महाभारत · अध्याय 5.92
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.92.1
तं भुक्तवन्तमाश्वस्तं निशायां विदुरोऽब्रवीत् ।
नेदं सम्यग्व्यवसितं केशवागमनं तव ॥ ५.९२.१ ॥
रात्री तो भोजन करून आश्वस्त झाल्यावर विदुर त्याला म्हणाला: "केशवाच्या आगमनाविषयीचा तुझा निर्णय योग्य नाही."
5.92.2
अर्थधर्मातिगो मन्दः संरम्भी च जनार्दन ।
मानघ्नो मानकामश्च वृद्धानां शासनातिगः ॥ ५.९२.२ ॥
जनार्दना, तो अर्थ आणि धर्म यांचे उल्लंघन करणारा, मूर्ख आणि संतप्त आहे. तो मानाचा नाश करणारा, मानाची इच्छा करणारा आणि वडीलधाऱ्यांच्या आज्ञेचे उल्लंघन करणारा आहे.
5.92.3
धर्मशास्त्रातिगो मूढो दुरात्मा प्रग्रहं गतः ।
अनेयः श्रेयसां मन्दो धार्तराष्ट्रो जनार्दन ॥ ५.९२.३ ॥
जनार्दना, तो धर्मशास्त्राचे उल्लंघन करणारा, मोहग्रस्त, दुष्टमनाचा आणि संयम सोडलेला आहे. धृतराष्ट्राचा तो मूर्ख पुत्र कल्याणाकडे नेता येणारा नाही.
5.92.4
कामात्मा प्राज्ञमानी च मित्रध्रुक्सर्वशङ्किता ।
अकर्ता चाकृतज्ञश्च त्यक्तधर्मा प्रियानृतः ॥ ५.९२.४ ॥
तो कामनेने प्रेरित, स्वतःला शहाणा समजणारा, मित्रद्रोही आणि सर्वांविषयी शंका घेणारा आहे. तो कर्म न करणारा, कृतघ्न, धर्मत्यागी आणि गोड बोलून खोटे बोलणारा आहे.
5.92.5
मूढश्वाकृतबुद्धिश्च इन्द्रियाणामनीश्वरः ।
कामानुसारी कृत्येषु सर्वेष्वकृतनिश्चयः ॥ ५.९२.५ ॥
तो मूढ, अपरिपक्व बुद्धीचा, इंद्रियांचा स्वामी नसलेला आहे. तो कामनेच्या मागे जाणारा आणि सर्व कर्तव्यांबाबत दृढ निश्चय नसलेला आहे.
5.92.6
एतैश्चान्यैश्च बहुभिर्दोषैरेव समन्वितः ।
त्वयोच्यमानः श्रेयोऽपि संरम्भान्न ग्रहीष्यति ॥ ५.९२.६ ॥
या आणि इतर अनेक दोषांनी युक्त असलेला तो, तू कल्याणकारी उपदेश सांगितलास तरी उग्रतेमुळे तो स्वीकारणार नाही.
5.92.7
भीष्मे द्रोणे कृपे कर्णे द्रोणपुत्रे जयद्रथे ।
भूयसीं वर्तते वृत्तिं न शमे कुरुते मनः ॥ ५.९२.७ ॥
भीष्म, द्रोण, कृप, कर्ण, द्रोणपुत्र आणि जयद्रथ यांच्यावर (त्याचा) मोठा भरवसा आहे; शांततेत तो मन लावत नाही.
5.92.8
निश्चितं धार्तराष्ट्राणां सकर्णानां जनार्दन ।
भीष्मद्रोणमुखान्पार्था न शक्ताः प्रतिवीक्षितुम् ॥ ५.९२.८ ॥
हे जनार्दना! धृतराष्ट्राचे पुत्र आणि कर्णासह जे भीष्म-द्रोणांना पुढे ठेवतात, त्यांच्यासमोर पार्थ उभे राहू शकणार नाहीत हे निश्चित.
5.92.9
सेनासमुदयं कृत्वा पार्थिवं मधुसूदन ।
कृतार्थं मन्यते बाल आत्मानमविचक्षणाः ॥ ५.९२.९ ॥
हे मधुसूदना! राजांच्या सेनांचा संग्रह करून, विवेकहीन मूर्ख स्वतःला कृतार्थ मानतो.
5.92.10
एकः कर्णः पराञ्जेतुं समर्थ इति निश्चितम् ।
धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेः स शमं नोपयास्यति ॥ ५.९२.१० ॥
शत्रूंना जिंकण्यास एकटा कर्णच समर्थ आहे हे निश्चित; म्हणून तो दुर्बुद्धी धृतराष्ट्रपुत्राच्या बाजूने शांततेकडे वळणार नाही.
