ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 5.93
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.93.1
विदुरस्य वचः श्रुत्वा प्रश्रितं पुरुषोत्तमः ।
इदं होवाच वचनं मधुरं मधुसूदनः ॥ ५.९३.१ ॥
ਵਿਦੁਰ ਦੇ ਨਿਮਰ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਕਹੇ।
5.93.2
यथा व्रूयान्महाप्राज्ञो यथा ब्रूयाद्विचक्षणः ।
सथा वाच्यस्त्वद्विधेन भवता मद्विधः सुहृत् ॥ ५.९३.२ ॥
ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਅਤੇ ਵਿਚਕਸ਼ਣ ਪੁਰਖ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਨੂੰ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ।
5.93.3
धर्मार्थयुक्तं तथ्यं च यथा त्वय्युपपद्यते ।
तथा वचनमुक्तोऽस्ति त्वयैतत्पितृमातृवत् ॥ ५.९३.३ ॥
ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਸੱਚਾ ਬਚਨ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਠੀਕ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ ਹਨ।
5.93.4
सत्यं प्राप्तं च युक्तं वाऽप्येवमेव यथाऽऽत्थ माम् ।
श्रृणुष्वागमने हेतुं विदुरावहितो मम ॥ ५.९३.४ ॥
ਤੂੰ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਉਹ ਸੱਚ ਅਤੇ ਠੀਕ ਹੈ। ਵਿਦੁਰ, ਮੇਰੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
5.93.5
दौरात्म्यं धार्तराष्ट्रस्य क्षत्रियाणां च वैरिताम् ।
सर्वमेतदहं जानन्क्षत्तः प्राप्तोऽद्य कौरवान् ॥ ५.९३.५ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਦੀ ਵੈਰਤਾ, ਇਹ ਸਭ ਜਾਣਦਾ ਹੋਇਆ, ਵਿਦੁਰ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਕੌਰਵਾਂ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ।
5.93.6
पर्यस्तां पृथिवीं सर्वां साश्वां सरथकुञ्जराम् ।
यो मोचयेन्मृत्युपाशात्प्राप्नुयाद्धर्ममुत्तमम् ॥ ५.९३.६ ॥
ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਜਦੋਂ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਫੰਦੇ ਤੋਂ ਛੁਡਾਏ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਧਰਮ ਪਾਵੇਗਾ।
5.93.7
धर्मकार्यं यतञ्शक्त्या नो चेत्प्राप्नोति मानवः ।
प्राप्तो भवति तत्पुण्यमत्र मे नास्ति संशयः ॥ ५.९३.७ ॥
ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮ-ਕਾਰਜ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰੇ, ਪਰ ਫਲ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਪੁੰਨ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
5.93.8
मनसा चिन्तयन्पापं कर्मणा नातिरोचयन् ।
न प्राप्नोति फलं तस्येत्येवं धर्मविदो विदुः ॥ ५.९३.८ ॥
ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰੇ ਪਰ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਅਪਣਾਏ, ਉਹ ਉਸਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ—ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
5.93.9
सोऽहं यतिष्ये प्रशमं क्षत्तः कर्तुममायया ।
कुरूणां सृञ्जयानां च सङ्ग्राने विनशिष्यताम् ॥ ५.९३.९ ॥
ਹੇ ਕਸ਼ੱਤਾ, ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਛਲ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਕੌਰਵ ਅਤੇ ਸ੍ਰੰਜਯ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਣ।
5.93.10
सेयमापन्महाघोरा कुरुष्वेव समुत्थिता ।
कर्णदुर्योधनकृता सर्वे ह्येते तदन्वयाः ॥ ५.९३.१० ॥
ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਬਿਪਤਾ ਕੌਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉੱਠੀ ਹੈ; ਕਰਣ ਅਤੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਇਹ ਰਚੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਅਨੁਯਾਈ ਹਨ।
5.93.11
व्यसने क्लिश्यमानं हि यो मित्रं नाभिपद्यते ।
अनुनीय यथाशक्ति तं नृशंसं विदुर्बुधाः ॥ ५.९३.११ ॥
ਵਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਝੱਲ ਰਹੇ ਮਿੱਤਰ ਕੋਲ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜੋ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਉਸਨੂੰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਬੇਰਹਿਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
5.93.12
आकेशग्रहणान्मित्रमकार्यात्संनिवर्तयन् ।
अवाच्यः कस्यचिद्भवति कृतयत्नो यथाबलम् ॥ ५.९३.१२ ॥
ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਵੀ ਅਣਉਚਿਤ ਕੰਮ ਤੋਂ ਮੋੜਨ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਸੇ ਲਈ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਦੇਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
