Mahābhārata · Adhyāya 5.96
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.96.1
तस्मिन्नभिहिते वाक्ये केशवेन महात्मना ।
स्तिमिता हृष्टरोमाण आसन्सर्वे सभासदः ॥ ५.९६.१ ॥
Cuando el magnánimo Keśava hubo pronunciado estas palabras, todos los miembros de la asamblea quedaron inmóviles, con los cabellos erizados.
5.96.2
कस्स्विदुत्तरमेतेषां वक्तुमुत्सहते पुमान् ।
इति सर्वे मनोभिस्ते चिन्तयन्ति स्म पार्थिवाः ॥ ५.९६.२ ॥
«¿Quién se atreverá a responderles?», pensaban en su interior todos los reyes.
5.96.3
तथा तेषु च सर्वेषु तूष्णींभूतेषु राजसु ।
जामदग्न्य इदं वाक्यमब्रवीत्कुरुसंसदि ॥ ५.९६.३ ॥
Cuando todos los reyes guardaron silencio, Jāmadagnya (Paraśurāma) pronunció estas palabras en la asamblea de los Kurus.
5.96.4
इमां मे सोपमां वाचं श्रृणु सत्यामशङ्कितः ।
तां श्रुत्वा श्रेय आदत्स्व यदि साध्विति मन्यसे ॥ ५.९६.४ ॥
Escucha sin temor esta palabra verdadera mía, con su comparación; y si al oírla la juzgas buena, toma para ti su bien.
5.96.5
राजा दम्भोद्भवो नाम सार्वभौमः पुराऽभवत् ।
अखिलां बुभुजे सर्वां पृथिवीमिति नः श्रुतम् ॥ ५.९६.५ ॥
En tiempos antiguos hubo un soberano universal llamado Dambhodbhava; hemos oído que gobernó toda la tierra.
5.96.6
स स्म नित्यं निशापाये प्रातरुत्थाय वीर्यवान् ।
ब्राह्मणान्क्षत्रियान्वैश्यान्पृच्छन्नास्ते महारथः ॥ ५.९६.६ ॥
Aquel poderoso gran guerrero, cada día al final de la noche, al levantarse al amanecer, se quedaba preguntando a brahmanes, kshatriyas y vaishyas.
5.96.7
अस्ति कश्चिद्विशिष्टो वा मद्विधो वा भवेद्युधि ।
शूद्रो वैश्यः क्षत्रियो वा ब्राह्मणो वाऽपि शस्त्रभृत् ॥ ५.९६.७ ॥
¿Hay alguien en la batalla superior a mí o igual a mí, sea un śūdra, un vaiśya, un kṣatriya o incluso un brāhmaṇa que porte armas?
5.96.8
इति ब्रुवन्नन्वचरत्स राजा पृथिवीमिमाम् ।
दर्पेण महता मत्तः कञ्चिदन्यमचिन्तयन् ॥ ५.९६.८ ॥
Hablando así, el rey recorrió esta tierra, embriagado por una gran arrogancia, sin considerar a nadie más.
5.96.9
तं च वैद्या अकृपणा ब्राह्मणाः सर्वतोऽभयाः ।
प्रत्यषेधन्त राजानं श्लाघमानं पुनः पुनः ॥ ५.९६.९ ॥
Y los brāhmaṇas doctos, sin temor, sin humillación, y exentos de miedo por todas partes, reprendieron una y otra vez al rey, que seguía jactándose.
5.96.10
निषिध्यमानोऽप्यसकृत्पृच्छत्येव स वै द्विजान् ।
अतिमानं श्रिया मत्तं तमूचुर्ब्राह्मणास्तदा ॥ ५.९६.१० ॥
Aunque se le prohibió repetidas veces, seguía preguntando a los dvijas. Entonces los brāhmaṇas dijeron a aquel rey, ebrio de prosperidad y de excesivo orgullo.
