મહાભારત · અધ્યાય 5.91
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.91.1
पृथामामन्त्र्य गोविन्दः कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम् ।
दुर्योधनगृहं शौरिरभ्यगच्छदरिन्दमः ॥ ५.९१.१ ॥
કુંતીની વિદાય લઈ, તેમની પ્રદક્ષિણા કરીને, શત્રુદમન ગોવિંદ (કૃષ્ણ) દુર્યોધનના ગૃહ તરફ ગયા.
5.91.2
लक्ष्म्या परमया युक्तं पुरन्दरगृहोपमम् ।
विचित्रैरासनैर्युक्तं प्रविवेश जनार्दनः ॥ ५.९१.२ ॥
પરમ વૈભવથી યુક્ત, ઇન્દ્રના ભવન જેવા, વિચિત્ર આસનોથી સજ્જ એ ભવનમાં જનાર્દને પ્રવેશ કર્યો.
5.91.3
तस्य कक्ष्या व्यतिक्रम्य तिस्रो द्वाःस्थैरवारितः ।
ततोऽभ्रघनसङ्काशं गिरिकूटमिवोच्छ्रितम् ॥ ५.९१.३ ॥
તેના ત્રણ આંગણાં ઓળંગીને, દ્વારપાલોથી અટકાવાયા વિના, ગાઢ વાદળ જેવા, પર્વતશિખર જેવા ઊંચા એ ભવન સુધી તે પહોંચ્યા.
5.91.4
श्रिया ज्वलन्तं प्रासादमारुरोह महायशाः ।
तत्र राजसहस्रैश्च कुरुभिश्चाभिसंवृतम् ॥ ५.९१.४ ॥
મહાયશસ્વી તે વૈભવથી ઝળહળતા તે પ્રાસાદ પર ચડ્યા; ત્યાં હજારો રાજાઓ અને કુરુઓથી તે ઘેરાયેલો હતો.
5.91.5
धार्तराष्ट्रं महाबाहुं ददर्शासीनमासने ।
दुःशासनं च कर्णं च शकुनिं चापि सौबलम् ॥ ५.९१.५ ॥
આસન પર બેઠેલા મહાબાહુ ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રને, દુઃશાસનને, કર્ણને અને સુબલપુત્ર શકુનિને પણ તેમણે જોયા.
5.91.6
दुर्योधनसमीपे तानासनस्थान्ददर्श सः ।
अभ्यागच्छति दाशार्हे धार्तराष्ट्रो महायशाः ॥ ५.९१.६ ॥
દુર્યોધનની નજીક આસનો પર બેઠેલા તે સૌને તેમણે જોયા. દાશાર્હ (કૃષ્ણ) પાસે આવતા હોવાનું મહાયશસ્વી ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રે જોયું.
5.91.7
उदतिष्ठत्सहामात्यः पूजयन्मधुसूदनम् ।
समेत्य धार्तराष्ट्रेण महामात्येन केशवः ॥ ५.९१.७ ॥
મંત્રીઓ સાથે ઊભા થઈને તેમણે મધુસૂદનનું સન્માન કર્યું. ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્ર અને મહામંત્રીને મળ્યા પછી કેશવે (તે સ્વીકાર્યું).
5.91.8
राजभिस्तत्र वार्ष्णेयः समागच्छद्यथावयः ।
तत्र जाम्बूनदमयं पर्यङ्कं सुपरिष्कृतम् ॥ ५.९१.८ ॥
ત્યાં રાજાઓ વયપ્રમાણે વાર્ષ્ણેય (કૃષ્ણ)ને મળ્યા. ત્યાં સોનાનો, સારી રીતે શણગારેલો એક પલંગ હતો.
5.91.9
विविधास्तरणास्तीर्णमभ्युपाविशदच्युतः ।
तस्मिन्गां मधुपर्कं चाप्युदकं च जनार्दने ॥ ५.९१.९ ॥
વિવિધ આસ્તરણોથી બિછાવેલી તે પલંગ પર અચ્યુત બેઠા. જનાર્દન માટે ગાય, મધુપર્ક અને જળ (લાવવામાં આવ્યાં).
5.91.10
निवेदयामास तदा गृहान्राज्यं च कौरवः ।
आसनं सर्वतोभद्रं सर्वरत्नविभूषितम् ॥ ५.९१.१० ॥
ત્યારે કૌરવે ઘરો અને રાજ્ય (કૃષ્ણને) સમર્પિત કર્યાં. સર્વ રત્નોથી શણગારેલું સર્વતોભદ્ર નામનું આસન પણ (આપ્યું).
5.91.11
कृष्णार्थमेवं संसिद्धं धार्तराष्ट्रस्य शासनात् ।
तत्र गोविन्दमासीनं प्रसन्नादित्यवर्चसम् ॥ ५.९१.११ ॥
કૃષ્ણ માટે આ રીતે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રના આદેશથી બધું તૈયાર થયું. ત્યાં પ્રસન્ન સૂર્ય જેવા તેજસ્વી ગોવિંદ બેઠા હતા.
5.91.12
उपासाञ्चक्रिरे सर्वे कुरवो राजभिः सह ।
ततो दुर्योधनो राजा वार्ष्णेयं जयतां वरम् ॥ ५.९१.१२ ॥
રાજાઓ સહિત બધા કુરુઓએ (કૃષ્ણની) સેવા કરી. પછી રાજા દુર્યોધને વિજેતાઓમાં શ્રેષ્ઠ વાર્ષ્ણેયને...
5.91.13
न्यमन्त्रयद्भोजनेन नाभ्यनन्दच्च केशवः ।
ततो दुर्योधनः कृष्णमब्रवीत्कुरुसंसदि ॥ ५.९१.१३ ॥
તેણે કેશવને ભોજન માટે નિમંત્ર્યા, પણ કેશવે તેને સ્વીકાર્યું નહિ. ત્યારે દુર્યોધને કુરુસભામાં કૃષ્ણને કહ્યું.
5.91.14
मृदुपूर्वं शठोदर्कं कर्णमाभाष्य कौरवः ।
कस्मादन्नानि पापानि वासांसि शयनानि च ॥ ५.९१.१४ ॥
કૌરવે પહેલાં કોમળતાથી કર્ણને સંબોધીને કહ્યું, "આ પાપી અન્ન, વસ્ત્રો અને શય્યા તેં કેમ સ્વીકાર્યાં નહિ?"
5.91.15
त्वदर्थमुपनीतानि नाग्रहीस्त्वं जनार्दन ।
उभयोश्च ददत्साह्यमुभयोश्च हिते रतः ॥ ५.९१.१५ ॥
"હે જનાર્દન, તારા માટે લાવેલું તેં સ્વીકાર્યું નહિ. બંને પક્ષોને સહાય આપતાં, બંનેના હિતમાં રત રહેતાં—"
5.91.16
संबन्धी दयितश्चासि धृतराष्ट्रस्य माधव ।
त्वं हि गोविन्द धर्मार्थौ वेत्थ तत्त्वेन सर्वशः ।
तत्र कारणमिच्छामि श्रोतुं चक्रगदाधर ॥ ५.९१.१६ ॥
"હે માધવ, તું ધૃતરાષ્ટ્રનો સંબંધી અને પ્રિય છે. હે ગોવિંદ, ધર્મ અને અર્થને તું સર્વ રીતે યથાર્થપણે જાણે છે. હે ચક્રગદાધર, તેનું કારણ સાંભળવા હું ઇચ્છું છું."
5.91.17
स एवमुक्तो गोविन्दः प्रत्युवाच महामनाः ।
उद्यन्मेघस्वनःक काले प्रगृह्य विपुलं भुजम् ॥ ५.९१.१७ ॥
આમ સંબોધાયેલા મહામના ગોવિંદે ઉત્તર આપ્યો. તેમનો સ્વર ઊઠતા મેઘની ગર્જના જેવો હતો; યોગ્ય સમયે તેમણે પોતાનો વિશાળ હાથ ઉપાડ્યો.
5.91.18
अलघूकृतमग्रस्तमनिरस्तमसंकुलम् ।
राजीवनेत्रो राजानं हेतुमद्वाक्यमुत्तमम् ॥ ५.९१.१८ ॥
કમલનયને રાજાને તર્કયુક્ત, ઉત્તમ વચનો કહ્યાં—સરળ, મુખ્ય, અવગણાયેલાં નહિ, ગૂંચવણ વગરનાં.
5.91.19
कृतार्था भुञ्जते दूताः पूजां गृह्णन्ति चैव ह ।
कृतर्थं मां सहामात्यं समर्चिष्यसि भारत ॥ ५.९१.१९ ॥
કાર્ય સિદ્ધ થયેલા દૂતો ભોજન કરે છે અને સન્માન સ્વીકારે છે. હે ભારત, તું મને અને અમાત્યોને સત્કારીશ.
5.91.20
एवमुक्तः प्रत्युवाच धार्तराष्ट्रो जनार्दनम् ।
न युक्तं भवताऽस्मासु प्रतिपत्तुमसांप्तम् ॥ ५.९१.२० ॥
આમ કહેવાતા ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રે જનાર્દનને જવાબ આપ્યો: તમારે અમારા પ્રત્યે આવું વર્તવું યોગ્ય નથી, તે અનુચિત છે.
5.91.21
कृतार्थं वाऽकृतार्थं वा त्वां वयं मधुसूदन ।
यतामहे पूजयितुं दाशार्ह न च शक्नुमः ॥ ५.९१.२१ ॥
તમારું કાર્ય સિદ્ધ થયું હોય કે ન થયું હોય, હે મધુસૂદન, અમે તમને સન્માન આપવા પ્રયત્ન કરીએ છીએ; હે દાશાર્હ, પણ અમે કરી શકતા નથી.
5.91.22
न च तत्कारणं विद्मो यस्मान्नो मधुसूदन ।
पूजां कृतां प्रीयमाणो नामंस्थाः पुरुषोत्तम ॥ ५.९१.२२ ॥
હે મધુસૂદન, તેનું કારણ પણ અમે જાણતા નથી; તમે પ્રસન્ન હોવા છતાં અમે કરેલી પૂજા કેમ ન સ્વીકારી, હે પુરુષોત્તમ?
5.91.23
वैरं नो नास्ति भवता गोविन्द न च विग्रहः ।
स भवान्प्रसमीक्ष्यैतन्नेदृशं वक्तुमर्हति ॥ ५.९१.२३ ॥
હે ગોવિંદ, તમારી સાથે અમારું વેર નથી કે ઝઘડો પણ નથી. તમે આ બરાબર વિચારીને આવું કહેવા યોગ્ય નથી.
5.91.24
एवमुक्तः प्रत्युवाच धार्तराष्ट्रं जनार्दनः ।
अभिवीक्ष्य सहामात्यं दाशार्हः प्रहसन्निव ॥ ५.९१.२४ ॥
આમ કહેવાતા જનાર્દને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રને જવાબ આપ્યો. અમાત્યો સહિત તેને જોઈને દાશાર્હ હસતા હોય તેમ બોલ્યા.
5.91.25
नाहं कामान्न संरम्भान्न द्वेषान्नार्थकारणात् ।
न हेतुवादाल्लोभाद्वा धर्मं जह्यां कथंचन ॥ ५.९१.२५ ॥
કામનાથી, ક્રોધથી, દ્વેષથી, ધન માટે, તર્કવાદથી કે લોભથી હું કોઈ પણ રીતે ધર્મનો ત્યાગ નહીં કરું.
5.91.26
संप्रीतिभोज्यान्यन्नानि आपद्भोज्यानि वा पुनः ।
न च संप्रीयते राजन्न चैवापद्गता वयम् ॥ ५.९१.२६ ॥
પ્રેમથી ખાવા યોગ્ય અન્ન હોય કે આપત્તિમાં ખાવા યોગ્ય અન્ન — હે રાજન્, તમે પ્રસન્ન થતા નથી, અને અમે પણ આપત્તિમાં નથી.
5.91.27
द्विषदन्नं न भोक्तव्यं द्विषन्तं नैव भोजयेत् ।
पाण्डवान्द्विषसे राजन्मम प्राणा हि पाण्डवाः ॥ ५.९१.२७ ॥
શત્રુનું અન્ન ન ખાવું, અને શત્રુને પણ ન જમાડવો. હે રાજન્, તમે પાંડવોને દ્વેષ કરો છો; પાંડવો તો મારા પ્રાણ છે.
5.91.28
अकस्माद्द्विषसे राजञ्जन्मप्रभृति पाण्डवान् ।
प्रियानुवर्तिनो भ्रातॄन्सर्वैः समुदितान्गुणैः ॥ ५.९१.२८ ॥
હે રાજન્, જન્મથી જ વગર કારણે તમે પાંડવોને દ્વેષ કરો છો — પ્રિયનું અનુસરણ કરનારા, સર્વગુણસંપન્ન ભાઈઓને.
5.91.29
अकस्माच्चैव पार्थानां द्वेषणं नोपपद्यते ।
धर्मे स्थिताः पाण्डवेयाः कस्तान्किं वक्तुमर्हति ॥ ५.९१.२९ ॥
કારણ વગર પૃથાના પુત્રોને દ્વેષ કરવો યોગ્ય નથી. ધર્મમાં સ્થિર પાંડવો વિશે કોણ શું કહી શકે?
5.91.30
यस्तान्द्वेष्टि स मां द्वेष्टि यस्ताननु समामनु ।
ऐकात्म्यं मां गतं विद्धि पाण्डवैर्धर्मचारिभिः ॥ ५.९१.३० ॥
જે તેમને દ્વેષ કરે છે તે મને દ્વેષ કરે છે; જે તેમને અનુસરે છે તે મને અનુસરે છે. ધર્માચરણ કરતા પાંડવો સાથે હું એકાત્મ થયો છું એમ જાણજો.
5.91.31
कामक्रोधानुवर्ती हि यो मोहाद्विरुरुत्सति ।
गुणवन्तं च यो द्वेष्टि तमाहुः पुरुषाधमम् ॥ ५.९१.३१ ॥
જે મોહને કારણે કામ અને ક્રોધને અનુસરે છે અને વિરોધ કરવા ઇચ્છે છે, તથા જે ગુણવાનને દ્વેષ કરે છે, તેને લોકો પુરુષોમાં અધમ કહે છે.
5.91.32
यः कल्याणगुणाञ्ज्ञातीन्मोहाल्लोभाद्दिदृक्षते ।
सोजितात्माऽजितक्रोधो न चिरं तिष्ठति श्रिया ॥ ५.९१.३२ ॥
જે મોહ અને લોભને કારણે કલ્યાણકારી ગુણોવાળા સગાંઓને જોવા (નષ્ટ કરવા) ઇચ્છે છે, જેનો આત્મા અને ક્રોધ અજિત છે, તે લક્ષ્મીમાં લાંબો સમય ટકતો નથી.
5.91.33
अथ यो गुणसंपन्नान्हृदयस्याप्रियानपि ।
प्रियेण कुरुते वश्यांश्चिरं यशसि तिष्ठति ॥ ५.९१.३३ ॥
જે ગુણસંપન્ન પુરુષોને—ભલે તેઓ હૃદયને અપ્રિય હોય—પ્રિય વર્તનથી વશમાં લે છે, તે લાંબા સમય સુધી યશમાં સ્થિર રહે છે.
5.91.34
सर्वमेतन्न भोक्तव्यमन्नं दुष्टाभिसंहितम् ।
क्षुत्तुरेकस्य भोक्तव्यमिति मे धीयते मतिः ॥ ५.९१.३४ ॥
દુષ્ટ ઇરાદાથી તૈયાર કરેલું આ બધું અન્ન ખાવા યોગ્ય નથી; ભૂખ-તરસથી પીડિત એક જ જણે તે ખાવું જોઈએ, એવો મારો મત છે.
5.91.35
एवमुक्त्वा महाबाहुर्दुर्योधनममर्षणम् ।
निश्चक्राम ततः शुभ्राद्धार्तराष्ट्रनिवेशनात् ॥ ५.९१.३५ ॥
આમ કહીને મહાબાહુ અસહિષ્ણુ દુર્યોધનને—પછી તે શોભાયમાન ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોના નિવાસસ્થાનમાંથી બહાર નીકળ્યા.
5.91.36
निर्याय च महाबाहुर्वासुदेवो महामनाः ।
निवेशाय ययौ वेश्य विदुरस्य महात्मनः ॥ ५.९१.३६ ॥
બહાર નીકળીને મહાબાહુ, મહામના વાસુદેવ—મહાત્મા વિદુરના નિવાસ તરફ ગયા.
5.91.37
तमभ्यगच्छद्द्रोणश्च कृपो भीष्मोऽथ बाह्लिकः ।
कुरवश्च महाबाहुं विदुरस्य गृहे स्थितम् ॥ ५.९१.३७ ॥
દ્રોણ, કૃપ, ભીષ્મ અને પછી બાહ્લીક તથા કુરુઓ વિદુરના ઘરે રોકાયેલા તે મહાબાહુને મળવા ગયા.
5.91.38
त ऊचुर्माधवं वीरं कुरवो मधुसूदनम् ।
निवेदयामो वार्ष्णेय सरत्नांस्ते गृहान्वयम् ॥ ५.९१.३८ ॥
કુરુઓએ વીર માધવ મધુસૂદનને કહ્યું: હે વાર્ષ્ણેય, અમે રત્નો સહિત અમારાં ઘર આપને અર્પણ કરીએ છીએ.
5.91.39
तानुवाच महातेजाः कौरवान्मधुसूदनः ।
सर्वे भवन्ते गच्छन्तु सर्वा मेऽपचितिः कृता ॥ ५.९१.३९ ॥
મહાતેજસ્વી મધુસૂદને તે કૌરવોને કહ્યું: તમે સૌ જાઓ; મેં તમારું સર્વ સન્માન કર્યું છે.
5.91.40
यातेषु कुरुषु क्षत्ता दाशार्हमपराजितम् ।
अभ्यर्चयामास तदा सर्वकामैः प्रयत्नवान् ॥ ५.९१.४० ॥
કુરુઓ ગયા પછી વિદુરે તે અપરાજિત દાશાર્હનો સર્વ ઇચ્છિત વસ્તુઓથી પ્રયત્નપૂર્વક સત્કાર કર્યો.
5.91.41
ततः क्षत्राऽन्नपानानि शुचीनि गुणवन्ति च ।
उपाहरदनेकानि केशवाय महात्मने ॥ ५.९१.४१ ॥
ત્યારે વિદુરે મહાત્મા કેશવ માટે શુદ્ધ અને ઉત્તમ એવાં અનેક પ્રકારનાં અન્ન-પાન લાવ્યા.
5.91.42
तैतर्पयित्वा प्रथमं ब्राह्मणान्मधुसूदनः ।
वेदविद्भ्यो ददौ कृष्णः परमद्रविणान्यपि ॥ ५.९१.४२ ॥
તેનાથી પ્રથમ બ્રાહ્મણોને તૃપ્ત કરીને, મધુસૂદન કૃષ્ણે વેદજ્ઞોને પરમ ધન પણ આપ્યું.
5.91.43
भुक्तवत्सु द्विजाग्र्येषु निषण्णेषु वरासने ।
शुचिः सुप्रयतो भून्वा विदुरोऽन्नमुपारत् ॥ ५.९१.४३ ॥
શ્રેષ્ઠ દ્વિજો ભોજન કરીને ઉત્તમ આસનો પર બેઠા ત્યારે, શુદ્ધ અને સંયમી વિદુરે અન્ન પીરસ્યું.
5.91.44
श्रद्धया परया युक्त इदं वचनमब्रवीत् ।
संवृतैस्तुष्य गोविन्द एतन्नः धनम्।
अन्यथा हि विशेषेण कस्त्वामर्चितुमर्हति ॥ ५.९१.४४ ॥
પરમ શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈને તેણે આ વચન કહ્યું: "હે ગોવિંદ, આ સાદા ભોજનથી જ પ્રસન્ન થાઓ; આ જ અમારું ધન છે. નહીંતર તમારો વિશેષ સત્કાર કોણ કરી શકે?"
5.91.45
ततोऽनुयायिभिः सार्धं मरुद्भिरिव वासवः ।
विदुरान्नानि बुभुजे शुचीनि गुणवन्ति च ॥ ५.९१.४५ ॥
પછી અનુચરો સાથે, મરુતોની વચ્ચે ઇન્દ્રની જેમ, તેણે વિદુરનું શુદ્ધ અને ગુણવાન અન્ન ભોજન કર્યું.
5.91.46
तं भुक्तवन्तं विविधाः सुशब्दाः सूतमागधाः ।
अभितुष्टुवुरासीनं दाशार्हमपराजितम् ॥ ५.९१.४६ ॥
ભોજન કરીને બેઠેલા તે અપરાજિત દાશાર્હની વિવિધ મધુર સ્વરવાળા સૂત અને માગધો સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.