มหาภารตะ · อัธยายะ 5.91
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.91.1
पृथामामन्त्र्य गोविन्दः कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम् ।
दुर्योधनगृहं शौरिरभ्यगच्छदरिन्दमः ॥ ५.९१.१ ॥
โควินทะ ผู้ทำลายศัตรู ได้ร่ำลาพระปฤถาและเดินเวียนขวารอบพระนาง แล้วจึงเสด็จไปยังเรือนของทุรโยธน์
5.91.2
लक्ष्म्या परमया युक्तं पुरन्दरगृहोपमम् ।
विचित्रैरासनैर्युक्तं प्रविवेश जनार्दनः ॥ ५.९१.२ ॥
พระชนารทนะเสด็จเข้าไปในเรือนนั้น ซึ่งเต็มไปด้วยสิริอันสูงสุด เปรียบเหมือนเรือนของพระปุรันทระ (พระอินทร์) และประดับด้วยอาสนะอันวิจิตรมากมาย
5.91.3
तस्य कक्ष्या व्यतिक्रम्य तिस्रो द्वाःस्थैरवारितः ।
ततोऽभ्रघनसङ्काशं गिरिकूटमिवोच्छ्रितम् ॥ ५.९१.३ ॥
พระองค์ทรงผ่านลานทั้งสามชั้นไปได้โดยไม่มีผู้รักษาประตูขัดขวาง แล้วจึงถึงปราสาทสูงใหญ่นั้น ซึ่งเหมือนก้อนเมฆหนาทึบหรือยอดเขาที่ตั้งตระหง่าน
5.91.4
श्रिया ज्वलन्तं प्रासादमारुरोह महायशाः ।
तत्र राजसहस्रैश्च कुरुभिश्चाभिसंवृतम् ॥ ५.९१.४ ॥
ผู้มีเกียรติยศอันยิ่งใหญ่ทรงขึ้นสู่ปราสาทที่รุ่งโรจน์ด้วยสิริ ที่นั่นพระองค์ถูกล้อมด้วยพระราชานับพันและชาวกุรุ
5.91.5
धार्तराष्ट्रं महाबाहुं ददर्शासीनमासने ।
दुःशासनं च कर्णं च शकुनिं चापि सौबलम् ॥ ५.९१.५ ॥
ที่นั่นพระองค์ทอดพระเนตรเห็นโอรสของท้าวธฤตราษฎร์ผู้มีพระพาหาใหญ่ประทับบนอาสนะ และยังเห็นทุศาสน์ กรรณะ และศกุนิ โอรสของสุพล
5.91.6
दुर्योधनसमीपे तानासनस्थान्ददर्श सः ।
अभ्यागच्छति दाशार्हे धार्तराष्ट्रो महायशाः ॥ ५.९१.६ ॥
พระองค์ทอดพระเนตรเห็นทุกคนประทับบนอาสนะใกล้ทุรโยธน์ เมื่อทาศารหะ (พระกฤษณะ) เสด็จเข้ามาใกล้ โอรสของท้าวธฤตราษฎร์ผู้มีเกียรติยศอันยิ่งใหญ่ก็ทอดพระเนตรเห็นพระองค์
5.91.7
उदतिष्ठत्सहामात्यः पूजयन्मधुसूदनम् ।
समेत्य धार्तराष्ट्रेण महामात्येन केशवः ॥ ५.९१.७ ॥
พร้อมด้วยอำมาตย์ของพระองค์ เขาลุกขึ้นถวายความเคารพพระมธุสูทนะ เมื่อได้พบโอรสของท้าวธฤตราษฎร์และมหาอำมาตย์แล้ว พระเกศวะก็ทรงรับการต้อนรับนั้น
5.91.8
राजभिस्तत्र वार्ष्णेयः समागच्छद्यथावयः ।
तत्र जाम्बूनदमयं पर्यङ्कं सुपरिष्कृतम् ॥ ५.९१.८ ॥