5.96.11
तपस्विनो महात्मानो वेदप्रत्ययदर्शिनः ।
उदीर्यमाणं राजानं क्रोधदीप्ता द्विजातयः ॥ ५.९६.११ ॥
Los ascetas, grandes almas, videntes de la verdad del Veda, los dvijātis, ardieron de cólera mientras el rey hablaba.
5.96.12
अनेकजयिनौ शङ्ख्ये यौ वै पुरुषसत्तमौ ।
तयोस्त्वं न समो राजन्भवितासि कदाचन ॥ ५.९६.१२ ॥
Esos dos, vencedores muchas veces en la batalla, los mejores de los hombres: oh rey, nunca serás igual a ellos.
5.96.13
एवमुक्तः स राजा तु पुनः पप्रच्छ तान्द्विजान् ।
क्व तौ वीरौ क्वजन्मानौ किंकर्माणौ च कौ च तौ ॥ ५.९६.१३ ॥
Así interpelado, el rey volvió a preguntar a aquellos brahmanes: "¿Dónde están aquellos dos héroes? ¿Dónde nacieron? ¿Qué acciones realizan, y quiénes son?"
5.96.14
नरो नारायणश्चैव तापसाविति नः श्रुतम् ।
आयातौ मानुषे लोके ताभ्यां युद्ध्यस्व पार्थिव ॥ ५.९६.१४ ॥
"Hemos oído que Nara y Nārāyaṇa son dos ascetas. Han venido al mundo de los hombres. Oh rey, combate con ellos."
5.96.15
श्रूयेते तौ महात्मानौ नरनारायणावुभौ ।
तपो घोरमनिर्देश्यं तप्येते गन्धमादने ॥ ५.९६.१५ ॥
"Se dice que aquellos dos magnánimos, Nara y Nārāyaṇa, practican un austeridad terrible e indescriptible en el monte Gandhamādana."
5.96.16
स राजा महतीं सेनां योजयित्वा षडङ्गिनीम् ।
अमृष्यमाणः संप्रायाद्यत्र तावपराजितौ ॥ ५.९६.१६ ॥
"Tras disponer un gran ejército de seis divisiones, sin poder soportarlo, aquel rey partió hacia donde estaban aquellos dos invencibles."
5.96.17
स गत्वा विषमं घोरं पर्वतं गन्धमादनम् ।
मार्गमाणोऽन्वगच्छत्तौ तापसौ वनमाश्रितौ ॥ ५.९६.१७ ॥
"Yendo al terrible y escabroso monte Gandhamādana, buscándolos, siguió a aquellos dos ascetas que se habían refugiado en el bosque."
5.96.18
तौ दृष्ट्वा क्षुत्पिपासाभ्यां कृशौ धमनिसन्ततौ ।
शीतवातातपैश्चैव कर्शितौ पुरुषोत्तमौ ॥ ५.९६.१८ ॥
"Al ver a aquellos dos mejores de los hombres, demacrados por el hambre y la sed, con las venas marcadas, desgastados por el frío, el viento y el sol."
5.96.19
अभिगम्योपसङ्गृह्य पर्यपृच्छदनामयम् ।
तमर्चित्वा मूलफलैरासनेनोदकेन च ॥ ५.९६.१९ ॥
Acercándose a él y abrazándolo, preguntaron por su bienestar. Habiéndolo honrado con raíces y frutos, con un asiento y con agua,
5.96.20
न्यमन्त्रयेतां राजानं किं कार्यं क्रियतामिति ।
ततस्तामानुपूर्वी स पुनरेवान्वकीर्तयत् ॥ ५.९६.२० ॥
Los dos invitaron al rey, diciendo: «¿Qué debe hacerse? Que se haga.» Entonces él volvió a relatar todo, en orden.
5.96.21
बाहुभ्यां मे जिता भूमिर्निहताः सर्वशत्रवः ।
भवद्भ्यां युद्धमाकाङ्क्षन्नुपयातोऽस्मि पर्वतम् ॥ ५.९६.२१ ॥
Con mis brazos la tierra ha sido conquistada y todos mis enemigos han sido muertos. Deseando la batalla con vosotros dos, he llegado a esta montaña.
