มหาภารตะ · อัธยายะ 5.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.90.1
अथोपगम्य विदुरमपराह्णे जनार्दनः ।
पितृष्वसारं स पृथामभ्यगच्छदरिन्दमः ॥ ५.९०.१ ॥
จากนั้นในเวลาบ่าย ชนารทนะผู้ปราบศัตรูได้เข้าไปหาวิทูระ แล้วจึงเข้าไปหาพระปฤถา ผู้เป็นพระพี่นางของพระบิดาของตน
5.90.2
सा दृष्ट्वा कृष्णमायान्तं प्रसन्नादित्यवर्चसम् ।
कण्ठे गृहीत्वा प्राक्रोशत्स्मरन्ती तनयान्पृथा ॥ ५.९०.२ ॥
เมื่อพระปฤถาเห็นพระกฤษณะกำลังเสด็จมา รุ่งโรจน์ดุจดวงอาทิตย์อันกระจ่าง นางจึงโอบคอไว้และร่ำไห้ระลึกถึงบุตรทั้งหลาย
5.90.3
तेषां सत्ववतां मध्ये गोविन्दं सहचारिणम् ।
चिरस्य दृष्ट्वा वार्ष्णेयं बाष्पमाहारयत्मृथा ॥ ५.९०.३ ॥
ท่ามกลางบรรดาผู้มีใจเข้มแข็งเหล่านั้น เมื่อได้เห็นโควินทะผู้เป็นสหายร่วมทาง ผู้สืบเชื้อสายวฤษณี หลังจากผ่านไปนาน พระปฤถาจึงหลั่งน้ำตาออกมา
5.90.4
साऽब्रवीत्कृष्णमासीनं कृतातिथ्यं युधां पतिम् ।
बाष्पगद्गदपूर्णेन मुखेन परिशुष्यता ॥ ५.९०.४ ॥
นางกล่าวแก่พระกฤษณะผู้ประทับอยู่ พระผู้เป็นใหญ่แห่งนักรบ ผู้ได้รับการต้อนรับเยี่ยงแขก ด้วยใบหน้าที่เปี่ยมด้วยเสียงสะอื้นและน้ำตา แห้งผากไปด้วยความทุกข์
5.90.5
एते बाल्यान्प्रभृत्येव गुरुशुश्रूषणे रताः ।
परस्परस्य सुहृदः संमताः समचेतसः।
निकृत्या भ्रंशिता राज्याञ्जनार्हा निर्जनं गताः ॥ ५.९०.५ ॥
บุตรเหล่านี้ตั้งแต่วัยเยาว์มาแล้ว ต่างยินดีในการปรนนิบัติครูบาอาจารย์ เป็นมิตรแก่กันและกัน เป็นที่นับถือและมีจิตใจเสมอกัน ถูกหลอกลวงให้สูญเสียราชอาณาจักร แม้คู่ควรแก่การได้รับเกียรติจากผู้คน ก็ต้องไปอยู่ในที่รกร้างว่างเปล่า
5.90.6
विनीतक्रोधहर्षाश्च ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः ।
त्यक्त्वा प्रियमुखे पार्था रुदतीमपहाय माम् ॥ ५.९०.६ ॥
บุตรของพระปฤถาเหล่านั้น ผู้ข่มความโกรธและความยินดีได้แล้ว ผู้ภักดีต่อพราหมณ์ และพูดแต่ความจริง โอ้ผู้มีใบหน้าอันน่ารัก ได้ละทิ้งข้าพเจ้าไว้ข้างหลังให้ร่ำไห้
5.90.7
अहार्षुश्च वनं यान्तः समूलं हृदयं मम ।
अतदर्हा महात्मानः कथं केशव पाण्डवाः ॥ ५.९०.७ ॥
ขณะที่พวกเขาเดินทางเข้าสู่ป่า ได้พรากหัวใจของข้าพเจ้าไปทั้งรากถอน โอ้เกศวะ บรรดาปาณฑพผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ เหตุใดจึงสมควรได้รับเช่นนี้เล่า
5.90.8
ऊषुर्महावने तात सिंहव्याघ्रगजाकुले ।
बाला विहीनाः पित्रा ते मया सततलालिताः ॥ ५.९०.८ ॥
ลูกรัก พวกเขาได้อาศัยอยู่ในป่าใหญ่อันเต็มไปด้วยสิงโต เสือ และช้าง บรรดาเด็กเหล่านั้นที่ขาดบิดา ซึ่งข้าพเจ้าได้ทะนุถนอมเลี้ยงดูด้วยความอ่อนโยนมาโดยตลอด
5.90.9
अपश्यन्तश्च पितरौ कथमुषूर्महावने ।
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैर्भृदङ्गैर्वेणुनिस्वनैः ॥ ५.९०.९ ॥
ไม่ได้เห็นบิดามารดาของตน พวกเขาจะอยู่ในป่าใหญ่นั้นได้อย่างไร ในที่ซึ่งไม่มีเสียงสังข์และกลองศึก ไม่มีเสียงมฤทังคะและขลุ่ยดังขึ้น
5.90.10
पाण्डवाः समबोध्यन्त बाल्यात्प्रभृति केशव ।
ये स्म वारणशब्देन हयानां हेषितेन च ॥ ५.९०.१० ॥
โอ้เกศวะ บรรดาปาณฑพถูกปลุกให้ตื่นตั้งแต่วัยเยาว์ ด้วยเสียงช้างร้องและเสียงม้าเกรียว
5.90.11
रथेनेमिनिनादैश्च व्यबोध्यन्त तदा गृहे ।
शङ्खभेरीनिनादेन वेणुवीणानुनादिना ॥ ५.९०.११ ॥
ครั้งนั้นในวัง พวกเขาถูกปลุกให้ตื่นด้วยเสียงล้อรถกลิ้ง เสียงกึกก้องของสังข์และกลอง และเสียงขลุ่ยกับพิณสะท้อนก้อง
5.90.12
पुण्याहघोषमिश्रेण पूज्यमाना द्विजातिभिः ।
वस्त्रै रत्नैरलङ्कारैः पूजयन्तो द्विजन्मनः ॥ ५.९०.१२ ॥
ปนกับเสียงประกาศอันเป็นมงคลของปุณยาหะ ได้รับการเคารพจากผู้เกิดสองครั้ง และตัวพวกเขาเองก็ถวายเกียรติแก่ผู้เกิดสองครั้งด้วยผ้า อัญมณี และเครื่องประดับ
5.90.13
गीर्भिर्मङ्गलयुक्ताभिर्ब्राह्मणानां महात्मनाम् ।
अर्चितैरर्चनार्हैश्च स्तुवद्भिरभिनन्दिताः ॥ ५.९०.१३ ॥
ได้รับการสรรเสริญด้วยถ้อยคำอันเป็นมงคลจากพราหมณ์ผู้ยิ่งใหญ่ และได้รับความยินดีจากผู้ควรได้รับการบูชา ผู้กล่าวสรรเสริญพวกเขา
5.90.14
प्रासादाग्नेष्वबोध्यन्त राङ्खवाजिनशायिनः ।
क्रूरं च निनदं श्रुत्वा श्वापदानां महावने ॥ ५.९०.१४ ॥
บรรดาผู้นอนบนเสื่อและหนังกวางข้างไฟในปราสาทต่างถูกปลุกให้ตื่น เมื่อได้ยินเสียงอันดุร้ายของสัตว์ป่าในป่าใหญ่
5.90.15
न स्मोपयान्ति निद्रां ते नतदर्हा जनार्दन ।
भेरीमृदङ्गनिनदैः शङ्खवैणवनिस्वनैः ॥ ५.९०.१५ ॥
โอ้ชนารทนะ พวกเขาไม่อาจหลับได้ เพราะไม่สมควรที่จะได้หลับ ท่ามกลางเสียงกลองศึกและมฤทังคะ และเสียงสังข์กับขลุ่ย
5.90.16
स्त्रीणां गीतनिनादैश्च मधुरैर्मधुसूदन ।
वन्दिमागधसूतैश्च स्तुवद्भिर्बोधिताः कथम् ॥ ५.९०.१६ ॥
โอ้มธุสูทนะ พวกเขาถูกปลุกให้ตื่นได้อย่างไร ด้วยเสียงขับร้องอันไพเราะของสตรี และด้วยเสียงของพวกนักสรรเสริญ นักประกาศ และสารถีที่กล่าวสรรเสริญพวกเขา
5.90.17
महावनेष्वबोध्यन्त श्वापदानां रुतेन च ।
ह्रीमात्सत्यधृतिर्दान्तो भूतानामनुकम्पिता ॥ ५.९०.१७ ॥
ในป่าใหญ่ทั้งหลาย พวกเขาถูกปลุกให้ตื่นด้วยเสียงร้องของสัตว์ป่า ผู้ถ่อมตน มั่นคงในความจริงและความมุ่งมั่น มีการข่มตน และเมตตาต่อสรรพสัตว์
5.90.18
कामद्वेषौ वशे कृत्वा सतां वर्त्मानुवर्तते ।
अम्बरीषस्य मान्धातुर्ययातेर्नहुषस्य च ॥ ५.९०.१८ ॥
ผู้ควบคุมความปรารถนาและความเกลียดชังไว้ในอำนาจ ย่อมดำเนินตามทางแห่งคนดี ดังที่อัมพริษะ มานธาตฤ ยยาติ และนหุษะได้เคยดำเนินมา
5.90.19
भरतस्य दिलीपस्य शिबेरौशीनरस्य च ।
राजर्षीणां पुराणानां धुरं धत्ते दुरुद्वहाम् ॥ ५.९०.१९ ॥
พระองค์แบกรับภาระอันหนักหน่วงของบรรดาราชฤษีโบราณ ได้แก่ภรตะ ทิลีปะ ศิพิ และบุตรของอุศีนร
5.90.20
शीलवृत्तोपसंपन्नोः धर्मज्ञः सत्यसङ्गरः ।
राजा सर्वगुणोपेतस्त्रौलोक्यस्यापि यो भवेत् ॥ ५.९०.२० ॥
กษัตริย์ผู้ประกอบด้วยความประพฤติและความดีงาม ผู้รู้ธรรม ผู้รักษาคำสัตย์ และประกอบด้วยคุณธรรมทั้งปวง แม้จะเป็นใหญ่เหนือโลกทั้งสามก็ย่อมได้
5.90.21
अजातशत्रुर्धर्मात्मा शुद्धजाम्बूनदप्रभः ।
श्रेष्ठः कुरुषु सर्वेषु धर्मतः श्रुतवृत्ततः ।
प्रियदर्शो दीर्घभुजः कथं कृष्ण युधिष्ठिरः ॥ ५.९०.२१ ॥
อชาตศัตรู ผู้มีจิตประกอบด้วยธรรม มีรัศมีดุจทองคำบริสุทธิ์ ประเสริฐที่สุดในหมู่กุรุทั้งปวงด้วยธรรม การศึกษา และความประพฤติ มีรูปงดงามน่าชม แขนยาว ยุธิษฐิระเป็นอย่างไรบ้าง โอ พระกฤษณะ
5.90.22
यः स नागायुतप्राणो वातरंहा महाबलः ।
सामर्षः पाण्डवो नित्यं प्रियो भ्रातुः प्रियंकरः ॥ ५.९०.२२ ॥
ผู้ที่มีพลังชีวิตเท่าช้างหมื่นเชือก เร็วดุจลม มีกำลังมหาศาล เต็มไปด้วยความโกรธเคือง ปาณฑพผู้นั้นเป็นที่รักของพี่ชายเสมอ และทำสิ่งที่เป็นที่พอพระทัยของพี่ชาย
5.90.23
कीचकस्य तु सज्ञातेर्यो हन्ता मधुसूदन ।
शूरः क्रोधवशानां च हिडिम्बस्य बकस्य च ॥ ५.९०.२३ ॥
ผู้ที่สังหารญาติของกีจกะ โอ มธุสูทนะ ผู้เป็นวีรบุรุษที่ได้สังหารหิฑิมพะและพกะผู้เต็มไปด้วยความโกรธด้วย
5.90.24
पराक्रमे शक्रसमो मातरिश्वसमो बले ।
महेश्वरसमः क्रोधे भीमः प्रहरतां वरः ॥ ५.९०.२४ ॥
เสมอด้วยพระอินทร์ในความกล้าหาญ เสมอด้วยพระวายุในกำลัง เสมอด้วยพระมเหศวรในความโกรธ ภีมะเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ที่ประหาร
5.90.25
क्रोधं बलममर्षं च यो निधाय परंतपः ।
जितात्मा पाण्डवोऽमर्षी भ्रातुस्तिष्ठति शासने ॥ ५.९०.२५ ॥
ปาณฑพผู้ทำข้าศึกให้เร่าร้อนนั้น เมื่อวางความโกรธ กำลัง และความไม่อดทนลงแล้ว ผู้มีจิตสงบแม้จะไม่อดทน ยังคงอยู่ใต้คำบัญชาของพี่ชาย
5.90.26
तेजोराशिं महात्मानं वरिष्ठमभितौजसम् ।
भीमं प्रदर्शनेनापि भीमसेनं जनार्दन ॥ ५.९०.२६ ॥
โอ ชนารทนะ ภีมะผู้เป็นกองแห่งรัศมี ผู้มีจิตยิ่งใหญ่ ประเสริฐที่สุด มีพลังเหนือกว่า คือภีมเสนะ แม้จะจำได้จากรูปลักษณ์เพียงอย่างเดียวก็ควรจำได้