ที่นั่นพระราชาทั้งหลายเข้าเฝ้าพระวารษเณยะ (พระกฤษณะ) ตามลำดับอายุ ที่นั่นมีแท่นบรรทมทำด้วยทองคำ ประดับอย่างงดงาม
5.91.9
विविधास्तरणास्तीर्णमभ्युपाविशदच्युतः ।
तस्मिन्गां मधुपर्कं चाप्युदकं च जनार्दने ॥ ५.९१.९ ॥
พระอจยุตทรงประทับลงบนแท่นบรรทมที่ปูด้วยเครื่องลาดหลากชนิด ต่อจากนั้นมีการนำวัวตัวหนึ่ง น้ำผึ้งผสม และน้ำมาถวายพระชนารทนะ
5.91.10
निवेदयामास तदा गृहान्राज्यं च कौरवः ।
आसनं सर्वतोभद्रं सर्वरत्नविभूषितम् ॥ ५.९१.१० ॥
ครั้งนั้น ชาวกุรุได้ถวายเรือน และถวายราชอาณาจักร และยังถวายอาสนะที่เรียกว่าสรรวโตภัทร ประดับด้วยอัญมณีทุกชนิด
5.91.11
कृष्णार्थमेवं संसिद्धं धार्तराष्ट्रस्य शासनात् ।
तत्र गोविन्दमासीनं प्रसन्नादित्यवर्चसम् ॥ ५.९१.११ ॥
เพื่อพระกฤษณะโดยเฉพาะ ทุกสิ่งจึงได้รับการจัดเตรียมไว้อย่างนี้ตามคำสั่งของโอรสท้าวธฤตราษฎร์ ที่นั่นพระโควินทะประทับอยู่ เปล่งรัศมีดุจดวงอาทิตย์ยามสงบ
5.91.12
उपासाञ्चक्रिरे सर्वे कुरवो राजभिः सह ।
ततो दुर्योधनो राजा वार्ष्णेयं जयतां वरम् ॥ ५.९१.१२ ॥
ชาวกุรุทั้งหมดพร้อมด้วยพระราชาทั้งหลายเข้าไปปรนนิบัติพระองค์ ครั้งนั้น พระเจ้าทุรโยธน์ตรัสกับวารษเณยะ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ชนะ
5.91.13
न्यमन्त्रयद्भोजनेन नाभ्यनन्दच्च केशवः ।
ततो दुर्योधनः कृष्णमब्रवीत्कुरुसंसदि ॥ ५.९१.१३ ॥
พระองค์ทรงเชิญพระเกศวะให้เสวยพระกระยาหาร แต่พระเกศวะมิได้ทรงเห็นชอบ ครั้งนั้น พระเจ้าทุรโยธน์ตรัสกับพระกฤษณะในที่ประชุมของชาวกุรุ
5.91.14
मृदुपूर्वं शठोदर्कं कर्णमाभाष्य कौरवः ।
कस्मादन्नानि पापानि वासांसि शयनानि च ॥ ५.९१.१४ ॥
ชาวกุรุจึงตรัสกับกรรณะด้วยถ้อยคำอ่อนโยนก่อน แล้วตรัสว่า "เหตุใดท่านจึงไม่รับอาหาร เครื่องนุ่งห่ม และที่บรรทมอันเป็นบาปเหล่านี้"
5.91.15
त्वदर्थमुपनीतानि नाग्रहीस्त्वं जनार्दन ।
उभयोश्च ददत्साह्यमुभयोश्च हिते रतः ॥ ५.९१.१५ ॥
"โอ ชนารทนะ ท่านไม่รับสิ่งที่นำมาถวายท่าน ทั้งที่ท่านให้ความช่วยเหลือแก่ทั้งสองฝ่ายและยินดีในความเกื้อกูลของทั้งสองฝ่าย"
5.91.16
संबन्धी दयितश्चासि धृतराष्ट्रस्य माधव ।
त्वं हि गोविन्द धर्मार्थौ वेत्थ तत्त्वेन सर्वशः ।
तत्र कारणमिच्छामि श्रोतुं चक्रगदाधर ॥ ५.९१.१६ ॥
"โอ มาธวะ ท่านเป็นญาติและเป็นที่รักของท้าวธฤตราษฎร์ โอ โควินทะ ท่านรู้จักธรรมและประโยชน์โดยแท้จริงในทุกด้าน โอ ผู้ทรงจักรและคทา ข้าพระองค์ปรารถนาจะทราบเหตุผลในเรื่องนี้"
5.91.17
स एवमुक्तो गोविन्दः प्रत्युवाच महामनाः ।
उद्यन्मेघस्वनःक काले प्रगृह्य विपुलं भुजम् ॥ ५.९१.१७ ॥
เมื่อถูกตรัสถามดังนั้น พระโควินทะผู้มีพระทัยยิ่งใหญ่จึงตรัสตอบ พระสุรเสียงของพระองค์ดุจเสียงคำรามของเมฆฝนที่กำลังก่อตัว และในเวลาอันควร พระองค์ทรงยกพระพาหาอันกว้างใหญ่ขึ้น
5.91.18
अलघूकृतमग्रस्तमनिरस्तमसंकुलम् ।
राजीवनेत्रो राजानं हेतुमद्वाक्यमुत्तमम् ॥ ५.९१.१८ ॥
พระองค์ผู้มีพระเนตรดุจดอกบัวตรัสกับพระราชา ด้วยถ้อยคำอันประเสริฐที่มีเหตุผล ไม่ถูกทำให้เบาลง ไม่ถูกปิดบัง ไม่ถูกหักล้าง และปราศจากความสับสน
5.91.19
कृतार्था भुञ्जते दूताः पूजां गृह्णन्ति चैव ह ।
कृतर्थं मां सहामात्यं समर्चिष्यसि भारत ॥ ५.९१.१९ ॥
"ทูตผู้สำเร็จภารกิจแล้วย่อมฉันอาหารและรับการต้อนรับ โอ ภารตะ ท่านจะถวายการต้อนรับข้าพเจ้าพร้อมกับอำมาตย์ของข้าพเจ้า"
5.91.20
एवमुक्तः प्रत्युवाच धार्तराष्ट्रो जनार्दनम् ।
न युक्तं भवताऽस्मासु प्रतिपत्तुमसांप्तम् ॥ ५.९१.२० ॥
เมื่อถูกตรัสดังนั้น ธารตราษฎร์ตรัสตอบพระชนารทนะว่า "ไม่สมควรที่ท่านจะปฏิบัติต่อพวกเราเช่นนี้ การกระทำนั้นไม่เหมาะสม"
5.91.21
कृतार्थं वाऽकृतार्थं वा त्वां वयं मधुसूदन ।
यतामहे पूजयितुं दाशार्ह न च शक्नुमः ॥ ५.९१.२१ ॥
ไม่ว่าจุดประสงค์ของท่านจะสำเร็จหรือไม่ โอ มธุสูทนะ โอ ทาศารหะ เราพยายามจะบูชาท่าน แต่ก็ไม่อาจทำได้
5.91.22
न च तत्कारणं विद्मो यस्मान्नो मधुसूदन ।
पूजां कृतां प्रीयमाणो नामंस्थाः पुरुषोत्तम ॥ ५.९१.२२ ॥
และเราไม่รู้เหตุผล โอ มธุสูทนะ ว่าเหตุใดท่านจึงไม่รับการบูชาที่เราถวาย ทั้งที่ท่านพอพระทัย โอ บุรุษผู้สูงสุด
5.91.23
वैरं नो नास्ति भवता गोविन्द न च विग्रहः ।
स भवान्प्रसमीक्ष्यैतन्नेदृशं वक्तुमर्हति ॥ ५.९१.२३ ॥
โอ โควินทะ ท่านไม่มีความเป็นศัตรูต่อพวกเรา และไม่มีการทะเลาะวิวาท ท่านได้พิจารณาเรื่องนี้โดยรอบคอบแล้ว จึงไม่ควรกล่าวถ้อยคำเช่นนี้