5.93.13
तत्समर्थं शुभं वाक्यं धर्मार्थसहितं हितम् ।
धार्तराष्ट्रः सहामात्यो ग्रहीतुं विदुरार्हति ॥ ५.९३.१३ ॥
ਉਹ ਬਚਨ ਢੁਕਵਾਂ, ਸ਼ੁਭ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਅਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਦੁਰ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਸਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।
5.93.14
हितं हि धार्तराष्ट्राणां पाण्डवानां तथैव च ।
पृथिव्यां क्षत्रियाणां च यतिष्येऽहममायया ॥ ५.९३.१४ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਖੱਤਰੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਹਿਤ ਇਹੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਛਲ ਦੇ ਇਸੇ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ।
5.93.15
हिते प्रयतमानं मां शङ्केद्दुर्योधनो यदि ।
हृदयस्य च मे प्रीतिरानृण्यं च भविष्यति ॥ ५.९३.१५ ॥
ਹਿਤ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਸ਼ੱਕ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤੀ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਹੋਵੇਗੀ।
5.93.16
ज्ञातीनां हि मिथो भेदे यन्मित्रं नाभिपद्यते ।
सर्वयत्नेन माध्यस्थ्यं न तन्मित्रं विदुर्बुधाः ॥ ५.९३.१६ ॥
ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟ ਪੈਣ ਤੇ ਜੋ ਮਿੱਤਰ ਕਿਸੇ ਧਿਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜਾ ਕੇ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਵਿਚੋਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ।
5.93.17
न मां ब्रूयुरधर्मिष्ठा मूढा ह्यसुहृदस्तथा ।
शक्तो नावारयत्कृष्णः संरब्धान्कुरुपाण्डवान् ॥ ५.९३.१७ ॥
ਅਧਰਮੀ, ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਵਰਗੇ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਨਾ ਕਹਿਣ ਕਿ ਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਕੌਰਵ-ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੋਕਿਆ।
5.93.18
उभयोः साधयन्नर्थमहामागत इत्युत ।
तत्र यत्नमहं कृत्वा गच्छेयं नृष्ववाच्यताम् ॥ ५.९३.१८ ॥
ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦਾ ਹਿਤ ਸਾਧਣ ਲਈ ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।
5.93.19
मम धर्मार्थयुक्तं हि श्रुत्वा वाक्यमनामयम् ।
न चेदादास्यते बालो दिष्टस्य वशमेष्यति ॥ ५.९३.१९ ॥
ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮੇਰਾ ਇਹ ਹਿਤਕਾਰੀ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਜੇ ਇਹ ਮੂਰਖ ਮੰਨੇਗਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੈਵ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
5.93.20
अहापयन्पाण्डवार्थं यथाव-
च्छमं कुरूणां यदि चाचरेयम्।
पुण्यं च मे स्याच्चरितं महात्म-
न्मुच्येरंश्च कुरवो मृत्युपाशात् ॥ ५.९३.२० ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਹਿਤ ਨਾ ਛੱਡਦਿਆਂ ਕੌਰਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਯਥਾਵਤ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਹੋਵੇਗਾ; ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਕੌਰਵ ਮੌਤ ਦੇ ਫੰਦੇ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਣਗੇ।
5.93.21
अपि वाचं भाषमाणस्य काव्यां ।
धर्मरामामर्थवतीमहिंस्राम्।
अवेक्षेरन्धार्तराष्ट्राः शमार्थं ।
मां च प्राप्तं कुरवः पूजयेयुः ॥ ५.९३.२१ ॥
ਮੇਰੇ ਇਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਧਰਮ-ਸੁਖ-ਅਰਥ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਅਹਿੰਸਕ ਬਚਨ ਨੂੰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਨ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਆਉਣ ਤੇ ਕੌਰਵ ਮੇਰਾ ਆਦਰ ਕਰਨਗੇ।
5.93.22
न चापि मम पर्याप्ताः सहिताः सर्वपार्थिवाः ।
क्रुद्धस्य प्रमुखे स्थातुं सिंहस्येवेतरे मृगाः ॥ ५.९३.२२ ॥
ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧੀ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਰ ਮਿਰਗਾਂ ਵਾਂਗ।
5.93.23
इत्येवमुक्त्वा वचनं वृष्णीनामृषभस्तदा ।
शयने सुखसंस्पर्शे शिश्ये यदुसुखावहः ॥ ५.९३.२३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਯਾਦਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਉਦੋਂ ਸੁਖਦਾਈ ਛੋਹ ਵਾਲੀ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਗਏ।