મહાભારત · અધ્યાય 5.93
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.93.1
विदुरस्य वचः श्रुत्वा प्रश्रितं पुरुषोत्तमः ।
इदं होवाच वचनं मधुरं मधुसूदनः ॥ ५.९३.१ ॥
વિદુરનાં વિનમ્ર વચન સાંભળીને પુરુષોત્તમ મધુસૂદને આ મધુર વચન કહ્યું.
5.93.2
यथा व्रूयान्महाप्राज्ञो यथा ब्रूयाद्विचक्षणः ।
सथा वाच्यस्त्वद्विधेन भवता मद्विधः सुहृत् ॥ ५.९३.२ ॥
મહાપ્રાજ્ઞ અને વિચક્ષણ પુરુષ જેમ બોલે, તેમ તમારા જેવાએ બોલવું જોઈએ; અને મારા જેવા મિત્રે પણ.
5.93.3
धर्मार्थयुक्तं तथ्यं च यथा त्वय्युपपद्यते ।
तथा वचनमुक्तोऽस्ति त्वयैतत्पितृमातृवत् ॥ ५.९३.३ ॥
ધર્મ અને અર્થથી યુક્ત, સત્ય એવું વચન, તમને યોગ્ય એ રીતે, તમે માતાપિતાની જેમ કહ્યું છે.
5.93.4
सत्यं प्राप्तं च युक्तं वाऽप्येवमेव यथाऽऽत्थ माम् ।
श्रृणुष्वागमने हेतुं विदुरावहितो मम ॥ ५.९३.४ ॥
તમે મને જે કહ્યું તે સત્ય અને યોગ્ય છે. વિદુર, મારા આગમનનું કારણ ધ્યાનથી સાંભળો.
5.93.5
दौरात्म्यं धार्तराष्ट्रस्य क्षत्रियाणां च वैरिताम् ।
सर्वमेतदहं जानन्क्षत्तः प्राप्तोऽद्य कौरवान् ॥ ५.९३.५ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રની દુષ્ટતા અને ક્ષત્રિયોનું વેર આ બધું જાણીને, વિદુર, આજે હું કૌરવો પાસે આવ્યો છું.
5.93.6
पर्यस्तां पृथिवीं सर्वां साश्वां सरथकुञ्जराम् ।
यो मोचयेन्मृत्युपाशात्प्राप्नुयाद्धर्ममुत्तमम् ॥ ५.९३.६ ॥
અશ્વો, રથો અને હાથીઓ સહિત આખી પૃથ્વી ઊથલપાથલ થઈ હોય ત્યારે, જે તેને મૃત્યુના પાશમાંથી છોડાવે, તે ઉત્તમ ધર્મ પામશે.
5.93.7
धर्मकार्यं यतञ्शक्त्या नो चेत्प्राप्नोति मानवः ।
प्राप्तो भवति तत्पुण्यमत्र मे नास्ति संशयः ॥ ५.९३.७ ॥
માણસ પોતાની શક્તિ પ્રમાણે ધર્મકાર્ય માટે પ્રયત્ન કરે, પણ ફળ ન મળે, તોપણ તે પુણ્ય તેને પ્રાપ્ત થાય છે; આમાં મને કોઈ સંશય નથી.
5.93.8
मनसा चिन्तयन्पापं कर्मणा नातिरोचयन् ।
न प्राप्नोति फलं तस्येत्येवं धर्मविदो विदुः ॥ ५.९३.८ ॥
મનમાં પાપનો વિચાર કરે છતાં કર્મમાં તેને ન અપનાવે, તે તેનું ફળ પામતો નથી—ધર્મજ્ઞો આ રીતે જાણે છે.
5.93.9
सोऽहं यतिष्ये प्रशमं क्षत्तः कर्तुममायया ।
कुरूणां सृञ्जयानां च सङ्ग्राने विनशिष्यताम् ॥ ५.९३.९ ॥
હે ક્ષત્તા, હું છળ વિના શાંતિ સ્થાપવા પ્રયત્ન કરીશ; કૌરવો અને સૃંજયો યુદ્ધમાં નાશ ન પામે તે માટે.
5.93.10
सेयमापन्महाघोरा कुरुष्वेव समुत्थिता ।
कर्णदुर्योधनकृता सर्वे ह्येते तदन्वयाः ॥ ५.९३.१० ॥
આ અત્યંત ભયંકર આપત્તિ કૌરવોમાં જ ઊભી થઈ છે; કર્ણ અને દુર્યોધને તે કરી છે; આ બધા તેમના વંશજો અને અનુયાયીઓ છે.
5.93.11
व्यसने क्लिश्यमानं हि यो मित्रं नाभिपद्यते ।
अनुनीय यथाशक्ति तं नृशंसं विदुर्बुधाः ॥ ५.९३.११ ॥
વિપત્તિમાં પીડાતા મિત્ર પાસે, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે વિનંતી કર્યા પછી પણ જે જતો નથી, તેને જ્ઞાનીઓ નિર્દય કહે છે.
5.93.12
आकेशग्रहणान्मित्रमकार्यात्संनिवर्तयन् ।
अवाच्यः कस्यचिद्भवति कृतयत्नो यथाबलम् ॥ ५.९३.१२ ॥
મિત્રને વાળ પકડીને પણ અયોગ્ય કર્મથી પાછો વાળનાર, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે પ્રયત્ન કરનાર કોઈના દ્વારા દોષપાત્ર ઠરતો નથી.