5.91.24
एवमुक्तः प्रत्युवाच धार्तराष्ट्रं जनार्दनः ।
अभिवीक्ष्य सहामात्यं दाशार्हः प्रहसन्निव ॥ ५.९१.२४ ॥
เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้น พระชนารทนะตรัสตอบพระธฤตราษฎร์ โดยมองไปยังพระองค์พร้อมเหล่าอำมาตย์ ทายาทแห่งทาศารหะ ทรงหัวเราะเบาๆ ดุจดังว่าขบขัน
5.91.25
नाहं कामान्न संरम्भान्न द्वेषान्नार्थकारणात् ।
न हेतुवादाल्लोभाद्वा धर्मं जह्यां कथंचन ॥ ५.९१.२५ ॥
เราจะไม่ละทิ้งธรรมด้วยเหตุใดๆ เลย ไม่ว่าเพราะความปรารถนา ไม่ว่าเพราะความโกรธ ไม่ว่าเพราะความเกลียดชัง ไม่ว่าเพราะเหตุแห่งทรัพย์สิน ไม่ว่าเพราะการโต้เถียงด้วยเหตุผล หรือเพราะความโลภ
5.91.26
संप्रीतिभोज्यान्यन्नानि आपद्भोज्यानि वा पुनः ।
न च संप्रीयते राजन्न चैवापद्गता वयम् ॥ ५.९१.२६ ॥
อาหารที่กินด้วยความเต็มใจ หรืออาหารที่กินในยามทุกข์ยาก โอ กษัตริย์ ท่านไม่ได้พอพระทัย และเราก็มิได้ตกอยู่ในความทุกข์ยาก
5.91.27
द्विषदन्नं न भोक्तव्यं द्विषन्तं नैव भोजयेत् ।
पाण्डवान्द्विषसे राजन्मम प्राणा हि पाण्डवाः ॥ ५.९१.२७ ॥
ไม่ควรกินอาหารของศัตรู และไม่ควรเลี้ยงดูศัตรู โอ กษัตริย์ ท่านเกลียดชังบรรดาปาณฑพ แต่บรรดาปาณฑพคือลมปราณของเราเอง
5.91.28
अकस्माद्द्विषसे राजञ्जन्मप्रभृति पाण्डवान् ।
प्रियानुवर्तिनो भ्रातॄन्सर्वैः समुदितान्गुणैः ॥ ५.९१.२८ ॥
โอ กษัตริย์ ตั้งแต่กำเนิดมา ท่านเกลียดชังบรรดาปาณฑพโดยไม่มีเหตุผล ทั้งที่เป็นพี่น้องที่คอยทำตามสิ่งที่เป็นที่รักใคร่ และเปี่ยมด้วยคุณธรรมทั้งปวง
5.91.29
अकस्माच्चैव पार्थानां द्वेषणं नोपपद्यते ।
धर्मे स्थिताः पाण्डवेयाः कस्तान्किं वक्तुमर्हति ॥ ५.९१.२९ ॥
และการเกลียดชังบรรดาโอรสของปฤถาโดยไม่มีเหตุก็ไม่สมควร ใครเล่าจะกล่าวสิ่งใดต่อต้านบรรดาปาณฑพผู้ตั้งมั่นอยู่ในธรรม
5.91.30
यस्तान्द्वेष्टि स मां द्वेष्टि यस्ताननु समामनु ।
ऐकात्म्यं मां गतं विद्धि पाण्डवैर्धर्मचारिभिः ॥ ५.९१.३० ॥
ผู้ใดเกลียดชังพวกเขา ผู้นั้นก็เกลียดชังเรา และผู้ใดติดตามพวกเขา ผู้นั้นก็ติดตามเรา จงรู้ว่าเรามีอาตมันเดียวกับบรรดาปาณฑพผู้ประพฤติธรรม
5.91.31
कामक्रोधानुवर्ती हि यो मोहाद्विरुरुत्सति ।
