మహాభారతం · అధ్యాయం 5.91
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.91.1
पृथामामन्त्र्य गोविन्दः कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम् ।
दुर्योधनगृहं शौरिरभ्यगच्छदरिन्दमः ॥ ५.९१.१ ॥
కుంతికి వీడ్కోలు చెప్పి, ఆమెకు ప్రదక్షిణం చేసి, శత్రుదమనుడైన గోవిందుడు దుర్యోధనుని గృహానికి వెళ్లాడు.
5.91.2
लक्ष्म्या परमया युक्तं पुरन्दरगृहोपमम् ।
विचित्रैरासनैर्युक्तं प्रविवेश जनार्दनः ॥ ५.९१.२ ॥
అత్యంత వైభవంతో కూడినది, ఇంద్రుని గృహంలా ఉన్నది, విచిత్రమైన ఆసనాలతో అలంకరించబడినది అయిన ఆ గృహంలో జనార్దనుడు ప్రవేశించాడు.
5.91.3
तस्य कक्ष्या व्यतिक्रम्य तिस्रो द्वाःस्थैरवारितः ।
ततोऽभ्रघनसङ्काशं गिरिकूटमिवोच्छ्रितम् ॥ ५.९१.३ ॥
దాని మూడు ఆవరణలను దాటి, ద్వారపాలకులచేత అడ్డగించబడకుండా, దట్టమైన మేఘంలా, పర్వతశిఖరంలా ఎత్తుగా ఉన్న ఆ భవనానికి చేరాడు.
5.91.4
श्रिया ज्वलन्तं प्रासादमारुरोह महायशाः ।
तत्र राजसहस्रैश्च कुरुभिश्चाभिसंवृतम् ॥ ५.९१.४ ॥
మహాయశస్వి అయిన అతడు తేజస్సుతో మెరిసిపోతున్న ఆ ప్రాసాదాన్ని ఎక్కాడు; అక్కడ వేలాది రాజులు, కురువంశీయులు చుట్టుముట్టి ఉన్నారు.
5.91.5
धार्तराष्ट्रं महाबाहुं ददर्शासीनमासने ।
दुःशासनं च कर्णं च शकुनिं चापि सौबलम् ॥ ५.९१.५ ॥
ఆసనంపై కూర్చున్న మహాబాహువైన ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడిని, దుశ్శాసనుని, కర్ణుని, సుబలపుత్రుడైన శకునిని కూడా అతడు చూశాడు.
5.91.6
दुर्योधनसमीपे तानासनस्थान्ददर्श सः ।
अभ्यागच्छति दाशार्हे धार्तराष्ट्रो महायशाः ॥ ५.९१.६ ॥
దుర్యోధనుని సమీపంలో ఆసనాలపై కూర్చున్న వారందరినీ అతడు చూశాడు. దాశార్హుడు (కృష్ణుడు) సమీపిస్తుండగా మహాయశస్వి ధృతరాష్ట్రపుత్రుడు చూశాడు.
5.91.7
उदतिष्ठत्सहामात्यः पूजयन्मधुसूदनम् ।
समेत्य धार्तराष्ट्रेण महामात्येन केशवः ॥ ५.९१.७ ॥
మంత్రులతో కలిసి లేచి మధుసూదనుని గౌరవించాడు. ధృతరాష్ట్ర పుత్రుడు, మహామంత్రిని కలిసిన తర్వాత కేశవుడు (ఆ గౌరవాన్ని స్వీకరించాడు).
5.91.8
राजभिस्तत्र वार्ष्णेयः समागच्छद्यथावयः ।
तत्र जाम्बूनदमयं पर्यङ्कं सुपरिष्कृतम् ॥ ५.९१.८ ॥
అక్కడ రాజులు వయసుకు తగినట్లు వార్ష్ణేయుడిని (కృష్ణుని) కలిశారు. అక్కడ బంగారంతో చేసిన, బాగా అలంకరించిన ఒక పీఠం ఉండెను.
5.91.9
विविधास्तरणास्तीर्णमभ्युपाविशदच्युतः ।
तस्मिन्गां मधुपर्कं चाप्युदकं च जनार्दने ॥ ५.९१.९ ॥
వివిధ పరుపులతో పరచిన ఆ పీఠంపై అచ్యుతుడు కూర్చున్నాడు. జనార్దనుడి కోసం ఆవు, మధుపర్కం, నీరు (తెచ్చారు).
5.91.10
निवेदयामास तदा गृहान्राज्यं च कौरवः ।
आसनं सर्वतोभद्रं सर्वरत्नविभूषितम् ॥ ५.९१.१० ॥
అప్పుడు కౌరవుడు ఇళ్లను, రాజ్యాన్ని (కృష్ణునికి) నివేదించాడు. అన్ని రత్నాలతో అలంకరించిన సర్వతోభద్రం అనే ఆసనాన్ని (కూడా ఇచ్చాడు).
5.91.11
कृष्णार्थमेवं संसिद्धं धार्तराष्ट्रस्य शासनात् ।
तत्र गोविन्दमासीनं प्रसन्नादित्यवर्चसम् ॥ ५.९१.११ ॥
కృష్ణునికోసం ఈ విధంగా ధృతరాష్ట్ర పుత్రుని ఆజ్ఞతో అన్నీ సిద్ధమయ్యాయి. అక్కడ గోవిందుడు కూర్చుని ఉన్నాడు, ప్రసన్నమైన సూర్యునిలా ప్రకాశిస్తూ.
5.91.12
उपासाञ्चक्रिरे सर्वे कुरवो राजभिः सह ।
ततो दुर्योधनो राजा वार्ष्णेयं जयतां वरम् ॥ ५.९१.१२ ॥
రాజులతో కలిసి కురువీరులందరూ (కృష్ణుని) సేవించారు. అప్పుడు రాజు దుర్యోధనుడు విజేతలలో శ్రేష్ఠుడైన వార్ష్ణేయునితో...
5.91.13
न्यमन्त्रयद्भोजनेन नाभ्यनन्दच्च केशवः ।
ततो दुर्योधनः कृष्णमब्रवीत्कुरुसंसदि ॥ ५.९१.१३ ॥
అతడు కేశవుణ్ణి భోజనానికి ఆహ్వానించాడు, కానీ కేశవుడు దానిని అంగీకరించలేదు. అప్పుడు దుర్యోధనుడు కురుసభలో కృష్ణునితో మాట్లాడాడు.
5.91.14
मृदुपूर्वं शठोदर्कं कर्णमाभाष्य कौरवः ।
कस्मादन्नानि पापानि वासांसि शयनानि च ॥ ५.९१.१४ ॥
కౌరవుడు ముందుగా మృదువుగా కర్ణుని సంబోధించి, "ఈ పాపపు అన్నాలు, వస్త్రాలు, శయ్యలు ఎందుకు స్వీకరించలేదు?" అని అన్నాడు.
5.91.15
त्वदर्थमुपनीतानि नाग्रहीस्त्वं जनार्दन ।
उभयोश्च ददत्साह्यमुभयोश्च हिते रतः ॥ ५.९१.१५ ॥
"జనార్దనా, నీ కోసం తెచ్చినవాటిని నీవు స్వీకరించలేదు. ఇరు పక్షాలకూ సహాయం చేస్తూ, ఇరువురి హితంలో నిమగ్నుడవై ఉండగా—"
5.91.16
संबन्धी दयितश्चासि धृतराष्ट्रस्य माधव ।
त्वं हि गोविन्द धर्मार्थौ वेत्थ तत्त्वेन सर्वशः ।
तत्र कारणमिच्छामि श्रोतुं चक्रगदाधर ॥ ५.९१.१६ ॥
"మాధవా, నీవు ధృతరాష్ట్రునికి బంధువు, ప్రియుడవు. గోవిందా, ధర్మార్థాలను సర్వవిధాలుగా యథార్థంగా నీవు ఎరుగుదువు. చక్రగదాధరా, దానికి కారణం వినాలని కోరుతున్నాను."
5.91.17
स एवमुक्तो गोविन्दः प्रत्युवाच महामनाः ।
उद्यन्मेघस्वनःक काले प्रगृह्य विपुलं भुजम् ॥ ५.९१.१७ ॥
ఇలా అనగా, మహామనస్కుడైన గోవిందుడు సమాధానమిచ్చాడు. అతని స్వరం ఉరుముతున్న మేఘధ్వనిలా ఉంది; తగిన సమయంలో అతను తన విశాల బాహువును ఎత్తాడు.
5.91.18
अलघूकृतमग्रस्तमनिरस्तमसंकुलम् ।
राजीवनेत्रो राजानं हेतुमद्वाक्यमुत्तमम् ॥ ५.९१.१८ ॥
కమలనయనుడు రాజుతో హేతుబద్ధమైన, ఉత్తమమైన మాటలు పలికాడు—సరళంగా, ముఖ్యంగా, తిరస్కారం లేకుండా, గందరగోళం లేకుండా.
