મહાભારત · અધ્યાય 5.96
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.96.1
तस्मिन्नभिहिते वाक्ये केशवेन महात्मना ।
स्तिमिता हृष्टरोमाण आसन्सर्वे सभासदः ॥ ५.९६.१ ॥
મહાત્મા કેશવે એ વચન કહ્યું ત્યારે સભાના સર્વ સભ્યો સ્તબ્ધ થઈ ગયા; તેમના રોમાંચ ઊભા થયા.
5.96.2
कस्स्विदुत्तरमेतेषां वक्तुमुत्सहते पुमान् ।
इति सर्वे मनोभिस्ते चिन्तयन्ति स्म पार्थिवाः ॥ ५.९६.२ ॥
'આમને ઉત્તર આપવાની હિંમત કોણ કરશે?' એમ બધા રાજાઓ મનમાં વિચારવા લાગ્યા.
5.96.3
तथा तेषु च सर्वेषु तूष्णींभूतेषु राजसु ।
जामदग्न्य इदं वाक्यमब्रवीत्कुरुसंसदि ॥ ५.९६.३ ॥
બધા રાજાઓ મૌન થઈ ગયા ત્યારે કુરુસભામાં જામદગ્ન્ય (પરશુરામ) એ આ વચન કહ્યું.
5.96.4
इमां मे सोपमां वाचं श्रृणु सत्यामशङ्कितः ।
तां श्रुत्वा श्रेय आदत्स्व यदि साध्विति मन्यसे ॥ ५.९६.४ ॥
મારું આ ઉપમાસહિત સત્ય વચન શંકા વિના સાંભળો; તે સાંભળીને જો યોગ્ય લાગે તો તેનું કલ્યાણ ગ્રહણ કરો.
5.96.5
राजा दम्भोद्भवो नाम सार्वभौमः पुराऽभवत् ।
अखिलां बुभुजे सर्वां पृथिवीमिति नः श्रुतम् ॥ ५.९६.५ ॥
પૂર્વે દંભોદ્ભવ નામે એક સાર્વભૌમ રાજા હતો; તેણે સમગ્ર પૃથ્વી ભોગવી હતી એવું અમે સાંભળ્યું છે.
5.96.6
स स्म नित्यं निशापाये प्रातरुत्थाय वीर्यवान् ।
ब्राह्मणान्क्षत्रियान्वैश्यान्पृच्छन्नास्ते महारथः ॥ ५.९६.६ ॥
તે વીર મહારથી દરરોજ રાત્રિ પૂરી થતાં સવારે ઊઠીને બ્રાહ્મણો, ક્ષત્રિયો અને વૈશ્યોને પ્રશ્નો પૂછતો રહેતો.
5.96.7
अस्ति कश्चिद्विशिष्टो वा मद्विधो वा भवेद्युधि ।
शूद्रो वैश्यः क्षत्रियो वा ब्राह्मणो वाऽपि शस्त्रभृत् ॥ ५.९६.७ ॥
યુદ્ધમાં મારાથી શ્રેષ્ઠ કે મારા જેવો કોઈ હોઈ શકે? શૂદ્ર, વૈશ્ય, ક્ષત્રિય કે શસ્ત્રધારી બ્રાહ્મણ—કોઈ પણ?
5.96.8
इति ब्रुवन्नन्वचरत्स राजा पृथिवीमिमाम् ।
दर्पेण महता मत्तः कञ्चिदन्यमचिन्तयन् ॥ ५.९६.८ ॥
આ પ્રમાણે બોલતો તે રાજા આ પૃથ્વી પર ફરતો રહ્યો; મહાન અભિમાનથી મત્ત થઈને, બીજા કોઈનો વિચાર કર્યા વિના.
5.96.9
तं च वैद्या अकृपणा ब्राह्मणाः सर्वतोऽभयाः ।
प्रत्यषेधन्त राजानं श्लाघमानं पुनः पुनः ॥ ५.९६.९ ॥
નિર્ભય, દીનતારહિત, સર્વત્ર અભય વિદ્વાન બ્રાહ્મણોએ પોતાની જ પ્રશંસા કરતા તે રાજાને વારંવાર રોક્યો.
5.96.10
निषिध्यमानोऽप्यसकृत्पृच्छत्येव स वै द्विजान् ।
अतिमानं श्रिया मत्तं तमूचुर्ब्राह्मणास्तदा ॥ ५.९६.१० ॥
વારંવાર રોકાયા છતાં તે દ્વિજોને પૂછતો જ રહ્યો. ત્યારે બ્રાહ્મણોએ ઐશ્વર્યથી મત્ત, અતિમાની તે રાજાને કહ્યું.
5.96.11
तपस्विनो महात्मानो वेदप्रत्ययदर्शिनः ।
उदीर्यमाणं राजानं क्रोधदीप्ता द्विजातयः ॥ ५.९६.११ ॥
તપસ્વી, મહાત્મા, વેદના સત્યને જોનારા દ્વિજાતિઓ, રાજા બોલતો હતો ત્યારે ક્રોધથી પ્રજ્વલિત થયા.
5.96.12
अनेकजयिनौ शङ्ख्ये यौ वै पुरुषसत्तमौ ।
तयोस्त्वं न समो राजन्भवितासि कदाचन ॥ ५.९६.१२ ॥
યુદ્ધમાં અનેકવાર વિજયી થયેલા, પુરુષોત્તમ તે બંને સમાન તું, હે રાજન, કદી થઈશ નહીં.
5.96.13
एवमुक्तः स राजा तु पुनः पप्रच्छ तान्द्विजान् ।
क्व तौ वीरौ क्वजन्मानौ किंकर्माणौ च कौ च तौ ॥ ५.९६.१३ ॥
આ રીતે કહેવાયેલા રાજાએ ફરી તે બ્રાહ્મણોને પૂછ્યું, "તે બે વીરો ક્યાં છે? ક્યાં જન્મેલા છે? કયાં કર્મો કરે છે? તે બંને કોણ છે?"
5.96.14
नरो नारायणश्चैव तापसाविति नः श्रुतम् ।
आयातौ मानुषे लोके ताभ्यां युद्ध्यस्व पार्थिव ॥ ५.९६.१४ ॥
"નર અને નારાયણ એ બે તપસ્વીઓ છે એમ અમે સાંભળ્યું છે. તેઓ મનુષ્યલોકમાં આવ્યા છે. હે રાજા, તેમની સાથે જ યુદ્ધ કર."
5.96.15
श्रूयेते तौ महात्मानौ नरनारायणावुभौ ।
तपो घोरमनिर्देश्यं तप्येते गन्धमादने ॥ ५.९६.१५ ॥
"તે બે મહાત્માઓ નર અને નારાયણ સાંભળવામાં આવે છે. તેઓ ગંધમાદન પર્વત પર ભયંકર અને અવર્ણનીય તપ કરે છે."
5.96.16
स राजा महतीं सेनां योजयित्वा षडङ्गिनीम् ।
अमृष्यमाणः संप्रायाद्यत्र तावपराजितौ ॥ ५.९६.१६ ॥
"તે રાજા છ અંગોવાળી વિશાળ સેનાને સજાવીને, અસહ્ય થઈને, જ્યાં તે બે અપરાજિત હતા ત્યાં ચાલી નીકળ્યો."
5.96.17
स गत्वा विषमं घोरं पर्वतं गन्धमादनम् ।
मार्गमाणोऽन्वगच्छत्तौ तापसौ वनमाश्रितौ ॥ ५.९६.१७ ॥
"તે વિષમ અને ભયંકર ગંધમાદન પર્વત પર જઈને, વનમાં આશ્રિત તે બે તપસ્વીઓને શોધતો તેમની પાછળ ગયો."
5.96.18
तौ दृष्ट्वा क्षुत्पिपासाभ्यां कृशौ धमनिसन्ततौ ।
शीतवातातपैश्चैव कर्शितौ पुरुषोत्तमौ ॥ ५.९६.१८ ॥
"ભૂખ-તરસથી કૃશ, નસો ઊભરી આવેલી, ઠંડી, પવન અને તડકાથી ક્ષીણ થયેલા તે બે પુરુષોત્તમોને તેણે જોયા."
5.96.19
अभिगम्योपसङ्गृह्य पर्यपृच्छदनामयम् ।
तमर्चित्वा मूलफलैरासनेनोदकेन च ॥ ५.९६.१९ ॥
તેની પાસે જઈ, આદરપૂર્વક આલિંગન કરીને, તેના કુશળ સમાચાર પૂછ્યા. કંદમૂળ, ફળ, આસન અને પાણીથી તેનો સત્કાર કર્યો.
5.96.20
न्यमन्त्रयेतां राजानं किं कार्यं क्रियतामिति ।
ततस्तामानुपूर्वी स पुनरेवान्वकीर्तयत् ॥ ५.९६.२० ॥
તેઓ બંનેએ રાજાને આમંત્રણ આપ્યું કે, 'શું કરવાનું છે તે કહો.' ત્યારે તેણે તે બધું ક્રમશઃ ફરીથી વર્ણવ્યું.
5.96.21
बाहुभ्यां मे जिता भूमिर्निहताः सर्वशत्रवः ।
भवद्भ्यां युद्धमाकाङ्क्षन्नुपयातोऽस्मि पर्वतम् ॥ ५.९६.२१ ॥
મારા બાહુઓથી પૃથ્વી જીતાઈ છે, સર્વ શત્રુઓ હણાયા છે. તમારી સાથે યુદ્ધની ઇચ્છાથી હું આ પર્વત પર આવ્યો છું.
5.96.22
आतिथ्यं दीयतामेतत्काङ्क्षितं मे चिरं प्रति ।
अपेतक्रोधलोभोऽयमाश्रमो राजसत्तम ॥ ५.९६.२२ ॥
આ આતિથ્ય આપવામાં આવે, જેની હું લાંબા સમયથી ઇચ્છા કરું છું. હે રાજશ્રેષ્ઠ, આ આશ્રમ ક્રોધ અને લોભથી રહિત છે.
5.96.23
न ह्यस्मिन्नाश्रमे युद्धं कुतः शस्त्रं कुतोऽनृजुः ।
अन्यत्र युद्धमाकाङ्क्ष बहवः क्षत्रियाः क्षितौ ॥ ५.९६.२३ ॥
આ આશ્રમમાં યુદ્ધ નથી; અહીં શસ્ત્ર ક્યાં, અને કપટ ક્યાં? યુદ્ધની ઇચ્છા બીજે ક્યાંક કરો; પૃથ્વી પર ઘણા ક્ષત્રિયો છે.
5.96.24
उच्यमानस्तथाऽपि स्म भूय एवाभ्यभाषत ।
पुनः पुनः क्षाम्यमाणः सान्त्व्यमानश्च भारत ॥ ५.९६.२४ ॥
આમ કહેવાયા છતાં તે ફરી બોલ્યો. હે ભરતવંશી, વારંવાર ક્ષમા માગવામાં આવી અને સમજાવવામાં આવ્યો, છતાં તે વધુ બોલ્યો.
5.96.25
दम्भोद्भवो युद्धमिच्छन्नाह्वयत्येव तापसौ ।
ततो नरस्त्विषीकाणां मुष्टिमादाय भारत ॥ ५.९६.२५ ॥
દંભોદ્ભવ યુદ્ધની ઇચ્છાથી તે બંને તપસ્વીઓને પડકારતો રહ્યો. ત્યારે હે ભરતવંશી, તે માણસે સરકંડાની એક મુઠ્ઠી લઈને.
5.96.26
अब्रवीदेहि युद्ध्यस्व युद्धकामुक क्षत्रिय ।
सर्वशस्त्राणि चादत्स्व योजयस्व च वाहिनीम् ॥ ५.९६.२६ ॥
તેણે કહ્યું: આવ, યુદ્ધ કર, હે યુદ્ધપ્રેમી ક્ષત્રિય! બધાં શસ્ત્રો લે અને તારી સેનાને ગોઠવ.
5.96.27
अहं हि ते विनेष्यामि युद्धश्रद्धामितः परम् ।
यदाह्वयसि दर्पेण ब्राह्मणप्रमुखाञ्जनान् ॥ ५.९६.२७ ॥
હું તારી યુદ્ધની શ્રદ્ધા આજથી જ દૂર કરીશ, કારણ કે તું અભિમાનથી બ્રાહ્મણોમાં પ્રમુખ લોકોને પડકારે છે.
5.96.28
यद्येतदस्त्रमस्मासु युक्तं तापस मन्यसे ।
एतेनापि त्वया योत्स्ये युद्धार्थी ह्यहमागतः ॥ ५.९६.२८ ॥
આ અસ્ત્ર આપણી સામે વાપરવું યોગ્ય છે એમ તું માને, હે તપસ્વી, તો આનાથી જ હું તારી સાથે લડીશ; યુદ્ધની ઇચ્છાથી જ હું આવ્યો છું.
5.96.29
इत्युक्त्वा शरवर्षेण सर्वतः समवाकिरत् ।
दम्भोद्भवस्तापसं तं जिवांसुः सहसैनिकः ॥ ५.९६.२९ ॥
આમ કહીને, તે તપસ્વીને મારવાની ઇચ્છાથી, દંભોદ્ભવે સૈન્ય સહિત અચાનક ચારે બાજુથી બાણોની વર્ષાથી તેને ઢાંકી દીધો.
5.96.30
तस्य तानस्यतो घोरानिषून्परतनुच्छिदः ।
कदर्थीकृत्य स मुनिरिषीकाभिः समार्पयत् ॥ ५.९६.३० ॥
તેણે છોડેલા શત્રુના દેહને વીંધનારા તે ભયાનક બાણોને નિષ્ફળ કરીને, તે મુનિએ સરકંડાથી જ પ્રતિઆઘાત કર્યો.
5.96.31
ततोऽस्मौ प्रासृजद्धोरमैषीकमपराजितः ।
अस्त्रमप्रतिसन्धेयं तदुद्भुतमिवाभवत् ॥ ५.९६.३१ ॥
પછી અપરાજિત (રામે) તેમના પર એક ભયંકર ઐષીક અસ્ત્ર છોડ્યું; તે અપ્રતિરોધ્ય અને અદ્ભુત લાગ્યું.
5.96.32
तेषामक्षीणि कर्णांश्च नासिकाश्चैव मायया ।
निमित्तवेधी स मुनिरीषीकाभिः समार्पयत् ॥ ५.९६.३२ ॥
તે મુનિએ માયાથી લક્ષ્યવેધી બની તેમની આંખો, કાન અને નાક ઈષીકાઓથી વીંધી નાખ્યાં.
5.96.33
स दृष्ट्वा श्वेतमाकाशमिषीकाभिः समाचितम् ।
पादयोर्न्यपतद्राजा स्वस्ति मेस्त्विति चाब्रवीत् ॥ ५.९६.३३ ॥
ઈષીકાઓથી ઢંકાયેલું સફેદ આકાશ જોઈને તે રાજા તેમના ચરણોમાં પડ્યો અને બોલ્યો, "મારું કલ્યાણ થાઓ."
5.96.34
तमब्रवीन्नरो राजञ्शरण्यः शरणैषिणाम् ।
ब्रह्मण्यो भव धर्मात्मा मा च स्मैवं पुनः कृथाः ॥ ५.९६.३४ ॥
તેમણે તેને કહ્યું: "હે રાજન, શરણ શોધનારાઓનો તું આશ્રય થા; બ્રાહ્મણોને વફાદાર અને ધર્માત્મા થા; ફરી આવું ન કરજે."
5.96.35
नैतादृक्पुरुषो राजन्क्षत्रधर्ममनुस्मरन् ।
मनसा नृपशार्दूल भवेत्परपुरञ्जयः ॥ ५.९६.३५ ॥
હે રાજન, ક્ષાત્રધર્મનું સ્મરણ કરનાર પુરુષ મનથી પણ આવું કરતો નથી. હે નૃપશાર્દૂલ, તે શત્રુનગરોને જીતનારો હોવો જોઈએ.
5.96.36
मा च दर्पसमाविष्टः वा तत्ते राजन्समाहितम् ।
कृतप्रज्ञो वीतलोभो निरहङ्कार आत्मवान् । ॥ ५.९६.३६ ॥
હે રાજન, અભિમાનથી ભરેલો ન થા. તારા માટે યોગ્ય આ જ છે: પ્રજ્ઞાવાન, લોભરહિત, અહંકારરહિત અને આત્મસંયમી થવું.
5.96.37
दान्तः क्षान्तो मृदुः सौम्य प्रजाः पालय पार्थिव ।
मास्म भूयः क्षिपेः कंचिदविदित्वा बलाबलम्। ॥ ५.९६.३७ ॥
સંયમી, ક્ષમાશીલ, મૃદુ અને સૌમ્ય બન; હે રાજન્, પ્રજાનું પાલન કર. બળ અને નિર્બળતા જાણ્યા વિના ફરી કોઈના પર પ્રહાર ન કર.
5.96.38
अनुज्ञातः स्वस्ति गच्च मैवं भूयः समाचरेः ।
कुशलं ब्राह्मणान्पृच्छेरावयोर्वचनाद्भृशम् ॥ ५.९६.३८ ॥
અનુમતિ પામીને કલ્યાણ સાથે જા; ફરી આ રીતે વર્તીશ નહીં. અમારા બંનેના કહેવાથી બ્રાહ્મણોને તારું કુશળ પૂછજે.
5.96.39
ततो राजा तयोः पादावभिवाद्य महात्मनोः ।
प्रत्याजगाम स्वपुरं धर्मं चैवाचरद्भृशम् ॥ ५.९६.३९ ॥
પછી રાજાએ તે બંને મહાત્માઓના ચરણોમાં પ્રણામ કરીને પોતાના નગરમાં પાછા ફરી ઘણો ધર્મ આચર્યો.
5.96.40
सुमहच्चापि तत्कर्म यन्नरेण कृतं पुरा ।
ततो गुणैः सुबहुभिः श्रेष्ठो नारायणोऽभवत् ॥ ५.९६.४० ॥
પૂર્વે નરે કરેલા અત્યંત મહાન કર્મથી અને અનેક ગુણોથી નારાયણ શ્રેષ્ઠ બન્યા.
5.96.41
तस्माद्यावद्धनुःश्रेष्ठे गाण्डीवेऽस्त्रं न युज्यते ।
तावत्त्वं मानमुत्सृज्य गच्छ राजन्धनञ्जयम् ॥ ५.९६.४१ ॥
તેથી શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય ગાંડીવ પર અસ્ત્ર ચઢાવાય નહીં ત્યાં સુધી, હે રાજન્, અભિમાન છોડીને ધનંજય પાસે જા.
5.96.42
काकुदीकं शुकं नाकमक्षिसन्तर्जनं तथा ।
सन्तानं नर्तकं घोरमास्यमोदकमष्टमम् ॥ ५.९६.४२ ॥
કાકુદીક, શુક, નાક, અક્ષિસંતર્જન તથા સંતાન, નર્તક, ઘોર, આસ્યમોદક અને આઠમું.
5.96.43
एतैर्विद्धाः सर्व एव मरणं यान्ति मानवाः ।
उन्मत्ताश्च विचेष्टन्ते नष्टसंज्ञा विचेतसः ॥ ५.९६.४३ ॥
આમના વડે વીંધાયેલા સર્વ માનવો મૃત્યુ પામે છે; ઉન્મત્તની જેમ તરફડે છે, ચેતના ગુમાવીને વિચેતન થાય છે.