गुणवन्तं च यो द्वेष्टि तमाहुः पुरुषाधमम् ॥ ५.९१.३१ ॥
ผู้ที่ตามความปรารถนาและความโกรธ และด้วยความหลงใหลปรารถนาจะขัดขืน และเกลียดชังผู้มีคุณธรรม คนเช่นนั้นเรียกกันว่าเป็นคนต่ำช้าที่สุดในหมู่มนุษย์
5.91.32
यः कल्याणगुणाञ्ज्ञातीन्मोहाल्लोभाद्दिदृक्षते ।
सोजितात्माऽजितक्रोधो न चिरं तिष्ठति श्रिया ॥ ५.९१.३२ ॥
ผู้ที่ด้วยความหลงและความโลภ ปรารถนาจะเห็น (คือทำลาย) ญาติพี่น้องผู้มีคุณความดีอันเป็นมงคล ผู้ที่ตนไม่อาจข่มใจได้ และไม่อาจข่มความโกรธได้ ย่อมไม่คงอยู่ในความรุ่งเรืองได้นาน
5.91.33
अथ यो गुणसंपन्नान्हृदयस्याप्रियानपि ।
प्रियेण कुरुते वश्यांश्चिरं यशसि तिष्ठति ॥ ५.९१.३३ ॥
ส่วนผู้ที่ด้วยการประพฤติดี ทำให้ผู้มีคุณธรรมแม้จะไม่เป็นที่ชอบใจในหัวใจ ให้อยู่ใต้อำนาจด้วยความรักใคร่ ผู้นั้นย่อมดำรงอยู่ในเกียรติยศได้นาน
5.91.34
सर्वमेतन्न भोक्तव्यमन्नं दुष्टाभिसंहितम् ।
क्षुत्तुरेकस्य भोक्तव्यमिति मे धीयते मतिः ॥ ५.९१.३४ ॥
อาหารทั้งหมดนี้ที่ปรุงด้วยเจตนาชั่วร้าย ไม่ควรกินเลย เพียงผู้ที่อยู่โดยลำพัง ถูกความหิวและความกระหายบีบคั้น จึงควรกินได้ นี่คือความเห็นของข้าพเจ้า
5.91.35
एवमुक्त्वा महाबाहुर्दुर्योधनममर्षणम् ।
निश्चक्राम ततः शुभ्राद्धार्तराष्ट्रनिवेशनात् ॥ ५.९१.३५ ॥
เมื่อกล่าวเช่นนั้นแก่ทุรโยธน์ผู้ไม่อดทนต่อผู้ใด ผู้มีแขนทรงพลังก็ออกไปจากวังอันงดงามของบรรดาโอรสพระธฤตราษฎร์
5.91.36
निर्याय च महाबाहुर्वासुदेवो महामनाः ।
निवेशाय ययौ वेश्य विदुरस्य महात्मनः ॥ ५.९१.३६ ॥
พระวาสุเทพผู้มีแขนทรงพลังและพระทัยกว้างใหญ่ เสด็จออกไปแล้วก็ไปยังที่พักของวิทุระผู้มีจิตใจสูงส่ง
5.91.37
तमभ्यगच्छद्द्रोणश्च कृपो भीष्मोऽथ बाह्लिकः ।
कुरवश्च महाबाहुं विदुरस्य गृहे स्थितम् ॥ ५.९१.३७ ॥
โทรณะ กฤปะ ภีษมะ แล้วบาหลิกะ และเหล่ากุรุ ต่างมาพบพระผู้มีแขนทรงพลังซึ่งประทับอยู่ในเรือนของวิทุระ
5.91.38
त ऊचुर्माधवं वीरं कुरवो मधुसूदनम् ।
निवेदयामो वार्ष्णेय सरत्नांस्ते गृहान्वयम् ॥ ५.९१.३८ ॥
เหล่ากุรุกล่าวแก่วีรบุรุษมาธวะ คือมธุสูทนะ ว่า โอ วารษฌัยะ พวกเราขอถวายเรือนของพวกเรา พร้อมด้วยอัญมณีแด่ท่าน
5.91.39
तानुवाच महातेजाः कौरवान्मधुसूदनः ।
