾ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ।
5.90.51
आनायितामनार्येण क्रोधलोभानुवर्तिना ।
सर्वे प्रैक्षन्त कुरव एकवस्त्रां सभागताम् ॥ ५.९०.५१ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਲੋਭ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਅਨਾਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਂਦੀ, ਇੱਕੋ ਵਸਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਕੁਰੂਆਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।
5.90.52
तत्रैव धृतराष्ट्रश्च महाराजश्च बाह्लिकः ।
कृपश्च कसोमदत्तश्च निर्विष्णाः कुरवस्तथा ॥ ५.९०.५२ ॥
ਉੱਥੇ ਹੀ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਮਹਾਰਾਜ, ਬਾਹਲੀਕ, ਕ੍ਰਿਪ ਅਤੇ ਸੋਮਦੱਤ ਸਨ; ਕੁਰੂ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਸਨ।
5.90.53
तस्यां संसदि सर्वेषां क्षत्तारं पूजयाम्यहम् ।
वृत्तेन हि भवत्यार्यो न धनेन न विद्यया ॥ ५.९०.५३ ॥
ਉਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੈਂ ਕ੍ਸ਼ੱਤਾ (ਵਿਦੁਰ) ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਆਚਰਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਆਰਿਆ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਧਨ ਜਾਂ ਵਿੱਦਿਆ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
5.90.54
तस्य कृष्ण महाबुद्धेर्गम्भीरस्य महात्मनः ।
क्षत्तुःक शीलमलङ्कारो लोकान्विष्टभ्य तिष्ठति ॥ ५.९०.५४ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ! ਉਸ ਮਹਾਬੁੱਧੀ, ਗੰਭੀਰ, ਮਹਾਤਮਾ ਕ੍ਸ਼ੱਤਾ (ਵਿਦੁਰ) ਦਾ ਸ਼ੀਲ ਹੀ ਉਸਦਾ ਗਹਿਣਾ ਹੈ; ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਥੰਮ੍ਹ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।
5.90.55
सा शोकार्ता च हृष्टा च दृष्ट्वा गोविन्दमागतम् ।
नानाविधानि दुःखानि सर्वाण्येवान्वकीर्तयम् ॥ ५.९०.५५ ॥
ਸੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਏ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੱਸੇ।
5.90.56
पूर्वैराचरितं यत्तत्कुराजभिररिन्दम ।
अक्षद्यूतं मृगवधः कच्चिदेषां सुखावहम् ॥ ५.९०.५६ ॥
ਹੇ ਅਰਿੰਦਮ, ਪੂਰਵਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਚਰਿਤ, ਕੁਰੂ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਖੇਡ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੁਖਦਾਈ ਸੀ।
5.90.57
तन्मां दहति यत्कृष्णा सभायां कुरुसन्निधौ ।
धार्तराष्ट्रैः परिक्लिष्टा यथा न कुशलं तथा ॥ ५.९०.५७ ॥
ਕੁਰੂਆਂ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਸਭਾ ਅੰਦਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ (ਦ੍ਰੌਪਦੀ) ਨੂੰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਾਇਆ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਾੜਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
5.90.58
निर्वासनं च नगरात्प्रव्रज्या च परन्तप ।
नानाविधानां दुःखानामावासोऽस्मि जनार्दन ॥ ५.९०.५८ ॥
ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਨਗਰ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਆ (ਬਨਵਾਸ); ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਮੈਂ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣ ਗਈ ਹਾਂ।
5.90.59
अज्ञातचर्या बालानामवरोधश्च माधव ।