5.96.44
स्वपन्ति च प्लवन्ते च च्छर्दयन्ति च मानवाः ।
मूत्रयन्ते च सततं रुदन्ति च हसन्ति च ॥ ५.९६.४४ ॥
માનવો સૂએ છે, ડગમગે છે, ઊલટી કરે છે; સતત પેશાબ કરે છે, રડે છે અને હસે પણ છે.
5.96.45
कामक्रोधौ लोभमोहौ मदमानौ तथैव च ।
मात्सर्याहङ्कुती चैव क्रमादेत उदाहृताः ॥ ५.९६.४५ ॥
કામ અને ક્રોધ, લોભ અને મોહ, મદ અને માન, તથા મત્સર અને અહંકાર — આ ક્રમથી કહેવાયા છે.
5.96.46
निर्माता सर्वलोकानामीश्वरः सर्वकर्मवित् ।
यस्य नारायणो बन्धुरर्जुनो दुःसहो युधि ॥ ५.९६.४६ ॥
જે સર્વ લોકોના સર્જક, ઈશ્વર, સર્વ કર્મો જાણનાર છે; નારાયણ જેના બંધુ છે, અને યુદ્ધમાં અર્જુન જેના માટે દુઃસહ છે.
5.96.47
कस्तमुत्सहते जेतुं त्रिषु लोकेषु भारत ।
वीरं कपिध्वजं जिष्णुं यस्य नास्ति समो युधि ॥ ५.९६.४७ ॥
હે ભારત, ત્રણે લોકમાં તેને જીતવાનું સાહસ કોણ કરશે — તે વીર, કપિધ્વજ, વિજયી, જેના સમાન યુદ્ધમાં કોઈ નથી?
5.96.48
असङ्ख्येया गुणाः पार्थे तद्विशिष्टो जनार्दनः ।
त्वमेव भूयो जानासि कुन्तीपुत्रं धनञ्जयम् ॥ ५.९६.४८ ॥
પાર્થમાં અસંખ્ય ગુણો છે, અને જનાર્દન તેનાથી પણ શ્રેષ્ઠ છે. કુંતીપુત્ર ધનંજયને તું જ ફરીથી સારી રીતે જાણે છે.
5.96.49
नरनारायणौ यौ तौ तावेवार्जुनकेशवौ ।
विजानीहि महाराज प्रवीरौ पुरुषोत्तमौ ॥ ५.९६.४९ ॥
નર અને નારાયણ જે છે, તે જ અર્જુન અને કેશવ છે. હે મહારાજ, તે બંને મહાવીર અને પુરુષોત્તમ છે એમ જાણો.
5.96.50
यद्येतदेवं जानासि न च मामभिशङ्कसे ।
आर्यां मतिं समास्थाय शाम्य भारत पाण्डवैः ॥ ५.९६.५० ॥
જો તું આ રીતે જાણે છે અને મારા પર શંકા કરતો નથી, તો શ્રેષ્ઠ બુદ્ધિ અપનાવીને, હે ભારત, પાંડવો સાથે શાંતિ કર.
5.96.51
अथ चेन्मन्यसे श्रेयो न मे भेदो भवेदिति ।
प्रशाम्य भरतश्रेष्ठ मा च युद्धे मनः कृथाः ॥ ५.९६.५१ ॥
અને જો તું માને છે કે મારો ભેદ નહીં થાય અને એ જ શ્રેયસ્કર છે, તો હે ભરતશ્રેષ્ઠ, શાંત થા અને યુદ્ધમાં મન ન લગાવ.
5.96.52
भवतां च कुरुश्रेष्ठ कुलं बहुमतं भुवि ।
तत्तथैवास्तु भद्रं ते स्वार्थमेवोपचिन्तय ॥ ५.९६.५२ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, પૃથ્વી પર તમારું કુળ અત્યંત માનનીય છે. એમ જ થાઓ, તમારું કલ્યાણ થાઓ; તમારા પોતાના હિતનો જ વિચાર કરો.