మహాభారతం · అధ్యాయం 5.96
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.96.1
तस्मिन्नभिहिते वाक्ये केशवेन महात्मना ।
स्तिमिता हृष्टरोमाण आसन्सर्वे सभासदः ॥ ५.९६.१ ॥
మహాత్ముడైన కేశవుడు ఆ మాటలు పలికినప్పుడు, సభలోని వారందరూ స్తంభించిపోయారు; వారి రోమాలు నిక్కబొడిచాయి.
5.96.2
कस्स्विदुत्तरमेतेषां वक्तुमुत्सहते पुमान् ।
इति सर्वे मनोभिस्ते चिन्तयन्ति स्म पार्थिवाः ॥ ५.९६.२ ॥
'వీరికి సమాధానం చెప్పడానికి ఎవరు సాహసిస్తారు?' అని రాజులందరూ మనసులో ఆలోచించారు.
5.96.3
तथा तेषु च सर्वेषु तूष्णींभूतेषु राजसु ।
जामदग्न्य इदं वाक्यमब्रवीत्कुरुसंसदि ॥ ५.९६.३ ॥
రాజులందరూ మౌనంగా ఉన్నప్పుడు, కురుసభలో జామదగ్న్యుడు (పరశురాముడు) ఈ మాట పలికాడు.
5.96.4
इमां मे सोपमां वाचं श्रृणु सत्यामशङ्कितः ।
तां श्रुत्वा श्रेय आदत्स्व यदि साध्विति मन्यसे ॥ ५.९६.४ ॥
నేను చెప్పే ఈ ఉపమానంతో కూడిన సత్యవాక్యాన్ని సందేహం లేకుండా విను; దానిని విని మంచిదని తోస్తే, దాని శ్రేయస్సును స్వీకరించు.
5.96.5
राजा दम्भोद्भवो नाम सार्वभौमः पुराऽभवत् ।
अखिलां बुभुजे सर्वां पृथिवीमिति नः श्रुतम् ॥ ५.९६.५ ॥
పూర్వం దంభోద్భవుడు అనే పేరుగల సార్వభౌముడు ఉండేవాడు; అతడు భూమినంతటినీ పాలించాడని మనం విన్నాం.
5.96.6
स स्म नित्यं निशापाये प्रातरुत्थाय वीर्यवान् ।
ब्राह्मणान्क्षत्रियान्वैश्यान्पृच्छन्नास्ते महारथः ॥ ५.९६.६ ॥
ఆ పరాక్రమశాలి, మహారథుడు ప్రతిరోజూ రాత్రి ముగిసి తెల్లవారగానే లేచి, బ్రాహ్మణులను, క్షత్రియులను, వైశ్యులను ప్రశ్నిస్తూ ఉండేవాడు.
5.96.7
अस्ति कश्चिद्विशिष्टो वा मद्विधो वा भवेद्युधि ।
शूद्रो वैश्यः क्षत्रियो वा ब्राह्मणो वाऽपि शस्त्रभृत् ॥ ५.९६.७ ॥
యుద్ధంలో నాకంటే గొప్పవాడైనా లేదా నాతో సమానుడైనా ఎవరైనా ఉన్నారా? శూద్రుడైనా, వైశ్యుడైనా, క్షత్రియుడైనా, లేదా ఆయుధధారియైన బ్రాహ్మణుడైనా?
5.96.8
इति ब्रुवन्नन्वचरत्स राजा पृथिवीमिमाम् ।
दर्पेण महता मत्तः कञ्चिदन्यमचिन्तयन् ॥ ५.९६.८ ॥
ఇలా పలుకుతూ ఆ రాజు ఈ భూమిపై సంచరించాడు; గొప్ప గర్వంతో మత్తెక్కి, మరెవరినీ లెక్కచేయకుండా.
5.96.9
तं च वैद्या अकृपणा ब्राह्मणाः सर्वतोऽभयाः ।
प्रत्यषेधन्त राजानं श्लाघमानं पुनः पुनः ॥ ५.९६.९ ॥
భయం లేని, దీనత్వం లేని, అన్నివైపులా నిర్భయులైన విద్వాంసులైన బ్రాహ్మణులు, తనను తానే పొగడుకుంటున్న ఆ రాజును పదే పదే అడ్డుకున్నారు.