सर्वे भवन्ते गच्छन्तु सर्वा मेऽपचितिः कृता ॥ ५.९१.३९ ॥
มธุสูทนะผู้รุ่งเรืองด้วยเดชตรัสแก่เหล่ากุรุเหล่านั้นว่า ขอให้ทุกท่านกลับไปเถิด ข้าพเจ้าได้แสดงความเคารพแก่ทุกท่านแล้วทั้งหมด
5.91.40
यातेषु कुरुषु क्षत्ता दाशार्हमपराजितम् ।
अभ्यर्चयामास तदा सर्वकामैः प्रयत्नवान् ॥ ५.९१.४० ॥
เมื่อเหล่ากุรุจากไปแล้ว วิทุระผู้ขยันขันแข็ง จึงบูชาทาศารหะผู้ไม่มีใครพ่ายแพ้ด้วยสิ่งที่ปรารถนาทั้งปวง
5.91.41
ततः क्षत्राऽन्नपानानि शुचीनि गुणवन्ति च ।
उपाहरदनेकानि केशवाय महात्मने ॥ ५.९१.४१ ॥
จากนั้นวิทุรนำอาหารและเครื่องดื่มอันสะอาดและประณีตจำนวนมากมาถวายแด่พระเกศวะผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่
5.91.42
तैतर्पयित्वा प्रथमं ब्राह्मणान्मधुसूदनः ।
वेदविद्भ्यो ददौ कृष्णः परमद्रविणान्यपि ॥ ५.९१.४२ ॥
พระมธุสูทนะกฤษณะทรงให้พราหมณ์อิ่มหนำด้วยอาหารเหล่านั้นก่อน แล้วจึงทรงประทานทรัพย์สมบัติอันมากมายแก่บรรดาผู้รอบรู้ในเวท
5.91.43
भुक्तवत्सु द्विजाग्र्येषु निषण्णेषु वरासने ।
शुचिः सुप्रयतो भून्वा विदुरोऽन्नमुपारत् ॥ ५.९१.४३ ॥
เมื่อพราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุดฉันเสร็จแล้วและนั่งลงบนอาสนะอันประเสริฐ วิทุรผู้บริสุทธิ์และสำรวมระวังอย่างดียิ่งจึงนำอาหารมาถวาย
5.91.44
श्रद्धया परया युक्त इदं वचनमब्रवीत् ।
संवृतैस्तुष्य गोविन्द एतन्नः धनम्।
अन्यथा हि विशेषेण कस्त्वामर्चितुमर्हति ॥ ५.९१.४४ ॥
ด้วยศรัทธาอันสูงสุด ท่านกล่าวถ้อยคำเหล่านี้ว่า "ขอพระโควินทะโปรดพอพระทัยกับอาหารธรรมดาเหล่านี้ นี่คือทรัพย์สมบัติของข้าพระองค์ มิฉะนั้นแล้วใดเล่าจะสมควรบูชาพระองค์เหนือผู้อื่นทั้งปวง"
5.91.45
ततोऽनुयायिभिः सार्धं मरुद्भिरिव वासवः ।
विदुरान्नानि बुभुजे शुचीनि गुणवन्ति च ॥ ५.९१.४५ ॥
จากนั้น พระองค์พร้อมด้วยผู้ติดตาม ประหนึ่งพระวาสวะท่ามกลางพระมรุต เสวยอาหารอันสะอาดและประณีตของวิทุร
5.91.46
तं भुक्तवन्तं विविधाः सुशब्दाः सूतमागधाः ।
अभितुष्टुवुरासीनं दाशार्हमपराजितम् ॥ ५.९१.४६ ॥
ขณะที่พระทาศารหะผู้ไม่มีใครเอาชนะได้ประทับอยู่หลังเสวยพระกระยาหาร บรรดาสูตะและมาคธะผู้มีเสียงไพเราะหลากหลายก็สรรเสริญพระองค์