5.90.27
तं ममाचक्ष्व वार्ष्णेय कथमद्य वृकोदरः ।
आस्ते परिघबाहुः स मध्यमः पाण्डवो बली ॥ ५.९०.२७ ॥
โอ ผู้สืบเชื้อสายวฤษณิ ขอทรงเล่าให้หม่อมฉันฟังถึงวฤโกทระผู้นั้น วันนี้เขาเป็นอย่างไรบ้าง ปาณฑพคนกลางผู้มีกำลัง แขนแข็งดุจลูกดาลนั้น เขาอยู่ดีหรือ
5.90.28
अर्जुनेनार्जुनो यः स कृष्ण बाहुसहस्रिणा ।
द्विबाहुः स्पर्धते नित्यमतीतेनापि केशव ॥ ५.९०.२८ ॥
อรชุนที่แข่งขันกับอรชุน โอ พระกฤษณะ ผู้มีสองแขนแข่งขันกับผู้มีพันแขนอยู่เสมอ โอ พระเกศวะ แม้กับผู้ที่ล่วงลับไปแล้วก็ตาม
5.90.29
क्षिपत्येकेन वेगेन पञ्चबाणशतानि यः ।
इष्वस्त्रे सदृशो राज्ञः कार्तवीर्यस्य पाण्डवः ॥ ५.९०.२९ ॥
ผู้ที่ยิงลูกศรห้าร้อยดอกด้วยแรงพุ่งเพียงครั้งเดียว ปาณฑพผู้เสมอด้วยพระเจ้าการตวีรยะในศิลปะแห่งธนู
5.90.30
तेजसाऽऽदित्यसदृशो महर्षिसदृशो दमे ।
क्षमया पृथिवीतुल्यो महेन्द्रसमविक्रमः ॥ ५.९०.३० ॥
เสมอด้วยพระอาทิตย์ในรัศมี เสมอด้วยมหาฤๅษีในการสำรวมตน เสมอด้วยแผ่นดินในความอดทน มีความกล้าหาญเท่าพระอินทร์
5.90.31
आधिराज्यं महद्दीप्तं प्रथितं मधुसूदन ।
आहृतं येन वीर्येण कुरूणां सर्वराजसु ॥ ५.९०.३१ ॥
โอ มธุสูทนะ อาณาจักรอันยิ่งใหญ่ รุ่งโรจน์ และเลื่องชื่อ ที่ชาวกุรุได้มาเหนือกษัตริย์ทั้งปวง ด้วยพลังอำนาจใด
5.90.32
यस्य बाहुबलं सर्वे पाण्डवाः पर्युपासते ।
स सर्वरथिनां श्रेष्ठः पाण्डवः सत्यविक्रमः ॥ ५.९०.३२ ॥
ปาณฑพทั้งหมดพึ่งพากำลังแขนของผู้ใด ปาณฑพผู้นั้น ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่นักรบรถศึกทั้งปวง มีความกล้าหาญที่แท้จริง
5.90.33
यं गत्वाऽभिमुखः सङ्ख्ये न जीवन्तश्चिदाव्रजेत् ।
यो जेता सर्वभूतानामजेयो जिष्णुरच्युत ॥ ५.९०.३३ ॥
ผู้ที่เผชิญหน้าในการรบ คนที่ยังมีชีวิตแทบจะไม่กลับมาได้ ผู้เป็นผู้ชนะสรรพสัตว์ทั้งปวง ผู้ไม่อาจพ่ายแพ้ ผู้ชนะ โอ พระอัจยุตะ
5.90.34
योऽपाश्रयः पाण्डवानां देवानामिव वासवः ।
स ते भ्राता सखा चैव कथमद्य धनञ्जयः ॥ ५.९०.३४ ॥
ผู้เป็นที่พึ่งของปาณฑพ ดุจพระวาสวะเป็นที่พึ่งของเทพทั้งหลาย ธนัญชัยนั้นเป็นพี่ชายและสหายของพระองค์ วันนี้เขาเป็นอย่างไรบ้าง
5.90.35
दयावान्सर्वभूतेषु ह्रीनिषेवो महास्रवित् ।
मृदुश्च सुकुमारश्च धार्मिकश्च प्रियश्च मे ॥ ५.९०.३५ ॥
มีความเมตตาต่อสรรพสัตว์ มีความละอาย เป็นผู้ศึกษาคัมภีร์อย่างลึกซึ้ง อ่อนโยนและอ่อนโยนมาก เป็นผู้ประพฤติธรรม และเป็นที่รักของหม่อมฉัน
5.90.36
सहदेवो महेष्वासः शूरः समितिशोभनः ।
भ्रातृणां कृष्ण शुश्रूषुर्धर्मार्थकुशलो युवा ॥ ५.९०.३६ ॥
สหเทวะ ผู้เป็นนักธนูผู้ยิ่งใหญ่ กล้าหาญ งดงามในที่ประชุมและในสนามรบ โอ พระกฤษณะ ผู้รับใช้พี่น้องด้วยความเคารพ ชำนาญในธรรมและอรรถ เป็นหนุ่มน้อย
5.90.37
सदैव सहदेवस्य भ्रातरो मधुसूदन ।
वृत्तं कल्याणवृत्तस्य पूजयन्ति महात्मनः ॥ ५.९०.३७ ॥
โอ มธุสูทนะ พี่น้องของสหเทวะยกย่องความประพฤติของท่านผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่และประพฤติดีงามนั้นอยู่เสมอ
5.90.38
ज्येष्ठोपचायिनं वीरं सहदेवं युधां पतिम् ।
शुश्रूषुं मम वार्ष्णेय माद्रीपुत्रं प्रचक्ष्व मे ॥ ५.९०.३८ ॥
ขอทรงเล่าให้หม่อมฉันฟังถึงสหเทวะ วีรบุรุษผู้รับใช้พี่ชายคนโต ผู้เป็นเจ้าแห่งนักรบ ผู้รับใช้หม่อมฉัน โอ ผู้สืบเชื้อสายวฤษณิ โอรสของพระนางมาทรี
5.90.39
सुकुमारो युवा शूरो दर्शनीयश्च पाण्डवः ।
भ्रातॄणां चैव सर्वेषां प्रियः प्राणो बहिश्चरः ॥ ५.९०.३९ ॥
ปาณฑพผู้อ่อนโยน หนุ่ม กล้าหาญ และน่าชม เป็นที่รักของพี่น้องทั้งหมด เป็นลมหายใจที่เคลื่อนไหวอยู่ภายนอกของพวกเขา
5.90.40
चित्रयोधी च नकुलो महेष्वासो महाबलः ।
कच्चित्स कुशली कृष्ण वत्सो मम सुखैधितः ॥ ५.९०.४० ॥
นกุละ ผู้มีความชำนาญในการรบหลายรูปแบบ เป็นนักธนูผู้ยิ่งใหญ่ มีกำลังมหาศาล โอ พระกฤษณะ เขาสบายดีหรือ บุตรของหม่อมฉัน ผู้เติบโตขึ้นด้วยความสุขสบาย