5.91.19
कृतार्था भुञ्जते दूताः पूजां गृह्णन्ति चैव ह ।
कृतर्थं मां सहामात्यं समर्चिष्यसि भारत ॥ ५.९१.१९ ॥
కార్యం సిద్ధించిన దూతలు భోజనం చేస్తారు, గౌరవాన్ని స్వీకరిస్తారు. ఓ భారతా, నీవు నన్ను, అమాత్యులతో కూడిన నన్ను సత్కరిస్తావు.
5.91.20
एवमुक्तः प्रत्युवाच धार्तराष्ट्रो जनार्दनम् ।
न युक्तं भवताऽस्मासु प्रतिपत्तुमसांप्तम् ॥ ५.९१.२० ॥
ఇలా అనగా ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు జనార్దనునితో ఇలా బదులిచ్చాడు: నీవు మా పట్ల ఇలా ప్రవర్తించడం తగదు, అనుచితం.
5.91.21
कृतार्थं वाऽकृतार्थं वा त्वां वयं मधुसूदन ।
यतामहे पूजयितुं दाशार्ह न च शक्नुमः ॥ ५.९१.२१ ॥
నీ కార్యం సిద్ధించినా సిద్ధించకపోయినా, ఓ మధుసూదనా, మేము నిన్ను గౌరవించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాము; ఓ దాశార్హా, కానీ మేము చేయలేకపోతున్నాము.
5.91.22
न च तत्कारणं विद्मो यस्मान्नो मधुसूदन ।
पूजां कृतां प्रीयमाणो नामंस्थाः पुरुषोत्तम ॥ ५.९१.२२ ॥
ఓ మధుసూదనా, దానికి కారణమూ మాకు తెలియదు; నీవు సంతోషించినప్పటికీ, మేము చేసిన పూజను ఎందుకు అంగీకరించలేదో, ఓ పురుషోత్తమా?
5.91.23
वैरं नो नास्ति भवता गोविन्द न च विग्रहः ।
स भवान्प्रसमीक्ष्यैतन्नेदृशं वक्तुमर्हति ॥ ५.९१.२३ ॥
ఓ గోవిందా, నీ నుండి మాకు వైరమూ లేదు, కలహమూ లేదు. నీవు దీనిని బాగా ఆలోచించి ఇలా చెప్పడం తగదు.
5.91.24
एवमुक्तः प्रत्युवाच धार्तराष्ट्रं जनार्दनः ।
अभिवीक्ष्य सहामात्यं दाशार्हः प्रहसन्निव ॥ ५.९१.२४ ॥
ఇలా అనగా జనార్దనుడు ధృతరాష్ట్రుని కుమారునికి బదులిచ్చాడు. అమాత్యులతో కూడిన అతనిని చూసి, దాశార్హుడు నవ్వుతున్నట్లుగా మాట్లాడాడు.
5.91.25
नाहं कामान्न संरम्भान्न द्वेषान्नार्थकारणात् ।
न हेतुवादाल्लोभाद्वा धर्मं जह्यां कथंचन ॥ ५.९१.२५ ॥
కోరికతో, కోపంతో, ద్వేషంతో, ధనం కోసం, తర్కవాదంతో, లోభంతో నేను ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టను.
5.91.26
संप्रीतिभोज्यान्यन्नानि आपद्भोज्यानि वा पुनः ।
न च संप्रीयते राजन्न चैवापद्गता वयम् ॥ ५.९१.२६ ॥
ప్రేమతో భుజించదగిన అన్నమైనా, ఆపదలో భుజించదగిన అన్నమైనా — రాజా, మీరు సంతోషించరు, మేము ఆపదలో కూడా లేము.
5.91.27
द्विषदन्नं न भोक्तव्यं द्विषन्तं नैव भोजयेत् ।
पाण्डवान्द्विषसे राजन्मम प्राणा हि पाण्डवाः ॥ ५.९१.२७ ॥
శత్రువు అన్నం తినకూడదు, శత్రువుకు భోజనం పెట్టకూడదు. రాజా, మీరు పాండవులను ద్వేషిస్తున్నారు; పాండవులు నా ప్రాణాలు కదా.