5.96.22
आतिथ्यं दीयतामेतत्काङ्क्षितं मे चिरं प्रति ।
अपेतक्रोधलोभोऽयमाश्रमो राजसत्तम ॥ ५.९६.२२ ॥
Que se me ofrezca esta hospitalidad, que tanto he deseado. Este ermitaño, oh mejor de los reyes, está libre de ira y de codicia.
5.96.23
न ह्यस्मिन्नाश्रमे युद्धं कुतः शस्त्रं कुतोऽनृजुः ।
अन्यत्र युद्धमाकाङ्क्ष बहवः क्षत्रियाः क्षितौ ॥ ५.९६.२३ ॥
En este ermitaño no hay batalla; ¿dónde está aquí el arma, dónde la falsedad? Busca la batalla en otra parte; hay muchos guerreros sobre la tierra.
5.96.24
उच्यमानस्तथाऽपि स्म भूय एवाभ्यभाषत ।
पुनः पुनः क्षाम्यमाणः सान्त्व्यमानश्च भारत ॥ ५.९६.२४ ॥
Aunque así se le hablaba, volvió a hablar. Una y otra vez, oh descendiente de Bharata, aunque suplicado y calmado, siguió hablando.
5.96.25
दम्भोद्भवो युद्धमिच्छन्नाह्वयत्येव तापसौ ।
ततो नरस्त्विषीकाणां मुष्टिमादाय भारत ॥ ५.९६.२५ ॥
Dambhodbhava, deseando la batalla, seguía desafiando a aquellos dos ascetas. Entonces, oh Bhārata, aquel hombre tomó un puñado de cañas
5.96.26
अब्रवीदेहि युद्ध्यस्व युद्धकामुक क्षत्रिय ।
सर्वशस्त्राणि चादत्स्व योजयस्व च वाहिनीम् ॥ ५.९६.२६ ॥
Dijo: ¡Ven, lucha, oh guerrero amante de la batalla! Toma todas tus armas y dispón tu ejército
5.96.27
अहं हि ते विनेष्यामि युद्धश्रद्धामितः परम् ।
यदाह्वयसि दर्पेण ब्राह्मणप्रमुखाञ्जनान् ॥ ५.९६.२७ ॥
Yo quitaré de ti, desde ahora, tu fe en la batalla, pues desafías con orgullo a los principales de los brahmanes
5.96.28
यद्येतदस्त्रमस्मासु युक्तं तापस मन्यसे ।
एतेनापि त्वया योत्स्ये युद्धार्थी ह्यहमागतः ॥ ५.९६.२८ ॥
Si crees que esta arma es apropiada contra nosotros, oh asceta, con esa misma arma lucharé contigo, pues he venido deseando la batalla
5.96.29
इत्युक्त्वा शरवर्षेण सर्वतः समवाकिरत् ।
दम्भोद्भवस्तापसं तं जिवांसुः सहसैनिकः ॥ ५.९६.२९ ॥
Habiendo dicho esto, Dambhodbhava, deseando matar a aquel asceta, de repente lo cubrió por todos lados con una lluvia de flechas, junto con su ejército
5.96.30
तस्य तानस्यतो घोरानिषून्परतनुच्छिदः ।
कदर्थीकृत्य स मुनिरिषीकाभिः समार्पयत् ॥ ५.९६.३० ॥
Haciendo inútiles aquellas terribles flechas que él disparaba, capaces de atravesar los cuerpos enemigos, aquel sabio contraatacó con cañas
5.96.31
ततोऽस्मौ प्रासृजद्धोरमैषीकमपराजितः ।
अस्त्रमप्रतिसन्धेयं तदुद्भुतमिवाभवत् ॥ ५.९६.३१ ॥
Entonces el invencible lanzó contra él un terrible proyectil de caña, un astra que no podía contrarrestarse; parecía maravilloso.
5.96.32
तेषामक्षीणि कर्णांश्च नासिकाश्चैव मायया ।
निमित्तवेधी स मुनिरीषीकाभिः समार्पयत् ॥ ५.९६.३२ ॥
Con su magia, aquel sabio certero atravesó con proyectiles de caña sus ojos, orejas y narices.
5.96.33
स दृष्ट्वा श्वेतमाकाशमिषीकाभिः समाचितम् ।
पादयोर्न्यपतद्राजा स्वस्ति मेस्त्विति चाब्रवीत् ॥ ५.९६.३३ ॥
Al ver el cielo blanco cubierto de proyectiles de caña, el rey cayó a sus pies y dijo: «Que haya seguridad para mí».
5.96.34
तमब्रवीन्नरो राजञ्शरण्यः शरणैषिणाम् ।
ब्रह्मण्यो भव धर्मात्मा मा च स्मैवं पुनः कृथाः ॥ ५.९६.३४ ॥
Le dijo: «Oh rey, sé refugio de quienes buscan amparo; sé devoto de los brahmanes y de alma recta; y no vuelvas a hacer esto».
5.96.35
नैतादृक्पुरुषो राजन्क्षत्रधर्ममनुस्मरन् ।
मनसा नृपशार्दूल भवेत्परपुरञ्जयः ॥ ५.९६.३५ ॥
Oh rey, un hombre que recuerda el deber del guerrero no pensaría siquiera en tal cosa. Oh tigre entre reyes, debe ser conquistador de las ciudades enemigas.
5.96.36
मा च दर्पसमाविष्टः वा तत्ते राजन्समाहितम् ।
कृतप्रज्ञो वीतलोभो निरहङ्कार आत्मवान् । ॥ ५.९६.३६ ॥
Y no te dejes poseer por el orgullo. Oh rey, lo que te conviene es esto: sé sabio, libre de avaricia, sin ego y dueño de ti mismo.
5.96.37
दान्तः क्षान्तो मृदुः सौम्य प्रजाः पालय पार्थिव ।
मास्म भूयः क्षिपेः कंचिदविदित्वा बलाबलम्। ॥ ५.९६.३७ ॥
Sé dominado, paciente, dulce y benévolo; oh rey, protege a tus súbditos. Sin conocer la fuerza y la debilidad, no vuelvas jamás a arremeter contra nadie.
5.96.38
अनुज्ञातः स्वस्ति गच्च मैवं भूयः समाचरेः ।
कुशलं ब्राह्मणान्पृच्छेरावयोर्वचनाद्भृशम् ॥ ५.९६.३८ ॥
Con permiso, ve en paz; no vuelvas a actuar así. Por nuestra palabra, pregunta con empeño a los brahmanes por tu bienestar.
5.96.39
ततो राजा तयोः पादावभिवाद्य महात्मनोः ।
प्रत्याजगाम स्वपुरं धर्मं चैवाचरद्भृशम् ॥ ५.९६.३९ ॥
Entonces el rey, postrándose a los pies de aquellos dos magnánimos, regresó a su ciudad y practicó el dharma con gran empeño.
5.96.40
सुमहच्चापि तत्कर्म यन्नरेण कृतं पुरा ।
ततो गुणैः सुबहुभिः श्रेष्ठो नारायणोऽभवत् ॥ ५.९६.४० ॥
Aquella gran hazaña que Nara realizó en otro tiempo, y por sus muchas virtudes, hizo de Nārāyaṇa el primero.
5.96.41
तस्माद्यावद्धनुःश्रेष्ठे गाण्डीवेऽस्त्रं न युज्यते ।
तावत्त्वं मानमुत्सृज्य गच्छ राजन्धनञ्जयम् ॥ ५.९६.४१ ॥
Por tanto, mientras no se aplique un arma al Gāṇḍīva, el mejor de los arcos, abandona tu orgullo, oh rey, y ve a Dhanañjaya.