5.96.10
निषिध्यमानोऽप्यसकृत्पृच्छत्येव स वै द्विजान् ।
अतिमानं श्रिया मत्तं तमूचुर्ब्राह्मणास्तदा ॥ ५.९६.१० ॥
పదేపదే నిరోధించబడినా అతడు ద్విజులను అడుగుతూనే ఉన్నాడు. అప్పుడు బ్రాహ్మణులు సంపదతో మత్తెక్కి అతిమానంతో ఉన్న ఆ రాజుతో ఇలా అన్నారు.
5.96.11
तपस्विनो महात्मानो वेदप्रत्ययदर्शिनः ।
उदीर्यमाणं राजानं क्रोधदीप्ता द्विजातयः ॥ ५.९६.११ ॥
తపస్సంపన్నులు, మహాత్ములు, వేద సత్యాన్ని దర్శించిన ద్విజులు, రాజు మాట్లాడగా కోపంతో ప్రజ్వలించారు.
5.96.12
अनेकजयिनौ शङ्ख्ये यौ वै पुरुषसत्तमौ ।
तयोस्त्वं न समो राजन्भवितासि कदाचन ॥ ५.९६.१२ ॥
యుద్ధంలో అనేకసార్లు విజయం సాధించిన, పురుషోత్తములైన ఆ ఇద్దరితో, ఓ రాజా, నీవు ఎప్పటికీ సమానుడవు కాలేవు.
5.96.13
एवमुक्तः स राजा तु पुनः पप्रच्छ तान्द्विजान् ।
क्व तौ वीरौ क्वजन्मानौ किंकर्माणौ च कौ च तौ ॥ ५.९६.१३ ॥
ఇలా చెప్పబడిన ఆ రాజు మళ్లీ ఆ బ్రాహ్మణులను అడిగాడు: "ఆ ఇద్దరు వీరులు ఎక్కడ ఉన్నారు? ఎక్కడ జన్మించారు? ఏ కర్మలు చేస్తారు? వారు ఎవరు?"
5.96.14
नरो नारायणश्चैव तापसाविति नः श्रुतम् ।
आयातौ मानुषे लोके ताभ्यां युद्ध्यस्व पार्थिव ॥ ५.९६.१४ ॥
"నరుడు, నారాయణుడు అనే ఇద్దరు తపస్వులు అని మేము విన్నాము. వారు మనుష్య లోకానికి వచ్చారు. ఓ రాజా, వారితోనే యుద్ధం చేయి."
5.96.15
श्रूयेते तौ महात्मानौ नरनारायणावुभौ ।
तपो घोरमनिर्देश्यं तप्येते गन्धमादने ॥ ५.९६.१५ ॥
"ఆ ఇద్దరు మహాత్ములు నరుడు, నారాయణుడు అని వినబడుతున్నారు. వారు గంధమాదన పర్వతంపై భయంకరమైన, వర్ణించలేని తపస్సు చేస్తున్నారు."
5.96.16
स राजा महतीं सेनां योजयित्वा षडङ्गिनीम् ।
अमृष्यमाणः संप्रायाद्यत्र तावपराजितौ ॥ ५.९६.१६ ॥
"ఆ రాజు ఆరు అంగాలతో కూడిన గొప్ప సేనను సిద్ధం చేసి, ఓర్వలేనివాడై, ఆ అజేయులైన ఇద్దరు ఉన్న చోటికి బయలుదేరాడు."
5.96.17
स गत्वा विषमं घोरं पर्वतं गन्धमादनम् ।
मार्गमाणोऽन्वगच्छत्तौ तापसौ वनमाश्रितौ ॥ ५.९६.१७ ॥
"అతడు కఠినమైన, భయంకరమైన గంధమాదన పర్వతానికి వెళ్లి, అడవిలో ఆశ్రయించిన ఆ ఇద్దరు తపస్వులను వెతుకుతూ వారిని అనుసరించాడు."