न मे क्लेशतमं तत्स्यात्पुत्रैः सह परन्तप ॥ ५.९०.५९ ॥
ਹੇ ਮਾਧਵ, ਅਣਜਾਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣਾ ਅਤੇ ਬਾਲਕਾਂ ਦਾ ਰੋਕ-ਟੋਕ; ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁੱਖਦਾਈ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
5.90.60
दुर्योधनेन निकृता वर्षमद्य चतुर्दशम् ।
दुःखादपि सुखं नः स्याद्यदि पुण्यफलक्षयः ॥ ५.९०.६० ॥
ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੁਆਰਾ ਠੱਗੇ ਗਏ ਸਾਨੂੰ ਅੱਜ ਚੌਦਵਾਂ ਸਾਲ ਹੈ; ਜੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਖੈ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
5.90.61
न मे विशेपो जात्वासीद्धार्तराष्ट्रेषु पाण्डवैः ।
तेन सत्येन कृष्ण त्वां हतामित्रं श्रिया वृतम् ।
अस्माद्विमुक्तं सङ्ग्रामात्पश्येयं पाण्डवैः सह ॥ ५.९०.६१ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਦੇ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਸੱਚ ਦੀ ਸਹੁੰ ਨਾਲ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਸ਼ਤਰੂ-ਨਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ: ਇਸ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ (ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ) ਵੇਖਾਂ।
5.90.62
नैव शक्याः पराजेतुं सर्वं ह्येषां तथाविधम् ।
पितरं त्वेव गर्हेयं नात्मानं न सुयोधनम् ॥ ५.९०.६२ ॥
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਹੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਾਂਗਾ; ਨਾ ਆਪਣੀ, ਨਾ ਸੁਯੋਧਨ ਦੀ।
5.90.63
येनाहं कुन्तिभोजाय धनं वृत्तैरिवार्पिता ।
बालां मामार्यकस्तुभ्यं क्रीडन्तीं कन्दुहस्तिकां ॥ ५.९०.६३ ॥
ਗੇਂਦ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਹੀ ਬਾਲੜੀ ਮੈਨੂੰ, ਧਨ ਵਾਂਗ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਵੱਸ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੁੰਤਿਭੋਜ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ (ਪਿਤਾ)।
5.90.64
अदात्तु कुन्तिभोजाय सखा सख्ये महात्मने ।
साऽहं पित्रा च निकृता श्वशुरैश्च परन्तप।
अत्यन्तदुःखिता कृष्ण किं जीवितफलं मम ॥ ५.९०.६४ ॥
ਮਿੱਤਰ (ਸ਼ੂਰਸੈਨ) ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਖੀ ਨੂੰ ਮਹਾਤਮਾ ਕੁੰਤਿਭੋਜ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਠੱਗੀ ਗਈ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਹੇ ਪਰੰਤਪ। ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਸ ਜੀਵਨ ਦਾ ਫਲ ਕੀ?
5.90.65
यन्मां वागब्रवीन्नक्तं सूतके सव्यसाचिनः ।
पुत्रस्ते पृथिवीं जेता यशश्चास्य दिवं स्पृशेत् । ॥ ५.९०.६५ ॥
ਸਵਿਅਸਾਚੀ (ਅਰਜੁਨ) ਦੇ ਜਨਮ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬੋਲੀ ਵਾਣੀ: 'ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਉਸ ਦਾ ਯਸ਼ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਛੂਹੇਗਾ।'
5.90.66
हत्वा कुरून्महाजन्ये राज्यं प्राप्य धनञ्जयः ।
भ्रातृभिः सह कौन्तेयस्त्रीन्मेधानाहरिष्यति ॥ ५.९०.६६ ॥
ਮਹਾਸੰਘਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਰਾਜ ਪਾ ਕੇ, ਕੌਂਤੇਯ ਧਨੰਜਯ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਮੇਧਯੱਗ ਕਰੇਗਾ।
5.90.67
नाहं तामभ्यसूयामि नमो धर्माय वेधसे ।