5.96.42
काकुदीकं शुकं नाकमक्षिसन्तर्जनं तथा ।
सन्तानं नर्तकं घोरमास्यमोदकमष्टमम् ॥ ५.९६.४२ ॥
Kākudīka, Śuka, Nāka, Akṣisantarjana, y asimismo Santāna, Nartaka, Ghora, Āsyamodaka, el octavo.
5.96.43
एतैर्विद्धाः सर्व एव मरणं यान्ति मानवाः ।
उन्मत्ताश्च विचेष्टन्ते नष्टसंज्ञा विचेतसः ॥ ५.९६.४३ ॥
Heridos por estos, todos los hombres caen en la muerte; se agitan como dementes, perdiendo el conocimiento y con la mente confusa.
5.96.44
स्वपन्ति च प्लवन्ते च च्छर्दयन्ति च मानवाः ।
मूत्रयन्ते च सततं रुदन्ति च हसन्ति च ॥ ५.९६.४४ ॥
Los hombres duermen, se tambalean y vomitan; orinan sin cesar, lloran y también ríen.
5.96.45
कामक्रोधौ लोभमोहौ मदमानौ तथैव च ।
मात्सर्याहङ्कुती चैव क्रमादेत उदाहृताः ॥ ५.९६.४५ ॥
Deseo e ira, codicia y engaño, embriaguez y orgullo, y asimismo envidia y vanidad: estos han sido nombrados en orden.
5.96.46
निर्माता सर्वलोकानामीश्वरः सर्वकर्मवित् ।
यस्य नारायणो बन्धुरर्जुनो दुःसहो युधि ॥ ५.९६.४६ ॥
Él es el creador de todos los mundos, el Señor, conocedor de todas las acciones, cuyo pariente es Nārāyaṇa, y para quien Arjuna es insoportable en la batalla.
5.96.47
कस्तमुत्सहते जेतुं त्रिषु लोकेषु भारत ।
वीरं कपिध्वजं जिष्णुं यस्य नास्ति समो युधि ॥ ५.९६.४७ ॥
Oh Bhārata, ¿quién en los tres mundos se atrevería a vencerle — a ese héroe, de estandarte de mono, vencedor, al que nadie iguala en la batalla?
5.96.48
असङ्ख्येया गुणाः पार्थे तद्विशिष्टो जनार्दनः ।
त्वमेव भूयो जानासि कुन्तीपुत्रं धनञ्जयम् ॥ ५.९६.४८ ॥
Pārtha tiene innumerables virtudes, y Janārdana lo supera. Tú mismo conoces bien, una vez más, al hijo de Kuntī, Dhanañjaya.
5.96.49
नरनारायणौ यौ तौ तावेवार्जुनकेशवौ ।
विजानीहि महाराज प्रवीरौ पुरुषोत्तमौ ॥ ५.९६.४९ ॥
Aquellos dos que son Nara y Nārāyaṇa son en verdad Arjuna y Keśava. Sabe, gran rey, que ambos son héroes poderosos, los mejores de los hombres.
5.96.50
यद्येतदेवं जानासि न च मामभिशङ्कसे ।
आर्यां मतिं समास्थाय शाम्य भारत पाण्डवैः ॥ ५.९६.५० ॥
Si sabes que esto es así y no me sospechas, entonces adopta una resolución noble, oh Bhārata, y haz las paces con los Pāṇḍavas.
5.96.51
अथ चेन्मन्यसे श्रेयो न मे भेदो भवेदिति ।
प्रशाम्य भरतश्रेष्ठ मा च युद्धे मनः कृथाः ॥ ५.९६.५१ ॥
Y si piensas que esto es preferible, que no surgirá división entre nosotros, entonces cálmate, mejor de los Bharatas, y no pongas tu mente en la guerra.
5.96.52
भवतां च कुरुश्रेष्ठ कुलं बहुमतं भुवि ।
तत्तथैवास्तु भद्रं ते स्वार्थमेवोपचिन्तय ॥ ५.९६.५२ ॥
Mejor de los Kurus, vuestra familia es muy estimada en la tierra. Así sea; que la fortuna te acompañe. Considera solamente tu propio bien.