5.90.41
सुखोचितमदुःखार्हं सुकुमारं महारथम् ।
अपि जातु महाबाहो पश्येयं नकुलं पुनः ॥ ५.९०.४१ ॥
นกุลผู้ควรได้รับความสุขสบาย ไม่สมควรได้รับทุกข์ ทั้งอ่อนโยนและเป็นมหารถี โอ้ผู้มีแขนทรงพลัง ข้าจะได้เห็นเขาอีกหรือไม่
5.90.42
पक्ष्मसंपातजे काले नकुलेन विनाकृता ।
न लभामि धृतिं वीर साऽद्य जीवामि पश्य माम् ॥ ५.९०.४२ ॥
เมื่อขาดนกุล ข้าไม่อาจมีความมั่นคงแม้เพียงชั่วเวลาที่หนังตากระพริบลง โอ้วีรบุรุษ ข้าผู้เคยเป็นเช่นนั้น วันนี้ยังมีชีวิตอยู่ จงมองดูข้าเถิด
5.90.43
सर्वैः पुत्रैः प्रियतरा द्रौपदी मे जनार्दन ।
कुलीना रूपसंपन्ना सर्वैः समुदिता गुणैः ॥ ५.९०.४३ ॥
โอ้ชนารทนะ พระนางเทราปทีเป็นที่รักของข้ายิ่งกว่าบุตรทั้งปวงของข้า นางเป็นผู้มีตระกูลสูงส่ง ประกอบด้วยรูปงาม และพร้อมด้วยคุณธรรมทั้งปวง
5.90.44
पुत्रलोकात्पतिलोकं वृण्वाना सत्यवादिनी ।
प्रियान्पुत्रान्परित्यज्य पाण्डवाननुरुध्यते ॥ ५.९०.४४ ॥
นางเทราปทีผู้ซื่อสัตย์ในวาจาเลือกโลกของสามีมากกว่าโลกของบุตร นางละทิ้งบุตรอันเป็นที่รักและติดตามปาณฑพ
5.90.45
महाभिजनसंपन्ना सर्वकामैः सुपूजिता ।
ईश्वरी सर्वकल्याणी द्रौपदी कथमच्युत ॥ ५.९०.४५ ॥
โอ้อัจยุตะ พระนางเทราปทีผู้เกิดในตระกูลอันยิ่งใหญ่ ได้รับการเคารพบูชาเป็นอย่างดีในทุกสิ่งที่ปรารถนา เป็นผู้เป็นใหญ่ และนำมาซึ่งความดีงามทั้งปวง เหตุใดนางจึงมาถึงสภาพเช่นนี้
5.90.46
पतिभिः पञ्चभिः शूरैरग्निकल्पैः प्रहारिभिः ।
उपपन्ना महेष्वासैर्द्रौपदी दुःखभागिनी ॥ ५.९०.४६ ॥
นางเทราปทีมีสามีห้าคน ซึ่งเป็นวีรบุรุษ ลุกโชนดุจไฟและโจมตีหนักหน่วง และเป็นภรรยาของนักธนูผู้ยิ่งใหญ่ แต่นางกลับต้องรับทุกข์
5.90.47
चतुर्दशमिदं वर्षं यन्नापश्यमरिन्दम ।
पुत्रादिभिः परिद्यूनां द्रौपदीं सत्यवादिनीम् ॥ ५.९०.४७ ॥
โอ้ผู้ปราบศัตรู นี่เป็นปีที่สิบสี่แล้วที่ข้าไม่ได้เห็นพระนางเทราปทีผู้ซื่อสัตย์ในวาจา ซึ่งซูบผอมลงเพราะบุตรและสิ่งอื่นๆ
5.90.48
न नूनं कर्मभिः पुण्यैरश्रुते पुरुषः सुखम् ।
द्रौपदी चेत्तथावृत्ता नाश्रुते सुखमव्ययम् ॥ ५.९०.४८ ॥
แน่นอนว่ามนุษย์ย่อมไม่ได้รับความสุขด้วยกรรมอันเป็นบุญ และหากพระนางเทราปทีต้องตกอยู่ในสภาพเช่นนี้ นางก็ไม่ได้รับความสุขอันไม่เสื่อมสลาย
5.90.49
न प्रियो मम कृष्णाया बीभत्सुर्न युधिष्ठिरः ।
भीमसेनो यमौ वापि यदपश्यं सभागताम् ॥ ५.९०.४९ ॥
เมื่อข้าเห็นพระกฤษณาถูกนำเข้ามาในสภา ไม่มีผู้ใดในพวกเขาดูเป็นที่รักของนาง ไม่ว่าจะเป็นพระอรชุน พระยุธิษฐิระ พระภีมเสน หรือแม้แต่คู่แฝด
5.90.50
न मे दुःखतरं किंचिद्भूतपूर्वं ततोऽधिकम् ।
स्त्रीधर्मिणीं द्रौपदीं यच्छ्वशुराणां समीपगाम् ॥ ५.९०.५० ॥
ไม่เคยมีสิ่งใดในอดีตที่เจ็บปวดแก่ข้ายิ่งกว่านี้ คือการที่พระนางเทราปทีผู้ยึดมั่นในหน้าที่ของภรรยา ถูกนำมาอยู่ใกล้บรรดาพ่อสามี
5.90.51
आनायितामनार्येण क्रोधलोभानुवर्तिना ।
सर्वे प्रैक्षन्त कुरव एकवस्त्रां सभागताम् ॥ ५.९०.५१ ॥
นางถูกนำมาโดยผู้ต่ำทรามซึ่งตามกิเลสแห่งความโกรธและความโลภ นางเข้ามาในสภาด้วยผ้าเพียงผืนเดียว และชาวกุรุทั้งปวงต่างมองดู
5.90.52
तत्रैव धृतराष्ट्रश्च महाराजश्च बाह्लिकः ।
कृपश्च कसोमदत्तश्च निर्विष्णाः कुरवस्तथा ॥ ५.९०.५२ ॥
ที่นั่นมีพระธฤตราษฎร์ ท้าวมหาราช พระพาหลิก พระกฤปะ และโสมทัตตะ ทั้งชาวกุรุก็หมดกำลังใจเช่นเดียวกัน
5.90.53
तस्यां संसदि सर्वेषां क्षत्तारं पूजयाम्यहम् ।
वृत्तेन हि भवत्यार्यो न धनेन न विद्यया ॥ ५.९०.५३ ॥
ในสภานั้น ท่ามกลางทุกคน ข้าให้เกียรติกษัตตฤ (วิทุระ) เพราะคนจะเป็นผู้สูงศักดิ์ได้ด้วยความประพฤติ มิใช่ด้วยทรัพย์สินหรือด้วยความรู้
5.90.54
तस्य कृष्ण महाबुद्धेर्गम्भीरस्य महात्मनः ।
क्षत्तुःक शीलमलङ्कारो लोकान्विष्टभ्य तिष्ठति ॥ ५.९०.५४ ॥
โอ้กฤษณะ ความประพฤติของกษัตตฤผู้มีปัญญายิ่ง ลึกซึ้ง และมีจิตใจสูงส่งนั้น เป็นเครื่องประดับของท่าน และยังคงค้ำจุนโลกทั้งหลายไว้
5.90.55
सा शोकार्ता च हृष्टा च दृष्ट्वा गोविन्दमागतम् ।
नानाविधानि दुःखानि सर्वाण्येवान्वकीर्तयम् ॥ ५.९०.५५ ॥
นางทั้งโศกเศร้าและยินดี เมื่อเห็นพระโควินทะเสด็จมาถึง นางจึงเล่าถึงความทุกข์นานาประการทั้งหมดของตน
5.90.56
पूर्वैराचरितं यत्तत्कुराजभिररिन्दम ।
अक्षद्यूतं मृगवधः कच्चिदेषां सुखावहम् ॥ ५.९०.५६ ॥
โอ้ผู้ปราบศัตรู สิ่งที่บรรพบุรุษ คือกษัตริย์กุรุผู้ก่อน ได้ปฏิบัติไว้ คือการเล่นพนันด้วยลูกเต๋าและการฆ่ากวาง บางทีอาจนำความสุขมาสู่พวกเขา
5.90.57
तन्मां दहति यत्कृष्णा सभायां कुरुसन्निधौ ।
धार्तराष्ट्रैः परिक्लिष्टा यथा न कुशलं तथा ॥ ५.९०.५७ ॥
สิ่งที่เผาไหม้ข้าคือการที่พระกฤษณาถูกทรมานในสภาต่อหน้าชาวกุรุ โดยบุตรของพระธฤตราษฎร์ และการปฏิบัติต่อนางนั้นไม่ดีเลย
5.90.58
निर्वासनं च नगरात्प्रव्रज्या च परन्तप ।
नानाविधानां दुःखानामावासोऽस्मि जनार्दन ॥ ५.९०.५८ ॥
โอ้ผู้ทรมานศัตรู การถูกขับไล่ออกจากเมืองและการออกเดินทางสู่ป่า โอ้ชนารทนะ ข้าได้กลายเป็นที่อยู่ของความทุกข์หลากหลายประการ
5.90.59
अज्ञातचर्या बालानामवरोधश्च माधव ।
न मे क्लेशतमं तत्स्यात्पुत्रैः सह परन्तप ॥ ५.९०.५९ ॥
โอ้มาธวะ การใช้ชีวิตโดยไม่ให้ใครรู้จัก และการถูกกักขังของบรรดาเด็ก โอ้ผู้ทรมานศัตรู ความทุกข์นั้นจะไม่ใช่ความเจ็บปวดที่สุดสำหรับข้า หากได้อยู่ร่วมกับบุตรทั้งหลาย
5.90.60
दुर्योधनेन निकृता वर्षमद्य चतुर्दशम् ।
दुःखादपि सुखं नः स्याद्यदि पुण्यफलक्षयः ॥ ५.९०.६० ॥
ถูกทุรโยธน์ทำให้เสียหาย วันนี้เป็นปีที่สิบสี่แล้ว หากผลแห่งบุญของเราหมดสิ้นไป แม้จากความทุกข์ก็อาจมีความสุขเกิดขึ้นแก่พวกเรา
5.90.61
न मे विशेपो जात्वासीद्धार्तराष्ट्रेषु पाण्डवैः ।
तेन सत्येन कृष्ण त्वां हतामित्रं श्रिया वृतम् ।
अस्माद्विमुक्तं सङ्ग्रामात्पश्येयं पाण्डवैः सह ॥ ५.९०.६१ ॥
ข้าพเจ้าไม่เคยมีความแบ่งแยกระหว่างปาณฑพกับโอรสของธฤตราษฎร์เลย ด้วยความจริงนั้น ข้าแต่พระกฤษณะ ผู้ทำลายศัตรูผู้ทรงรัศมี ข้าขอกล่าวกับท่านว่า ขอให้ข้าได้เห็นพวกเขาอยู่ร่วมกับปาณฑพ เมื่อพ้นจากการศึกนี้แล้ว
5.90.62
नैव शक्याः पराजेतुं सर्वं ह्येषां तथाविधम् ।
पितरं त्वेव गर्हेयं नात्मानं न सुयोधनम् ॥ ५.९०.६२ ॥
เป็นไปไม่ได้ที่จะเอาชนะพวกเขาได้ เพราะทุกสิ่งที่เป็นของพวกเขาก็เป็นเช่นนั้น แต่ข้าจะตำหนิบิดาของพวกเขาเอง ไม่ใช่ตนเองและไม่ใช่สุโยธน์
5.90.63
येनाहं कुन्तिभोजाय धनं वृत्तैरिवार्पिता ।
बालां मामार्यकस्तुभ्यं क्रीडन्तीं कन्दुहस्तिकां ॥ ५.९०.६३ ॥
เป็นบิดานั่นเองที่มอบข้าให้กุนติโภชไป ราวกับว่าข้าเป็นทรัพย์สิน ราวกับถูกจับสลากตามชะตากรรม ทั้งที่ข้ายังเป็นเด็กหญิงเล่นลูกบอลอยู่
5.90.64
अदात्तु कुन्तिभोजाय सखा सख्ये महात्मने ।
साऽहं पित्रा च निकृता श्वशुरैश्च परन्तप।
अत्यन्तदुःखिता कृष्ण किं जीवितफलं मम ॥ ५.९०.६४ ॥
สหายของเขาคือศูรเสนได้มอบบุตรีของสหายให้แก่กุนติโภชผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ข้าแต่ผู้ทำลายศัตรู ข้าถูกทำให้เสียใจทั้งจากบิดาและจากพ่อผัว ข้าแต่พระกฤษณะ ข้าเศร้าโศกเป็นอย่างยิ่ง ชีวิตของข้ามีผลอะไรเล่า
5.90.65
यन्मां वागब्रवीन्नक्तं सूतके सव्यसाचिनः ।
पुत्रस्ते पृथिवीं जेता यशश्चास्य दिवं स्पृशेत् । ॥ ५.९०.६५ ॥
วาจาที่กล่าวกับข้าในยามค่ำคืน ณ ห้องคลอดของสัพยสาจิน (อรชุน) ว่า ‘บุตรของเจ้าจะเป็นผู้พิชิตแผ่นดิน และเกียรติยศของเขาจะแผ่ไปถึงสวรรค์’
5.90.66
हत्वा कुरून्महाजन्ये राज्यं प्राप्य धनञ्जयः ।
भ्रातृभिः सह कौन्तेयस्त्रीन्मेधानाहरिष्यति ॥ ५.९०.६६ ॥
ธนัญชัยโอรสของกุนตีจะสังหารเหล่ากุรุในมหาสงคราม ได้ครองราชย์ แล้วจะพร้อมด้วยพี่น้องประกอบพิธียัญสามประการ
5.90.67
नाहं तामभ्यसूयामि नमो धर्माय वेधसे ।
कृष्णाय महते नित्यं धर्मो धारयति प्रजाः ॥ ५.९०.६७ ॥
ข้าไม่ตำหนินาง ขอนอบน้อมแด่ธรรมะและแด่พระพรหมผู้สร้าง ขอนอบน้อมแด่พระกฤษณะผู้ยิ่งใหญ่เสมอ เพราะธรรมะย่อมค้ำจุนสรรพสัตว์
5.90.68
धर्मश्चेदस्ति वार्ष्णेय यथा वागभ्यभाषत ।
त्वं चापि तत्तथा कृष्ण सर्वं संपादयिष्यसि ॥ ५.९०.६८ ॥
ข้าแต่โอรสของวฤษณิ ถ้ามีธรรมะจริง ดังที่วาจานั้นได้กล่าวไว้ ท่านเองก็ข้าแต่พระกฤษณะ จะทำให้ทุกสิ่งนั้นบรรลุผลเช่นนั้นเช่นกัน
5.90.69
न मां माधव वैधव्यं नार्थनाशो न वैरिता ।
तथा शोकाय दहति यथा पुत्रैर्विना भवः ॥ ५.९०.६९ ॥
ข้าแต่มาธวะ ความเป็นหม้ายก็ดี การสูญเสียทรัพย์ก็ดี ความเป็นศัตรูก็ดี ไม่ได้เผาข้าด้วยความโศกเท่ากับการมีชีวิตอยู่โดยปราศจากบุตร
5.90.70
याऽहं गाण्डीवधन्वानं सर्वशस्त्रभृतां वरम् ।
धनञ्जयं न पश्यामि का शान्तिर्हृदयस्य मे।
इतश्चतुर्दशं वर्षं यन्नापश्यं युधिष्ठिरम् ॥ ५.९०.७० ॥
เมื่อข้าไม่เห็นธนัญชัย ผู้ถือคันธนูคาณฑีวะ ผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาผู้ถือศัสตรา ใจของข้าจะสงบได้อย่างไร นับแต่ปีที่สิบสี่นี้ ข้าก็ไม่ได้เห็นยุธิษฐิระเลย
5.90.71
धनञ्जयं च गोविन्द यमौ तं च वृकोदरम् ।
जीवनाशं प्रनष्टानां श्राद्धं कुर्वन्ति मानवाः ॥ ५.९०.७१ ॥
ข้าแต่โควินทะ ธนัญชัย ฝาแฝดทั้งสอง และวฤโกทระนั้น มนุษย์กำลังทำพิธีศราทธให้แก่พวกเขา ราวกับว่าชีวิตของพวกเขาสิ้นสุดแล้ว
5.90.72
अर्थतस्ते मम मृतास्तेषां चाहं जनार्दना ।
ब्रूया माधव राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् ॥ ५.९०.७२ ॥
ข้าแต่ชนารทนะ พวกเขาตายไปแล้วจริง ๆ สำหรับข้า และข้าก็ตายไปแล้วสำหรับพวกเขา ข้าแต่มาธวะ ขอท่านไปบอกพระราชายุธิษฐิระผู้มีจิตใจยึดมั่นในธรรมะ
5.90.73
भूयांस्ते हीयते धर्मो मा पुत्रक वृथा कृथाः ।
पराश्रया वासुदेव या जीवति घिगस्तु ताम् ॥ ५.९०.७३ ॥
ธรรมะของท่านถูกลดทอนลงไปมากแล้ว ลูกเอ๋ย อย่าได้ทำสิ่งใดโดยเปล่าประโยชน์ ข้าแต่วาสุเทพ น่าอดสูนักแก่ชีวิตที่ดำรงอยู่ด้วยการพึ่งพาผู้อื่น
5.90.74
वृत्तेः कार्पण्यलब्धाया अप्रतिष्ठैव ज्यायसी ।
अथो धनञ्जयं ब्रूया नित्योद्युक्तं वृकोदरम् ॥ ५.९०.७४ ॥
ความเสื่อมเสียที่เกิดจากการประพฤติซึ่งได้มาด้วยความยากจนข้นแค้นนั้นใหญ่หลวงยิ่งนัก แล้วจงบอกธนัญชัยและวฤโกทระผู้พร้อมจะลงมืออยู่เสมอ
5.90.75
यदर्थं क्षत्रिया सूते तस्य कालोऽयमागतः ।
अस्मिंश्चेदागते काले मिथ्या चातिक्रमिष्यति ॥ ५.९०.७५ ॥
ถึงเวลาแล้วสำหรับจุดหมายที่กษัตริย์เกิดมาเพื่อสิ่งนั้น หากเวลานี้มาถึงแล้วปล่อยให้ผ่านไปโดยเปล่าประโยชน์...
5.90.76
लोकसंभाविताः संतः सुनृशंसं करिष्यथ ।
नृशंसेन च वो युक्तांस्त्यजेयं शाश्वतीः समाः ॥ ५.९०.७६ ॥
ท่านทั้งหลายผู้ดีที่ชาวโลกนับถือ จะกระทำการอันโหดร้ายยิ่ง และข้าจะละทิ้งพวกท่านไปชั่วกาลนาน หากพวกท่านเชื่อมโยงกับความโหดร้ายนั้น
5.90.77
काले हि समनुप्राप्ते त्यक्तव्यमपि जीवनम् ।
माद्रीपुत्रौ च व्यक्तव्यौ क्षत्रधर्मरतौ सदा ॥ ५.९०.७७ ॥
เมื่อถึงเวลาจริง ๆ แม้ชีวิตก็ต้องสละได้ และโอรสทั้งสองของมาตรีผู้ยินดีในธรรมะของกษัตริย์เสมอ ก็ต้องถูกเปิดเผยออกมา
5.90.78
विक्रमेणार्जितान्भोगान्वृणीतं जीवितादपि ।
विक्रमाधिगता ह्यर्थाः क्षत्रधर्मेण जीवतः ॥ ५.९०.७८ ॥
จงเลือกความสุขที่ได้มาด้วยความกล้าหาญ แม้ยิ่งกว่าชีวิต เพราะทรัพย์ที่ได้มาด้วยความกล้าหาญนั้นย่อมเป็นของผู้ดำรงชีวิตตามหน้าที่ของนักรบ
5.90.79
मनो मनुष्यस्य सदा प्रीणन्ति पुरुषोत्तम ।
गत्वा ब्रूहि महाबाहो सर्वशस्त्रभृतां वरम् ॥ ५.९०.७९ ॥
สิ่งเหล่านี้ย่อมทำให้ใจของมนุษย์ยินดีเสมอ ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐ ไปเถิด ข้าแต่ผู้มีแขนอันทรงพลัง จงไปบอกผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาผู้ถือศัสตรา
5.90.80
अर्जुनं पाण्डवं वीरं द्रौपद्याः पदवीं चर ।
विदितौ हि तवात्यन्तं क्रुद्धौ तौ तु यथान्तकौ ॥ ५.९०.८० ॥
จงไปหาวีรบุรุษอรชุน ปาณฑพ และดำเนินตามรอยของเทราปที ท่านรู้ดีว่าสองคนนั้นเมื่อโกรธแล้วก็เหมือนเทพแห่งความตายทีเดียว
5.90.81
भीमार्जुनौ नयेतां हि देवानपि परां गतिम् ।
तयोश्चैतदवज्ञानं यत्सा कृष्णा सभां गता ॥ ५.९०.८१ ॥
ภีมะและอรชุนสามารถนำแม้แต่เหล่าเทพไปสู่สภาวะสูงสุดได้ และการที่ทั้งสองดูหมิ่นพวกเขาคือการที่นางกฤษณาถูกนำเข้ามาในที่ประชุม
5.90.82
दुःशासतश्च कर्णश्च परुषाण्यभ्यभाषताम् ।
दुर्योधनो भीमसेनमभ्यगच्छन्मनस्विनम् ॥ ५.९०.८२ ॥
ทุศศาสนและกรรณะกล่าวถ้อยคำหยาบกระด้าง ส่วนทุรโยธน์เข้าไปหาภีมเสนผู้มีจิตใจสูงส่ง
5.90.83
पश्यतां कुरुमुख्यानां तस्य द्रक्ष्यति यत्फलम् ।
न हि वैरं समासाद्य प्रशाम्यति वृकोदरः ॥ ५.९०.८३ ॥
ท่ามกลางสายตาของเหล่ากุรุผู้ยิ่งใหญ่ เขาจะได้เห็นผลแห่งการกระทำของตน เพราะเมื่อเวรเกิดขึ้นแล้ว วฤโกทรย่อมไม่สงบลง
5.90.84
सुचिरादपि भीमस्य न हि वैरं प्रशाम्यति ।
यावदन्तं न नयति शात्रवाञ्चत्रुकर्शनः ॥ ५.९०.८४ ॥
แม้ผ่านไปนานแล้ว เวรของภีมะก็ยังไม่สงบ จนกว่าเขาจะนำศัตรูไปสู่จุดจบ ผู้ทำลายข้าศึกเอ๋ย
5.90.85
न दुःखं राज्यहरणं न च द्यूते पराजयः ।
प्रव्राजनं तु पुत्राणां न मे तद्दुःखकारणम् ॥ ५.९०.८५ ॥
การสูญเสียราชอาณาจักรไม่ใช่ความทุกข์ และการพ่ายแพ้ในการเล่นพนันก็ไม่ใช่ แต่การที่บรรดาบุตรถูกขับไล่เนรเทศ ไม่ใช่เหตุแห่งความทุกข์นั้นสำหรับข้า
5.90.86
यत्तु सा बृहती श्यामा एकवस्त्रा सभां गता ।
अशृणोत्परुषा वाचः किं नु दुःखतरं ततः ॥ ५.९०.८६ ॥
ส่วนนางผู้มีรูปร่างอวบอิ่มและผิวคล้ำ ที่สวมผ้าเพียงผืนเดียวเข้าไปในที่ประชุมและได้ฟังถ้อยคำหยาบกระด้าง ความทุกข์ใดจะยิ่งกว่านั้นได้อีกเล่า
5.90.87
स्त्रीधर्मिणी वरारोहा क्षत्रधर्मरता सदा ।
नाभ्यगच्छत्तदा नाथं कृष्णा नाथवती सती ॥ ५.९०.८७ ॥
นางผู้ปฏิบัติตามหน้าที่ของสตรี มีสะโพกงาม และยึดมั่นในหน้าที่ของนักรบอยู่เสมอ นางกฤษณาแม้มีผู้คุ้มครอง ก็มิได้ไปหาผู้คุ้มครองของตนในเวลานั้น ในฐานะภรรยาที่ซื่อสัตย์
5.90.88
यस्या मम सपुत्रायास्त्वं नाथो मधुसूदन ।
रामश्च बलिनां श्रेष्ठः प्रद्युम्नश्च महारथः ॥ ५.९०.८८ ॥
โอ มธุสูทนะ พระองค์คือผู้คุ้มครองข้าและบุตรทั้งหลายของข้า และพระรามผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้แข็งแกร่ง กับประทยุมนะผู้เป็นรถศึกยิ่งใหญ่ ก็อยู่ที่นั่นด้วย
5.90.89
साऽहमेवंविधं दुःखं सहेयं पुरुषोत्तम ।
भीमे जीवति दुर्धर्षे विजये चापलायिनि ॥ ५.९०.८९ ॥
โอ บุรุษผู้ประเสริฐ ข้าอาจทนความทุกข์เช่นนี้ได้ ตราบใดที่ภีมะผู้ไม่อาจต่อกรได้ยังมีชีวิตอยู่ และวิชยะผู้ไม่เคยหนีอยู่ด้วย
5.90.90
तत आश्वासयामास पुत्राधिभिरभिप्लुताम् ।
पितृष्वसारं शोचन्तीं शौरिः पार्थसखः पृथाम् ॥ ५.९०.९० ॥
จากนั้น ศิรินี (กฤษณะ) สหายของบรรดาปาณฑพ ได้ปลอบโยนป้าของตนคือปฤถา ผู้ถูกความกังวลถึงบุตรทั้งหลายครอบงำและกำลังโศกเศร้า
5.90.91
का नु सीमन्तिनी त्वादृग्लोकेष्वस्ति पितृष्वसः ।
शूरस्य राज्ञो दुहिता आजमीढकुलं गता ॥ ५.९०.९१ ॥
ป้าเอ๋ย ในโลกทั้งหลาย มีสตรีผู้สูงศักดิ์เช่นท่านอยู่อีกหรือ ท่านเป็นธิดาของพระเจ้าศูระ ที่เข้าไปอยู่ในวงศ์ของอชมีฒะ
5.90.92
महाकुलीना भवती ह्रदाद्ध्रदमिवागता ।
ईश्वरी सर्वकल्याणी भर्त्रा परमपूजिता ॥ ५.९०.९२ ॥
ท่านมาจากตระกูลอันสูงส่ง ดุจมาจากทะเลสาบแห่งหนึ่งสู่อีกแห่งหนึ่ง เป็นผู้ปกครองผู้นำความเป็นมงคลทั้งปวง และเป็นที่เคารพยิ่งจากสามีของตน
5.90.93
वीरसूर्वीरपत्नी त्वं सर्वैः समुदिता गुणैः ।
मुखदुःखे महाप्राज्ञे त्वादृशी सोढुमर्हति ॥ ५.९०.९३ ॥
ท่านเป็นมารดาของวีรบุรุษและเป็นภรรยาของวีรบุรุษ ประกอบด้วยคุณธรรมทั้งปวง โอ ผู้มีปัญญายิ่ง คนเช่นท่านย่อมควรทนรับทั้งสุขและทุกข์ได้
5.90.94
निद्रातन्द्रे क्रोधहर्षौ क्षुत्पिपासे हिमातपौ ।
एतानि पार्था निर्जित्य नित्यं वीरसुखे रताः ॥ ५.९०.९४ ॥