5.91.28
अकस्माद्द्विषसे राजञ्जन्मप्रभृति पाण्डवान् ।
प्रियानुवर्तिनो भ्रातॄन्सर्वैः समुदितान्गुणैः ॥ ५.९१.२८ ॥
రాజా, పుట్టినప్పటి నుంచీ అకారణంగా పాండవులను మీరు ద్వేషిస్తున్నారు — ప్రియాన్ని అనుసరించే, సర్వగుణ సంపన్నులైన సోదరులను.
5.91.29
अकस्माच्चैव पार्थानां द्वेषणं नोपपद्यते ।
धर्मे स्थिताः पाण्डवेयाः कस्तान्किं वक्तुमर्हति ॥ ५.९१.२९ ॥
కారణం లేకుండా పృథ కుమారులను ద్వేషించడం తగదు. ధర్మంలో నిలిచిన పాండవుల గురించి ఎవరు ఏమి చెప్పగలరు?
5.91.30
यस्तान्द्वेष्टि स मां द्वेष्टि यस्ताननु समामनु ।
ऐकात्म्यं मां गतं विद्धि पाण्डवैर्धर्मचारिभिः ॥ ५.९१.३० ॥
వారిని ద్వేషించేవాడు నన్ను ద్వేషిస్తాడు; వారిని అనుసరించేవాడు నన్నే అనుసరిస్తాడు. ధర్మాచారులైన పాండవులతో నేను ఏకాత్మ్యం పొందినవాడినని తెలుసుకో.
5.91.31
कामक्रोधानुवर्ती हि यो मोहाद्विरुरुत्सति ।
गुणवन्तं च यो द्वेष्टि तमाहुः पुरुषाधमम् ॥ ५.९१.३१ ॥
కామక్రోధాలను అనుసరించి, మోహంతో విరోధించాలనుకునేవాడు, గుణవంతుడిని ద్వేషించేవాడు—అతడిని పురుషులలో అధముడని అంటారు.
5.91.32
यः कल्याणगुणाञ्ज्ञातीन्मोहाल्लोभाद्दिदृक्षते ।
सोजितात्माऽजितक्रोधो न चिरं तिष्ठति श्रिया ॥ ५.९१.३२ ॥
మోహంతో, లోభంతో కల్యాణ గుణాలున్న బంధువులను చూడాలనుకునే (నాశనం చేయాలనుకునే) వాడు—జయించని మనసు, జయించని క్రోధం కలవాడు—సంపదలో ఎక్కువ కాలం నిలవడు.
5.91.33
अथ यो गुणसंपन्नान्हृदयस्याप्रियानपि ।
प्रियेण कुरुते वश्यांश्चिरं यशसि तिष्ठति ॥ ५.९१.३३ ॥
ఇప్పుడు, గుణసంపన్నులను—మనసుకు అప్రియులైనా—ప్రియమైన ప్రవర్తనతో తన వశం చేసుకునేవాడు, దీర్ఘకాలం కీర్తిలో నిలుస్తాడు.
5.91.34
सर्वमेतन्न भोक्तव्यमन्नं दुष्टाभिसंहितम् ।
क्षुत्तुरेकस्य भोक्तव्यमिति मे धीयते मतिः ॥ ५.९१.३४ ॥
దుష్ట సంకల్పంతో సిద్ధం చేసిన ఈ అన్నమంతా తినదగినది కాదు; ఆకలి దప్పులతో ఉన్న ఒక్కడే దీన్ని తినాలని నా అభిప్రాయం.
5.91.35
एवमुक्त्वा महाबाहुर्दुर्योधनममर्षणम् ।
निश्चक्राम ततः शुभ्राद्धार्तराष्ट्रनिवेशनात् ॥ ५.९१.३५ ॥
ఇలా చెప్పి, మహాబాహువు—అసహనుడైన దుర్యోధనుడితో—అనంతరం ఆ శోభాయమాన ధృతరాష్ట్ర పుత్రుల నివాసం నుండి బయలుదేరాడు.
5.91.36
निर्याय च महाबाहुर्वासुदेवो महामनाः ।
निवेशाय ययौ वेश्य विदुरस्य महात्मनः ॥ ५.९१.३६ ॥
బయటికి వెళ్లిన మహాబాహువు, మహామనస్కుడైన వాసుదేవుడు—మహాత్ముడైన విదురుని నివాసానికి వెళ్ళాడు.