5.96.18
तौ दृष्ट्वा क्षुत्पिपासाभ्यां कृशौ धमनिसन्ततौ ।
शीतवातातपैश्चैव कर्शितौ पुरुषोत्तमौ ॥ ५.९६.१८ ॥
"ఆ ఇద్దరు పురుషోత్తములను చూశాడు — ఆకలి దాహాలతో కృశించి, నరాలు పైకి కనిపిస్తూ, చలి, గాలి, ఎండతో క్షీణించినవారిని."
5.96.19
अभिगम्योपसङ्गृह्य पर्यपृच्छदनामयम् ।
तमर्चित्वा मूलफलैरासनेनोदकेन च ॥ ५.९६.१९ ॥
అతని వద్దకు వెళ్లి, గౌరవంగా కౌగిలించుకుని, క్షేమం గురించి అడిగారు. దుంపలు, పళ్లు, ఆసనం, నీరు ఇచ్చి అతనిని సత్కరించారు.
5.96.20
न्यमन्त्रयेतां राजानं किं कार्यं क्रियतामिति ।
ततस्तामानुपूर्वी स पुनरेवान्वकीर्तयत् ॥ ५.९६.२० ॥
వారిద్దరూ రాజును ఆహ్వానించి, 'ఏమి చేయాలి? చెప్పండి' అన్నారు. అప్పుడు అతడు అన్నింటినీ క్రమంగా మళ్లీ వివరించాడు.
5.96.21
बाहुभ्यां मे जिता भूमिर्निहताः सर्वशत्रवः ।
भवद्भ्यां युद्धमाकाङ्क्षन्नुपयातोऽस्मि पर्वतम् ॥ ५.९६.२१ ॥
నా బాహువులతో భూమి జయించబడింది; శత్రువులందరూ హతమయ్యారు. మీతో యుద్ధాన్ని కోరి నేను ఈ పర్వతానికి వచ్చాను.
5.96.22
आतिथ्यं दीयतामेतत्काङ्क्षितं मे चिरं प्रति ।
अपेतक्रोधलोभोऽयमाश्रमो राजसत्तम ॥ ५.९६.२२ ॥
ఈ ఆతిథ్యం ఇవ్వబడాలి; ఇది నేను చాలాకాలంగా కోరుకున్నది. ఓ రాజశ్రేష్ఠా, ఈ ఆశ్రమం కోపం, లోభం లేనిది.
5.96.23
न ह्यस्मिन्नाश्रमे युद्धं कुतः शस्त्रं कुतोऽनृजुः ।
अन्यत्र युद्धमाकाङ्क्ष बहवः क्षत्रियाः क्षितौ ॥ ५.९६.२३ ॥
ఈ ఆశ్రమంలో యుద్ధం లేదు; ఇక్కడ ఆయుధం ఎక్కడ, వంకర ఎక్కడ? యుద్ధాన్ని మరెక్కడైనా కోరుకో; భూమిపై క్షత్రియులు చాలా మంది ఉన్నారు.
5.96.24
उच्यमानस्तथाऽपि स्म भूय एवाभ्यभाषत ।
पुनः पुनः क्षाम्यमाणः सान्त्व्यमानश्च भारत ॥ ५.९६.२४ ॥
అలా చెప్పబడినప్పటికీ, అతడు మళ్లీ మాట్లాడాడు. ఓ భరతవంశీయుడా, పదేపదే క్షమాపణ కోరబడి, ఓదార్చబడినా అతడు మరింత మాట్లాడాడు.
5.96.25
दम्भोद्भवो युद्धमिच्छन्नाह्वयत्येव तापसौ ।
ततो नरस्त्विषीकाणां मुष्टिमादाय भारत ॥ ५.९६.२५ ॥
దంభోద్భవుడు యుద్ధాన్ని కోరి ఆ ఇద్దరు తాపసులను సవాలు చేశాడు. అప్పుడు ఓ భరతవంశీయుడా, ఆ నరుడు రెల్లుగడ్డిల ఒక పిడికిలి తీసుకుని.
5.96.26
अब्रवीदेहि युद्ध्यस्व युद्धकामुक क्षत्रिय ।
सर्वशस्त्राणि चादत्स्व योजयस्व च वाहिनीम् ॥ ५.९६.२६ ॥
అతడు అన్నాడు: రా, యుద్ధం చేయి, యుద్ధప్రియుడా క్షత్రియా! అన్ని ఆయుధాలను తీసుకో, నీ సైన్యాన్ని సిద్ధం చెయ్యి.
5.96.27
अहं हि ते विनेष्यामि युद्धश्रद्धामितः परम् ।
यदाह्वयसि दर्पेण ब्राह्मणप्रमुखाञ्जनान् ॥ ५.९६.२७ ॥
నేను నీ యుద్ధ విశ్వాసాన్ని ఇప్పటి నుండే తొలగిస్తాను, ఎందుకంటే నీవు గర్వంతో బ్రాహ్మణ ప్రముఖులను సవాలు చేస్తున్నావు.
5.96.28
यद्येतदस्त्रमस्मासु युक्तं तापस मन्यसे ।
एतेनापि त्वया योत्स्ये युद्धार्थी ह्यहमागतः ॥ ५.९६.२८ ॥
ఈ అస్త్రాన్ని మనపై ప్రయోగించడం సరైనదని నీవు భావిస్తే, ఓ తాపసీ, దీనితోనే నిన్ను నేను ఎదుర్కొంటాను; యుద్ధం కోరే నేను వచ్చాను.
5.96.29
इत्युक्त्वा शरवर्षेण सर्वतः समवाकिरत् ।
दम्भोद्भवस्तापसं तं जिवांसुः सहसैनिकः ॥ ५.९६.२९ ॥
ఇలా చెప్పి, దంభోద్భవుడు ఆ తాపసుని చంపాలనే కోరికతో, సైన్యంతో సహా అకస్మాత్తుగా అన్ని వైపుల నుండి బాణవర్షంతో అతన్ని కప్పేశాడు.
5.96.30
तस्य तानस्यतो घोरानिषून्परतनुच्छिदः ।
कदर्थीकृत्य स मुनिरिषीकाभिः समार्पयत् ॥ ५.९६.३० ॥
అతడు ప్రయోగించిన శత్రువుల శరీరాలను చీల్చే ఆ భయంకర బాణాలను వ్యర్థం చేసి, ఆ ముని రెల్లుగడ్డులతోనే ప్రతిదాడి చేశాడు.
5.96.31
ततोऽस्मौ प्रासृजद्धोरमैषीकमपराजितः ।
अस्त्रमप्रतिसन्धेयं तदुद्भुतमिवाभवत् ॥ ५.९६.३१ ॥
అప్పుడు అజేయుడైన (రాముడు) వారిపై ఒక భయంకరమైన ఈషీక అస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు; అది ఎదిరించలేనిదిగా, అద్భుతంగా కనిపించింది.
5.96.32
तेषामक्षीणि कर्णांश्च नासिकाश्चैव मायया ।
निमित्तवेधी स मुनिरीषीकाभिः समार्पयत् ॥ ५.९६.३२ ॥
ఆ మునివాడు మాయతో లక్ష్యాన్ని గురిచూసి వారి కళ్ళు, చెవులు, ముక్కులను ఈషీకలతో గుచ్చాడు.
5.96.33
स दृष्ट्वा श्वेतमाकाशमिषीकाभिः समाचितम् ।
पादयोर्न्यपतद्राजा स्वस्ति मेस्त्विति चाब्रवीत् ॥ ५.९६.३३ ॥
ఈషీకలతో నిండిన తెల్లని ఆకాశాన్ని చూసి ఆ రాజు ఆయన పాదాలపై పడి, "నాకు క్షేమం కలుగుగాక" అన్నాడు.
5.96.34
तमब्रवीन्नरो राजञ्शरण्यः शरणैषिणाम् ।
ब्रह्मण्यो भव धर्मात्मा मा च स्मैवं पुनः कृथाः ॥ ५.९६.३४ ॥
ఆయన అతనితో ఇలా అన్నాడు: "ఓ రాజా, శరణు కోరువారికి శరణ్యుడవు కమ్ము; బ్రాహ్మణులపై భక్తి కలిగి ధర్మాత్ముడవై ఉండు; మళ్ళీ ఇలా చేయకు."
5.96.35
नैतादृक्पुरुषो राजन्क्षत्रधर्ममनुस्मरन् ।
मनसा नृपशार्दूल भवेत्परपुरञ्जयः ॥ ५.९६.३५ ॥
ఓ రాజా, క్షాత్రధర్మాన్ని స్మరించే పురుషుడు మనసులో కూడా ఇలా చేయడు. నృపశార్దూలా, అతడు శత్రునగరాలను జయించేవాడై ఉండాలి.
5.96.36
मा च दर्पसमाविष्टः वा तत्ते राजन्समाहितम् ।
कृतप्रज्ञो वीतलोभो निरहङ्कार आत्मवान् । ॥ ५.९६.३६ ॥
రాజా, గర్వంతో నిండకు. నీకు తగినది ఇదే: ప్రజ్ఞావంతుడవై, లోభం లేనివాడవై, అహంకారం లేనివాడవై, ఆత్మనిగ్రహం కలవాడవై ఉండడమే.
5.96.37
दान्तः क्षान्तो मृदुः सौम्य प्रजाः पालय पार्थिव ।
मास्म भूयः क्षिपेः कंचिदविदित्वा बलाबलम्। ॥ ५.९६.३७ ॥
సంయమి, ఓర్పుగలవాడు, మృదువు, సౌమ్యుడవు కమ్ము; రాజా, ప్రజలను పాలించు. బలాబలాలను తెలియకుండా ఇక ఎవరినీ దూషించకు.
5.96.38
अनुज्ञातः स्वस्ति गच्च मैवं भूयः समाचरेः ।
कुशलं ब्राह्मणान्पृच्छेरावयोर्वचनाद्भृशम् ॥ ५.९६.३८ ॥
అనుమతి పొంది శుభమగు గమ్యానికి వెళ్ళు; ఇకపై ఇలా ప్రవర్తించకు. మా ఇద్దరి మాట ప్రకారం బ్రాహ్మణులను నీ క్షేమం గురించి అడుగు.
5.96.39
ततो राजा तयोः पादावभिवाद्य महात्मनोः ।
प्रत्याजगाम स्वपुरं धर्मं चैवाचरद्भृशम् ॥ ५.९६.३९ ॥
అప్పుడు రాజు ఆ ఇద్దరు మహాత్ముల పాదాలకు నమస్కరించి తన నగరానికి తిరిగి వెళ్ళి, ధర్మాన్ని అత్యంతంగా ఆచరించాడు.
5.96.40
सुमहच्चापि तत्कर्म यन्नरेण कृतं पुरा ।
ततो गुणैः सुबहुभिः श्रेष्ठो नारायणोऽभवत् ॥ ५.९६.४० ॥
పూర్వం నరుడు చేసిన అతిమహత్తరమైన కర్మవల్ల, అనేక గుణాలవల్ల నారాయణుడు శ్రేష్ఠుడయ్యాడు.
5.96.41
तस्माद्यावद्धनुःश्रेष्ठे गाण्डीवेऽस्त्रं न युज्यते ।
तावत्त्वं मानमुत्सृज्य गच्छ राजन्धनञ्जयम् ॥ ५.९६.४१ ॥
కాబట్టి ఉత్తమ ధనుస్సు గాండీవంపై అస్త్రం ఎక్కుపెట్టబడకముందే, రాజా, గర్వాన్ని విడిచి ధనంజయుని దగ్గరకు వెళ్ళు.
5.96.42
काकुदीकं शुकं नाकमक्षिसन्तर्जनं तथा ।
सन्तानं नर्तकं घोरमास्यमोदकमष्टमम् ॥ ५.९६.४२ ॥
కాకుదీకం, శుకం, నాకం, అక్షిసంతర్జనం, అలాగే సంతానం, నర్తకం, ఘోరం, ఆస్యమోదకం, ఎనిమిదవది.
5.96.43
एतैर्विद्धाः सर्व एव मरणं यान्ति मानवाः ।
उन्मत्ताश्च विचेष्टन्ते नष्टसंज्ञा विचेतसः ॥ ५.९६.४३ ॥
వీటిచే బాధింపబడిన మానవులందరూ మరణాన్ని పొందుతారు; ఉన్మత్తులై కొట్టుకుంటారు, స్పృహ కోల్పోయి మనసు చెదిరిపోతారు.