5.92.11
संविच्च धार्तराष्ट्राणां सर्वेषामेव केशव ।
शमे प्रयतमानस्य तव सौभ्रात्रकाङ्क्षिणः ॥ ५.९२.११ ॥
हे केशवा! धृतराष्ट्राच्या सर्व पुत्रांची संमतीही त्यातच आहे; पण तू शांतीसाठी प्रयत्नशील आहेस, बंधुभावाची इच्छा धरणारा आहेस.
5.92.12
न पाण्डवानामस्माभिः प्रतिदेयं यथोचितम् ।
इति व्यवसितास्तेषु वचनं स्यान्निरर्थकम् ॥ ५.९२.१२ ॥
पांडवांना त्यांचा योग्य हिस्सा आम्ही परत देणार नाही असा निश्चय त्यांनी केला आहे; म्हणून त्यांच्याशी बोललेले शब्द निरर्थक ठरतील.
5.92.13
यत्र सूक्तं दुरुक्तं च समं स्यान्मधुसूदन ।
न तत्र प्रलपेत्प्राज्ञो बधिरेष्विव गायनः ॥ ५.९२.१३ ॥
हे मधुसूदना, जिथे चांगले सांगितलेले आणि वाईट सांगितलेले बोलणे सारखेच ठरते, तिथे बहिऱ्यांमधील गायकाप्रमाणे शहाण्याने व्यर्थ बडबड करू नये.
5.92.14
अविजानत्सु मूढेषु निर्मर्यादेषु माधव ।
तत्त्वं वाक्यं ब्रुवन्निन्द्यश्चण्डालेषु द्विजो यथा ॥ ५.९२.१४ ॥
हे माधवा, जे सत्य समजत नाहीत, मूढ आणि मर्यादाहीन आहेत, अशांमध्ये सत्य वचन बोलणाराही चांडाळांमधील द्विजाप्रमाणे निंद्य ठरतो.
5.92.15
सोऽयं बलस्थो मूढश्चन करिष्यति ते वचः ।
तस्मिन्निरर्थकं वाक्यमुक्तं संपत्स्यते तव ॥ ५.९२.१५ ॥
बलावर उभा असलेला हा मूढ तुझे वचन करणार नाही; त्याला सांगितलेले तुझे वचन व्यर्थच ठरेल.
5.92.16
तेषां समुपविष्टानां सर्वेषां पापचेतसाम् ।
तव मध्यावतरणं मम कृष्ण न रोचते ॥ ५.९२.१६ ॥
हे कृष्णा, ते सर्व पापी मनाचे एकत्र बसलेले असताना, तू त्यांच्या मध्ये जाणे मला आवडत नाही.
5.92.17
दुर्बुद्धीनामशिष्टानां बहूनां दुष्टचेतसाम् ।
प्रतीपं वचनं मध्ये तव कृष्ण न रोचते ॥ ५.९२.१७ ॥
हे कृष्णा, दुर्बुद्धी, अशिष्ट आणि दुष्ट मनाच्या अनेकांमध्ये तुझे प्रतिकूल वचन बोलणे मला आवडत नाही.
5.92.18
अनुपासितवृद्धत्वाच्छ्रियो दर्पाच्च मोहितः ।
वयोदर्पादमर्षाच्च न ते श्रेयो ग्रहीष्यति ॥ ५.९२.१८ ॥
वृद्धांची सेवा न केल्यामुळे, ऐश्वर्याच्या गर्वाने मोहित झालेला तो, तारुण्याच्या अभिमानाने आणि रागाने तुझे कल्याण स्वीकारणार नाही.
5.92.19
बलं बलवदप्यस्य यदि वक्ष्यसि माधव ।
त्वय्यस्य महती शङ्का न करिष्यति ते वचः ॥ ५.९२.१९ ॥
हे माधवा, त्याचे बल प्रबल आहे असे तू म्हणालास तरी तुझे वचन त्याच्या मनात मोठी शंका निर्माण करणार नाही.
5.92.20
नेदमद्य युधा शक्यमिन्द्रेणापि सहामरैः ।
इति व्यवसिताः सर्वे धार्तराष्ट्रा जनार्दन ॥ ५.९२.२० ॥
हे जनार्दना, देवांसह इंद्रालाही आज युद्धात हे शक्य नाही असा धृतराष्ट्राचे सर्व पुत्र निश्चय करून बसले आहेत.