कृष्णाय महते नित्यं धर्मो धारयति प्रजाः ॥ ५.९०.६७ ॥
ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ; ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ; ਧਰਮ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਧਾਰਦਾ ਹੈ।
5.90.68
धर्मश्चेदस्ति वार्ष्णेय यथा वागभ्यभाषत ।
त्वं चापि तत्तथा कृष्ण सर्वं संपादयिष्यसि ॥ ५.९०.६८ ॥
ਹੇ ਵਾਰਸ਼ਣੇਯ, ਜੇ ਧਰਮ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਤੂੰ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧ ਕਰੇਂਗਾ।
5.90.69
न मां माधव वैधव्यं नार्थनाशो न वैरिता ।
तथा शोकाय दहति यथा पुत्रैर्विना भवः ॥ ५.९०.६९ ॥
ਹੇ ਮਾਧਵ, ਵਿਧਵਾਪਨ, ਧਨ-ਨਾਸ਼ ਜਾਂ ਵੈਰ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਨਹੀਂ ਸਾੜਦੇ, ਜਿੰਨਾ ਪੁੱਤਰਾਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਂਦ ਸਾੜਦੀ ਹੈ।
5.90.70
याऽहं गाण्डीवधन्वानं सर्वशस्त्रभृतां वरम् ।
धनञ्जयं न पश्यामि का शान्तिर्हृदयस्य मे।
इतश्चतुर्दशं वर्षं यन्नापश्यं युधिष्ठिरम् ॥ ५.९०.७० ॥
ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰੀ, ਸਭ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਧਨੰਜਯ ਨੂੰ ਜਦ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿੱਥੇ? ਇਸ ਚੌਦਵੇਂ ਸਾਲ ਤੋਂ ਮੈਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ।
5.90.71
धनञ्जयं च गोविन्द यमौ तं च वृकोदरम् ।
जीवनाशं प्रनष्टानां श्राद्धं कुर्वन्ति मानवाः ॥ ५.९०.७१ ॥
ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਧਨੰਜਯ, ਉਹ ਜੁੜਵਾਂ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ — ਜੀਵਨ ਗੁਆਏ ਹੋਏ ਸਮਝ ਕੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
5.90.72
अर्थतस्ते मम मृतास्तेषां चाहं जनार्दना ।
ब्रूया माधव राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् ॥ ५.९०.७२ ॥
ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਰੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਮੈਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਾਧਵ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਆਖਣਾ।
5.90.73
भूयांस्ते हीयते धर्मो मा पुत्रक वृथा कृथाः ।
पराश्रया वासुदेव या जीवति घिगस्तु ताम् ॥ ५.९०.७३ ॥
ਤੇਰਾ ਧਰਮ ਬਹੁਤ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਕਰ। ਹੇ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਧਿੱਕਾਰ।
5.90.74
वृत्तेः कार्पण्यलब्धाया अप्रतिष्ठैव ज्यायसी ।
अथो धनञ्जयं ब्रूया नित्योद्युक्तं वृकोदरम् ॥ ५.९०.७४ ॥
ਕਾਇਰਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਆਚਰਨ ਤੋਂ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਹੀ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਧਨੰਜਯ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਦਾ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ ਨੂੰ ਆਖਣਾ।
5.90.75
यदर्थं क्षत्रिया सूते तस्य कालोऽयमागतः ।
अस्मिंश्चेदागते काले मिथ्या चातिक्रमिष्यति ॥ ५.९०.७५ ॥
ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਖੱਤਰੀ ਜੰਮਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇਹ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਸਮਾਂ ਆ ਕੇ ਵਿਅਰਥ ਲੰਘ ਜਾਵੇ...