5.93.13
तत्समर्थं शुभं वाक्यं धर्मार्थसहितं हितम् ।
धार्तराष्ट्रः सहामात्यो ग्रहीतुं विदुरार्हति ॥ ५.९३.१३ ॥
તે વચન યોગ્ય, શુભ, ધર્મ અને અર્થથી યુક્ત અને હિતકારી છે. હે વિદુર, ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર અમાત્યો સહિત તે સ્વીકારવા યોગ્ય છે.
5.93.14
हितं हि धार्तराष्ट्राणां पाण्डवानां तथैव च ।
पृथिव्यां क्षत्रियाणां च यतिष्येऽहममायया ॥ ५.९३.१४ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોનું, પાંડવોનું અને પૃથ્વીના ક્ષત્રિયોનું પણ હિત એ જ છે. હું કપટ વિના તેના માટે પ્રયત્ન કરીશ.
5.93.15
हिते प्रयतमानं मां शङ्केद्दुर्योधनो यदि ।
हृदयस्य च मे प्रीतिरानृण्यं च भविष्यति ॥ ५.९३.१५ ॥
હિત માટે પ્રયત્ન કરતા મારા પર દુર્યોધન શંકા કરે તોપણ મારા હૃદયને પ્રીતિ અને ઋણમુક્તિ થશે.
5.93.16
ज्ञातीनां हि मिथो भेदे यन्मित्रं नाभिपद्यते ।
सर्वयत्नेन माध्यस्थ्यं न तन्मित्रं विदुर्बुधाः ॥ ५.९३.१६ ॥
સગાંઓ વચ્ચે ભેદ પડે ત્યારે જે મિત્ર કોઈ પક્ષમાં ન જતાં પૂરા પ્રયત્નથી મધ્યસ્થ રહે છે, તેને જ્ઞાનીઓ મિત્ર માનતા નથી.
5.93.17
न मां ब्रूयुरधर्मिष्ठा मूढा ह्यसुहृदस्तथा ।
शक्तो नावारयत्कृष्णः संरब्धान्कुरुपाण्डवान् ॥ ५.९३.१७ ॥
અધર્મી, મૂઢ અને શત્રુ જેવા લોકો મને એમ ન કહે કે સમર્થ હોવા છતાં કૃષ્ણે ક્રોધિત કૌરવ-પાંડવોને રોક્યા નહીં.
5.93.18
उभयोः साधयन्नर्थमहामागत इत्युत ।
तत्र यत्नमहं कृत्वा गच्छेयं नृष्ववाच्यताम् ॥ ५.९३.१८ ॥
બંને પક્ષોનું હિત સાધવા હું આવ્યો છું એમ કહીને, તેના માટે પ્રયત્ન કરીને, માણસોમાં નિંદાથી મુક્ત થઈને હું જઈશ.
5.93.19
मम धर्मार्थयुक्तं हि श्रुत्वा वाक्यमनामयम् ।
न चेदादास्यते बालो दिष्टस्य वशमेष्यति ॥ ५.९३.१९ ॥
ધર્મ અને અર્થથી યુક્ત મારું આ હિતકારક વચન સાંભળીને પણ જો આ મૂર્ખ સ્વીકારશે નહીં, તો તે દૈવને વશ થશે.
5.93.20
अहापयन्पाण्डवार्थं यथाव-
च्छमं कुरूणां यदि चाचरेयम्।
पुण्यं च मे स्याच्चरितं महात्म-
न्मुच्येरंश्च कुरवो मृत्युपाशात् ॥ ५.९३.२० ॥
પાંડવોનું હિત ન છોડતાં કૌરવો વચ્ચે યથાવત્ શાંતિ સ્થાપું તો તે મારું પુણ્યકર્મ થશે; હે મહાત્મન્, કૌરવો મૃત્યુપાશથી મુક્ત થશે.
5.93.21
अपि वाचं भाषमाणस्य काव्यां ।
धर्मरामामर्थवतीमहिंस्राम्।
अवेक्षेरन्धार्तराष्ट्राः शमार्थं ।
मां च प्राप्तं कुरवः पूजयेयुः ॥ ५.९३.२१ ॥
હું બોલું છું તે આ બુદ્ધિપૂર્ણ, ધર્મ-સુખ-અર્થથી યુક્ત, અહિંસક વચનને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો શાંતિ માટે ધ્યાને લે તો, હું આવું ત્યારે કૌરવો મારો સત્કાર કરશે.
5.93.22
न चापि मम पर्याप्ताः सहिताः सर्वपार्थिवाः ।
क्रुद्धस्य प्रमुखे स्थातुं सिंहस्येवेतरे मृगाः ॥ ५.९३.२२ ॥
બધા રાજાઓ એકસાથે હોય તોપણ ક્રોધિત એવા મારી સામે ઊભા રહેવા તેઓ સમર્થ નથી; સિંહ સામે બીજા હરણોની જેમ.
5.93.23
इत्येवमुक्त्वा वचनं वृष्णीनामृषभस्तदा ।
शयने सुखसंस्पर्शे शिश्ये यदुसुखावहः ॥ ५.९३.२३ ॥
આ પ્રમાણે વચન કહીને, વૃષ્ણિઓમાં શ્રેષ્ઠ અને યાદવોને સુખ આપનારા તેઓ ત્યારે સુખસ્પર્શવાળી શય્યામાં સૂઈ ગયા.