5.92.21
तेष्वेवमुपपन्नेषु कामक्रोधानुवर्तिषु ।
समर्थमपि ते वाक्यमसमर्थं भविष्यति ॥ ५.९२.२१ ॥
ते असे कामक्रोधांचे अनुयायी झाले असता, तुझे समर्थ वचनही असमर्थ ठरेल.
5.92.22
मध्ये तिष्ठन्हस्त्यनीकस्य मन्दो ।
रथाश्वयुक्तस्य बलस्य मूढः।
दुर्योधनो मन्यते बीतभीतिः ।
कृत्स्ना मयेयं पृथिवी जितेति ॥ ५.९२.२२ ॥
हत्तींच्या सेनेच्या मध्यभागी उभा असलेला मूर्ख दुर्योधन, रथ व घोड्यांनी युक्त सैन्यासह, निर्भयपणे मानतो की “ही सर्व पृथ्वी माझ्याकडून जिंकली गेली आहे.”
5.92.23
आशंसते वै धृतराष्ट्रस्य पुत्रो ।
महाराज्यमसपत्नं पृथिव्याम्।
तस्मिञ्शमः केवलो नोपलभ्यो ।
बद्धं सन्तं मन्यते लब्धमर्थम् ॥ ५.९२.२३ ॥
धृतराष्ट्राचा पुत्र पृथ्वीवर स्पर्धकविरहित महाराज्याची आशा धरतो; त्यात केवल शांती सापडत नाही. बद्ध झालेल्या शत्रूला तो मिळालेले धन समजतो.
5.92.24
पर्यस्तेयं पृथिवी कालपक्वा ।
दुर्योधनार्थे पाण्डवान्योद्धुकामाः ।
समागताः सर्वयोधाः पृथिव्यां ।
राजानश्च क्षितिपालैः समेताः ॥ ५.९२.२४ ॥
काळाने परिपक्व झालेली ही पृथ्वी चोहोबाजूंनी वेढली गेली आहे; दुर्योधनासाठी पांडवांशी युद्ध करण्याच्या इच्छेने सर्व योद्धे आणि राजे भूपालांसह एकत्र जमले आहेत.
5.92.25
सर्वे चैते कृतवैराः पुरस्ता-
त्त्वया राजानो हृतसाराश्च कृष्ण ।
तवोद्वेगात्संश्रिता धार्तराष्ट्रा-
न्सुसंहताः सह कर्णेन वीराः ॥ ५.९२.२५ ॥
हे कृष्ण, हे सर्व राजे पूर्वी तुझ्याशी वैर धरणारे होते आणि तुझ्यामुळे त्यांचे बळ क्षीण झाले आहे. तुझ्या भीतीने ते वीर कर्णासह धृतराष्ट्राच्या पुत्रांना मिळाले असून दृढपणे एकत्र झाले आहेत.
5.92.26
न तन्मतं मम दाशार्हवीर ॥ ५.९२.२६ ॥
हे दाशार्ह वीरा, हे माझे मत नाही.
5.92.27
तेषां समुपविष्टानां बहूनां दुष्टचेतसाम् ।
कथं मध्यं प्रपद्येथाः शत्रूणां शत्रुकर्शन ॥ ५.९२.२७ ॥
हे शत्रुकर्षणा, एकत्र बसलेल्या त्या अनेक दुष्टचित्त लोकांमध्ये, शत्रूंच्या मध्यभागी तू कसा प्रवेश करशील?
5.92.28
सर्वथा त्वं महाबाहो देवैरपि दुरुत्सहः ।
प्रभावं पौरुषं बुद्धिं जानामि तव शत्रुहन् ॥ ५.९२.२८ ॥
हे महाबाहो, सर्व प्रकारे देवांनाही तू दुर्जय आहेस. हे शत्रुहंता, तुझा प्रभाव, पौरुष आणि बुद्धी मी जाणतो.
5.92.29
या मे प्रीतिः पाण्डवेषु भूयःक सा त्वयि माधव ।
प्रेम्णा च बहुमानाच्च सौहृदाच्च ब्रवीम्यहम् ॥ ५.९२.२९ ॥
हे माधवा, पांडवांवर माझी जी प्रीती आहे, तीच पुन्हा तुझ्यावरही आहे. प्रेमाने, मोठ्या आदराने आणि सौहार्दाने मी हे सांगतो.
5.92.30
या मे प्रीतिः पुष्कराक्ष त्वद्दर्शनसमुद्भवा ।
सा किमाख्यायते तुभ्यमन्तरात्माऽसि देहिनां ॥ ५.९२.३० ॥
हे पुष्कराक्षा, तुझ्या दर्शनाने उत्पन्न झालेली माझी जी प्रीती, ती तुला काय सांगू? तूच देहधारींचा अंतरात्मा आहेस.