5.90.76
लोकसंभाविताः संतः सुनृशंसं करिष्यथ ।
नृशंसेन च वो युक्तांस्त्यजेयं शाश्वतीः समाः ॥ ५.९०.७६ ॥
ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰੇ ਸੱਜਣੋ, ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਬੇਰਹਿਮ ਕੰਮ ਕਰੋਗੇ। ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੈਂ ਸਦੀਵੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗਾ।
5.90.77
काले हि समनुप्राप्ते त्यक्तव्यमपि जीवनम् ।
माद्रीपुत्रौ च व्यक्तव्यौ क्षत्रधर्मरतौ सदा ॥ ५.९०.७७ ॥
ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਜੀਵਨ ਵੀ ਤਿਆਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਖੱਤਰੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਰਮੇ ਮਾਦ੍ਰੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ।
5.90.78
विक्रमेणार्जितान्भोगान्वृणीतं जीवितादपि ।
विक्रमाधिगता ह्यर्थाः क्षत्रधर्मेण जीवतः ॥ ५.९०.७८ ॥
ਪਰਾਕਰਮ ਨਾਲ ਕਮਾਏ ਭੋਗਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਉੱਤੇ ਚੁਣੋ; ਪਰਾਕਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਧਨ ਕਸ਼ਤ੍ਰਧਰਮ ਨਾਲ ਜੀਂਦੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
5.90.79
मनो मनुष्यस्य सदा प्रीणन्ति पुरुषोत्तम ।
गत्वा ब्रूहि महाबाहो सर्वशस्त्रभृतां वरम् ॥ ५.९०.७९ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਦਾ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਹੀ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਜਾ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਆਖੋ।
5.90.80
अर्जुनं पाण्डवं वीरं द्रौपद्याः पदवीं चर ।
विदितौ हि तवात्यन्तं क्रुद्धौ तौ तु यथान्तकौ ॥ ५.९०.८० ॥
ਵੀਰ ਪਾਂਡਵ ਅਰਜੁਨ ਕੋਲ ਜਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਅਪਣਾ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਣ ਤਾਂ ਯਮਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਇਹ ਤੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ।
5.90.81
भीमार्जुनौ नयेतां हि देवानपि परां गतिम् ।
तयोश्चैतदवज्ञानं यत्सा कृष्णा सभां गता ॥ ५.९०.८१ ॥
ਭੀਮ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦਾ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਵਗਿਆ ਹੈ।
5.90.82
दुःशासतश्च कर्णश्च परुषाण्यभ्यभाषताम् ।
दुर्योधनो भीमसेनमभ्यगच्छन्मनस्विनम् ॥ ५.९०.८२ ॥
ਦੁਸ਼ਾਸਨ ਤੇ ਕਰਨ ਨੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲੇ; ਦੁਰਯੋਧਨ ਮਨਸਵੀ ਭੀਮਸੇਨ ਕੋਲ ਗਿਆ।
5.90.83
पश्यतां कुरुमुख्यानां तस्य द्रक्ष्यति यत्फलम् ।
न हि वैरं समासाद्य प्रशाम्यति वृकोदरः ॥ ५.९०.८३ ॥
ਕੁਰੂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਵੇਖੇਗਾ। ਵੈਰ ਪੈਦਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵ੍ਰਕੋਦਰ ਕਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
5.90.84
सुचिरादपि भीमस्य न हि वैरं प्रशाम्यति ।
यावदन्तं न नयति शात्रवाञ्चत्रुकर्शनः ॥ ५.९०.८४ ॥
ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਭੀਮ ਦਾ ਵੈਰ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅੰਤ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦਾ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ।
5.90.85
न दुःखं राज्यहरणं न च द्यूते पराजयः ।
प्रव्राजनं तु पुत्राणां न मे तद्दुःखकारणम् ॥ ५.९०.८५ ॥
ਰਾਜ ਦਾ ਹਰਨ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਦੁੱਖ ਹੈ; ਪਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਬਨਵਾਸ ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਸ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ।
5.90.86
यत्तु सा बृहती श्यामा एकवस्त्रा सभां गता ।
अशृणोत्परुषा वाचः किं नु दुःखतरं ततः ॥ ५.९०.८६ ॥
ਪਰ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸਾਂਵਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੀ ਇਕੋ ਵਸਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਗਈ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਸੁਣੇ — ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁੱਖਦਾਈ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