5.96.44
स्वपन्ति च प्लवन्ते च च्छर्दयन्ति च मानवाः ।
मूत्रयन्ते च सततं रुदन्ति च हसन्ति च ॥ ५.९६.४४ ॥
మానవులు నిద్రపోతారు, తడబడతారు, వాంతి చేసుకుంటారు; నిరంతరం మూత్రం పోస్తారు, ఏడుస్తారు, నవ్వుతారు కూడా.
5.96.45
कामक्रोधौ लोभमोहौ मदमानौ तथैव च ।
मात्सर्याहङ्कुती चैव क्रमादेत उदाहृताः ॥ ५.९६.४५ ॥
కామం, క్రోధం, లోభం, మోహం, మదం, మానం, అలాగే మాత్సర్యం, అహంకారం — ఇవి క్రమంగా చెప్పబడ్డాయి.
5.96.46
निर्माता सर्वलोकानामीश्वरः सर्वकर्मवित् ।
यस्य नारायणो बन्धुरर्जुनो दुःसहो युधि ॥ ५.९६.४६ ॥
సర్వలోకాలను సృష్టించిన వాడు, ఈశ్వరుడు, సర్వకర్మలను ఎరిగినవాడు; నారాయణుడు ఎవరి బంధువో, యుద్ధంలో అర్జునుడు ఎవరికి దుస్సహుడో.
5.96.47
कस्तमुत्सहते जेतुं त्रिषु लोकेषु भारत ।
वीरं कपिध्वजं जिष्णुं यस्य नास्ति समो युधि ॥ ५.९६.४७ ॥
ఓ భారతా, మూడు లోకాలలో అతడిని జయించడానికి ఎవరు సాహసిస్తారు — ఆ వీరుడు, కపిధ్వజుడు, విజయుడు, యుద్ధంలో ఎవరూ సమానులు లేనివాడు?
5.96.48
असङ्ख्येया गुणाः पार्थे तद्विशिष्टो जनार्दनः ।
त्वमेव भूयो जानासि कुन्तीपुत्रं धनञ्जयम् ॥ ५.९६.४८ ॥
పార్థునిలో అసంఖ్యాక గుణాలు ఉన్నాయి; జనార్దనుడు అతని కంటే శ్రేష్ఠుడు. కుంతీపుత్రుడైన ధనంజయుని నువ్వే మళ్లీ బాగా ఎరుగుదువు.
5.96.49
नरनारायणौ यौ तौ तावेवार्जुनकेशवौ ।
विजानीहि महाराज प्रवीरौ पुरुषोत्तमौ ॥ ५.९६.४९ ॥
నరుడు, నారాయణుడు ఎవరో వారే అర్జునుడు, కేశవుడు. మహారాజా, ఆ ఇద్దరు మహావీరులు, పురుషోత్తములని తెలుసుకో.
5.96.50
यद्येतदेवं जानासि न च मामभिशङ्कसे ।
आर्यां मतिं समास्थाय शाम्य भारत पाण्डवैः ॥ ५.९६.५० ॥
నీవు ఇది ఇలా తెలిసి ఉండి నన్ను అనుమానించకపోతే, ఉత్తమమైన బుద్ధిని అవలంబించి, భరతుడా, పాండవులతో శాంతి చేసుకో.
5.96.51
अथ चेन्मन्यसे श्रेयो न मे भेदो भवेदिति ।
प्रशाम्य भरतश्रेष्ठ मा च युद्धे मनः कृथाः ॥ ५.९६.५१ ॥
ఇంకా, నా భేదం కలగదని నీవు భావించి అదే శ్రేయస్కరమని అనుకుంటే, భరతశ్రేష్ఠా, శాంతించి యుద్ధంలో మనసు పెట్టకు.
5.96.52
भवतां च कुरुश्रेष्ठ कुलं बहुमतं भुवि ।
तत्तथैवास्तु भद्रं ते स्वार्थमेवोपचिन्तय ॥ ५.९६.५२ ॥
కురుశ్రేష్ఠా, మీ వంశం భూమిపై ఎంతో గౌరవింపబడినది. అలాగే ఉండుగాక, నీకు శుభం కలుగుగాక; నీ స్వప్రయోజనాన్నే ఆలోచించు.