บรรดาปาณฑพได้ชนะความหลับและความง่วงเหงา ความโกรธและความยินดี ความหิวและความกระหาย ความหนาวและความร้อน และอยู่เสมอในความสุขของวีรบุรุษ
5.90.95
त्यक्तग्राम्यसुखाः पार्था नित्यं वीरसुखप्रियाः ।
न तु स्वल्पेन तुष्येयुर्महोत्साहा महाबलाः ॥ ५.९०.९५ ॥
บรรดาปาณฑพละทิ้งความสุขทางโลก และรักความสุขของวีรบุรุษอยู่เสมอ พวกเขาไม่พอใจด้วยสิ่งเล็กน้อย เพราะมีกำลังใจอันยิ่งใหญ่และพลังอันมหาศาล
5.90.96
अन्तं धीरा निषेवन्ते मध्यं ग्राम्यसुखप्रियाः ।
उत्तमांश्च परिक्लेशान्भोगांश्चातीव मानुषान् ॥ ५.९०.९६ ॥
ผู้มั่นคงย่อมแสวงหาความสุดโต่ง ส่วนผู้ชอบความสุขแบบชาวบ้านย่อมยึดทางสายกลาง พวกเขายอมรับความลำบากอันยิ่งใหญ่ และความสุขอันเป็นของมนุษย์อย่างยิ่ง
5.90.97
अन्तेषु रेमिरे धीरा न ते मध्येषु रेमिरे ।
अन्तप्राप्तिं सुखं प्राहुर्दुःखमन्तरमन्तयोः ॥ ५.९०.९७ ॥
ผู้มั่นคงยินดีในความสุดโต่ง มิได้ยินดีในทางสายกลาง เขากล่าวว่าการบรรลุถึงจุดสุดท้ายคือความสุข ส่วนช่องว่างระหว่างสองความสุดโต่งคือความทุกข์
5.90.98
अभिवादयन्ति भवतीं पाण्डवाः सह कृष्णया ।
आत्मानं ते कुशलिनं निवेद्याहुरनामयम् ॥ ५.९०.९८ ॥
บรรดาปาณฑพพร้อมด้วยนางกฤษณาขอกราบนมัสการท่าน เมื่อแจ้งว่าพวกเขาสบายดี ก็กล่าวว่าพวกเขาปราศจากโรคภัย
5.90.99
अरोगान्सर्वसिद्धार्थान्क्षिप्रं द्रक्ष्यसि पाण्डवान् ।
ईश्वरान्सर्वलोकस्य हतामित्राञ्श्रिया वृतान् ॥ ५.९०.९९ ॥
ไม่นานท่านจะได้เห็นบรรดาปาณฑพ ผู้ปราศจากโรค สำเร็จประสงค์ทั้งปวง เป็นเจ้าแห่งโลกทั้งมวล มีศัตรูถูกสังหาร และล้อมรอบด้วยสิริ
5.90.100
एवमाश्वासिता कुन्ती प्रत्युवाच जनार्दनम् ।
पुत्राधिभिरभिध्वस्ता निगृह्याबुद्धिजं तमः ॥ ५.९०.१०० ॥
เมื่อได้รับการปลอบโยนเช่นนี้ นางกุนตีจึงตอบพระชนารทนะ ถูกความกังวลถึงบุตรทั้งหลายครอบงำ พลางข่มความมืดที่เกิดจากความหลงไว้
5.90.101
यद्यत्तेषां महाबाहो पथ्यं स्यान्मधुसूदन ।
यथायथा त्वं मन्येथाः कुर्याः कृष्ण तथातथा ॥ ५.९०.१०१ ॥
ข้าแต่มธุสูทนะผู้มีพระพาหาอันแข็งแรง สิ่งใดก็ตามที่เป็นประโยชน์แก่พวกเขา ตามที่พระองค์เห็นสมควร กฤษณะ พระองค์จงกระทำเช่นนั้นเถิด
5.90.102
अविलोपेन धर्मस्य अनिकृत्या परन्तप ।
प्रभावज्ञाऽस्मि ते कृष्ण सत्यस्याभिजनस्य च ॥ ५.९०.१०२ ॥
ข้าแต่ผู้เผาผลาญข้าศึก กฤษณะ โดยไม่ละเมิดธรรมและไม่ใช้อุบาย ข้าพระองค์รู้อำนาจของพระองค์ ความจริง และตระกูลอันสูงส่งของพระองค์
5.90.103
व्यवस्थायां च मित्रेषु बुद्धिविक्रमयोस्तथा ।
त्वमेव नः कुले धर्मस्त्वं सत्यं त्वं तपो महत् ॥ ५.९०.१०३ ॥
ทั้งในการจัดการความขัดแย้งระหว่างมิตรสหาย และในปัญญากับความกล้าหาญ พระองค์เท่านั้นคือธรรมของตระกูลของเรา พระองค์เท่านั้นคือความจริง พระองค์เท่านั้นคือตบะอันยิ่งใหญ่
5.90.104
त्वं त्राता त्वं महद्ब्रह्म त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ।
यथैवात्थ तथैवैतत्त्वयि सत्यं भविष्यति ॥ ५.९०.१०४ ॥
พระองค์คือผู้คุ้มครอง พระองค์คือพรหมันอันยิ่งใหญ่ สรรพสิ่งตั้งอยู่ในพระองค์ สิ่งที่พระองค์ตรัสไว้อย่างไร สิ่งนั้นก็จะเป็นจริงในพระองค์ฉันนั้น
5.90.105
कुरूणां पाण्डवानां च लोकानां चापराजित ।
सर्वस्यैतस्य वार्ष्णेय गतिस्त्वमसि माधव।
प्रभावो बुद्धिवीर्यं च तादृशं तव केशव ॥ ५.९०.१०५ ॥
ข้าแต่ผู้ไม่เคยพ่ายแพ้ พระองค์เป็นที่พึ่งของชาวกุรุ ปาณฑพ และโลกทั้งปวง ข้าแต่มาธวะ ผู้สืบเชื้อสายวฤษณิ ข้าแต่เกศวะ อำนาจ ปัญญา และกำลังของพระองค์เป็นเช่นนี้
5.90.106
तामामन्त्र्य च गोविन्दः कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम् ।
प्रातिष्ठत महाबाहुर्दुर्योधनगृहान्प्रति ॥ ५.९०.१०६ ॥
ครั้นกล่าวลาพระนางแล้ว และเดินประทักษิณพระนางโดยให้พระนางอยู่ทางขวา พระโควินทะผู้มีพระพาหาอันแข็งแรงก็ออกเดินทางมุ่งสู่เรือนของทุรโยธน์