5.90.87
स्त्रीधर्मिणी वरारोहा क्षत्रधर्मरता सदा ।
नाभ्यगच्छत्तदा नाथं कृष्णा नाथवती सती ॥ ५.९०.८७ ॥
ਇਸਤਰੀ-ਧਰਮ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ, ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਸਦਾ ਕਸ਼ੱਤਰੀ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਉਹ — ਨਾਥ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਆਪਣੇ ਨਾਥ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਗਈ; ਉਹ ਸਤੀ ਸੀ।
5.90.88
यस्या मम सपुत्रायास्त्वं नाथो मधुसूदन ।
रामश्च बलिनां श्रेष्ठः प्रद्युम्नश्च महारथः ॥ ५.९०.८८ ॥
ਮੇਰਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਨਾਥ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ; ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਰਾਮ ਅਤੇ ਮਹਾਰਥੀ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਵੀ ਹਨ।
5.90.89
साऽहमेवंविधं दुःखं सहेयं पुरुषोत्तम ।
भीमे जीवति दुर्धर्षे विजये चापलायिनि ॥ ५.९०.८९ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ, ਦੁਰਧਰਸ਼ ਭੀਮ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਭੱਜਣ ਵਾਲਾ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਵਿਜੈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਸਕਦੀ ਹਾਂ।
5.90.90
तत आश्वासयामास पुत्राधिभिरभिप्लुताम् ।
पितृष्वसारं शोचन्तीं शौरिः पार्थसखः पृथाम् ॥ ५.९०.९० ॥
ਫਿਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ, ਸੋਗ ਕਰ ਰਹੀ ਆਪਣੀ ਭੂਆ ਪ੍ਰਿਥਾ ਨੂੰ ਪਾਰਥਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਸ਼ੌਰਿ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੇ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੱਤਾ।
5.90.91
का नु सीमन्तिनी त्वादृग्लोकेष्वस्ति पितृष्वसः ।
शूरस्य राज्ञो दुहिता आजमीढकुलं गता ॥ ५.९०.९१ ॥
ਹੇ ਭੂਆ! ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੀ ਸੁਸ਼ੀਲ ਇਸਤਰੀ ਕੌਣ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੂਰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਹੋ ਕੇ ਅਜਮੀਢ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਗਈ ਹੋਵੇ?
5.90.92
महाकुलीना भवती ह्रदाद्ध्रदमिवागता ।
ईश्वरी सर्वकल्याणी भर्त्रा परमपूजिता ॥ ५.९०.९२ ॥
ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਂ ਕੁਲੀਨ ਹੋ; ਇੱਕ ਝੀਲ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਆਏ ਵਾਂਗ ਆਏ ਹੋ। ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਅਤਿ ਸਤਿਕਾਰਤ ਤੁਸੀਂ ਸਰਬ-ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਗ੍ਰਿਹਣੀ ਹੋ।
5.90.93
वीरसूर्वीरपत्नी त्वं सर्वैः समुदिता गुणैः ।
मुखदुःखे महाप्राज्ञे त्वादृशी सोढुमर्हति ॥ ५.९०.९३ ॥
ਤੁਸੀਂ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਵੀਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੋ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਯਾ, ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਸਹਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੀ ਹੀ ਹੈ।
5.90.94
निद्रातन्द्रे क्रोधहर्षौ क्षुत्पिपासे हिमातपौ ।
एतानि पार्था निर्जित्य नित्यं वीरसुखे रताः ॥ ५.९०.९४ ॥
ਨੀਂਦ ਤੇ ਆਲਸ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਹਰਖ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ, ਠੰਢ ਤੇ ਗਰਮੀ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪਾਰਥ ਸਦਾ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਰਮਦੇ ਹਨ।
5.90.95
त्यक्तग्राम्यसुखाः पार्था नित्यं वीरसुखप्रियाः ।
न तु स्वल्पेन तुष्येयुर्महोत्साहा महाबलाः ॥ ५.९०.९५ ॥
ਦੁਨਿਆਵੀ ਸੁਖਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗੇ ਹੋਏ, ਸਦਾ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਪਾਰਥ ਥੋੜ੍ਹੇ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ; ਉਹ ਮਹਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਤੇ ਮਹਾਂ ਬਲਵਾਨ ਹਨ।
5.90.96
अन्तं धीरा निषेवन्ते मध्यं ग्राम्यसुखप्रियाः ।
उत्तमांश्च परिक्लेशान्भोगांश्चातीव मानुषान् ॥ ५.९०.९६ ॥