5.91.37
तमभ्यगच्छद्द्रोणश्च कृपो भीष्मोऽथ बाह्लिकः ।
कुरवश्च महाबाहुं विदुरस्य गृहे स्थितम् ॥ ५.९१.३७ ॥
ద్రోణుడు, కృపుడు, భీష్ముడు, తరువాత బాహ్లికుడు, కురువులు విదురుని ఇంట నిలిచియున్న ఆ మహాబాహువును ఎదుర్కోవడానికి వెళ్ళారు.
5.91.38
त ऊचुर्माधवं वीरं कुरवो मधुसूदनम् ।
निवेदयामो वार्ष्णेय सरत्नांस्ते गृहान्वयम् ॥ ५.९१.३८ ॥
కురువులు వీరుడైన మాధవుడు, మధుసూదనుడితో అన్నారు: వార్ష్ణేయా, మేము రత్నాలతో కూడిన మా గృహాలను నీకు సమర్పిస్తున్నాము.
5.91.39
तानुवाच महातेजाः कौरवान्मधुसूदनः ।
सर्वे भवन्ते गच्छन्तु सर्वा मेऽपचितिः कृता ॥ ५.९१.३९ ॥
మహాతేజస్వి మధుసూదనుడు ఆ కౌరవులతో అన్నాడు: మీరంతా వెళ్ళండి; నా గౌరవం మీకు పూర్తిగా చేయబడింది.
5.91.40
यातेषु कुरुषु क्षत्ता दाशार्हमपराजितम् ।
अभ्यर्चयामास तदा सर्वकामैः प्रयत्नवान् ॥ ५.९१.४० ॥
కురువులు వెళ్ళిన తరువాత విదురుడు ఆ అపరాజితుడైన దాశార్హుడిని అన్ని కోరికలైన వస్తువులతో, శ్రద్ధతో సత్కరించాడు.
5.91.41
ततः क्षत्राऽन्नपानानि शुचीनि गुणवन्ति च ।
उपाहरदनेकानि केशवाय महात्मने ॥ ५.९१.४१ ॥
అప్పుడు విదురుడు మహాత్ముడైన కేశవునికి పవిత్రమైన, శ్రేష్ఠమైన అనేక రకాల అన్నపానీయాలు తెచ్చాడు.
5.91.42
तैतर्पयित्वा प्रथमं ब्राह्मणान्मधुसूदनः ।
वेदविद्भ्यो ददौ कृष्णः परमद्रविणान्यपि ॥ ५.९१.४२ ॥
వాటితో మొదట బ్రాహ్మణులను తృప్తిపరచి, మధుసూదనుడైన కృష్ణుడు వేదజ్ఞులకు గొప్ప ధనమును కూడా ఇచ్చాడు.
5.91.43
भुक्तवत्सु द्विजाग्र्येषु निषण्णेषु वरासने ।
शुचिः सुप्रयतो भून्वा विदुरोऽन्नमुपारत् ॥ ५.९१.४३ ॥
శ్రేష్ఠులైన ద్విజులు భోజనం చేసి ఉత్తమ ఆసనాలపై కూర్చున్నప్పుడు, శుచిగా సంయమంతో ఉన్న విదురుడు అన్నాన్ని తెచ్చాడు.
5.91.44
श्रद्धया परया युक्त इदं वचनमब्रवीत् ।
संवृतैस्तुष्य गोविन्द एतन्नः धनम्।
अन्यथा हि विशेषेण कस्त्वामर्चितुमर्हति ॥ ५.९१.४४ ॥
అత్యంత శ్రద్ధతో కూడినవాడై అతడు ఇలా అన్నాడు: "గోవిందా, ఈ సాధారణ భోజనంతోనే సంతోషించు; ఇదే మా ధనం. లేకపోతే నిన్ను విశేషంగా పూజించగల వాడెవడు?"
5.91.45
ततोऽनुयायिभिः सार्धं मरुद्भिरिव वासवः ।
विदुरान्नानि बुभुजे शुचीनि गुणवन्ति च ॥ ५.९१.४५ ॥
అనంతరం తన అనుచరులతో కలిసి, మరుత్తుల మధ్య ఇంద్రునిలా, విదురుని శుచియైన మంచి అన్నాన్ని భుజించాడు.
5.91.46
तं भुक्तवन्तं विविधाः सुशब्दाः सूतमागधाः ।
अभितुष्टुवुरासीनं दाशार्हमपराजितम् ॥ ५.९१.४६ ॥
భోజనం ముగించి కూర్చున్న ఆ అపరాజితుడైన దాశార్హుడిని, అనేక రకాల మధుర స్వరాలు గల సూతులు, మాగధులు స్తుతించారు.