ਧੀਰ ਪੁਰਸ਼ ਅੰਤ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਗ੍ਰਾਮ ਸੁਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਮੱਧ ਨੂੰ। ਉੱਤਮ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅਤਿ ਮਾਨੁਸ਼ੀ ਭੋਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ (ਉਹ ਸਵੀਕਾਰਦੇ ਹਨ)।
5.90.97
अन्तेषु रेमिरे धीरा न ते मध्येषु रेमिरे ।
अन्तप्राप्तिं सुखं प्राहुर्दुःखमन्तरमन्तयोः ॥ ५.९०.९७ ॥
ਧੀਰ ਪੁਰਸ਼ ਅੰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮਦੇ ਹਨ, ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਹੀਂ ਰਮਦੇ। ਅੰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਸੁਖ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੋਹਾਂ ਅੰਤਾਂ ਵਿਚਲਾ ਫ਼ਾਸਲਾ ਦੁੱਖ ਹੈ।
5.90.98
अभिवादयन्ति भवतीं पाण्डवाः सह कृष्णया ।
आत्मानं ते कुशलिनं निवेद्याहुरनामयम् ॥ ५.९०.९८ ॥
ਪਾਂਡਵ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸਮੇਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਆਪਣੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦੱਸ ਕੇ ਉਹ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
5.90.99
अरोगान्सर्वसिद्धार्थान्क्षिप्रं द्रक्ष्यसि पाण्डवान् ।
ईश्वरान्सर्वलोकस्य हतामित्राञ्श्रिया वृतान् ॥ ५.९०.९९ ॥
ਤੁਸੀਂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋਗੇ — ਰੋਗ-ਰਹਿਤ, ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਕੀਤੇ ਹੋਏ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ।
5.90.100
एवमाश्वासिता कुन्ती प्रत्युवाच जनार्दनम् ।
पुत्राधिभिरभिध्वस्ता निगृह्याबुद्धिजं तमः ॥ ५.९०.१०० ॥
ਏਦਾਂ ਢਾਰਸ ਪਾਈ ਹੋਈ ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਬੇਸਮਝੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਉਸ ਅੰਧਕਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ।
5.90.101
यद्यत्तेषां महाबाहो पथ्यं स्यान्मधुसूदन ।
यथायथा त्वं मन्येथाः कुर्याः कृष्ण तथातथा ॥ ५.९०.१०१ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਮਧੂਸੂਦਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜੋ ਜੋ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਤੂੰ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਸਮਝੇਂ, ਉਵੇਂ ਉਵੇਂ ਹੀ ਕਰੀਂ।
5.90.102
अविलोपेन धर्मस्य अनिकृत्या परन्तप ।
प्रभावज्ञाऽस्मि ते कृष्ण सत्यस्याभिजनस्य च ॥ ५.९०.१०२ ॥
ਹੇ ਪਰੰਤਪ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਧਰਮ ਦਾ ਲੋਪ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਅਤੇ ਛਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਕੁਲ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ।
5.90.103
व्यवस्थायां च मित्रेषु बुद्धिविक्रमयोस्तथा ।
त्वमेव नः कुले धर्मस्त्वं सत्यं त्वं तपो महत् ॥ ५.९०.१०३ ॥
ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਸਾਡੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਮਹਾਨ ਤਪ ਹੈਂ।
5.90.104
त्वं त्राता त्वं महद्ब्रह्म त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ।
यथैवात्थ तथैवैतत्त्वयि सत्यं भविष्यति ॥ ५.९०.१०४ ॥
ਤੂੰ ਹੀ ਰੱਖਿਅਕ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਿਹਾ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਹੋਵੇਗਾ।
5.90.105
कुरूणां पाण्डवानां च लोकानां चापराजित ।
सर्वस्यैतस्य वार्ष्णेय गतिस्त्वमसि माधव।
प्रभावो बुद्धिवीर्यं च तादृशं तव केशव ॥ ५.९०.१०५ ॥
ਹੇ ਅਪਰਾਜਿਤ, ਕੌਰਵਾਂ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ, ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਨੀ ਵੰਸ਼ੀ ਮਾਧਵ, ਤੂੰ ਹੀ ਆਸਰਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਬਲ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਹਨ।
5.90.106
तामामन्त्र्य च गोविन्दः कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम् ।
प्रातिष्ठत महाबाहुर्दुर्योधनगृहान्प्रति ॥ ५.९०.१०६ ॥
ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਦਾਈ ਲੈ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਬਾਹੂ ਗੋਵਿੰਦ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ।